Lược Giảng Kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo

Tập 12

Nay chúng ta nói đến cái tâm, nói về duy tâm. Duy tâm cũng chẳng phải là đơn giản như thế. Muốn hiểu rõ duy tâm rất khó, chẳng hiểu rõ tới mức độ nào? Nếu quý vị hiểu rõ, sẽ khai ngộ. Người ta nói “minh tâm kiến tánh”; hễ đã minh, quý vị sẽ liễu sanh tử. Ở đây, Địa Tạng Vương Bồ Tát nói tâm chia thành tâm nội tướng và tâm ngoại tướng, chân tâm, vọng tâm. Tướng nội tâm lại chia thành hai loại, một là chân, hai là vọng. Nói đến “chân” thì là bổn tướng của tâm thể, chư Phật đã chứng đắc, hết thảy chúng sanh đều mê. Bổn tướng của tâm thể là thanh tịnh, là viên mãn, là như như, chẳng đổi khác. Bổn tướng của tâm thể chẳng có chướng ngại, nhưng chẳng dễ thấy được, chẳng dễ hiểu rõ ý nghĩa này, chẳng thể kiến tánh. Cái tâm ấy trọn khắp hết thảy mọi lúc, hết thảy mọi nơi, vốn chẳng có nhiễm cấu, thanh tịnh, viên mãn, nhưng chúng ta chẳng thấy được, nó kín nhiệm khó thấy! Lại vì nó thường luôn là như thế, chẳng biến đổi, chẳng khác, chẳng hoại; hết thảy các pháp đều sanh từ tâm. Do tâm sanh, nên pháp sanh. Tâm diệt, pháp cũng diệt. Đó là nói về tâm thể. Có bổn tướng của tâm thể hay không? Có chứ! Tướng gì vậy? Là như như, chẳng có chút cấu nhiễm nào, ly niệm. Đó gọi là “ly niệm Chân Như”. Đấy là nói cái tâm vốn chẳng có thanh tịnh và hư vọng. Do quý vị động niệm, khởi tâm động niệm, vừa dấy lên ý niệm chẳng thanh tịnh, dấy niệm bèn có phân biệt. Đó gọi là “tướng vốn có của Bổn Giác”. Hễ khởi tâm động niệm, sẽ đánh mất tướng sẵn có, từ Bổn Giác nẩy sanh bất giác. Vốn là bổn tướng thanh tịnh viên mãn, như Tâm Kinh nói bổn tướng của cái tâm là “vô quái ngại, bất cấu, bất tịnh, bất tăng, bất giảm” (chẳng vướng mắc, chẳng dơ, chẳng sạch, chẳng tăng, chẳng giảm), chẳng có vọng niệm.

Giả sử vừa dấy lên ý niệm, dấy lên ý niệm là vọng. Nói tới vọng thì dấy lên ý niệm phân biệt, duyên lự, thấy, nghe, hay, biết. Ý niệm ấy liên tục trong mỗi niệm, vĩnh viễn chẳng đoạn. Nó sẽ sanh ra hết thảy các tướng cảnh giới. Thông thường, nói theo giáo nghĩa Đại Thừa, cái tâm này vốn là như như bất động. Hễ vừa động niệm thì sẽ sanh ra ba thứ tế tướng, lại nhờ vào duyên bên ngoài, cảnh giới làm duyên, càng tăng trưởng, càng thô, sanh ra sáu loại thô tướng (trí tướng, tương tục tướng, chấp thủ tướng, kế danh tự tướng, khởi nghiệp tướng, nghiệp hệ khổ tướng). Khi vừa mới khởi niệm, cái tướng được duyên bởi tâm bèn chẳng lìa khỏi tâm, vẫn là chân tâm, nhưng cái Chân Như ấy được gọi là “ly niệm Chân Như”. Lúc tâm quý vị vừa động niệm, sẽ phân biệt vi tế thành nghiệp tướng, chuyển tướng, và hiện tướng. Đó là “một niệm bất giác sanh ra ba tế tướng”. Lúc vừa khởi tâm động niệm, trong ấy chứa đựng ba loại tướng (ba tế tướng). “Nghiệp” là chúng ta nói tới tám thức. Khi tướng ban đầu của tám thức vừa chuyển, chuyển thành hiện tướng. “Hiện” là biểu hiện, sẽ hiện ra tướng cảnh giới; điều này rất vi tế. Khởi niệm phân biệt bèn nghĩ nhớ các chuyện, dần dần sanh ra tướng cảnh giới. Trong ba tế tướng của cái tâm, chẳng có tướng cảnh giới. Lúc đoạn, sẽ rất khó khăn. Khởi lên cảnh như thế: Nghiệp tướng sanh khởi chuyển tướng, chuyển tướng sanh khởi hiện tướng. Bát Địa Bồ Tát đoạn hiện tướng, Cửu Địa Bồ Tát đoạn chuyển tướng, Thập Địa Bồ Tát đoạn nghiệp tướng. Chúng ta phải tu đạt tới công phu Bát Địa, rất khó! Chẳng biết phải trải qua bao nhiêu ức kiếp! Vì thế, khi ấy, do càng chuyển càng thô, đã khởi niệm, đã phân biệt, đã tưởng nhớ, niệm sẽ tiếp nối chẳng dứt. Cảnh giới ấy chúng ta vẫn chưa đạt tới.

Nương theo cái tâm Bổn Giác vốn sẵn có này, sanh khởi hết thảy các tướng, có tế và thô. [Tướng ấy] mới sanh khởi thì gọi là tế, từ tế mà chuyển thành thô. Càng chuyển càng thô! Vì nó tiếp tục chẳng ngừng duyên lự, nghĩ nhớ, phân biệt; khi đó, nếu muốn phân biệt các tướng ấy thì sẽ có trí tướng, trí trong “trí huệ”. Phải đạt tới Thất Địa Bồ Tát thì mới có thể đạt tới trí tướng. Hễ khởi lên, tức là hễ có trí tướng thì sẽ phân biệt, càng phân biệt càng thô! Sự phân biệt ấy lại còn chẳng ngưng dứt, tiếp nối không ngừng. Nó được gọi là “tương tục tướng” (相續相, tướng liên tục, tướng tiếp nối). Do liên tục, bèn dấy lên chấp trước. Chấp trước [thứ chi đó] là tốt thì sẽ giữ lấy, chấp trước nó là xấu thì sẽ muốn vứt bỏ. Cái tâm tương tục khởi lên trí tướng và tương tục tướng. Hễ lấy bỏ bèn dấy lên nghiệp, tức là tốt thì lấy, xấu thì bỏ. Bỏ mà bỏ chẳng được, ưa thích mong lấy mà lấy chẳng được. Những điều này đều thuộc về “thấy, nghe, hay, biết” phân biệt của ta. Chúng ta nghĩ nhớ, giác ngộ, hiểu rõ, hoặc mong cầu biết, nhưng cái tâm cầu biết ấy có phân biệt, lấy tốt, bỏ xấu. Tâm ấy càng sanh, càng hư vọng, lìa chân thật càng xa. Có thấy thì cũng chẳng thấy được, toan sờ cũng chẳng sờ được. Hiện thời, chúng ta vẫn chưa đạt tới tình huống ấy, nhưng do trong kinh, Phật, Bồ Tát đã dạy, chúng ta biết chính mình dấy lên ý niệm đều là phân biệt, là vọng tâm. Vì quý vị khởi vọng, khởi niệm, niệm lại chấp vào tướng cảnh giới. Ý niệm hễ sanh, sẽ tạo thành tướng cảnh giới hiện tiền. Tướng cảnh giới ấy cũng do nương vào Bổn Giác mà có. Nương vào Bổn Giác mà có thì là hư vọng, chẳng có tự thể của hư vọng, chẳng thấy được, mà cũng chẳng sờ được. Vì thế, gọi là “vọng”. Trong lúc ấy, nó vẫn ở trong tâm, chẳng phải là ngoài tâm. Trong tâm, tự mình sanh ra tướng, tự mình phân biệt, tự mình duyên lự. Địa Tạng Bồ Tát bảo tâm tướng của chúng ta chia thành nội và ngoại. Những điều vừa mới nói trên đây chính là nội tâm tướng. Ngoại tâm tướng có hình dạng như thế nào?

(Kinh) Sở ngôn tâm ngoại tướng giả, vị nhất thiết chư pháp chủng chủng cảnh giới đẳng, tùy hữu sở niệm, cảnh giới hiện tiền. Cố tri hữu nội tâm cập nội tâm sai biệt.

(經)所言心外相者，謂一切諸法種種境界等，隨有所念，境界現前。故知有內心及內心差別。

(Kinh: Nói tới “tâm ngoại tướng” là nói các thứ cảnh giới của hết thảy các pháp đều do có ý niệm, cho nên cảnh giới hiện tiền. Vì thế biết có nội tâm và nội tâm sai biệt).

Nói tới “tâm ngoại tướng” là nói tới tất cả hình tướng được hiện bởi hết thảy các pháp. Đối với tướng cảnh giới bên ngoài, quý vị vừa “niệm”, “niệm” nghĩa là suy nghĩ, vừa suy nghĩ bèn có tướng cảnh giới bên ngoài. Cái niệm trên đây chính là năng duyên (chủ thể để duyên theo một đối tượng nào đó, chẳng hạn cảnh giới bên ngoài). Cái tâm năng duyên bèn duyên theo sở duyên (đối tượng được duyên), [hay nói cách khác], cái tâm năng duyên duyên theo tướng ở bên ngoài cái tâm. “Ngoại tướng” là cảnh giới. Dấy lên chấp trước đối với tướng cảnh giới, đó gọi là “tâm ngoại tướng”. Đã biết sự sai biệt trong nội tâm thì mới do nội tâm mà khởi lên ngoại tướng. Ngoại tướng là duyên phần (tức là đối tượng được duyên bởi cái tâm, hay còn gọi là Tướng Phần). Cái tâm duyên theo tướng (tức Kiến Phần), trong phần trên [nó được gọi] là năng duyên, còn ở đây là nói tỉ mỉ. Đối với hết thảy các pháp, [kinh văn dùng chữ] “hết thảy các pháp” với ý nghĩa nói đại diện. [Hãy nên hiểu] “hết thảy các pháp” chính là “hết thảy các tướng cảnh giới”. Do quý vị chấp trước tướng cảnh giới hiện tiền, nội tâm liền dấy lên sự sai biệt. Do nghiệp tướng, chuyển tướng và hiện tướng trong phần trước còn chưa dấy lên sự sai biệt, kể từ trí tướng, tương tục tướng trở đi, sẽ lập tức dấy lên tướng sai biệt. [Do chấp trước tướng cảnh giới hiện tiền hay không mà nội tâm lại chia thành tâm nội tướng và tâm ngoại tướng, tức là trong nội tâm lại chia thành hai loại sai biệt, cho nên chánh kinh mới chép “nội tâm và nội tâm sai biệt”].

