Lược Giảng Kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo

Tập 11

(Kinh) Nhược vô giác tri năng phân biệt giả, tắc vô thập phương tam thế nhất thiết cảnh giới sai biệt chi tướng.

(經)若無覺知能分別者，則無十方三世一切境界差別之相。

(Kinh: Nếu không có giác tri để có thể phân biệt, sẽ chẳng có hết thảy các tướng cảnh giới sai biệt trong mười phương ba đời).

Lần trước, chúng tôi đã nói tới cái tâm và cảnh giới bên ngoài, cảnh bên ngoài là hư vọng. Tâm sanh hết thảy các tướng cảnh giới, cho nên bèn có [các thứ cảnh giới]. Đó gọi là “tâm sanh thì các thứ pháp sanh, tâm diệt thì các thứ pháp diệt”. Đấy là hoàn toàn nói về cái tâm của chúng ta, khiến cho chúng ta liễu tri cái tâm hiện tiền của chính mình. Chúng ta thường nói tới vọng tưởng, vọng tưởng chẳng phải là chân thật, nó là sự tưởng tượng hư vọng. Gốc rễ sanh khởi của sự tưởng tượng hư vọng ấy rất sâu, vọng sanh khởi từ đâu? Nương vào Chân mà khởi. Vì hết thảy chúng sanh từ vô thỉ đến nay, do vô minh si ám huân tập mà hiện thành tướng cảnh giới. Cái niệm ấy chính là cái niệm do sự hay biết, là cái niệm do tư niệm (nghĩ nhớ) của quý vị, tự nó chẳng biết chính mình. Mỗi vị đều là như thế, tâm chẳng thể tự biết tâm, hư vọng cho là có. Khi đó, do cảm nhận dấy lên sự hay biết, do sự nhận biết sanh ra cách nghĩ, từ cách suy nghĩ ấy mà chia ra thứ gì là ta, thứ gì là của ta. Nói chân thật, các thứ ấy chẳng có tướng giác ngộ, nhận biết, chẳng hề có tướng. Do cái tâm hư vọng của chúng ta chẳng có thật thể, nó biến hóa khôn lường. Chúng ta có thể thấy được cái tâm của chính mình hay không? Chẳng có vị nào có thể thấy cái tâm. Thấy được cái tâm thì quý vị thành đạo rồi! Đều là do tướng cảnh giới bên ngoài huân tập mà hiện ra; chúng ta gọi hết thảy các tướng biến hiện mà quý vị có thể thấy được là “tướng cảnh giới hư vọng”. Tướng sanh từ tâm. Trong kinh, đức Phật đã dạy chúng ta, tâm quý vị sanh thì các loại pháp mới sanh, tâm diệt thì các loại pháp diệt. Các loại pháp đều là nhất tâm. Tướng cảnh giới bên ngoài rành rành có thể trông thấy; tuy có thể thấy tướng, trọn chẳng thể đạt được!

Nhưng những điều được giảng trong kinh Phật thì có lúc chuyên bàn về tâm pháp, đoạt hết thảy các tướng cảnh giới, hết thảy các tướng cảnh giới là hư vọng. Nếu chúng ta chỉ bàn về Nhãn Thức, Nhĩ Thức, Tỵ Thức, Thiệt Thức, Thân Thức, Ý Thức, thức thứ bảy Mạt Na, thức thứ tám A Lại Da, đó gọi là “tám cái tâm” hay “tám thức tâm”. Khi cái tâm của quý vị quán hết thảy các pháp, khi tâm đối trước hết thảy các pháp thuộc tướng cảnh giới bên ngoài, khi thức tâm phân biệt hết thảy các pháp, đó gọi là “duyên lự giác tri”, đều là duyên theo ý niệm mà sanh khởi. Do vậy, chúng ta thấy hết thảy sự vật, dài, ngắn, lớn, nhỏ, vuông, tròn, tất cả hết thảy các sự vật, tất cả hết thảy các hình tướng, nói chung đều là sự phân biệt hư vọng của quý vị, khiến cho chúng ta nhận biết hết thảy các pháp. Tất cả hết thảy tướng bên ngoài đều gọi là cảnh giới, nhưng tướng cảnh giới là phân biệt. Chúng ta khởi tâm động niệm, sẽ dấy khởi chấp trước. Chấp trước là đối với cái gì tốt thì chúng ta mong có được, sẽ chiếm làm của mình; đối với cái chẳng vừa ý, bèn mong vứt bỏ. Từ trong ấy mà sanh ra phiền não, mong đạt được mà chẳng đạt được, [cái mong vứt] bỏ mà lại chẳng bỏ được. Vì mong được mà chẳng được, muốn bỏ mà bỏ chẳng được; cho nên điều ấy được gọi là “nghiệp”. “Nghiệp” có nghĩa là “tạo tác”, do chính mình tạo ra. Vốn hết thảy đều là tướng hư vọng, chẳng có; nhưng chúng ta mắc lừa, ngỡ vọng tâm là chân thật. Đó là cảm giác và sự phân biệt của quý vị. Tất cả phân biệt hoàn toàn là giả!

Do vậy, trong kinh văn nói quý vị có thể hay biết, phân biệt, tức là phân biệt quá khứ, hiện tại, vị lai trong mười phương. Mười phương là nơi chốn, “quá khứ, hiện tại, vị lai” là thời gian. Bất luận nói theo không gian, hay nói theo thời gian, tướng cảnh giới khác biệt hoàn toàn do tâm khởi. Kinh dạy: “Tâm sanh thì các pháp sanh. Tâm diệt, các pháp diệt”. Do chúng ta có “thấy, nghe, hay, biết”, bèn từ thấy, nghe, hay, biết mà khởi lên phân biệt: Đối với cái chính mình ưa thích, bèn mong đạt được, mong giữ vững, mong nó chẳng thay đổi, chẳng thể được! Cái quý vị mong đạt được lại chẳng đạt được. Cái chẳng mong đạt được là những thứ khiến cho quý vị không ưa thích, muốn lìa bỏ chúng, mà quý vị lại chẳng tách lìa chúng được. Khi quý vị mong đạt được mà chẳng có được, mong lìa bỏ mà chẳng tách lìa được, trong lúc ấy, sẽ nẩy sanh rất nhiều phiền não. Mỗi người hãy nhớ lại đôi chút, những chuyện quý vị đã từng trải có phải đều là như thế hay không? Vốn chẳng có, mà do hư vọng, bèn dấy lên chấp trước, hết thảy các sự vật đều là giả. Chẳng hạn như chúng ta “làm mậu dịch”, nói thông thường là “buôn bán”, quý vị buôn bán lỗ lã, phát tài hay cụt vốn đều do cái tâm quý vị sanh ra. Vì sao lỗ lã, chẳng kiếm tiền được? Phương pháp chẳng đúng! Vì sao phương pháp không đúng? Quý vị chẳng có trí huệ, chẳng thấy được! Không chỉ buôn bán, ngay trong cuộc sống, quý vị làm hết thảy các sự nghiệp đều là như thế. Chuyện ấy cho thấy [những thứ ấy] đều là gì? Toàn là vọng tưởng, chẳng có thứ gì chân thật. Xét theo quan niệm về kiếp người, quý vị sanh ra, mang theo thứ gì tới đây? Mang theo phiền não tham, sân, si tới đây, những thứ khác đều chẳng có! Có đứa trẻ nào sanh ra chẳng phải là không có chi hết? Nhưng quý vị chết rồi, khi thọ mạng này đã hết, bèn mang theo nghiệp chướng đã tạo trong đời này, chẳng bỏ được. Ngoại trừ nghiệp chướng, quý vị còn có thể đạt được gì? Hỏa thiêu cái thân người ấy là đốt cháy nhục thể, có thể thiêu nghiệp chướng hay không? Chẳng thiêu được! Vẫn tiếp tục còn đó!

(Kinh) Dĩ nhất thiết pháp giai bất năng tự hữu, đản y vọng tâm phân biệt cố hữu. Sở vị nhất thiết cảnh giới các các bất tự niệm vi hữu, tri thử vi tự, tri bỉ vi tha. Thị cố nhất thiết pháp bất năng tự hữu, tắc vô biệt dị, duy y vọng tâm, bất tri bất liễu nội tự vô cố. Vị hữu tiền ngoại sở tri cảnh giới, vọng sanh chủng chủng pháp tưởng, vị hữu, vị vô, vị bỉ, vị thử, vị thị, vị phi, vị hảo, vị ác, nãi chí vọng sanh vô lượng vô biên pháp tưởng. Đương như thị tri, nhất thiết chư pháp giai tùng vọng tưởng sanh, y vọng tâm vi bổn.