(Kinh) Như thị đương tri nội vọng tướng giả, vi nhân, vi Thể. Ngoại vọng tướng giả, vi quả, vi Dụng. Y như thử đẳng nghĩa, thị cố ngã thuyết: “Nhất thiết chư pháp tất danh vi tâm”.

(經)如是當知內妄相者，爲因爲體。外妄相者爲果爲用。依如此等義，是故我說：「一切諸法悉名爲心」。

(Kinh: Như thế thì hãy nên biết: Nội vọng tướng là nhân, là Thể, còn ngoại vọng tướng là quả, là Dụng. Nương vào các nghĩa như thế, cho nên ta nói: “Hết thảy các pháp đều gọi là tâm”).

Địa Tạng Vương Bồ Tát dạy chúng ta: Quý vị phải biết vọng tướng (妄相, tướng hư vọng) trong nội tâm của quý vị. Tướng hư vọng trong nội tâm là vọng tưởng (妄想) trong nội tâm. Chúng ta thường nói tới vọng tưởng; đó là cái nhân, là Thể. Tất cả vọng tưởng của chúng ta, từ vọng tưởng mà sanh ra rất nhiều sự vật, cho nên nói vọng tưởng là tâm, là Thể, nó cũng làm cái nhân cho hết thảy các pháp. Nhân nhất định cảm quả, cảm khổ báo, lạc báo, thọ báo, cảm các thứ duyên sai khác. Do vọng tướng (tướng hư vọng) trong nội tâm mà cảm xúc tướng cảnh giới bên ngoài. Đó gọi là “vọng tưởng tơi bời”, khởi lên các thứ tác dụng. Nhưng do các thứ tác dụng chẳng lìa khỏi tâm, chúng ta thường nói chuyện này là “vạn pháp duy tâm”.

Nếu nói đảo lại, sẽ là “tâm sanh vạn pháp, vạn pháp sanh từ tâm, vạn pháp lại trở về tâm”. Tâm sanh ra vạn pháp, làm cái Thể cho vạn pháp. Tướng và Dụng do Thể sanh ra vẫn quy hoàn nhất tâm. Khi sanh khởi thì gọi là nhân, nhân nhất định cảm quả, nhân ắt cảm quả, quả là Thể. Thể nhất định do tâm mà dấy lên tác dụng. Nhân hay quả cũng thế, Thể hay Dụng cũng thế, chỉ do một tâm. Ngoài tâm không có pháp, hết thảy các pháp đều do tâm sanh, trở về cái tâm. Ngoài tâm thì tướng gì cũng đều chẳng có. Do vậy, tâm sanh thì các pháp đều sanh; tâm diệt thì các pháp đều diệt.

Vì thế, chúng ta biết: Tướng hư vọng bên trong là cái nhân sanh khởi của hết thảy các pháp, là cái Thể của hết thảy các pháp, sanh ra vọng tưởng ở bên ngoài. Tướng hư vọng của nội tâm sanh ra tướng hư vọng ở bên ngoài, tướng hư vọng ở bên ngoài là Dụng, là Quả. Nhân ắt cảm quả, Thể ắt có Dụng. Chúng ta nói “nhân, quả, Thể, Dụng”, trong ấy bao hàm “khởi Hoặc, tạo nghiệp”. Nói tương phản thì nếu chúng ta tu đạo, tiêu diệt Hoặc, chẳng cho nó tạo nghiệp, quy hoàn nghiệp đã tạo về cái tâm. Do chúng ta chẳng thể lý giải ngoại tướng (tướng bên ngoài), đấy là tác dụng của mê. Đối với ngoại tướng, quý vị chẳng thể lý giải, chẳng biết ngoại tướng là duy tâm! Vạn pháp duy tâm mà khởi, nhưng chúng ta không biết, chẳng thể lý giải. Do vậy, từ trong tâm nội tướng mà sanh ra tâm ngoại tướng, nội và ngoại hoàn toàn là một tâm. Vì thế, Phật giáo thường nói “vạn pháp duy tâm”, nó sanh khởi từ đó!

(Kinh) Hựu phục đương tri tâm ngoại tướng giả, như mộng sở kiến, chủng chủng cảnh giới duy tâm tưởng tác, vô thật ngoại sự. Nhất thiết cảnh giới, tất diệc như thị. Dĩ giai y vô minh thức mộng sở kiến, vọng tưởng tác cố. Phục thứ, ưng tri nội tâm, niệm niệm bất trụ cố, sở kiến, sở duyên nhất thiết cảnh giới, diệc tùy tâm, niệm niệm bất trụ. Sở vị tâm sanh cố, chủng chủng pháp sanh. Tâm diệt cố, chủng chủng pháp diệt. Thị sanh diệt tướng, đản hữu danh tự, thật bất khả đắc. Dĩ tâm bất vãng chí ư cảnh giới, cảnh giới diệc bất lai chí ư tâm, như kính trung tượng, vô lai, vô khứ. Thị cố, nhất thiết pháp, cầu sanh diệt định tướng, liễu bất khả đắc. Sở vị nhất thiết pháp tất cánh vô thể, bổn lai thường không, thật bất sanh diệt cố.

(經)又復當知心外相者，如夢所見，種種境界唯心想作，無實外事。一切境界，悉亦如是。以皆依無明識夢所見，妄想作故。復次，應知內心，念念不住故，所見所緣一切境界，亦隨心念念不住。所謂心生故，種種法生。心滅故，種種法滅。是生滅相，但有名字，實不可得。以心不往至於境界，境界亦不來至於心，如鏡中像，無來無去。是故，一切法，求生滅定相，了不可得。所謂一切法畢竟無體，本來常空，實不生滅故。

(Kinh: Lại nữa, hãy nên biết: “Tâm ngoại tướng” là như những gì thấy trong mộng. Các thứ cảnh giới chỉ do tâm tưởng tạo ra, chẳng có sự việc thật sự ở bên ngoài. Hết thảy cảnh giới cũng đều như thế, do đều nương theo vô minh và thức như thấy trong mộng, do vọng tưởng tạo ra. Lại nữa, hãy nên biết nội tâm trong mỗi niệm cũng đều chẳng trụ, hết thảy cảnh giới được thấy hoặc được duyên cũng thuận theo cái tâm mà niệm nào cũng đều chẳng trụ. Điều này được diễn tả là “do tâm sanh nên các pháp sanh, do tâm diệt nên các pháp diệt”, là tướng sanh diệt, chỉ có danh tự, thật sự chẳng thể được. Do tâm chẳng đến cảnh giới, cảnh giới cũng chẳng đến cái tâm, như hình tượng trong gương, chẳng đến, chẳng đi. Vì thế, đối với hết thảy các pháp mà cầu tìm cái tướng nhất định của sự sanh diệt, sẽ trọn chẳng thể được. Đó gọi là hết thảy các pháp rốt cuộc chẳng có bản thể, do vốn là thường không, thật sự chẳng sanh diệt).

Địa Tạng Bồ Tát lại nêu một tỷ dụ để giảng tâm ngoại tướng là gì? Như chúng ta nằm mộng, trông thấy các thứ cảnh giới, đó là do quý vị tưởng thành. Tức là do sự tư duy trong nội tâm mà tưởng thành, hoặc là tất cả sự vật bên ngoài lại in bóng dáng vào tâm, đều do tâm khởi. Vì thế, ngoài tâm chẳng có pháp, hết thảy duy tâm. Phật giáo nói “hết thảy duy tâm” là nói như thế đó. Vì hết thảy chúng sanh đối với ngoại tướng (tướng bên ngoài) đều mê, chẳng lý giải, chẳng biết tướng bên ngoài là do Tâm Sở sanh ra. Vì thế, Địa Tạng Bồ Tát bảo chúng ta: Hết thảy các tướng cảnh giới đều là như thế, đều chỉ là do tâm tưởng tạo tác, chẳng có hết thảy [cảnh giới] bên ngoài, đều do nội tâm dấy lên. Nói theo phía chúng ta, hết thảy các tướng cảnh giới đều do vô minh khởi. Nếu chúng ta chẳng lý giải vô minh, giống như chúng ta nằm mộng, ba tướng Nghiệp, Chuyển, Hiện là tế tướng, còn trí tướng, tương tục tướng được gọi là Thức, giống như chúng ta nói đến tri thức, thì Tri là bản thể, Thức là tác dụng. Khi đó, sẽ nắm giữ rất nhiều phân biệt. Vì thế, đấy là duyên khởi của tâm pháp. Tâm duyên khởi pháp là hết thảy các tướng do tâm của chúng ta duyên niệm mà dấy lên. Chúng ta biết tất cả hết thảy các tướng cảnh giới duyên khởi trọn chẳng phải là chân thật, do tâm sanh. “Sanh” là do tâm sanh, “diệt” cũng là do tâm diệt. Tâm sanh thì các pháp sanh, do tâm diệt thì các pháp diệt.

Vấn đề này chỉ được nói đại khái trong phần trước như thế, Địa Tạng Vương Bồ Tát lại giải thích vấn đề này. Do vậy, hãy nên biết: Cái tâm của chúng ta, niệm nào cũng chẳng trụ, chẳng có lúc ngưng nghỉ. Niệm nào cũng chẳng trụ thì nói cách khác sẽ là “niệm nào cũng chẳng ngừng”. Chẳng hạn như khi chúng ta ngủ, khi chẳng dụng tâm, tâm ta vẫn hoạt động y hệt, hoàn toàn chẳng ngừng. Sự diễn biến này do chính quý vị tạo tác. Cái tâm nằm mộng chẳng ngừng, vọng tâm duyên theo vọng cảnh. Nội tâm của quý vị niệm niệm chẳng trụ, hết thảy tâm cảnh mà quý vị trông thấy, duyên tưởng, và tu tập đều chẳng ngừng trong mỗi niệm. Vì thế, Phật giáo nói: “Tâm sanh, các pháp sanh. Tâm diệt, các pháp diệt”. Chúng ta nói “vạn pháp duy tâm” như thế đó, nhưng đạo lý này được gọi là “tâm sanh diệt môn”. Đại Thừa Khởi Tín Luận nói “nhất tâm, tam đại, nhị môn”, thì là hai môn nào vậy? Tâm sanh diệt môn và tâm Chân Như môn. Vì nếu nói tới tướng sanh diệt thì tướng sanh diệt chẳng có thật thể, chỉ có danh tự, chỉ là tên gọi mà thôi. Nếu quý vị tìm cái thật thể thì nó chẳng có, thật sự chẳng thể được!

Trong đoạn kinh văn này, Địa Tạng Bồ Tát dạy chúng ta: Phải nên biết nội tâm của quý vị niệm niệm chẳng trụ. Những gì quý vị trông thấy chính là nội tâm trông thấy, duyên theo hết thảy tướng cảnh giới bên ngoài. Tướng cảnh giới ấy cũng do cái tâm của quý vị dấy lên. Nội tâm dấy lên tướng cảnh giới, nội tâm duyên theo tướng cảnh giới của chính mình, niệm niệm chẳng trụ. Xét theo nghĩa lý, Địa Tạng Bồ Tát dạy chúng ta: Hễ quý vị sanh tâm thì các thứ pháp bèn sanh. Quý vị chẳng sanh tâm, các thứ pháp bèn diệt. Nhưng các thứ pháp và sự sanh diệt ấy chỉ có giả danh. Quý vị tìm thứ gì thật sự tồn tại [trong các thứ pháp và sự sanh diệt ấy], sẽ chẳng tìm được, chẳng có vật gì thật sự tồn tại, chúng là giả danh mà thôi! Do vậy, tâm quý vị đừng nên trụ nơi tướng cảnh giới. Tâm chẳng trụ nơi tướng cảnh giới mà hết thảy tướng cảnh giới bên ngoài cũng chẳng đến cái tâm của quý vị. Do đạo lý này rất khó hiểu, cho nên Địa Tạng Bồ Tát nêu ra một thí dụ. Chẳng hạn như quý vị soi gương, tướng trong gương là thật hay giả? Trong gương có tướng hay không? Chẳng có! Khi quý vị chẳng soi, trong gương chẳng có tướng. Chẳng đến, chẳng đi! Trong hết thảy các pháp, tìm một cái tướng nhất định của sự sanh diệt, chúng ta tìm một tướng nhất định, thứ gì sẽ là tướng nhất định của sự sanh diệt? Đã thuộc loại sanh diệt, sẽ chẳng có tướng nhất định để có thể nói được! Chỉ có danh tự, thật sự là chẳng thể được, chẳng đạt được cái chân thật. Tâm chúng ta chẳng trụ nơi tướng cảnh giới, tướng cảnh giới cũng chẳng đến nơi tâm. Vì vậy, dùng hình tướng trong gương như thế để hình dung. Tướng cũng chẳng đến trong gương, mà gương vốn cũng chẳng thể sanh tướng. Quý vị soi gương, còn có gì đến đi hay không? Chẳng có! Vì thế, nếu muốn thật sự cầu tìm cái tướng sanh diệt trong hết thảy các pháp, tìm một tướng nhất định của sự sanh diệt, nó sanh khởi như thế nào, diệt như thế nào, sẽ chẳng thể được. Vì sao chẳng thể được? Hết thảy các pháp rốt ráo chẳng có bản thể. Thể của chúng nó là Không, thường Không. Đã là Không, há còn có sanh diệt ư? Trong Không cũng chẳng có sanh diệt.

(Kinh) Như thị nhất thiết pháp thật bất sanh diệt giả, tắc vô nhất thiết cảnh giới sai biệt chi tướng, tịch tĩnh nhất vị, danh vi Chân Như Đệ Nhất Nghĩa Đế tự tánh thanh tịnh tâm. Bỉ tự tánh thanh tịnh tâm trạm nhiên viên mãn, dĩ vô phân biệt tướng cố.

(經)如是一切法實不生滅者，則無一切境界差別之相，寂靜一味，名爲真如第一義諦自性清淨心。彼自性清淨心湛然圓滿，以無分別相故。

(Kinh: Hết thảy các pháp như thế thật sự chẳng sanh diệt, cho nên không có hết thảy tướng cảnh giới sai biệt, tịch tĩnh một vị, gọi là Chân Như Đệ Nhất Nghĩa Đế tự tánh thanh tịnh tâm. Cái tâm tự tánh thanh tịnh ấy trong trẻo, viên mãn, vì chẳng có tướng phân biệt).

Đoạn này nói về “không sanh diệt”. Sanh diệt là tâm, chẳng phải là pháp. Do tâm sanh, nên các pháp sanh; do tâm diệt nên các pháp diệt. Khi chúng tôi giảng kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo, giảng điều này cũng rất ngắn, cũng nói đại lược như vậy thôi! Vì bậc đương cơ trong khi ấy là Kiên Tịnh Tín Bồ Tát. Địa Tạng Vương Bồ Tát nói với Kiên Tịnh Tín Bồ Tát, Ngài nói như vậy, đương nhiên biết Kiên Tịnh Tín Bồ Tát nhất định có thể lý giải; nhưng bọn chúng sanh chúng ta muốn học thâm nhập, sẽ chẳng thể tiến nhập trong một thời gian ngắn ngủi được! Từ ngôn ngữ cho tới sự tư duy trong nội tâm, quý vị nhờ vào sự tu chứng để chứng thực, quan sát tất cả sự sanh diệt trong tâm quý vị, [quan sát] khởi tâm động niệm trong suốt một ngày, chúng ta cho rằng tâm lại sanh khởi rồi lại diệt. Sanh cũng là tâm, mà diệt cũng là tâm. Chúng ta gọi đó là “tư tưởng”, thường thích nói tới vấn đề tư tưởng. Vấn đề tư tưởng là vấn đề sanh diệt, vấn đề sanh diệt chẳng có tướng sanh diệt. Trên thực tế, tướng sai biệt của tất cả hết thảy cảnh giới bên ngoài đều chẳng có, là tịch tĩnh. Cái tự tánh tâm ấy chẳng có tự tánh, được đặt tên là “Chân Như Đệ Nhất Nghĩa Đế tự tánh thanh tịnh tâm”, bản tánh thanh tịnh, trong lặng, viên mãn, chẳng dấy lên phân biệt.

(Kinh) Vô phân biệt tướng giả, ư nhất thiết xứ, vô sở bất tại. Vô sở bất tại giả, dĩ năng y trì, kiến lập nhất thiết pháp cố.

(經)無分別相者，於一切處，無所不在。無所不在者，以能依持，建立一切法故。

(Kinh: “Tướng chẳng phân biệt” trong hết thảy mọi nơi, không đâu chẳng hiện diện. “Không đâu chẳng tồn tại” là vì nó có thể nương giữ, tạo lập hết thảy các pháp).

Vì hết thảy các pháp vốn chẳng có, là bất sanh, bất diệt. “Chẳng có sanh diệt” tức là [hết thảy các pháp] chẳng có. Đã chẳng có tướng sanh diệt, làm sao có hết thảy các pháp? Nhưng trong cảnh giới có sai biệt, trong sự sai biệt ấy, tướng sẽ quy vào Thể, tướng quy vào tánh. Tướng cảnh giới sai biệt sẽ chẳng có đến, mà cũng chẳng có đi. Địa Tạng Bồ Tát nêu ra [thí dụ] tướng trong gương; quý vị nói xem, trong gương có tướng hay không? Chẳng có. Khi người ta không soi vào gương, trong gương có tướng hay không? Không chỉ nói riêng về người, mà ngay cả hết thảy các tướng cảnh giới trong gương đều chẳng có. Bản thể của tướng chẳng có sai biệt, vì sao? Rỗng không! Chẳng thật sự có, mà cũng là một vị, chẳng phân biệt tướng. Cái tâm của hết thảy bọn chúng sanh chúng ta là cái tâm thanh tịnh, nơi phàm phu chẳng giảm, tại chư Phật và thánh nhân cũng chẳng tăng thêm. Cái tâm ấy là bình đẳng, nơi phàm chẳng giảm, tại thánh không tăng, mà cũng chẳng có tướng đến đi, vô tướng! Nhưng cái tâm ấy trọn khắp, giống như hư không, nương giữ nó thì sẽ có thể kiến lập hết thảy các pháp.

“Tướng” ấy là nói tới tướng nào vậy? Tâm tướng. Trong phần trước, Địa Tạng Vương Bồ Tát đã giảng cái tâm cho Kiên Tịnh Tín Bồ Tát, giải thích cái tâm có hình dạng gì, giải thích tướng của cái tâm ấy. Tướng ấy vẫn là tâm, chẳng có hình dạng chi hết. Bất quá, ở đây nói rất đại lược, vì Địa Tạng Bồ Tát chẳng nói với bọn đại chúng chúng ta, mà nói với Kiên Tịnh Tín Bồ Tát, nói rất sâu, nhưng đi vào chi tiết thì rất sơ lược. Chúng ta thường nói theo giáo lý, hoặc là dựa trên tứ giáo, hoặc nương theo ngũ giáo, hoặc nương theo Duy Thức, sẽ nói rất nhiều, từ thô thiển tiến đến thâm nhập. Ở đây nói bản tâm thanh tịnh chẳng có phân biệt. Chẳng có phân biệt, há còn có luân tướng mộc luân ư? Nửa bộ đầu [của kinh này] nói về hết thảy phàm phu, nửa bộ sau nói về hết thảy thánh nhân. Quý vị muốn tiến nhập pháp này, ắt cần phải tiêu trừ nghiệp chướng. Do đó, trước hết khiến cho quý vị sám hối tội lỗi. Tội tiêu rồi mới có thể học tập pháp môn duy tâm. Nửa bộ sau là pháp môn duy tâm, chỉ nói về cái tâm thanh tịnh. Tâm thanh tịnh có hình dạng như thế nào? Chẳng có phân biệt, trọn khắp hết thảy mọi nơi. Chỗ nào cũng đều có tâm, nương vào đó, có thể kiến lập hết thảy các pháp.

Vạn pháp duy tâm, đó là nói “tâm sanh ra vạn pháp”. Cái tâm thanh tịnh ấy viên mãn, chẳng phân biệt, chẳng hai, chẳng khác với Phật. Phật là tu hành, còn chúng ta là sẵn có. Nếu chúng ta chẳng vốn sẵn có cái tâm thanh tịnh ấy, dẫu quý vị tu thế nào đi nữa, vẫn chẳng thể tu thành Phật được! Quý vị nhặt vài cục đá, đem nấu thành cơm, sẽ chẳng làm được. Đá vẫn là đá, đá không thể biến thành gạo. Cái tâm thanh tịnh chỉ có một Thể. Hết thảy các thiện pháp nương vào cái tâm thanh tịnh mà kiến lập; hết thảy ác pháp cũng nương vào cái tâm thanh tịnh mà kiến lập. Tâm chẳng có thiện hay ác. Nếu có tánh chất quyết định, quý vị sẽ chẳng thể đoạn ác được, tu thiện sẽ chẳng tu thành tựu được! Do nó chẳng phải là quyết định, hãy nhận thức cái tâm của chúng ta như thế. Đương nhiên là quý vị phải hiểu rõ điều này! Quý vị cũng chẳng biết dùng Chiêm Sát Luân, dùng Chiêm Sát Luân nhằm hiển hiện. Bởi lẽ, trong Phật pháp giới đều là diệu dụng. Phật lợi ích chúng sanh toàn là Dụng, từ nơi Dụng mà hiển tướng, hiển tâm. Phật có vô cùng vô tận diệu dụng, các vị đại Bồ Tát cũng có vô cùng diệu dụng. Từ Dụng mà hiển hiện cái tâm, phàm phu từ Thể mà minh tâm.