(經)以一切法皆不能自有，但依妄心分別故有。所謂一切境界各各不自念爲有，知此爲自，知彼爲他。是故一切法不能自有，則無別異，唯依妄心，不知不了內自無故。謂有前外所知境界，妄生種種法想，謂有謂無，謂彼謂此，謂是謂非，謂好謂惡，乃至妄生無量無邊法想。當如是知，一切諸法皆從妄想生，依妄心爲本。

(Kinh: Do hết thảy các pháp đều chẳng thể tự có, chỉ nương vào vọng tâm phân biệt mà có. Đó gọi là hết thảy cảnh giới, mỗi mỗi đều chẳng tự nghĩ là có. Biết cái này là tự, biết cái kia là tha. Do vậy, hết thảy các pháp đều chẳng thể tự có, cho nên chẳng có khác biệt. Chỉ nương vào vọng tâm, chẳng biết, chẳng rõ bên trong chính nó (vọng tâm) chẳng có [hết thảy các pháp], cho rằng có cảnh giới để biết ở bên ngoài, lầm lạc sanh ra đủ thứ pháp tưởng, cho rằng có, cho rằng không, cho rằng đây, cho rằng kia, cho rằng đúng, cho rằng sai, cho rằng tốt, cho rằng xấu, cho tới lầm lạc sanh ra vô lượng vô biên pháp tưởng. Hãy nên biết như thế này: Hết thảy các pháp đều sanh từ vọng tưởng, nương vào vọng tâm làm gốc).

Vì thế, trong đoạn kinh văn này, [Địa Tạng Bồ Tát dạy rõ]: Bản thân của hết thảy các pháp vốn chẳng phải là Có, mà cũng chẳng phải là Không Có. Chúng được thành lập do vọng tưởng phân biệt của chúng sanh. Nương theo cái tâm phân biệt của chúng sanh mà kiến lập hết thảy các pháp. Tất cả hết thảy các tướng cảnh giới bên ngoài toàn là do tâm khởi, hết thảy các pháp đều do cái tâm của chúng sanh mà khởi. Hết thảy các pháp cũng do cái tâm của chúng sanh mà diệt. Bản thân của pháp có cho rằng nó là hữu vi hoặc vô vi hay không? Nó có biết đây chính là Ngã, những cái khác chẳng phải là Ngã hay chăng? Chẳng có sự phân biệt ấy. Bản thân của pháp chẳng có phân biệt. Quý vị tùy tiện lấy một pháp nào, hết thảy các pháp đều chẳng thể tự có, mà cũng chẳng có sai biệt, đều là nương theo vọng tâm mà định. Do vì duyên cớ ấy, chẳng biết, chẳng rõ. Chẳng biết, chẳng rõ điều gì? Bên trong đã tự chẳng có, vốn chẳng có, đều là hư vọng. Vì sao có khi chúng ta sanh rất nhiều tâm? Mỗi đạo hữu đều là như vậy, vì tướng cảnh giới đối trước các căn được nhận biết trong hiện tiền, kể cả thân thể của chúng ta, thân thể của chúng ta là tướng cảnh giới của cái tâm, mọi người phải nên quán như vậy, nhận biết như vậy, đều là các cách nghĩ sanh khởi từ hư vọng: “Đây là tốt, đây là chẳng tốt, đây là thiện, đây là ác!” Vốn chẳng có hết thảy các pháp, [thế mà] hư vọng sanh khởi hết thảy các pháp, niệm nào cũng đều chấp trước, phân biệt chẳng bỏ! Thứ gì quý vị chẳng yêu thích, muốn bỏ đi, muốn bỏ mà chẳng bỏ được! Chẳng có trong, ngoài, chẳng có dài, ngắn, chẳng có lớn, nhỏ, chẳng có vuông, tròn.

Vì sao có các vật này nọ? Do vọng tâm so đo, đều là do tâm hư vọng mà chấp trước chẳng xả. Hết thảy chúng sanh đều là như thế; đó là phiền não. Vì khi quý vị mong có được, đối với cái tốt đẹp bèn mong có được, nhưng chẳng đạt được thì cũng nẩy sanh phiền não. Đối với cảnh giới chẳng yêu thích, quý vị chẳng muốn trông thấy, nhưng lại chẳng bỏ được. Cái quý vị mong có mà chẳng đạt được, cái mong vứt bỏ chẳng lìa bỏ được, chẳng phải là phiền não ư? Trong hết thảy các pháp, giả sử quý vị cho rằng chúng nó chẳng thật sự tồn tại, là hư vọng, chẳng chân thật, giả trất, do vọng tưởng sanh khởi; đối với vọng tưởng, chúng ta chẳng có cách nào hết, quý vị mong đạt được thì chẳng có, căn bản là chẳng có chi hết! Quý vị mong bỏ thì cũng như thế.

Do đó, dựa theo những điều kinh văn đã nói, Địa Tạng Vương Bồ Tát bảo Kiên Tịnh Tín Bồ Tát: Hết thảy các pháp chẳng thể tự mình có. Nó hiện hữu bằng cách nào? Do nương theo vọng tâm phân biệt nên mới có, do hư vọng phân biệt nên mới sanh ra. Tức là hết thảy chấp trước, hết thảy các tướng cảnh giới, mỗi thứ đều chẳng thể tự nghĩ là có. Thứ gì là tự? Thứ gì là tha? Biết đấy là chấp trước. Thân thể này gọi là tự, biết cái kia là thân người khác. Hết thảy các pháp chẳng phải tự mình ấn định chính mình là có, cũng chẳng có sai biệt, mà cũng chẳng có bất đồng, nương vào đâu mà sanh khởi? Đó là vọng tâm. Chẳng biết, chẳng hiểu rõ bên trong vốn tự chẳng có. Chúng ta chẳng biết điều này, chẳng thể liễu đạt, chẳng thể hiểu rõ. Thân thể của chúng ta là chẳng có. Nó là tướng cảnh giới; tức là hết thảy các tướng cảnh giới bên ngoài mà ta trông thấy đều là các pháp thuộc vào vọng tưởng. Do các thứ pháp tưởng (cách suy nghĩ đối với pháp) được sanh khởi bởi vọng tưởng mà nói là có, hoặc không, nói cái kia, nói cái này, nói là đúng, là sai, nói xấu, nói tốt, cho tới lầm lạc sanh khởi vô lượng vô biên pháp tưởng do nương theo hình tướng của các pháp. Chỉ nên quán tưởng hết thảy các pháp đều là hư vọng sanh khởi, chẳng chân thật. Chân thật là chẳng thay đổi, chẳng hoại, chẳng khác. Hết thảy các pháp đều chẳng thật sự tồn tại.

Địa Tạng Vương Bồ Tát bảo Kiên Tịnh Tín Bồ Tát: Nó lấy hư vọng làm căn bản. Bản thân vọng tưởng chẳng thể được, [vậy thì] hết thảy các pháp được sanh bởi vọng tưởng có thể tồn tại hay không? Chúng do hư vọng sanh ra, thế mà [chúng sanh] vẫn chấp trước những cái được sanh bởi hư vọng. Chúng chẳng có, giả danh là “tướng cảnh giới” mà thôi! Mọi người đặt cho nó một cái giả danh, chẳng chân thật. Vì hết thảy các cảnh bên ngoài đều là giả, cho nên cái tâm vọng tưởng sanh khởi cũng là giả. Tâm sanh ra vạn pháp, cái tâm vọng tưởng của quý vị sanh ra vạn pháp. Vạn pháp duy tâm, vẫn là giả. Cái tâm ấy chẳng phải là chân tâm, mà là tâm vọng tưởng. Chân tâm chẳng có ngôn thuyết!

(Kinh) Nhiên thử vọng tâm vô tự tướng cố, diệc y cảnh giới nhi hữu, sở vị duyên niệm giác tri tiền cảnh giới cố, thuyết danh vi tâm.

(經)然此妄心無自相故，亦依境界而有，所謂緣念覺知前境界故，說名爲心。

(Kinh: Nhưng do cái vọng tâm ấy chẳng có tự tướng, cũng nương theo cảnh giới mà có, tức là duyên theo sự nghĩ tưởng, hay biết tiền cảnh giới, cho nên gọi là tâm).

Chúng ta có thể tìm thấy tướng của cái tâm ấy hay không? Bản thân cái tâm chẳng có tướng. Cái tâm nơi thân thể của chúng ta là “nhục đoàn tâm” (肉團心, quả tim thịt), đó chẳng phải là tâm. Quả tim trong nhục thể của quý vị chẳng phải là tâm, nó là một hình tướng mà thôi, đều nương theo cảnh giới bên ngoài mà sanh ra hết thảy duyên niệm. Do duyên niệm mà chứng thực hết thảy các tướng cảnh giới bên ngoài, bèn đặt tên cho cái phù hiệu ấy là Tâm. Chẳng hạn như tim, lá lách, phổi, gan đều là giả danh. Tâm sanh khởi như thế nào? Do tướng cảnh giới bên ngoài mà có. Do có tướng cảnh giới, nên mới có tâm. Tâm do cảnh mà sanh. Tâm vốn là vô sanh, do cảnh mà có. Do tướng cảnh giới bên ngoài mà sanh ra tâm, có thể tìm được cái tâm hay không? Cho đến khi quý vị đã nhận biết cái tâm ấy, đó gọi là “minh tâm kiến tánh”, cái tâm ấy mới là thật, chẳng thể diễn tả được, chẳng thể nói ra được. Cái tâm ấy có hình dạng như thế nào? Cái tâm ấy do chúng ta thành tựu. Nếu quý vị sang Đại Lục, nhìn xem Thiền đường trong các chùa miếu, [sẽ thấy] nơi ấy luôn được gọi là Tuyển Phật Trường (選佛場), hàm ý “tâm đã Không thì mới được coi là thi đậu”. Tâm quý vị phải Không thì mới thành tựu. Tâm chúng ta có thể Không hay chăng?