(Kinh) Phục thứ, bỉ tâm danh Như Lai Tạng. Sở vị cụ túc vô lượng vô biên bất khả tư nghị vô lậu thanh tịnh công đức chi nghiệp.

(經)復次，彼心名如來藏。所謂具足無量無邊不可思議無漏清淨功德之業。

(Kinh: Lại nữa, cái tâm ấy gọi là Như Lai Tạng, ý nói: Nó trọn đủ vô lượng vô biên nghiệp công đức thanh tịnh vô lậu chẳng thể nghĩ bàn).

Do đó, cái tâm này được gọi là Như Lai Tạng, trọn đủ vô lượng vô biên nghiệp công đức thanh tịnh vô lậu, chẳng thể nghĩ bàn. Ở đây, thêm vào chữ Nghiệp. Nghiệp có nghĩa là “tác dụng”, thể hiện ý nghĩa “tác dụng là tu hành nhằm hiển hiện”. Do vì như vậy, quý vị mới có thể trọn đủ. Nếu chẳng phải là vốn sẵn có, dẫu quý vị có tu, vẫn tu chẳng thành. Như trong thí dụ tôi vừa mới nêu, quý vị nấu đá mà mong nó thành cơm, sẽ chẳng làm được! Vì nó (cái tâm) sẵn có, cho nên nó có thể làm được. Cái tâm ấy được gọi là Như Lai Tạng. Như Lai Tạng được giải thích là Chân Như. Vì sao gọi là Như Lai Tạng, chẳng gọi là Chân Như? Vì có hai loại ý nghĩa bao hàm trong ấy. Do Chân Như đã ở trong phiền não, nên gọi là Như Lai Tạng. Ý nghĩa này được Đại Thừa Khởi Tín Luận nói như vậy, mà kinh Hoa Nghiêm cũng nói như vậy. Như Lai Tạng là Chân Như nơi phàm phu thì được gọi là Như Lai Tạng. Nếu Chân Như trừ bỏ phiền não chứa đựng trong ấy ra, sẽ chẳng có phiền não, bèn gọi là Pháp Thân. Pháp Thân là thanh tịnh.

“Phục thứ, bỉ tâm danh Như Lai Tạng” (Lại nữa, cái tâm ấy được gọi là Như Lai Tạng): Cái tâm ấy chính là một niệm tâm hiện tiền của hết thảy chúng sanh. Một niệm tâm hiện tiền của mỗi vị đạo hữu chúng ta đều trọn đủ Như Lai Tạng tánh, là cái Thể của một niệm tâm chúng ta. Cái Thể của một niệm tâm trong hiện tiền trọn đủ và chứa đựng vô lượng công đức nghiệp dụng, ai nấy đều có thể tu thành Phật. Do ai nấy đều có Như Lai Tạng Tánh, cho nên có thể tu thành Phật. Nếu quý vị chẳng có [Như Lai Tạng Tánh], sẽ tuyệt đối chẳng thể tu thành tựu. Vì cái tâm hiện tiền của chúng sanh trọn đủ vô lượng vô biên nghiệp công đức. Quý vị trọn đủ vô lượng nghiệp công đức trong hiện tiền, cho nên cái tâm ấy được gọi là Như Lai Tạng. Cái tâm ấy bình đẳng với cái tâm của bậc đã thành tựu. Bậc đã tu thành tựu là chư Phật đã chứng đắc Pháp Thân ấy, còn chúng sanh mê muội Pháp Thân ấy. Nếu chúng sanh cũng ngộ thì sao? Chúng sanh đã ngộ thì sẽ chẳng gọi là chúng sanh nữa, mà là Phật. Đó là nói đến duyên khởi. Duyên khởi chính là tu, duyên khởi là Như Lai đã tu hết thảy, đã hành rồi chứng quả, trọn đủ công đức có tánh chất vô lậu. Hết thảy công đức chẳng thể nghĩ bàn của Như Lai vì sao mà có? Do hành mà có. Công đức của Như Lai là do hành (tu hành) mà có, do tu hành mà chứng đắc.

Giả sử chẳng có nghĩa Không, tức là chẳng có đạo lý nghĩa Không này, công đức sẽ chẳng thể kiến lập được! Kiến lập ở chỗ nào? Vì nương vào Chân Không mà kiến lập Diệu Hữu, chứa đựng “Chân Không chẳng phải không, Diệu Hữu chẳng phải có”. Diệu Hữu chẳng phải là thật sự có, Chân Không chẳng phải là không. Nó trọn đủ công đức có tánh chất vô lậu. Diệu Hữu phi hữu tức là Chân Không!

(Kinh) Dĩ chư Phật Pháp Thân, tùng vô thỉ bổn tế lai, vô chướng, vô ngại, tự tại bất diệt. Nhất thiết hiện hóa chủng chủng công nghiệp, hằng thường xí nhiên, vị tằng hưu tức. Sở vị biến nhất thiết thế giới giai thị tác nghiệp chủng chủng hóa ích cố. Dĩ nhất Phật thân tức thị nhất thiết chư Phật thân, nhất thiết chư Phật thân tức thị nhất Phật thân. Sở hữu tác nghiệp diệc giai cộng nhất. Sở vị vô phân biệt tướng, bất niệm bỉ thử, bình đẳng vô nhị. Dĩ y nhất pháp tánh, nhi hữu tác nghiệp, đồng tự nhiên hóa, Thể vô biệt dị cố.

(經)以諸佛法身，從無始本際來無障無礙，自在不滅。一切現化種種功業，恆常熾然，未曾休息。所謂遍一切世界皆示作業種種化益故。以一佛身即是一切諸佛身，一切諸佛身即是一佛身。所有作業亦皆共一。所謂無分別相，不念彼此，平等無二。以依一法性，而有作業，同自然化，體無別異故。

(Kinh: Do Pháp Thân của chư Phật từ cội gốc vô thỉ tới nay chẳng chướng, chẳng ngại, tự tại bất diệt. Hết thảy các thứ công nghiệp hiện hóa thường luôn hừng hực, chưa từng ngưng dứt. Đó gọi là trong trọn khắp hết thảy các thế giới đều thị hiện thực hiện đủ loại hóa độ, tạo lợi ích. Do thân của một vị Phật chính là thân của hết thảy chư Phật, thân của hết thảy chư Phật chính là thân của một vị Phật. Tất cả các nghiệp đã làm cũng đều cùng là một. Tức là chẳng có tướng phân biệt, chẳng nghĩ là đây hay kia, bình đẳng, bất nhị. Do nương vào một pháp tánh mà có nghiệp tạo tác, giống như tự nhiên hóa ra, vì cái Thể chẳng khác biệt).

Quý vị vừa xem đoạn kinh văn này, sẽ cảm thấy rất nhiều chỗ chẳng thể lý giải, chẳng thể tiến nhập được. Bởi lẽ, nghĩa lý trong đoạn kinh văn này đều nhằm hiển tánh, chỉ rõ tâm thể của chúng ta, nói theo Lý. Tiến nhập từ lý tánh rất khó, cho nên phải mượn sự tướng để tỷ dụ, nhờ vào tập quán sanh hoạt của chúng ta để ấn chứng. Nếu quý vị đem các vấn đề này áp dụng vào cuộc sống để lý giải, quý vị sẽ dần dần có thể ấn nhập. Ở nơi Thể thì từ vô thỉ đến nay, hết thảy chúng sanh và mười phương hết thảy chư Phật chẳng hai, chẳng khác, đó là bản thể. Nói theo Lý, vốn chẳng có chướng ngại. Bản thân cái Thể chẳng có sanh diệt, nhưng Tướng và Dụng thì khác hẳn. Trong ấy, chứa đựng cái nghiệp, Thể tuy là như thế, Tướng và Dụng thì khác. Vì sao chẳng giống nhau? Đấy là nói tới vô ngã. Chúng sanh ngược ngạo mê mất, tức mê mất cái Thể; do mê cái Thể liền biến hóa, cho nên Dụng sẽ khác biệt. Thể tuy đồng, Dụng có sai biệt. Đối với đạo lý này, nói theo các hiện tượng trong cuộc sống, thì chúng ta đều là người, nhưng ai nấy khác biệt to lớn. Loài người có các chủng loại trắng, đen, vàng, còn có da đỏ; đó là sự bất đồng, nhưng thân thể đều là người, nhân tánh giống như nhau. Tuy chúng ta và Phật chẳng hai, chẳng khác, nhưng vì chấp trước, hết thảy chúng sanh có Nhân Ngã Chấp, Pháp Ngã Chấp, và vô minh chướng, đó là sự bất đồng. Các nghiệp cũng trọn khắp hết thảy mọi nơi, trọn khắp hết thảy mọi lúc, chúng sanh và chư Phật khác nhau, đó là báo hóa khác nhau. Chư Phật là “tu thành”, tức đã tu công đức thành tựu, khôi phục Pháp Thân vốn có, cho nên xét theo Tu Đức [giữa Phật] và chúng sanh sẽ khác biệt. Đã tu viên mãn, tu đến mức không còn có gì để tu, mới biết “vẫn chỉ là khôi phục cái vốn sẵn có”. Sự nghiệp hóa độ chúng sanh của mười phương hết thảy chư Phật đều là độ chúng sanh thành Phật, nhưng nghiệp dụng khác nhau. A Di Đà Phật thị hiện thế giới Cực Lạc để độ chúng sanh, Thích Ca Mâu Ni Phật thị hiện thế giới Sa Bà để hóa độ chúng sanh. Đó là chỗ khác biệt.

(Kinh) Như thị chư Phật Pháp Thân biến nhất thiết xứ, viên mãn bất động cố, tùy chư chúng sanh tử thử, sanh bỉ, hằng vi tác y.

(經)如是諸佛法身遍一切處，圓滿不動故，隨諸衆生死此生彼，恆爲作依。

(Kinh: Pháp Thân của chư Phật như thế trọn khắp hết thảy mọi nơi, do viên mãn bất động, thuận theo các chúng sanh chết đây, sanh kia, luôn làm chỗ nương về).