(Kinh) Hựu thử vọng tâm dữ tiền cảnh giới, tuy câu tương y, khởi vô tiên hậu, nhi thử vọng tâm năng vi nhất thiết cảnh giới nguyên chủ. Sở dĩ giả hà? Vị y vọng tâm bất liễu pháp giới nhất tướng, cố thuyết tâm hữu vô minh. Y vô minh lực nhân cố, hiện vọng cảnh giới, diệc y vô minh diệt cố, nhất thiết cảnh giới diệt. Phi y nhất thiết cảnh giới tự bất liễu cố, thuyết cảnh giới hữu vô minh, diệc phi y cảnh giới cố sanh ư vô minh. Dĩ nhất thiết chư Phật ư nhất thiết cảnh giới bất sanh vô minh cố. Hựu phục bất y cảnh giới diệt cố, vô minh tâm diệt. Dĩ nhất thiết cảnh giới tùng bổn dĩ lai, thể tánh tự diệt, vị tằng hữu cố. Nhân như thử nghĩa, thị cố đản thuyết nhất thiết chư pháp y tâm vi bổn.

(經)又此妄心與前境界，雖俱相依，起無先後，而此妄心能爲一切境界源主。所以者何？謂依妄心不了法界一相，故說心有無明。依無明力因故，現妄境界，亦依無明滅故，一切境界滅。非依一切境界自不了故，說境界有無明，亦非依境界故生於無明。以一切諸佛於一切境界不生無明故。又復不依境界滅故，無明心滅。以一切境界從本已來，體性自滅，未曾有故。因如此義，是故但說一切諸法依心爲本。

(Kinh: Lại nữa, vọng tâm ấy và tiền cảnh giới (cảnh giới bên ngoài hiện tiền đối trước các căn) tuy đều nương vào nhau, nhưng chẳng thể dấy lên thứ tự trước sau, nhưng vọng tâm ấy lại có thể là nguyên chủ (cội nguồn) của hết thảy các cảnh giới. Vì cớ sao vậy? Chính là do nương theo vọng tâm, chẳng thể hiểu rõ pháp giới nhất tướng được! Vì thế nói “tâm có vô minh”. Do nương vào sức của vô minh làm nhân, hiện ra cảnh giới hư vọng, chúng cũng nương theo vô minh mà diệt. Hết thảy cảnh giới diệt, chẳng nương theo hết thảy cảnh giới thì sẽ chẳng tự thấu hiểu thông suốt được. Nói “cảnh giới có vô minh”, cũng chẳng nương theo cảnh giới mà sanh ra vô minh. Do hết thảy chư Phật ở trong hết thảy cảnh giới đều chẳng sanh vô minh, lại chẳng nương theo cảnh giới mà diệt. Tâm vô minh diệt, do hết thảy các cảnh giới vốn là thể tánh tự diệt, chưa từng có. Do nghĩa như thế, cho nên chỉ nói “hết thảy các pháp nương vào tâm làm gốc”).

Cái tâm chúng ta sử dụng trong hiện tiền đều là tướng cảnh giới hư vọng, chẳng phải là cái tâm [chân thật] của quý vị; nhưng cái vọng tâm ấy của ta và hết thảy các tướng hiện ra trước mắt (chánh kinh gọi các tướng ấy là “tiền cảnh giới”) nương tựa lẫn nhau. Tâm do cảnh mà khởi, trông thấy gì, suy nghĩ gì, tâm bèn sanh. Cảnh do tâm sanh. Tâm sanh thì đủ mọi pháp sanh, tâm diệt thì đủ loại pháp diệt. Cái tâm và tướng cảnh giới bên ngoài, cái nào có trước? Cái nào có sau? Quý vị chẳng thể tìm thấy [thứ tự] trước sau. Khi tâm dấy lên, chẳng có trước sau. Chúng ta cho rằng vọng tâm là cội nguồn của hết thảy các tướng cảnh giới. Tâm sanh thì đủ mọi pháp sanh. Tâm là chủ. Nếu tâm diệt thì đủ mọi pháp diệt. Vì sao phải nói như vậy? Theo Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh, do vọng tâm chẳng thể biết pháp giới nhất tướng; [cái tâm đang được nói] ở đây là vọng tâm, nó sẽ chẳng biết là pháp giới nhất tướng. Vì thế nói “tâm có vô minh”. Chẳng biết pháp giới nhất tướng thì gọi là “vô minh”. Nương theo sức của vô minh mà sanh ra hết thảy các cảnh giới. Do vì vô nên mới nói hữu, vì hữu nên mới nói vô, hữu và vô đối chiếu lẫn nhau. Hết thảy các tướng cảnh giới diệt, cảnh giới chẳng thể tự diệt. Do tâm diệt nên cảnh diệt, do tâm sanh nên cảnh sanh. Tướng cảnh giới có vô minh, vô minh có nghĩa là “không hiểu rõ”. Tướng cảnh giới có vô minh, cái vô minh ấy do cảnh giới mà khởi ư? Cảnh giới sanh ra vô minh, vô minh lại dấy khởi hết thảy cảnh giới. Đại Thừa Khởi Tín Luận nói như thế đó. Đấy là pháp môn tâm địa trong học Phật.

Mọi người phải kiên nhẫn lắng nghe, quý vị phải quán chiếu: “Tâm sanh thì các pháp sanh”. Quý vị vừa động niệm, hết thảy các pháp đều sanh khởi. Tâm diệt tức là thứ gì quý vị cũng đều chẳng nghĩ tới; tâm diệt, hết thảy các pháp đều diệt. Đại Thừa Khởi Tín Luận giảng về vấn đề này, bao nhiêu chương sách [trong bộ luận ấy] đều nhằm thuyết minh vấn đề này. Một niệm bất giác, thoạt đầu vì thất niệm (ý chẳng chánh niệm) trong một niệm, bất giác mà có vô minh. Do vì vô minh bèn sanh khởi nghiệp tướng, chuyển tướng, và hiện tướng. [Chuyện này thường được diễn tả là] “nhất niệm bất giác sanh tam tế” (do một niệm bất giác mà sanh ra ba tế tướng, tức nghiệp tướng, chuyển tướng, và hiện tướng). Ba tế tướng ấy là căn bản vô minh. Cho đến khi đoạn ba tế tướng ấy, Bát Địa Bồ Tát mới có thể đoạn hiện tướng, Cửu Địa Bồ Tát mới có thể đoạn chuyển tướng, Thập Địa Bồ Tát mới có thể đoạn nghiệp tướng. Đợi cho tới địa vị thứ mười một, tức là thành Phật, thì mới có thể trong một niệm đoạn dứt căn bản vô minh nơi ba tế tướng ấy, thành tựu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Do khi các tướng ấy sanh khởi, nghiệp tướng sẽ tạo nghiệp. Trí tướng, tương tục tướng, khởi nghiệp tướng, nghiệp hệ khổ tướng, mỗi tướng sau thô hơn tướng trước. Tướng sau thô hơn tướng trước tức là niệm sau thô hơn niệm trước. Do niệm sau thô hơn niệm trước, cảm vời chúng sanh thuộc địa vị phàm phu tạo nghiệp. Nghiệp liền trói buộc quý vị (đó là nghiệp hệ khổ tướng), khiến cho quý vị chẳng thoát ra được; nay chúng ta đều đang bị nghiệp trói buộc. Khi nhanh chóng đoạn dứt, sẽ biết nghiệp tánh vốn không, thể tánh của nghiệp chẳng có, là rỗng không. Vì sao mà có? Do cảnh mà có, nghiệp tánh vốn là không, do cảnh mà có [nghiệp]. Cảnh chẳng phải là thật, toàn là giả. Nếu lúc cảnh mất đi, chẳng có hết thảy các tướng cảnh giới. Cảnh giới đã chẳng có, tâm liền sáng tỏ. Sự “sáng tỏ” ấy chỉ là đã tiêu trừ các tướng như nghiệp tướng, chuyển tướng, tương tục tướng, nghiệp hệ khổ tướng, khởi nghiệp tướng, nghiệp sẽ chẳng trói buộc quý vị. Chúng ta bị nghiệp trói buộc. Thiện nghiệp của quý vị cũng là nghiệp, mà ác nghiệp cũng là nghiệp. Vì có ác nên phải tu thiện, đoạn ác, tu thiện. Đoạn ác, ác đã chẳng còn, thiện cũng chẳng lập.