Pháp Thân của chư Phật đều như nhau, cũng đều trọn hết thảy mọi nơi, đều là “Phật Phật đạo đồng, viên mãn bất động”. Nhưng các Ngài có thể thuận theo duyên của chúng sanh. Mỗi vị Phật độ mỗi loại chúng sanh đều tùy thuận cái duyên của chúng sanh. Pháp Thân của chư Phật Như Lai trọn khắp hết thảy mọi nơi. Mười pháp giới đều có trọn đủ Phật, cho tới địa ngục đạo cũng trọn đủ Phật Tánh. Đó gọi là “Như Lai tùy chúng sanh”, nhưng chúng sanh lại học Phật bèn dần dần chuyển hóa. Chúng sanh học Phật cũng có thể thành Phật. Đó là “lưu chuyển”. Hết thảy chư Phật và chúng sanh chẳng rời nhau, có cùng một thể tánh. Thể tánh chẳng tách rời, chư Phật thường luôn làm chỗ nương cậy cho chúng sanh, chúng sanh nương theo pháp do đức Phật đã dạy bèn có thể thành đạo.

(Kinh) Thí như hư không tất năng dung thọ nhất thiết sắc tướng, chủng chủng hình loại. Dĩ nhất thiết sắc tướng, chủng chủng hình loại, giai y hư không, nhi hữu kiến lập sanh trưởng, trụ hư không trung, vị hư không xứ sở nhiếp. Dĩ hư không vi Thể, vô hữu năng xuất hư không giới phần giả. Đương tri: Sắc tướng chi trung, hư không chi giới bất khả hủy diệt. Sắc tướng hoại thời, hoàn quy hư không, nhi hư không bổn giới vô tăng, vô giảm, bất động, bất biến.

(經)譬如虛空悉能容受一切色相，種種形類。以一切色相，種種形類，皆依虛空，而有建立生長，住虛空中，爲虛空處所攝。以虛空爲體，無有能出虛空界分者。當知：色相之中，虛空之界不可毀滅。色相壞時，還歸虛空，而虛空本界無增無減，不動不變。

(Kinh: Ví như hư không đều có thể dung chứa hết thảy sắc tướng, các thứ hình loại. Do hết thảy sắc tướng, các thứ hình loại đều nương vào hư không mà có kiến lập, sanh trưởng, trụ trong hư không, được gồm thâu trong hư không xứ. Do hư không làm Thể, chẳng pháp nào có thể vượt ra ngoài hư không giới. Hãy nên biết: Trong các sắc tướng, hư không giới chẳng thể hủy diệt. Khi sắc tướng hoại, trở về hư không, nhưng giới hạn vốn có của hư không chẳng tăng, chẳng giảm, bất động, bất biến).

Đối với đạo lý này, Địa Tạng Vương Bồ Tát nêu ra một tỷ dụ. Ví như hư không có thể chứa đựng hết thảy sắc tướng, các thứ hình loại. Hư không chứa đựng hết thảy, sắc tướng gì cũng đều có thể hiện. Hết thảy sắc tướng khác nhau, các thứ hình loại, còn bao gồm hết thảy chúng sanh, súc sanh, cũng như những thứ vô tình như núi, sông, đại địa, chẳng sót một thứ nào! Nhưng chúng có thể tách lìa hư không hay chăng? Bất luận thứ gì sanh trưởng đều chẳng lìa khỏi hư không, đều cùng ở trong hư không. Hư không là Tổng, hết thảy các thứ hình tướng là Biệt. Cái Biệt ấy đều ở trong hư không, được hư không thâu nhiếp. Hư không là cái Thể của hết thảy vật chất, chúng nương vào hư không mà kiến lập, chẳng có sự vật nào có thể rời khỏi hư không để ở riêng một chỗ, chẳng thể được! Ngoài hư không ra, chẳng có chỗ nào để quý vị có thể trụ. Hết thảy sắc tướng ở trong hư không. Hư không vĩnh viễn chẳng bị hủy diệt; hết thảy sắc tướng tùy thời biến hóa. Hết thảy các thứ có hình tướng khi tiêu mất, sẽ trở về hư không. Khi quả địa cầu tiêu mất, bị hủy diệt, sẽ biến thành các hạt bụi vi tế, các hạt bụi vi tế lại trở vào hư không. Hư không có bị hủy diệt hay không? Hư không vĩnh viễn chẳng bị hủy diệt. Hết thảy các sự vật sanh trưởng và hủy diệt, sanh trưởng thì sanh trong hư không, hủy diệt thì vẫn ở trong hư không. Nơi hư không chẳng tăng, chẳng giảm, bất động, bất biến. Đó là dùng hư không để tỷ dụ. Hư không là cái Thể của hết thảy chúng sanh, mà cũng là dùng hư không để hình dung Pháp Thân của chư Phật.

(Kinh) Chư Phật Pháp Thân diệc phục như thị, tất năng dung thọ nhất thiết chúng sanh chủng chủng quả báo. Dĩ nhất thiết chúng sanh chủng chủng quả báo, giai y chư Phật Pháp Thân nhi hữu kiến lập, sanh trưởng, trụ Pháp Thân trung, vị Pháp Thân xứ sở nhiếp. Dĩ Pháp Thân vi Thể, vô hữu năng xuất Pháp Thân giới phần giả. Đương tri: Nhất thiết chúng sanh thân trung, chư Phật Pháp Thân diệc bất khả hủy diệt. Nhược phiền não đoạn hoại thời, hoàn quy Pháp Thân, nhi Pháp Thân bổn giới vô tăng, vô giảm, bất động, bất biến.

(經)諸佛法身亦復如是，悉能容受一切衆生種種果報。以一切衆生種種果報，皆依諸佛法身而有建立生長，住法身中，爲法身處所攝。以法身爲體，無有能出法身界分者。當知：一切衆生身中，諸佛法身亦不可毀滅。若煩惱斷壞時，還歸法身，而法身本界無增無減，不動不變。

(Kinh: Pháp Thân của chư Phật cũng giống như thế, đều có thể dung nạp các thứ quả báo của hết thảy chúng sanh. Do các thứ quả báo của hết thảy chúng sanh đều nương vào Pháp Thân của chư Phật để kiến lập, sanh trưởng, trụ trong Pháp Thân, được Pháp Thân xứ thâu nhiếp. Lấy Pháp Thân làm thể, chẳng có gì có thể ra khỏi giới hạn của Pháp Thân. Hãy nên biết: Trong thân của hết thảy chúng sanh, Pháp Thân của chư Phật cũng chẳng thể hủy diệt. Nếu khi đoạn hoại phiền não, sẽ trở về Pháp Thân, nhưng phạm vi của Pháp Thân chẳng tăng, chẳng giảm, bất động, bất biến).

Pháp Thân của chư Phật cũng giống như thế, giống như hư không có thể chứa các thứ quả báo của hết thảy chúng sanh. Do quý vị tạo rất nhiều nhân, nhân nhất định cảm quả. Chúng sanh hứng chịu các thứ, các loại quả báo bất đồng. Quả báo của hết thảy chúng sanh nương vào đâu mà có? Quả báo của hết thảy chúng sanh đều nương vào Pháp Thân của chư Phật để kiến lập, sanh trưởng. Pháp Thân của chư Phật chính là Pháp Thân của chúng sanh. Pháp Thân của chúng sanh chính là Pháp Thân của chư Phật. Quả báo của chúng sanh chính là Pháp Thân của chư Phật. Pháp Thân của chư Phật thâu nhiếp hết thảy chúng sanh. Cái Thể của Pháp Thân nơi hết thảy chúng sanh và Pháp Thân của chư Phật chẳng hai, chẳng khác. Chẳng có chúng sanh nào ra khỏi pháp giới thân, đều thuộc trong pháp giới. Chẳng phải là chúng ta nói “vạn pháp duy tâm” đó ư? “Pháp” là nói đến tâm, pháp chính là tâm. Tâm chính là pháp. Tâm sanh thì các thứ pháp sanh; tâm diệt thì các thứ pháp diệt, đều thuộc Pháp Thân thâu nhiếp, chẳng có gì ra khỏi giới hạn của Pháp Thân. Hãy nên biết, đấy là Địa Tạng Vương Bồ Tát nói với Kiên Tịnh Tín Bồ Tát: Phải biết trong thân của hết thảy chúng sanh, Pháp Thân của chư Phật chẳng thể hủy diệt. Tâm của hết thảy chúng sanh vĩnh viễn chẳng bị hủy diệt. Giả sử chúng sanh chẳng có hết thảy phiền não, sau khi đã đoạn vô minh phiền não, cũng trở về Pháp Thân của Phật. Pháp Thân là chẳng tăng, chẳng giảm, chẳng nhơ, chẳng sạch, chẳng thay đổi, chẳng động. Đấy gọi là Pháp Thân.

Đó là nhờ vào hư không để tỷ dụ Pháp Thân của chư Phật, tỷ dụ gì vậy? Tỷ dụ quả báo hiện tiền của chúng ta. Quả báo hiện tại của chúng sanh khác nhau như vậy, mỗi người có quả báo riêng của người ấy. “Chúng sanh” ở đây không chỉ bao gồm nhân loại, mà bao gồm cả súc sanh loại, [hay nói rộng hơn] là các loài hữu tình đều là chúng sanh. Nói theo hàm nghĩa này, thân chúng sanh chính là Pháp Thân của chư Phật. Pháp Thân của chư Phật chứa đựng Pháp Thân của hết thảy chúng sanh. Do vậy, phiền não của chúng sanh đã hết, lại trở về bản thể của Pháp Thân. Đó cũng là chư Phật. Bản thân Pháp Thân chẳng tăng, chẳng giảm, bất sanh, bất diệt. Chúng sanh đã ngộ, bèn khôi phục Pháp Thân. Có câu nói như thế này: “Đả đắc vọng tưởng tử, hứa nhữ Pháp Thân hoạt” (Đánh chết sạch vọng tưởng, cho Pháp Thân được sống). Nếu quý vị chẳng có các phân biệt hư vọng, tự nhiên sẽ khôi phục Pháp Thân của chính mình. Pháp Thân bất sanh, bất diệt, chẳng hai, chẳng khác với chư Phật. Lục phàm pháp giới, tức trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, [A Tu La], và tứ thánh pháp giới là Phật, Bồ Tát, Duyên Giác, Thanh Văn, cả mười pháp giới chỉ có một tâm này. Tứ thánh là ngộ, do mức độ ngộ sai khác, nên chia thành bốn pháp giới, bốn loại hình tướng. Lục phàm là mê, lục phàm pháp giới mê khác nhau. Pháp Thân tại phàm phu chẳng hề giảm bớt, nơi Phật cũng chẳng tăng thêm. Pháp Thân vĩnh viễn bất động, bất hoại, chẳng tăng, chẳng giảm như thế. Trong phần trước, tôi đã nói về ý nghĩa của hư không để hình dung Pháp Thân, tức là dùng hư không sánh ví Pháp Thân. Chỉ có mê hay ngộ sai khác. Trừ khử vô minh, thì chẳng phải là hết thảy phàm phu nữa. Đoạn trừ vô minh, sẽ trở thành hết thảy thánh nhân; đoạn rốt ráo bèn thành Phật.