Do vậy, vô minh diệt thì cảnh giới sẽ diệt. Cảnh giới diệt thì hết thảy các tướng đều diệt. Vì cảnh giới có vô minh; nếu chẳng có cảnh giới thì còn có thể sanh ra vô minh hay không? Vô minh sanh trong cảnh giới. Chẳng có cảnh giới, chúng ta nhận biết hết thảy cảnh giới là hư vọng. Do đó, kinh Lăng Nghiêm có nói: “nhược kiến chư tướng phi tướng” (nếu thấy các tướng chẳng phải là tướng), hết thảy các tướng cảnh giới đều chẳng thật, chẳng có, “tắc kiến Như Lai” (bèn thấy Như Lai). Cho đến khi tu hành đã tới lúc đó, hoàn toàn là pháp môn tâm địa. Nó sanh khởi như thế nào? Duyên, duyên niệm. Do hết thảy các duyên bên ngoài sanh khởi mới tăng trưởng, từ nghiệp tướng mà sanh, do tăng trưởng mới hiện tướng. Hiện tướng bèn chấp trước, khăng khăng chấp trước, chấp trước lấy bỏ. Hết thảy các pháp chỉ do một niệm trong tâm. Tất cả hết thảy các pháp, thường được gọi là “vạn pháp”, muôn vàn pháp đều có, nương vào cái tâm của quý vị mà chấp trước. Căn bản của hết thảy vọng tâm, tìm cầu hết thảy vọng tưởng, căn bản của hết thảy vọng tâm do đâu mà khởi? Tâm vốn chẳng có, có cảnh giới gì bèn hiện cái tâm ấy. Vì tâm vốn vô sanh, do cảnh mà có, cảnh có trước, hay tâm có trước? Quý vị hãy tự tham cứu vấn đề này! [Đối với vấn nạn] “cảnh có trước, hay tâm có trước?”, khi cảnh và tâm sanh khởi, chẳng có trước hay sau. Cảnh có trước hay tâm có trước ư? Duyên theo cảnh mà sanh tâm, cảnh nương vào tâm để hiện. Không có tâm, sẽ chẳng có cảnh. Hết thảy các tướng cảnh giới về căn bản dấy lên như thế nào? Đạo lý này nếu nói ra sẽ rất khó hiểu. Cho đến khi quý vị đã hiểu rõ, sẽ chẳng thể diễn tả được. Chẳng thể dùng ngôn ngữ để biểu đạt, chỉ có thể dùng tâm ý lãnh hội, chẳng thể dùng ngôn ngữ để truyền đạt được.

Đặc thù của Thiền Tông Trung Hoa là minh tâm kiến tánh. Cho đến khi một người đã minh tâm kiến tánh, bảo người ấy nói minh tâm kiến tánh là như thế nào? Tâm là gì? [Dẫu người ấy có nói gì đi nữa], quý vị có hiểu rõ như thế nào hay không? Chẳng hề! Vì thế nói là “ngôn ngữ đạo đoạn” (ngôn ngữ dứt bặt), [tức là] chẳng có ngôn ngữ, bị đoạn tuyệt. Tâm suy nghĩ thì sao? “Tâm hành xứ diệt”, chỉ có thể lãnh hội bằng tâm ý, chẳng thể diễn tả, truyền thuật. Đó là “minh tâm kiến tánh” của Thiền Tông. Nhưng nói theo giáo lý, đối với cảnh giới hiện tiền, vọng tâm của quý vị sanh khởi. Quý vị chẳng có vọng tâm, sẽ chẳng có cảnh giới hiện tiền; đó là cảnh nương theo tâm. Nếu tâm chẳng có cảnh, sao nó lại có thể khởi tâm? Do cảnh mà sanh tâm. Do vậy, khi nó dấy lên, rốt cuộc là tướng cảnh giới hư vọng có trước, hay tâm có trước? Hay là tâm và cảnh hai đằng có sai biệt, nhất định là hai thứ ư? Chẳng phải là hai thứ, một đằng là duyên niệm, một đằng là tâm. Khi dấy lên, sẽ chẳng có cái nào có trước, cái nào sau! Nếu quý vị có thể tìm ra thứ tự trước sau thì đó là vọng tưởng phân biệt, chẳng có trước sau. Nói thông thường, vì tâm ta tưởng nên mới có cảnh giới, do cảnh giới bên ngoài mới sanh khởi cái tâm (vọng tâm) của quý vị. Cảnh giới là nguồn cội. Nếu chẳng có cảnh giới ấy, tâm quý vị chẳng sanh khởi, vì pháp giới nhất tướng chẳng có tướng. Pháp giới nhất tướng là vô tướng. Vọng tâm chẳng biết pháp giới nhất tướng; muốn phân biệt, tìm tòi cội nguồn của tướng cảnh giới, sẽ chẳng tìm được! Vì cớ sao vậy, do nguyên nhân nào? Do chẳng hiểu rõ pháp giới nhất tướng, có ý nghĩa như thế đó.

Tôi cũng thường nghĩ như thế này, nghĩ như thế nào? Tôi nêu một thí dụ cho mọi người nghe, chẳng hạn như nói về Trường Giang. Chỗ khởi nguồn của Trường Giang, chúng ta tìm ở vùng thượng du thuộc tỉnh Thanh Hải. Trong địa phận tỉnh Thanh Hải, Trường Giang được gọi là sông Thông Thiên. Sông Thông Thiên ở giữa hai huyện Ngọc Thụ và Nang Lũng của tỉnh Thanh Hải. Trên bản đồ, phần thượng du của sông Thông Thiên được người Thanh Hải gọi là “Niên Sở hà”. Niên Sở (Nyang Chu tsangpo) là tiếng Tây Tạng, chẳng phải là tiếng Hán. Khu này là khu vực của dân tộc Tây Tạng, là vùng sinh sống của dân thiểu số gốc Tây Tạng. Nhưng sông Niên Sở không có chỗ khởi nguồn, trong phạm vi hai ba ngàn dặm, nước trào lên. Mọi người đừng coi đây là nghe kể chuyện, mà hãy nghĩ là tôi muốn giảng về “tâm nguyên” (nguồn tâm), cho nên dùng chuyện này làm thí dụ. Sông Thông Thiên chảy vào địa phận vùng Tây Khang, nay thuộc địa bàn tỉnh Tứ Xuyên. Sông Thông Thiên chảy tới huyện Ngọc Thụ của tỉnh Thanh Hải, không gọi là sông Thông Thiên nữa, mà lại đổi tên thành Kim Sa Giang. Kim Sa Giang chảy từ địa phận tỉnh Tứ Xuyên tới Vân Nam gọi là Nộ Giang. Khi chảy qua Tứ Xuyên, lại đổi tên thành sông Gia Lăng. Sông Gia Lăng chảy tới thành phố Trùng Khánh bèn xuôi dòng, có rất nhiều chi lưu, chẳng phải chỉ là một dòng, [khi đó, sông được] gọi là Trường Giang. Sông Trường Giang chảy từ Nam Kinh trở đi mới được gọi là Dương Tử Giang. Do vậy, Dương Tử Giang chảy vào Thượng Hải, từ Thượng Hải đổ vào biển. Trường Giang kể từ chỗ phát nguyên, một dòng nước mà có vô lượng tên. Vẫn là một dòng nước ấy, chỉ là nước mà thôi, chẳng có địa danh, hễ chảy đến khu vực nào thì được đặt tên bởi người sống tại khu vực ấy. [Dẫu có nhiều tên khác nhau], nước ấy có khác biệt gì? Bản thân nước có tên gì đâu? Có địa khu nào đâu? Hoàn toàn chẳng có, nó là một dòng nước như thế đó.

Chỗ bắt nguồn của Hoàng Hà khá đơn giản, ở ngay trong huyện Hoàng Trung tỉnh Thanh Hải, trong phạm vi khoảng sáu bảy trăm dặm. Nếu muốn xây đường tại Thanh Hải, vùng đất ấy bùn lầy, chẳng có cách nào, người đi bị lún chân, ngựa chạy bị lún vó, làm sao có thể xây quốc lộ cho được? Làm như thế nào? Dùng muối từ biển Tinh Tú. Tinh Tú Hải ở vùng núi thuộc ranh giới huyện Ngọc Thụ và tỉnh lỵ Tây Ninh của tỉnh Thanh Hải. Trong phạm vi khoảng chừng một ngàn dặm, có một cái “hải” ở bên trái và một cái “hải” ở bên phải. Vì sao gọi là Hải? Vốn là hồ nước nhỏ, nhưng nước mặn chát, mùa Hạ biến thành nước, mùa Đông biến thành vũng muối. Vùng Thanh Hải thuộc Khang Khu Tây Tạng (tức tỉnh Kham cũ của Tây Tạng) dùng muối ăn từ chỗ này. Mùa Hè thì hồ là nước, mùa Đông nước biến thành muối, giống như cái biển bị sấy khô vậy. Chỗ đó sâu khoảng chừng năm sáu trượng đều là bùn lỏng, chẳng có cách nào kiến thiết đường sá, liền đổ muối vào lấp. Dùng muối đắp vào, xây dựng đường sá được, nhưng đầu nguồn Hoàng Hà bị chặt đứt, nước ngầm chẳng thể trào lên được nữa! Hoàng Hà là do trời mưa tại vùng núi Thanh Hải và Cam Túc, các con sông nhỏ đổ nước vào dòng chánh. Nước từ chỗ khởi nguồn của Hoàng Hà tại Hoàng Trung bị cắt đứt. Chúng tôi nói hết thảy các tướng cảnh giới ấy theo diện mạo địa lý, tâm sanh thì các pháp sanh, hoàn toàn là tâm sanh. Nếu do sức người sửa đổi, sẽ chẳng còn, bị đoạn tuyệt. Các khu núi bắt nguồn dòng chảy đều là như thế.

Các pháp nương tựa lẫn nhau. Quý vị hiểu đạo lý này: Vọng tâm của chúng ta càng ngày càng hư vọng sâu hơn, tức là càng bị nhiễm nặng hơn, càng nhiễm càng nặng hơn. Vì thế, Lục Tổ đại sư nói “nguyên lai vô nhất vật” (vốn chẳng có một vật), thứ gì cũng đều chẳng có, “hà xứ nhạ trần ai” (chỗ nào nhuốm bụi trần). Đấy là cội nguồn căn bản; nhưng do kẻ đó chấp trước, vọng tưởng vừa dấy lên, chỗ nào cũng đều là chướng ngại. Người tu đạo dạy quý vị “đả đắc vọng tưởng tử, hứa nhữ Pháp Thân hoạt” (đánh chết sạch vọng tưởng, cho Pháp Thân ngươi sống). Quý vị chẳng đánh chết vọng tưởng! Quý vị đã có thể đánh chết vọng tưởng, chẳng dấy lên vọng tưởng, chân tâm liền hiển hiện. Nay chúng ta sanh khởi hết thảy các pháp tướng đều là nương vào sức của vô minh. Vô minh là chẳng sáng suốt, vì sao gọi là vô minh? Vốn chẳng sáng suốt, muốn cầu sáng suốt. “Cầu sáng suốt” là hỏng rồi, càng ngày càng hồ đồ, càng ngày càng mờ mịt, dấy khởi hết thảy tướng cảnh giới tham, sân, si, mạn. Nếu biết hết thảy các pháp chẳng tự sanh, vô minh sẽ diệt. Vô minh diệt thì tướng cảnh giới đều diệt. Do đó, Khởi Tín Luận nói: “Nhất niệm bất giác sanh tam tế”, tức là hễ một niệm sai lệch, sẽ sanh ra ba tế tướng (nghiệp tướng, chuyển tướng, hiện tướng). “Cảnh giới vi duyên” (Cảnh giới làm duyên), tướng cảnh giới bên ngoài làm duyên cho quý vị, trong tâm quý vị bèn duyên niệm, “trưởng lục thô” (tăng trưởng sáu thô tướng), càng ngày càng thô, tức là khởi Hoặc. Khởi Hoặc bèn tạo nghiệp. Tạo nghiệp thì nghiệp lại ràng buộc quý vị. Đã bị nghiệp buộc ràng, quý vị sẽ chấp trước, chẳng xả được, tức là bị xoay chuyển trong khuôn khổ. Vì thế, nghiệp sanh từ vô minh!

Do vì duyên cớ này, Địa Tạng Vương Bồ Tát bảo Kiên Tịnh Tín Bồ Tát nói: “Nhất thiết chư Phật ư nhất thiết cảnh giới bất sanh vô minh” (Trong hết thảy các cảnh giới, hết thảy chư Phật chẳng sanh vô minh). Giả sử chúng ta thuận theo chư Phật chẳng sanh vô minh, tức là chẳng thuận theo hết thảy các tướng cảnh giới. Hết thảy các cảnh giới chẳng sanh ra vô minh. Do vậy chẳng có diệt. Sanh thì đều là chẳng có sanh, há còn có diệt? Cũng chẳng nương theo tướng cảnh giới mà diệt, cho nên chẳng sanh diệt. Vì nếu quý vị diệt cái tâm vô minh thì cảnh sẽ diệt. Tâm đã mất, cảnh cũng diệt, cảnh đã tịch tĩnh, “tâm vong, cảnh tịch, lưỡng câu không” (tâm mất, cảnh lặng, hai đằng đều là không). Hai đằng hoàn toàn chẳng có. Vốn chẳng có, tức là thể tánh của tự thể bất sanh, bất diệt, trước nay chưa từng có. Đó là pháp vị tằng hữu (pháp chưa từng có). Dùng đạo lý này để nói hết thảy các pháp nương vào tâm làm gốc. Do nương vào đạo lý này mới nói: “Hết thảy các pháp đều dựa vào tâm. Tâm sanh thì các pháp sanh; tâm diệt, các pháp diệt”. Do vậy, khi tu đạo trong núi, tướng gì cũng chẳng thấy. Quán gì vậy? Quán tâm. Tâm chẳng sanh, pháp liền tịch, tức là pháp cũng vắng lặng. Do vậy mới nói “tâm sanh thì các pháp sanh, tâm diệt cho nên các pháp diệt”. Đạo lý này rất sâu.

Chẳng hạn như Thiền Tông “chỉ thẳng vào tâm, kiến tánh thành Phật”. Vì cái tâm của chúng ta do cảnh mà có. Chẳng hạn như Lục Tổ đại sư ở trong đạo tràng của Ngũ Tổ, Ngũ Tổ chuẩn bị giao lại ngôi vị, tuyển lựa tổ sư, tuyển chọn người kế vị. Ngài bảo mọi người hãy soạn kệ. Khi đó, Thần Tú đại sư là Thượng Thủ dưới tòa của Ngũ Tổ, mọi người đều công nhận Ngài là hòa thượng giáo thọ, trí huệ to lớn. Ngũ Tổ bảo mỗi người soạn kệ để Tổ bình luận. Thần Tú đại sư viết: “Thân thị Bồ Đề thụ, tâm như minh kính đài, thời thời cần phất thức, vật sử nhạ trần ai” (Thân là cội Bồ Đề, tâm như đài gương sáng, luôn luôn siêng quét dọn, đừng để nhuốm bụi trần). Mọi người đều nói bài kệ này soạn hay quá: Thân thể chúng ta giống như cây Bồ Đề, tâm thanh tịnh như đài gương sáng ngời, sạch bóng. Quý vị phải thường xuyên lau dọn sạch sẽ, kẻo bụi bặm phủ lấp cái tâm, sẽ chẳng sáng sạch nữa. Thường xuyên siêng năng lau quét, ngàn vạn phần đừng để bụi bặm vùi lấp! Khi ấy, Lục Tổ đại sư tới đó, Ngài còn chưa xuất gia, ngay cả Sa Di cũng chẳng phải, chưa xuống tóc, là kẻ tại gia tin Phật. Ngài được giao việc giã gạo, tức là giã thóc ra gạo, giã gạo trong phòng xay giã. Ngài nghe chuyện liền hỏi, người khác đọc cho Ngài nghe, tán thán Thần Tú đại sư lỗi lạc lắm! Ngài nói: “Bài kệ ấy hoàn toàn chẳng hay!” Người khác rất kinh ngạc. Ngài cũng tìm một vị cư sĩ, bảo “tôi cũng soạn kệ, ông hãy viết giùm”. Ngài nói: “Bồ Đề bổn phi thụ, minh kính diệc phi đài, nguyên lai vô nhất vật, hà xứ nhạ trần ai?” (Bồ Đề chẳng phải cội, gương sáng chẳng phải đài, vốn chẳng có một vật, chỗ nào nhuốm bụi trần?) Vốn chẳng có một vật gì nhuốm bụi bặm. Ngài cũng đề bài kệ lên. Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn đại sư vừa trông thấy, cởi giày chùi đi, nói “chẳng hay, chẳng hay”. Ban ngày nói “chẳng hay”, tới tối, Tổ đến chỗ Sư giã gạo, truyền pháp cho Lục Tổ, bảo: “Ngươi hãy đi ngay lập tức”. Do mọi người tranh đoạt tổ vị, sợ sẽ có người thương tổn đại sư. Đúng như thế, kẻ toan thương tổn Ngài đuổi theo. Do vậy, Lục Tổ đại sư sống trong đội ngũ cường đạo suốt mười lăm năm.

Sau đó, Sư mới tới chùa Quang Hiếu ở Quảng Châu. Tới chùa Quang Hiếu, có hai vị sư phụ đang tranh luận. Họ thấy cái phan treo tại đó bị gió thổi đong đưa. Một vị hòa thượng nói là gió động, vị kia nói là phan động. Hai người tranh chấp không ngớt. Lục Tổ đại sư bảo hai người bọn họ: “Chẳng phải là gió động, mà cũng chẳng phải là phan động, thứ gì động? Tâm nhân giả động”. Nay chúng ta nói điều này là “tâm sanh nên các loại pháp sanh; tâm diệt, nên các loại pháp diệt”. Hai vị hòa thượng ấy nghe xong, rất kinh ngạc, bèn thưa trình với Phương Trượng chùa Quang Hiếu: “Có một người như thế tới đây”. Khi đó, Sư là kẻ tại gia, hòa thượng Ấn Tông liền triệu tập mười vị đại sư [làm lễ] thế phát và truyền giới cho Sư. Sau đấy, [ngài Ấn Tông] thỉnh Sư làm Phương Trượng chùa Quang Hiếu, để Ngài truyền pháp, giảng kinh. Nhưng giảng kinh ắt cần phải đọc kinh văn cho người khác, Lục Tổ không biết chữ, nhưng có thể giảng kinh, lại còn giảng rất hay, tuy không biết chữ. Đấy là tuy Căn Bản Trí trọn đủ, nhưng chẳng có phương tiện thiện xảo. Vì sao Bồ Tát phải học Ngũ Minh, nguyên nhân là do chuyện này. Căn Bản Trí có thể ngộ đạo. Bồ Tát từ vô lượng kiếp tới nay đối với mỗi chuyện thuộc phương tiện thiện xảo trong sự nghiệp lợi sanh đều học, chẳng học thì sẽ không biết!