(Kinh) Đản tùng vô thỉ thế lai, dữ vô minh tâm câu, si ám nhân duyên huân tập lực cố, hiện vọng cảnh giới. Dĩ y vọng cảnh giới huân tập nhân duyên cố, khởi vọng tương ứng tâm, kế ngã, ngã sở, tạo tập chư nghiệp, thọ sanh tử khổ, thuyết bỉ Pháp Thân, danh vi chúng sanh.

(經)但從無始世來，與無明心俱，癡暗因緣熏習力故，現妄境界。以依妄境界熏習因緣故，起妄相應心，計我我所，造集諸業，受生死苦，說彼法身，名爲衆生。

(Kinh: Chỉ do từ đời vô thỉ tới nay, đã chung đụng với cái tâm vô minh, do sức nhân duyên si ám huân tập, hiện ra cảnh giới hư vọng. Do nhân duyên nương vào cảnh giới hư vọng huân tập, dấy lên cái tâm tương ứng với vọng, so đo ngã và ngã sở (cái thuộc về ta), tạo tập các nghiệp, chịu khổ sanh tử, cho nên gọi Pháp Thân ấy là chúng sanh).

Đoạn này nói cái tâm vô minh của quý vị đã sanh, tức là nghiệp đã dấy lên, bèn tạo nghiệp. Nương theo cái chân tâm sáng suốt, thanh tịnh, vô nhiễm mà chính mình sẵn có, bèn dấy lên bất giác. Chân tâm ấy được gọi là Bổn Giác. Nương vào Bổn Giác mà dấy lên bất giác, si tâm vô minh căn bản được sanh khởi. Đạo lý này rất khó nói minh bạch, chẳng nói rõ ràng được, chỉ có thể dùng tâm ý thấu hiểu. Chẳng hạn như trong lịch sử, các vị thiện tri thức khai ngộ kiểu này rất nhiều. Tôi thường nhắc tới ông Ngư Triều Ân đời Đường đã thưa hỏi quốc sư “phiền não từ đâu mà khởi?” Hoặc nói: “Vô minh sanh từ đâu? Vô minh là gì?” Quốc sư chẳng trả lời ông ta! Nếu quý vị trả lời, sẽ chẳng nói rõ được. Quốc sư dùng tỷ dụ, phương tiện thiện xảo mà! Sư bảo: “Ngươi là hạng nô tài mà muốn hỏi Phật pháp”. Sư quở mắng Tể Tướng. Tể Tướng liền nổi giận, đáp: “Ta là một đứa nô tài, nhưng là nô tài của hoàng thượng. Một Tể Tướng còn ở trên vạn vạn người”. Đó là câu trả lời cho ông ta. Quốc sư bảo ông ta: “Vô minh từ đó mà khởi. Đó là vô minh”. Chẳng phải là ngươi hỏi ta “vô minh được sanh ra như thế nào ư? Vô minh là gì ư?” Đó chính là vô minh. Nếu giải thích thì sẽ chẳng thể diễn tả rõ ràng được. Chờ đến khi ông ta nổi giận, dùng ngay sự thật để giải thích cho ông ta, ông ta ngay lập tức khai ngộ, hiểu rõ. Trong Thiền Tông có rất nhiều câu “cơ phong chuyển ngữ”, đối với căn cơ nào bèn nói pháp ấy. Do vậy, đức Phật giảng hết thảy các kinh, tám vạn bốn ngàn pháp môn nhằm nói với tám vạn bốn ngàn căn cơ. Vô minh như nhau. Vô minh là quý vị bất giác, cái bất giác ấy sanh từ đâu? Từ Bổn Giác mà ra, từ giác ngộ mà ra. Giác ngộ thì mới có Bất Giác, nói tương đối vậy!

Trong si tâm của quý vị, tâm ngu si chính là cái tâm hắc ám. Cái tâm hắc ám ấy và bản thể của Pháp Thân tuy hai mà một, tuy một mà hai. Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh nói tới Thể, Tướng, Dụng, Thể là Tướng, Tướng chính là Thể. Thể và Tướng bèn sanh khởi tác dụng (Dụng). Tác dụng là Thể, Tướng; Thể, Tướng chính là tác dụng. Cả ba chính là một, tâm thể, tâm tướng. Do mê cái tâm ấy, cho nên hết thảy tác dụng là chúng sanh. Ngộ cái tâm ấy thì là thánh nhân. Do vì sau khi đã mê cái Thể, bèn dấy nghiệp; nghiệp đã dấy bèn chốt chặt quý vị. Đó gọi là nỗi khổ sanh tử. Quý vị đã khai ngộ, hiểu rõ, tu hành, khôi phục Bổn Giác của chính mình; đó gọi là “giải thoát”. Mê thì vẫn là Pháp Thân này, mà ngộ vẫn là Pháp Thân này.

Do vậy, trong khi quý vị nhất tâm chấp trước hết thảy tướng cảnh giới; khi đó, cái tâm bị vọng tâm làm chủ. Do hết thảy đều là hư vọng; thậm chí khi quý vị tu pháp, cho tới khi chúng ta niệm A Di Đà Phật trong hiện tại, toàn là vọng. Quý vị tu pháp cũng là pháp thuộc vọng tâm, nương theo vọng tâm mà tu vọng pháp (pháp hư vọng). Nhưng trong ấy có chân thật: Phật, Bồ Tát, Thanh Văn, Duyên Giác, trời, người, A Tu La, địa ngục, quỷ, súc sanh, mười pháp giới có cùng một tâm. Tâm quý vị dấy lên cảnh giới hư vọng, lấy vọng tâm làm chủ thì là lục phàm; lấy cái tâm thanh tịnh làm chủ để sanh khởi hết thảy các pháp thì là tứ thánh. Vọng cũng là cái tâm này, mà chân cũng là cái tâm này, chịu đựng nỗi khổ trong lục đạo luân hồi vẫn là cái tâm này, thành Phật, Bồ Tát, Thanh Văn, Duyên Giác vẫn là cái tâm này. Tùy thuộc quý vị tương ứng với cái tâm nào thì thuộc về pháp giới ấy. Nay quý vị là vọng, có thể đoạn một phần vọng, giải thoát một phần vọng thì phiền não sẽ nhẹ bớt. Người khác chấp trước, nẩy sanh phiền não, quý vị chẳng sanh phiền não, chẳng có ý niệm phân biệt. Do đều thuộc trong sự chấp trước của quý vị, đoạn vô minh, đoạn phiền não quyết định vị trí của quý vị, thánh lẫn phàm đều chẳng có tiêu chuẩn nhất định. Quý vị chẳng có phiền não, [chứ nếu] đã đoạn hết thảy phiền não, sẽ là thánh nhân. Nếu quý vị sanh phiền não thì là chúng sanh.

Phiền não càng nặng, đọa càng sâu. Đọa vào địa ngục, đọa vào ngạ quỷ, đọa vào súc sanh, phiền não đã đạt tới đỉnh điểm. Trong nhân loại, tri thức là sức mạnh, tri thức là trí huệ, là biểu hiện của đoạn phiền não. Người có trí huệ, phiền não liền nhẹ nhàng; kẻ chẳng có trí huệ, phiền não nặng nề. Trong xã hội cũng nói “tri thức là sức mạnh”. Kẻ chẳng có tri thức luôn luôn phải phục vụ cho người có tri thức. Tùy thuộc tri thức của quý vị lớn hay nhỏ, tri thức càng lớn thì địa vị chủ nhân của quý vị càng cao.

(Kinh) Nhược như thị chúng sanh trung, Pháp Thân huân tập nhi hữu lực giả, phiền não tiệm bạc, năng yếm thế gian, cầu Niết Bàn đạo, tín quy nhất thật, tu Lục Ba La Mật đẳng nhất thiết Bồ Đề phần pháp, danh vi Bồ Tát.

(經)若如是衆生中，法身熏習而有力者，煩惱漸薄，能厭世間，求涅槃道，信歸一實，修六波羅蜜等一切菩提分法，名爲菩薩。

(Kinh: Nếu trong chúng sanh như thế, do Pháp Thân huân tập mà hữu lực, phiền não dần dần mỏng bớt, có thể chán thế gian, cầu Niết Bàn đạo, lòng tin quy về nhất thật, tu hết thảy các pháp thuộc về Bồ Đề phần như Lục Ba La Mật v.v… thì được gọi là Bồ Tát).

Đây là lấy tâm thể của Bổn Giác làm Pháp Thân, nhưng người ấy dùng thiện pháp để huân tập Chân Như, tăng trưởng hết thảy thiện nghiệp, phiền não dần dần nhẹ hơn. Đối với tiếng tăm, lợi dưỡng trong thế gian, hết thảy các pháp trong thế gian đều là pháp sanh diệt, người ấy mong cầu một pháp chẳng sanh diệt. Giống như các vị đang hiện diện tại đây, chúng ta đều cầu pháp chẳng sanh diệt, đều mong đoạn phiền não, chứng Bồ Đề, liễu sanh tử. Đó là học pháp chẳng sanh diệt. Từ “nghe học”, tức là nghe pháp do đức Phật đã nói, nghe xong bèn tư duy, tư duy ta làm như thế nào, “làm” là tu hành. Làm xong, quý vị sẽ thành tựu, thành tựu là đắc đạo. Đại Thừa Khởi Tín Luận nói có hai loại huân tập, một là nhiễm huân tịnh, càng huân càng thô. Mỗi ngày ở chung với kẻ có sát tâm nặng nề, dần dần sát tâm của quý vị cũng nặng nề! Quý vị ở với người có lòng tham, tâm tham của quý vị cũng sanh khởi! Vì sao sẽ sanh khởi lòng tham? Chẳng có trí huệ. Đó gọi là vô minh ngu si. Quý vị thấy thấu suốt một phần, sẽ nhẹ nhàng một phần. Phương diện này nhẹ, phương diện kia liền nặng. Tham, sân, si của quý vị nhẹ bớt, Giới, Định, Huệ sẽ sâu nặng. Tham, sân, si huân Giới, Định, Huệ; Giới, Định, Huệ liền nhẹ, tham, sân, si liền nặng!

(Kinh) Nhược như thị Bồ Tát trung, tu hành nhất thiết thiện pháp mãn túc, cứu cánh đắc ly vô minh thùy giả, chuyển danh vi Phật.

(經)若如是菩薩中，修行一切善法滿足，究竟得離無明睡者，轉名爲佛。

(Kinh: Nếu trong các vị Bồ Tát như thế, tu hành hết thảy thiện pháp trọn đủ, rốt ráo được lìa khỏi giấc ngủ vô minh, sẽ đổi tên thành Phật).

Phật là gì? Chúng sanh là gì? Chẳng có tiêu chuẩn; tùy thuộc hành vi của quý vị để quyết định. Quý vị tu hết thảy thiện pháp đều thành tựu, đó gọi là Phật. Quý vị tu tập ác pháp, tục ngữ Trung Hoa thường nói là “ác quán mãn doanh” (tội ác chồng chất, tràn ngập), kẻ đó chẳng thể nào không đọa địa ngục, đã tu ác nghiệp quá nhiều! Thiện pháp viên mãn, thì gọi là Phật. Thiện pháp còn chưa trọn đủ viên mãn, so với Phật còn kém đôi chút, thì gọi là Bồ Tát. Đoạn dứt Kiến Tư Hoặc thì gọi là Thanh Văn, Duyên Giác. Mười pháp giới là do Hoặc nghiệp sâu nặng mà phân định, chẳng có Hoặc nghiệp thì là tứ thánh. Đó là dùng thiện ác để phân biệt, hai đường thiện ác, tùy thuộc quý vị đi theo con đường nào!

(Kinh) Đương tri như thị chúng sanh, Bồ Tát, Phật đẳng, đản y thế gian giả danh ngôn thuyết cố nhi hữu sai biệt, nhi Pháp Thân chi Thể tất cánh bình đẳng, vô hữu dị tướng.

(經)當知如是衆生菩薩佛等，但依世間假名言說故而有差別，而法身之體畢竟平等，無有異相。

(Kinh: Hãy nên biết chúng sanh, Bồ Tát, Phật v.v… như thế chỉ nương theo ngôn thuyết giả danh của thế gian nên có sai biệt, nhưng cái Thể của Pháp Thân thì rốt ráo bình đẳng, chẳng có tướng nào khác).

Địa Tạng Vương Bồ Tát bảo Kiên Tịnh Tín Bồ Tát: Ông hãy nên biết “chúng sanh, Bồ Tát, Phật” đều là giả danh trong thế gian. Nương theo giả danh mà an lập khác biệt. Trong phần trước đã nói cái Thể của Pháp Thân trọn khắp hết thảy mọi nơi, trọn khắp hết thảy mọi lúc, trọn khắp hết thảy hữu tình và vô tình, cho nên cái Thể ấy là bình đẳng, chẳng có sai khác.

(Kinh) Thiện nam tử! Thị danh lược thuyết Nhất Thật cảnh giới nghĩa.

(經)善男子！是名略說一實境界義。

(Kinh: Này thiện nam tử! Đó gọi là nói đại lược về ý nghĩa của cảnh giới Nhất Thật).

Trên đây là nói về chuyện chứng đắc cảnh giới Nhất Thật. Cảnh giới Nhất Thật là gì? Là tâm thể. Địa Tạng Vương Bồ Tát giảng nhiều như vậy, chỉ nhằm giảng một chữ Tâm. Đấy là Thật Tướng. Làm thế nào để có thể đạt được Thật Tướng? Phương tiện tối sơ để tiến nhập chính là quý vị tiến hướng điều gì, tin tưởng điều gì, muốn làm gì, làm đúng rồi thì sẽ tiến hướng Phật Thừa, đó là phương tiện tấn thú. Sau khi quý vị hoàn toàn liễu giải tình huống ấy, quý vị sẽ khai ngộ. Đó gọi là Tích Không (析空, chia chẻ cái Không), [tức là] trải qua phân tích dần dần, quý vị sẽ hiểu. Điều này gọi là Tích Không Quán. Nếu lập tức ngộ đạo, thì gọi là Thể Không (體空), tức là không cần phải phân tích, ngay lập tức ngộ cái Thể [của hết thảy các pháp] chính là Không. Quý vị nhận biết hết thảy sự vật đều là Không, vốn thứ gì cũng đều chẳng có, nguyên lai chẳng có một món vật chất nào, nguyên lai chẳng có vật gì, thứ gì cũng chẳng có, nguyên lai là rỗng tuếch. Quý vị tăng thêm rất nhiều phiền não, đó là chẳng Không. Do mong đoạn phiền não, lại tăng thêm một ít thiện nghiệp, đoạn phiền não thì mới chứng Bồ Đề. Đó là “chẳng Không”. Thiện thì thuận theo nghĩa Không, còn ác thì trái nghịch nghĩa Không. Do làm thiện sự, tu đạo, sẽ dần dần có thể đạt tới Lý Không. Làm ác chẳng dễ dàng, [do nó] trái nghịch Lý Không. Đấy là Địa Tạng Vương Bồ Tát bảo: Trước hết, giảng rõ ràng đạo lý ấy chỉ là nhất tâm.

(Kinh) Nhược dục y Nhất Thật cảnh giới tu tín giải giả, ưng đương học tập nhị chủng quán đạo. Hà đẳng vi nhị? Nhất giả, duy tâm thức quán. Nhị giả, Chân Như thật quán. Học duy tâm thức quán giả, sở vị ư nhất thiết thời, nhất thiết xứ, tùy thân, khẩu, ý hữu sở tác nghiệp.

(經)若欲依一實境界修信解者，應當學習二種觀道。何等爲二？一者、唯心識觀。二者、真如實觀。學唯心識觀者，所謂於一切時，一切處，隨身口意有所作業。

(Kinh: Nếu muốn nương theo cảnh giới Nhất Thật để tu tín giải, hãy nên học tập hai thứ quán đạo. Những gì là hai? Một là duy tâm thức quán, hai là Chân Như thật quán. Học duy tâm thức quán chính là trong hết thảy mọi lúc, hết thảy mọi nơi, thuận theo các nghiệp đã tạo tác nơi thân, miệng, ý).

Nếu quý vị tu hành, một là học duy tâm thức quán, tức quán duy tâm duy thức. Trong hết thảy mọi lúc, hết thảy mọi nơi, đối với nghiệp đã tạo nơi thân, miệng, ý, trong hết thảy các thời, tức suốt hai mươi bốn tiếng đồng hồ, ngày đêm hai mươi bốn tiếng đồng hồ, quý vị ngủ cũng thế, ăn cơm cũng thế, nằm mộng cũng thế, làm việc cũng thế, sáu căn của quý vị, tức mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đã tạo tác, cho đến Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp ở bên ngoài, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đối ứng với Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp, trong đó nẩy sanh sự nhận biết riêng biệt được gọi là nhãn thức, nhĩ thức, tỵ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Ba loại [Căn, Trần, Thức] ấy hợp thành mười tám giới. Trong hết thảy mọi lúc, hết thảy mọi nơi, nghiệp do quý vị đã tạo chẳng rời khỏi mười tám loại ấy. Mười tám loại ấy do đâu mà có? Vô minh. Trong phần trước, chúng tôi đã nói: Chúng nương vào vô minh mà khởi, quý vị hãy nên quan sát hết thảy các pháp, tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp, nhãn thức, nhĩ thức, tỵ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, mười tám loại ấy. Mười tám món ấy, trong khi quý vị đi, ngồi, đứng, nằm, ngủ nghê, nói chuyện, ngôn ngữ, bao gồm hết thảy các động tác, thứ gì cũng đều chẳng lìa khỏi. Quý vị cũng chẳng lìa khỏi cảnh giới (Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp)!

(Kinh) Tất đương quán sát, tri duy thị tâm, nãi chí nhất thiết cảnh giới. Nhược tâm trụ niệm, giai đương sát tri, vật linh sử tâm vô ký phan duyên, bất tự giác tri. Ư niệm niệm gian, tất ưng quán sát: Tùy tâm hữu sở duyên niệm, hoàn đương sử tâm tùy trục bỉ niệm, linh tâm tự tri. Tri kỷ nội tâm tự sanh tưởng niệm, phi nhất thiết cảnh giới hữu niệm, hữu phân biệt dã. Sở vị nội tâm tự sanh “trường, đoản, hảo, ác, thị, phi, đắc, thất, suy, lợi, hữu, vô” đẳng kiến, vô lượng chư tưởng, nhi nhất thiết cảnh giới vị tằng hữu tưởng khởi ư phân biệt. Đương tri nhất thiết cảnh giới tự vô phân biệt tưởng cố, tức tự phi trường, phi đoản, phi hảo, phi ác, nãi chí phi hữu, phi vô, ly nhất thiết tướng, như thị quán sát. Nhất thiết pháp duy tâm tưởng sanh. Nhược sử ly tâm, tắc vô nhất pháp, nhất tướng, nhi năng tự kiến hữu sai biệt dã.

(經)悉當觀察，知唯是心，乃至一切境界。若心住念，皆當察知，勿令使心無記攀緣，不自覺知。於念念間，悉應觀察：隨心有所緣念，還當使心隨逐彼念，令心自知。知己內心自生想念，非一切境界有念，有分別也。所謂內心自生「長、短、好、惡、是、非、得、失、衰、利、有、無」等見，無量諸想，而一切境界未曾有想起於分別。當知一切境界自無分別想故，即自非長、非短、非好、非惡，乃至非有、非無，離一切相，如是觀察。一切法唯心想生。若使離心，則無一法一相，而能自見有差別也。

(Kinh: Đều hãy nên quan sát, biết chỉ là tâm, cho đến hết thảy các cảnh giới, nếu tâm trụ niệm, sẽ đều quan sát, nhận biết, đừng để cho tâm vô ký nắm níu, mà chẳng tự hay biết. Trong mỗi niệm, đều nên quan sát: Hễ tâm có điều gì duyên niệm, vẫn nên khiến cho cái tâm theo dõi cái niệm ấy, để tâm tự biết. Biết là nội tâm của chính mình tự sanh tưởng niệm, chẳng phải là hết thảy các cảnh giới có niệm, có phân biệt. Tức là nội tâm tự sanh trưởng các cái thấy như dài, ngắn, tốt, xấu, đúng, sai, được, mất, suy vi, lợi ích, có, không v.v… vô lượng các tưởng, nhưng hết thảy cảnh giới chưa từng có ý tưởng dấy lên phân biệt. Hãy nên biết hết thảy cảnh giới tự chẳng có ý tưởng phân biệt, tức là tự nó chẳng dài, chẳng ngắn, chẳng tốt, chẳng xấu, cho đến chẳng có, chẳng không, lìa hết thảy tướng. Quan sát như thế, hết thảy các pháp chỉ do tâm tưởng sanh ra. Nếu lìa khỏi tâm thì không có một pháp, một tướng nào mà có thể tự thấy sai biệt được).