Hết thảy chư Phật, hết thảy các tướng cảnh giới chẳng sanh ra Vô Minh Hoặc. Lại nữa, hết thảy cảnh giới vốn chẳng có. Nếu cái tâm vô minh đã diệt, căn bản là hết thảy các tướng cảnh giới đều chẳng có, chúng tự nhiên diệt. Vì vậy, do tâm sanh nên các pháp sanh; do tâm diệt, nên các pháp diệt. Đó gọi là “đốn đoạn vô minh” (nhanh chóng đoạn dứt vô minh). Thiền Tông Trung Hoa là “đốn đoạn vô minh”. Tuy đốn đoạn vô minh, vẫn phải học sự nghiệp lợi sanh. Đó là lý do vì sao đối với Ngũ Minh, Bồ Tát phải học Ngũ Minh. Thứ nào quý vị không học, sẽ chẳng biết. Khi chư Phật, Bồ Tát lợi ích chúng sanh, phương thức độ chúng sanh của mỗi vị Bồ Tát khác nhau, mỗi vị dùng một pháp môn riêng. Chẳng hạn như chúng ta biết tứ đại danh sơn, Ngũ Đài Sơn Văn Thù Bồ Tát lấy đại trí làm chánh yếu. Địa Tạng Bồ Tát ở Cửu Hoa Sơn dùng đại nguyện làm điều chánh yếu. Phổ Đà Sơn Quán Thế Âm Bồ Tát coi đại bi là chánh yếu. Nga Mi Sơn Phổ Hiền Bồ Tát ở Tứ Xuyên lấy đại hạnh làm điều chủ yếu. Mỗi vị Bồ Tát đều có sở trường lợi sanh, chuyên môn dùng pháp mà Ngài đã chứng đắc để lợi sanh. Do đạo lý này mà Phật pháp có chỗ là thông, lại có chỗ là biệt. Kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo do Kiên Tịnh Tín Bồ Tát thỉnh đức Phật nói, đức Phật bảo Ngài thỉnh Địa Tạng Vương Bồ Tát nói. Nghĩa lý trong nửa bộ sau giống hệt như [các bộ kinh Đại Thừa khác], giáo nghĩa Đại Thừa đều là như thế. Bất quá bậc đương cơ (người đứng ra thỉnh pháp) [trong mỗi kinh] bất đồng, hình thức ngôn ngữ biểu đạt trong sự thuyết pháp [của mỗi bộ kinh] khác nhau. Hết thảy các tướng cảnh giới vốn không có, tâm tịch, cảnh tịch, hai đằng đều không, đều đạt tới nghĩa Không. Đấy mới là sám hối thật sự. Dùng luân tướng để sám hối, nửa bộ đầu [của kinh này] là phương tiện thiện xảo, Địa Tạng Bồ Tát nói với Kiên Tịnh Tín Bồ Tát: Trong hết thảy các tướng cảnh giới, hết thảy chư Phật chẳng sanh vô minh. Do vì các Ngài chẳng cầu một cái Minh, cho nên chẳng sanh vô minh. Vì chẳng nương theo tướng cảnh giới diệt, chẳng sanh thì sẽ chẳng diệt. Các pháp do nhân duyên sanh, đã do duyên sanh thì nhất định sẽ do duyên mà diệt. Các pháp do nhân duyên mà sanh, đã do nhân duyên sanh khởi thì nhất định cũng do nhân duyên diệt. Chẳng sanh thì sao? Chẳng sanh thì chẳng có diệt. Cái tâm vô minh của quý vị đã diệt, tâm vô minh đều diệt hết, hết thảy các tướng cảnh giới cũng diệt. Hết thảy các tướng cảnh giới đã diệt, hết thảy các pháp nương theo tâm làm gốc. Vì thế, “tâm duy vạn pháp, vạn pháp duy tâm”.

(Kinh) Đương tri nhất thiết chư pháp tất danh vi tâm, dĩ nghĩa thể bất dị, vi tâm sở nhiếp cố.

(經)當知一切諸法悉名爲心，以義體不異，爲心所攝故。

(Kinh: Hãy nên biết hết thảy các pháp đều gọi là tâm, do nghĩa thể chẳng khác, đều được thâu nhiếp vào tâm).

Địa Tạng Bồ Tát bảo Kiên Tịnh Tín Bồ Tát: “Ông hãy nên biết”; đây là nói với Kiên Tịnh Tín Bồ Tát. Hết thảy các pháp đều gọi là tâm. Bởi lẽ, dùng nghĩa lý để nói, Thể của hết thảy các pháp là tâm. Hết thảy tâm là Thể của các pháp. Tâm và Thể chẳng khác. Do dùng đạo lý này để nói, cho nên mới nói: “Hết thảy các pháp đều do tâm sanh ra”. Lìa khỏi tâm, sẽ chẳng có hết thảy các pháp. Làm thế nào để hiển lộ cái tâm của chúng ta? Dùng hết thảy các pháp để hiển, tâm duy vạn pháp, vạn pháp duy tâm. Khi mọi người học Viên Giáo trong Phật giáo, chắc là cho rằng Viên Giáo của nhà Phật hết sức mơ hồ, giống như chúng ta nói “hễ nhổ một túm râu tóc của người Hồ, chẳng phân biệt được đâu là tóc, đâu là râu”. Thật ra, giáo nghĩa Viên Giáo phân chia hết sức cặn kẽ! Mọi người thấy mơ hồ là do trí huệ của quý vị chưa đạt mức, quý vị học chẳng vào, cho nên chê là “mơ hồ”. Vì sao kinh nào cũng đều chẳng có phân lượng to lớn như kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm? Phải biết Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh là viên mãn nhất, nhưng phương pháp để quý vị tiến nhập thì có quá nhiều. Vạn pháp duy tâm, tâm được hiển lộ ở chỗ nào? Tâm duy vạn pháp, vạn pháp duy tâm. Quý vị lật ngược lại: Vạn pháp là tâm, tâm là vạn pháp. Nhưng quý vị có hiểu rõ hay không? Do vậy, sự tu hành trong Thiền Tông chẳng có phương tiện thiện xảo nào khác! Trực tâm, chánh niệm, duy tâm, [rồi lại] trực tâm, chánh niệm, Chân Như, từ vọng tâm của chúng ta mà trực tiếp tiến nhập chân tâm.

Do vậy, chúng ta phải tu hành ba đại kiếp, [hoặc nói theo Viên Giáo sẽ là] vô lượng ức kiếp. Còn phải tu tín, còn phải cầu giải, còn phải hành, hành rồi mới có thể chứng, [thứ tự tu hành là] “tín, giải, hành, chứng”. Thiền môn không cần, Thiền Tông nói: “Thiền môn một nén hương, đốn siêu trực nhập, lập tức chứng Bồ Đề”, lập tức là giác ngộ. Có thể làm được hay không? Kẻ tham Thiền chẳng ít, có khai ngộ hay không? Thành đạo hay chăng? Người học Giáo biết “đã khai ngộ” hoàn toàn chẳng phải là thành đạo, vẫn phải tu. Khi quý vị thực hiện sự nghiệp lợi sanh, quý vị ắt phải học. Minh tâm kiến tánh chỉ là quý vị đã khai ngộ, đã hiểu rõ cái tâm, nhận biết cái tâm của chính mình, hoàn toàn chưa có kỹ xảo độ sanh. Kinh Hoa Nghiêm là như thế đó, quý vị đạt tới một địa vị nào, bèn có phương pháp lợi sanh [thuộc địa vị đó]. Mỗi địa vị có phương pháp lợi sanh riêng, từ Thập Tín cho tới Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng, Thập Địa, Đẳng Giác, Diệu Giác, [đạt tới Diệu Giác] là đã đạt tới rốt ráo. Trong tình huống ấy, Thiện Tài đồng tử tham yết Văn Thù Bồ Tát, Văn Thù Bồ Tát dạy đồng tử tham bái Phổ Hiền Bồ Tát. Khi tham bái Di Lặc Bồ Tát, đồng tử đã thành Đẳng Giác, đã đạt tới địa vị thành Phật. Di Lặc Bồ Tát lại dạy đồng tử trở về tham bái Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát. Đó là Căn Bản Trí. Văn Thù Bồ Tát bảo đồng tử lại đến tham bái Phổ Hiền Bồ Tát để học phương tiện thiện xảo. Lợi sanh chẳng phải dễ dàng như vậy! Do đó, Bồ Tát phải trải qua bao nhiêu đại kiếp. Chúng ta nói “ba đại A tăng kỳ kiếp”, đó là giáo nghĩa Trung Thừa, nếu theo kinh Hoa Nghiêm, sẽ là vô lượng vô lượng kiếp. Vì trong hết thảy các pháp, môn nào quý vị không học sẽ không biết, quý vị ắt cần phải học. Tuy đã ngộ Căn Bản Trí, nhưng chưa thấu đạt Hậu Đắc Trí.

Trong hết thảy các pháp đều gọi là tâm. Hết thảy các pháp đều gọi là tâm vì đã ngộ cái Thể chẳng khác biệt, ngộ cái tâm là được rồi. Hết thảy các pháp duy tâm, vì sao nói như thế? Hết thảy các pháp đều quy nhiếp vào tâm, tâm nhiếp hết thảy các pháp, tức là tâm dung nạp hết thảy các pháp. Hết thảy các pháp vẫn quy vào tự tâm. Do vạn pháp duy tâm, còn có một cái tâm sanh vạn pháp. Hai câu này có thể nói đảo lại, tức “tâm sanh vạn pháp, vạn pháp duy tâm”. Vạn pháp duy tâm thì mới có thể “tâm sanh vạn pháp”. Nếu không, tâm chẳng thể sanh, cho nên hết thảy các pháp đều gọi là tâm. Do đạo lý này, do nó có nghĩa “Thể là một”, vạn pháp cũng có cùng một tâm thể ấy, cái sanh ra vạn pháp là tâm. Tâm thành tựu hết thảy vạn pháp, hoàn toàn thuộc vào tâm. Ngoài tâm chẳng có pháp, ngoài pháp cũng chẳng có tâm. Đảo lại như thế đó, quý vị hãy tham cứu! Trong ấy, chứa đựng vô lượng nghĩa, chẳng phải chỉ đơn giản như thế!

(Kinh) Hựu nhất thiết chư pháp tùng tâm sở khởi, dữ tâm tác tướng, hòa hợp nhi hữu, cộng sanh, cộng diệt, đồng vô hữu trụ. Dĩ nhất thiết cảnh giới đản tùy tâm sở duyên, niệm niệm tương tục cố, nhi đắc trụ trì, tạm thời vi hữu.

(經)又一切諸法從心所起，與心作相，和合而有，共生共滅，同無有住。以一切境界但隨心所緣，念念相續故，而得住持，暫時爲有。

(Kinh: Lại nữa, hết thảy các pháp đều từ tâm khởi, làm tướng cho tâm, hòa hợp mà có, cùng sanh, cùng diệt, cùng “chẳng có trụ”. Do hết thảy cảnh giới chỉ tùy tâm mà duyên, tiếp nối trong mỗi niệm mà được trụ trì, tạm thời là có).

Vì hết thảy các pháp đều từ tâm khởi, cho nên “tâm sanh thì các pháp sanh”. Tâm sanh khởi hết thảy các pháp; hết thảy các pháp và tác dụng của tâm chẳng thể tách rời được. Bất luận là thiện hay ác hư vọng, rốt cuộc hết thảy các pháp chẳng lìa khỏi tâm. Tâm sanh thiện pháp thuận theo cái Thể của Chân Như; tâm sanh hết thảy ác pháp thì nó lại thuận theo vô minh; ác pháp lấy vô minh làm Thể. Do vậy, các pháp và tâm hòa hợp, chẳng phải là hai. Tâm sanh các pháp sanh; đó là tâm sanh. Tâm diệt, các pháp diệt. [Đó chính là] tâm và vạn pháp cùng sanh, cùng diệt. Tâm chẳng có, tâm là không. Do tâm đã là không, há còn có gì là trụ? Trụ tâm như thế nào? Chẳng trụ! Về căn bản, chẳng có tâm, còn trụ trong cái tâm nào nữa? Mọi người đã đọc kinh Kim Cang, thấy ngài Tu Bồ Đề (Subhūti) thưa hỏi đức Phật: “Vân hà trụ tâm?”, [nghĩa là] tâm con chẳng trụ được, hàng phục cái tâm bằng cách nào? Ngài Tu Bồ Đề đã đoạn Kiến Tư Hoặc, là bậc Đại A La Hán, trí huệ bậc nhất, cho nên trong kinh Kim Cang, Ngài đại diện thưa hỏi, hay có thể nói là Ngài thay mặt đại chúng thưa hỏi.

Nói cách khác, tuy Ngài đã đoạn Kiến Tư Hoặc, nhưng Vô Minh và Trần Sa vẫn chưa đoạn, tâm Ngài chẳng trụ, cũng chẳng thể hàng phục cái tâm được. Cho nên Ngài mới thưa hỏi đức Phật trụ tâm và hàng phục cái tâm bằng cách nào. Đức Phật dạy: Hết thảy các pháp chẳng có chỗ để trụ, mà cũng chẳng hàng phục cái tâm. Tâm chẳng trụ vào đâu, hết thảy các pháp đều từ tâm con người mà khởi. Do tâm chẳng trụ, cho nên hết thảy các pháp chẳng trụ. Hết thảy các pháp đều là tướng ở ngoài tâm. Tâm sanh ra hết thảy các pháp, hết thảy các pháp là tướng của tâm. Do tâm sanh ra hết thảy các pháp, cho nên nói: “Vạn pháp duy tâm. Vạn pháp tức là tâm, tâm là vạn pháp”. Quý vị hãy tham cứu như thế, quý vị sẽ minh tâm kiến tánh.

Chúng tôi nói suông, chẳng phải là đã khai ngộ. Phàm phu có thể nương theo giáo nghĩa để lý giải, có thể nói là “ngang bằng với Phật, bình đẳng với Phật”, nhưng Kiến Tư phiền não đều chẳng đoạn! Phật là đấng Nhất Thiết Trí. [Những điều chúng tôi trình bày trên đây] là học đòi theo Phật, chỉ học để nói thôi! Có nghĩa là gì? [Có nghĩa là] chưa thể tiến nhập, chưa thể chứng đắc; nhưng quý vị thường huân tập như vậy, sẽ dần dần tiến nhập. Trong kinh này chẳng nói, nhưng Đại Thừa Khởi Tín Luận bảo có hai loại huân tập. Quý vị thường xuyên huân tập trong pháp ấy, thường cùng mọi người học tập pháp ấy, sẽ dần dần tiến nhập. Đó là “cận châu giả xích, cận mặc giả hắc” (gần son thì đỏ, gần mực thì đen) như Mạnh Tử đã nói. Quý vị gần chất màu đen, hay gần mực, sẽ tự nhiên bị đen. Quý vị thấy gì bèn học nấy. Có một loại huân tập nữa là “bổn tánh cụ” (sẵn có trong bổn tánh), còn loại kia là “huân tập tu”, tức là hoàn cảnh bên ngoài huân tập sự tu hành của quý vị. Vì thế, tâm và cảnh là nói theo kiểu ấy. Bởi lẽ, hết thảy các pháp từ tâm mà khởi, nó lại tạo thành tướng cho tâm. Hết thảy các pháp tạo thành cái tướng của tâm, hết thảy các tướng lại đều là tâm, [cho nên] tâm và các pháp hòa hợp. Vì tâm sanh, các pháp sanh; tâm diệt, các pháp diệt. Đó lại là cùng sanh, [chánh kinh diễn tả điều này là] “cộng sanh, cộng diệt” (cùng sanh, cùng diệt). Hết thảy các pháp sanh, tướng cảnh giới của hết thảy các pháp được duyên bởi tâm. Tâm duyên hết thảy các pháp, duyên vốn không có tâm. Do tâm khởi mà có [hết thảy các pháp hiện hữu], cho nên tâm bèn duyên theo. Duyên gì vậy? Duyên theo hết thảy các tướng cảnh giới. Tâm vốn chẳng sanh, do duyên theo cảnh mà có. Vì duyên theo hết thảy các tướng cảnh giới bên ngoài, tâm bèn duyên theo tướng cảnh giới, do cảnh mà hiển lộ tâm. Duyên chẳng có tự tánh, do đâu mà dấy lên? Duyên chẳng có tự tánh, do tâm mà khởi. Từ tâm khởi, lại quy hoàn cái tâm.

Vì thế, người học Phật mà học giáo nghĩa Viên Giáo, sẽ thấy các lời lẽ đức Phật dạy bảo chúng ta toàn là viên mãn. Quý vị muốn tìm góc cạnh, sẽ chẳng tìm được, toàn là viên mà! Đâu là đầu? Đâu là đuôi? Chẳng có, tròn xoe! Điều này mọi người phải suy xét, đừng nghe theo văn tự hoặc ngôn ngữ, sẽ chẳng được, phải dùng tâm để khế nhập. Chúng ta thấy vạn pháp, đến cửa hàng bách hóa, chúng ta tới thành phố Đài Bắc để xem, tâm quý vị thuận theo đủ mọi hình trạng, cửa hàng bách hóa cũng thế, nếm các thức ăn nơi chợ búa cũng thế. Các thứ ấy đều do tâm sanh, tất cả hết thảy các tướng cảnh giới do tâm duyên theo. Do vậy, nói “tâm sanh các pháp sanh; tâm diệt, các pháp diệt”. Nhưng cái tâm ấy liên tục trong mỗi niệm, vĩnh viễn chẳng ngừng, có thể trụ trì chư pháp. Khi nó trụ

trì các pháp thì tạm thời là có.