Đi, đứng, ngồi, nằm, nói năng, cử động, Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp, nhất cử nhất động của quý vị đều thuộc trong mười hai sự kiện ấy. Quý vị học hiểu thì toàn là tâm, toàn là thức. Quý vị hãy quan sát mười hai loại ấy, hễ lìa khỏi tâm, lìa khỏi thức của ta, thứ gì cũng đều chẳng có, đừng nên dấy lên chấp trước trong ấy. Phá trừ chúng như thế nào? Chẳng phải là quý vị mong đoạn trừ phiền não ư? Quý vị hãy đổ công dốc sức nơi mười hai sự kiện này. Quý vị quan sát tất cả hết thảy hiện tướng (tướng biến hiện, tướng hiện tiền) bên ngoài, kể cả ngôn ngữ của quý vị, bao gồm hành động, bao gồm ngôn ngữ, hành động của hết thảy mọi người, hết thảy hành vi “đi, đứng, nằm, ngồi”, bất cứ ai cũng đều chẳng lìa khỏi! Mắt quý vị thấy hết thảy sắc tướng, tai nghe hết thảy âm thanh, mũi ngửi thơm thối, lưỡi nếm hương vị, tai nghe âm thanh, trong tâm bèn nhận biết. Đó đều là pháp. Hết thảy các sự vật được nhận biết bởi tâm [năm trần, tức, sắc, thanh, hương, vị, hiện bóng trong tâm] thì đều gọi là Pháp. Trong mười hai loại sự vật ấy, quý vị hãy quan sát, có loại nào rời khỏi thức, rời khỏi tâm của quý vị? Hãy đổ công ở chỗ này! Đổ công gì vậy? Thực hiện công phu tu hành. Lìa khỏi Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, há còn có vật gì nữa chăng? Đã chẳng có, thì những thứ ấy đều ngưng dứt. Khi quý vị quán sát, đã khiến cho các thứ ấy ngưng dứt, đừng để cho chúng quấy nhiễu cái tâm của quý vị.

Khi quán bèn có trí huệ, chiếu rõ toàn là hư vọng, khiến cho cái tâm của quý vị trụ trong tư duy và khởi tâm động niệm, đối với thứ tốt đẹp đừng nắm níu (phan duyên, 攀緣), đối với thứ chẳng tốt thì cũng đừng mong lìa bỏ; tức là chẳng dấy phân biệt, chẳng tham luyến cái tốt đẹp, chẳng vứt bỏ cái không tốt. Đó gọi là “nhất tâm vô phân biệt”. Chúng ta luôn có khuynh hướng: Cái tốt thì mong đạt được, sanh lòng mong cầu đạt được, chuyện chẳng tốt thì chẳng muốn nghe nhắc tới, nhưng quý vị chẳng thể không nghe, vì cuộc sống mà quý vị bắt buộc phải làm. Ai bằng lòng làm cu li? Do chẳng có cách nào, đành phải kiếm sống thôi! Nếu quý vị xem nhẹ cuộc sống một chút, dần dần từng bước một, quý vị sẽ tìm được nguồn, truy tận cội. Trước hết, hãy bắt đầu từ nội tâm của chính mình. Tâm chẳng so đo các thứ ấy, đối với thứ ưa thích thì chính mình chẳng mong cầu đạt được, đạt được là họa hại. Đối với thứ chán ghét, cũng chẳng cầu lìa bỏ, thích ứng với mọi tình cảnh, gặp cảnh giới gì bèn tiếp nhận cảnh giới đó!

Nhưng phải nhận biết nó, nhận biết nó như thế nào? Đó đều là giả, là tạm thời, chẳng phải là vĩnh cửu. Điều thứ nhất là quán thân thể này, tối đa là một trăm năm, cũng có người chẳng sống tới tuổi ấy. Chúng ta lấy hạn độ lớn nhất là một trăm năm để ấn định vậy! Chẳng quán chính mình, hãy quán người khác! Quan sát người đó sanh ra, quan sát người đó chết đi, sau khi đã chết, người đó mang theo thứ gì ra đi? Lúc sanh ra, mang theo thứ gì đến? Trung Hoa có câu tục ngữ: “Sanh bất đới lai, tử bất đới khứ” (Sanh chẳng mang theo gì đến, chết chẳng mang theo gì đi). Nhân loại đều là như thế đó, có người nhận biết, có kẻ chẳng nhận biết. Không nhận biết thì sao? Tham cầu chẳng hề ngưng nghỉ, vĩnh viễn truy cầu, tạo nghiệp cho đời sau, toàn là như thế đó, nắm níu khắp nơi. Đó gọi là “phan duyên tâm”. Khi kẻ ấy phan duyên (nắm níu sự vật), chính họ vẫn chẳng biết, đang tạo nghiệp, tức là tạo nghiệp sanh tử!

Trong mỗi niệm, quý vị đều phải nên quan sát: Những điều tâm quý vị duyên niệm, tưởng nghĩ, có [ý niệm] “đối với thứ tốt, bèn duyên niệm chẳng bỏ”, càng nghĩ càng to! Cầu phát tài càng nhiều càng hay, càng lớn càng hay, chẳng dứt, chẳng xong! Chính quý vị hiểu rất rõ ràng, tự hiểu rất rõ cái tâm của chính mình. Đạt được thì là đạt được gì vậy? Quý vị hãy nói theo quan niệm riêng của chính mình, quý vị đạt được thì rốt cuộc có thể đạt được gì? Cuối cùng là chết ngóp, vẫn chẳng phải là mất sạch ư? Hết thảy các tướng cảnh giới bên ngoài, như của cải chẳng hạn, rốt cuộc quý vị có đạt được hay không? Đạt được rồi cũng mất đi! Tới lúc quý vị chết, chẳng thể mang theo thứ gì cả! Đó là quan sát ở mức độ thô thiển. Quan sát vi tế, hết thảy các sự có hình, có tướng, có hay biết, hoặc các sự vô hình vô tướng, đều là do tâm của quý vị tưởng ra. Chúng chính là tâm tướng. Tâm tướng hư vọng, chẳng có gì thật sự tồn tại. Khi đó, quý vị niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, đặc biệt là niệm Pháp, niệm pháp gì vậy? Sanh diệt, vô thường, khổ, hết thảy các pháp chẳng có gì là vui sướng. Chúng ta tham luyến, hãy nghĩ tới sanh, lão, bệnh, tử, yêu thương chia lìa, oán ghét phải gặp gỡ, Ngũ Uẩn hừng hực, cầu chẳng được. Tám nỗi khổ chen nhau nung nấu, quý vị có thể lìa được thứ nào? Trong tư tưởng của quý vị bèn suy nghĩ: Tất cả hết thảy các thứ ấy đều là duy tâm sở hiện, duy tâm sở biến, chẳng có thứ gì chân thật, bất biến. Nghĩ như thế, chánh niệm sẽ hiện tiền.

Bất luận dài, ngắn, tốt, xấu, được, mất… những kiến chấp ấy, vô lượng cách nghĩ, quý vị hãy tự quan sát: Chúng đều là phân biệt, do cái tâm của chính mình phân biệt. Sự phân biệt này còn có vấn đề. Quý vị ưa thích cái tốt, muốn đạt được, chiếm làm của mình. Thứ gì quý vị không ưa thích sẽ là chẳng tốt, muốn bài xích nó. Quý vị ngẫm xem, quý vị lấy tư tưởng ấy làm sự nhận thức của chính mình. Cái tâm có các tướng ấy hay không? Quý vị hãy quan sát cái tâm của chính mình. Nếu các đệ tử học Phật chúng ta, đã học Phật, đã nhập Phật môn, quý vị nghĩ tới Phật, Pháp, Tăng, có sự duyên niệm ấy! Căn bản là chẳng được nghe Phật pháp, dẫu có nghe cũng chẳng tin, kẻ đó có sự duyên niệm ấy hay không? Kẻ đó duyên niệm xe cộ, tiền tài, làm sao để phát tài, [nghĩ tới] sắc. Sắc bao gồm hết thảy những thứ ưa thích, hết thảy vật chất, cái ưa thích thì mong đạt được, cái chẳng ưa thì mong bỏ đi, cho đến đối với sự vật [bèn có quan niệm] dài, ngắn, vuông, tròn, lớn, nhỏ, tốt, xấu, tâm quý vị hãy thường nghĩ các thứ đó đều là hư vọng, chẳng chân thật.

Nội tâm mong chẳng phân biệt những thứ ấy, lìa khỏi những thứ ấy. Những thứ đó chẳng có một tiêu chuẩn nhất định. Quý vị cho nó là xấu, người khác cho nó là tốt, quý vị muốn xả, kẻ khác lại tham. Vì sao? Do sức mạnh của thói quen từ vô thỉ kiếp tới nay. Cái tâm tạo nghiệp có sức mạnh của thói quen. Rất nhiều người, như các đệ tử Phật chúng ta thấy thứ này chẳng đúng, là sai lầm, nhưng sẽ có rất nhiều kẻ cho đó là đúng, chẳng sai, [đôi bên] sẽ mâu thuẫn. Có những kẻ thuận theo sanh tử, tạo nghiệp thuận dòng sanh tử. Có những người nghịch lại sanh tử, chẳng xuôi theo dòng sanh tử, đi ngược dòng, giống như các đệ tử đức Phật bọn ta vậy. Nhưng bất luận như thế nào, thuận cảnh, nghịch cảnh, tốt, xấu, đúng, sai, đều do tâm sanh. Vì thế, mọi người hãy thường nghĩ “tâm sanh, các pháp sanh; tâm diệt, các pháp diệt”, chẳng có pháp nào lìa khỏi tâm! Tâm ấy là vọng, tức vọng tâm. Lìa khỏi tâm, có pháp nào có thể tự mình tự lập? Giữa pháp này với pháp kia, có sai biệt hay không? Chẳng có sai biệt! Nếu cái tâm của chúng sanh có thể đạt tới mức ấy, quý vị còn có gì là thiện, có gì là ác chi nữa! “Nhân duyên sở sanh pháp, ngã thuyết tức thị không” (Pháp sanh bởi nhân duyên, ta nói chính là không). Phàm là pháp sanh bởi nhân duyên, thiện pháp cũng là không, mà ác pháp cũng là không! Quan sát hết thảy các pháp như thế, chỉ do tâm tưởng sanh. Nếu lìa khỏi cái tâm, một pháp, một tướng, sẽ tự thấy chẳng có sai biệt. Có sai biệt là do cái tâm của chúng sanh phân biệt, bản thân của pháp chẳng sai biệt.