Đoạn kinh văn này nhằm bảo quý vị: Từ tâm, dấy khởi hết thảy các pháp, đó gọi là Tướng Phần của tâm, tức là Tướng Phần khởi lên bởi cái tâm của chính mình. Hết thảy các pháp làm tướng cho tâm, tâm vô tướng. [“Tâm” được nói ở đây] chẳng phải là quả tim thịt (nhục đoàn tâm) trong lồng ngực chúng ta. Cái tâm ấy (nhục đoàn tâm) chẳng phải [là chân tâm], nó là giả, sẽ hư hoại. Cho đến khi nhục thể của chúng ta tiêu vong, cái tâm ấy cũng tiêu mất theo! [Tâm được nói] ở đây là chân tâm, chẳng thuận theo Tướng Phần, thuận theo Tướng Phần dấy lên mà làm tướng cho cái tâm ấy. Tâm được hiển lộ như thế nào? Từ tướng mà hiển lộ cái tâm. Nó duyên xa hơn một chút, tức là [duyên theo] Tướng Phần. Tâm ấy và Kiến Phần lại hợp thành một; do hòa hợp bèn có hết thảy các tướng, tức là Thân Sở Duyên Duyên. Danh từ Phật giáo gọi điều này là Thân Sở Duyên Duyên. Tâm, Kiến Phần, Tướng Phần hợp thành một, hòa hợp mà có hết thảy các tướng. Tâm và cảnh hợp, cảnh có thể hiển lộ tâm. Tâm chính là cảnh. Do tâm sanh, cho nên hết thảy các pháp sanh. Do tâm diệt, nên hết thảy các pháp diệt. Tâm và hết thảy các pháp cùng sanh, cùng diệt. Đấy là nghĩa “tùy duyên”. Chớ nên phân biệt tâm và cảnh có ranh giới gì, có giới hạn gì! Chẳng có gì hết! Chẳng có ranh giới, là “cùng sanh, cùng diệt”. Do hết thảy các tướng cảnh giới được duyên bởi tâm, cho nên mới nói “do tâm diệt, cho nên các pháp diệt”. Tâm đã diệt, đương nhiên là cái được duyên bởi tâm cũng diệt theo. Vì thế nói “tâm sanh, các pháp sanh; tâm diệt, các pháp diệt”. Hai thứ ấy liên tục trong mỗi niệm thì mới có thể trụ trì hết thảy các pháp, “vạn pháp sanh từ tâm” chính là đạo lý này. Nhưng đó là tạm thời có, vạn pháp sanh từ tâm. Sau khi sanh khởi bèn tạm thời là có, nó vẫn phải diệt. Vạn pháp sanh từ tâm, vạn pháp cũng do tâm mà diệt. Do tâm diệt, cho nên các pháp sẽ diệt!

(Kinh) Như thị sở thuyết tâm nghĩa giả, hữu nhị chủng tướng. Hà đẳng vi nhị? Nhất giả, tâm nội tướng. Nhị giả, tâm ngoại tướng. Tâm nội tướng giả, phục hữu nhị chủng. Vân hà vi nhị? Nhất giả, chân; nhị giả, vọng.

(經)如是所說心義者，有二種相，何等爲二？一者、心內相。二者、心外相。心內相者，復有二種。云何爲二？一者、真。二者、妄。

(Kinh: Nghĩa của tâm như vừa mới nói có hai loại tướng. Những gì là hai? Một là tâm nội tướng, hai là tâm ngoại tướng. Tâm nội tướng lại có hai thứ. Thế nào là hai? Một là chân, hai là vọng).

Ý nghĩa của tâm như ta (Địa Tạng Bồ Tát) vừa nói đó, có hình tướng để có thể biểu đạt hay không? Có chứ! Có hai loại tướng. Tâm vốn vô tướng, biểu đạt cái tâm ấy như thế nào? Dùng tướng để biểu đạt. Đạo lý hiển thị cái tâm là như thế nào? Dùng hai loại tướng để biểu đạt. Có hai loại tướng, những gì là hai? Một là tâm nội tướng, hai là tâm ngoại tướng; tức là tâm có nội tướng và ngoại tướng. Đại Thừa Khởi Tín Luận giảng cái tâm này chia thành hai môn: Một là tâm Chân Như môn, hai là tâm sanh diệt môn. Một tâm chia thành hai môn. Trong kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo, Địa Tạng Vương Bồ Tát chia cái tâm thành nội tâm tướng và ngoại tâm tướng, [Ngài gọi chúng là] tâm nội tướng và tâm ngoại tướng. Nội tâm tướng và ngoại tâm tướng, [mỗi loại] cũng chia thành hai loại. Nội tâm tướng là bất sanh, bất diệt, ngoại tâm tướng là sanh diệt. Nói theo kiểu như vậy thì dường như tâm có trong và ngoài. Nếu hiểu như vậy thì là sai lầm mất rồi! Nội tướng thật sự chẳng phải là nội tướng, tâm chẳng ở trong. Ngoại tướng cũng chẳng phải là ngoại tướng, tâm chẳng ở bên ngoài. Chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, mà cũng chẳng ở giữa. Vì lo ngại hết thảy chúng sanh chấp trước, Địa Tạng Vương Bồ Tát ngay lập tức giải thích tâm nội tướng là gì? Tâm ngoại tướng là gì? Ngài giải thích từng bước. Tâm nội tướng cũng chia thành hai thứ, thế nào là hai? Một là chân, hai là vọng. Tâm nội tướng là gì? Có chân tướng trong tâm và vọng tướng trong tâm. Một đằng là tâm, một đằng là tâm sở. Nương vào Lý Thể của cái tâm mà dấy lên, nó được gọi bằng danh từ Thật Tướng, chính là “cảnh giới Nhất Thật” như trong nửa bộ trước đã nói. Cái Chân ấy trọn khắp trong ngoài, trọn khắp tâm Chân Như, và cũng trọn khắp tâm sanh diệt. Tâm sanh diệt cũng là tâm, tâm Chân Như cũng là tâm. Tâm nội cũng là tâm, tâm ngoại cũng là tâm. Chúng dấy lên tác dụng khác nhau, có khởi tác dụng bất đồng.

(Kinh) Sở ngôn chân giả, vị tâm thể bổn tướng, như như bất dị, thanh tịnh viên mãn, vô chướng, vô ngại, vi mật nan kiến, dĩ biến nhất thiết xứ, thường hằng bất hoại, kiến lập sanh trưởng nhất thiết pháp cố.

(經)所言真者，謂心體本相，如如不異，清淨圓滿，無障無礙，微密難見，以遍一切處，常恆不壞，建立生長一切法故。

(Kinh: Cái được gọi là “chân” chính là nói đến bổn tướng của tâm thể như như chẳng khác, thanh tịnh viên mãn, chẳng chướng, chẳng ngại, kín nhiệm khó thấy, vì nó trọn khắp hết thảy mọi nơi, thường hằng chẳng hoại, kiến lập, sanh trưởng hết thảy các pháp).

Chân là gì? Vọng là gì? “Sở ngôn chân giả” (Cái được gọi là Chân), Địa Tạng Vương Bồ Tát tự đặt tựa đề cho lời giải thích của Ngài. Bổn tướng của tâm thể như như chẳng khác, chỉ là một tướng. Bổn tướng của tâm thể là tướng vô tướng! “Như như” có nghĩa là “bất động, bất biến”. “Bất dị như như”: Như và Như Thị chẳng khác. Tướng của tâm thể chẳng khác, nó thanh tịnh, viên mãn, chẳng có chướng ngại, [đó là ý nghĩa của từ ngữ] “vô chướng, vô ngại”. Quý vị muốn thấy, vẫn chẳng thể thấy được, chỉ dùng nghĩa lý để lý giải, [nghĩa lý] ấy kín nhiệm, khó thấy! Cái tâm thể ấy trọn khắp hết thảy mọi nơi. Nó bất hoại, chẳng đổi, chẳng khác, chẳng một, chẳng hai. Nói là một thì chẳng thể được, [ta thường tưởng lầm] “chẳng phải là một, thì là hai”, nhưng nói là hai thì cũng chẳng thể được! Chẳng hoại, chẳng biến đổi, thường luôn là như thế. Có thể sanh ra hết thảy các pháp, hết thảy các pháp nương vào nó. Có thể sanh ra hết thảy các pháp, hết thảy các pháp đều nương vào bổn tướng của tâm thể. Là chỗ nương tựa của hết thảy các pháp thì là tướng gì vậy? Lìa tướng tâm duyên. Dùng tâm duyên để duyên niệm sẽ chẳng thể được. Lìa hết thảy niệm, sẽ chẳng niệm được. Nó lìa tâm duyên, lìa ý niệm. Rốt cuộc nó là hình dạng như thế nào? Hư không có hình trạng như thế nào, tướng ấy (tướng của tâm thể) sẽ có hình dạng như thế đó. Do vậy, nó bằng với hư không giới, giống như hư không giới, thường trụ, bất hoại, chẳng thay đổi, bất diệt. Vì nó có thể sanh khởi hết thảy các pháp, hết thảy các pháp sanh từ đó, điều này được nói là “do tâm sanh, các pháp sanh”. Hết thảy các pháp từ điều này mà diệt, [nên nói] “do tâm diệt nên các pháp diệt”. Đó gọi là tâm sanh diệt. Còn tâm Chân Như thì không có lời lẽ nào để nói. Chân Như là không có ngôn ngữ, lìa tướng ngôn ngữ, lìa tướng ngôn thuyết, lìa Nghiệp Tướng, lìa Khởi Nghiệp Tướng, lìa Khổ Tướng, thứ gì cũng đều chẳng có. Tâm Chân Như chân thật, bất động, như như bất động, vậy thì nó được biểu đạt bằng cách nào? Chính là bằng cái tâm sanh diệt. Đều là một cái tâm, [nhưng xét theo Thể hoặc Tướng] thì bèn thành tâm Chân Như hay tâm sanh diệt. Dùng ngay cái tâm sanh diệt để biểu đạt cái tâm Chân Như.

Do khi giảng giải, Địa Tạng Vương Bồ Tát nói rất đơn giản; cho nên trong Đại Thừa Khởi Tín Luận do Mã Minh Bồ Tát trước tác, Ngài (Mã Minh Bồ Tát) đã chia thành nhất tâm, nhị môn, và tam đại, tức là từ một cái tâm [mà chia thành hai môn là] tâm Chân Như môn và tâm sanh diệt môn, [và tam đại là] Thể, Tướng, Dụng. Địa Tạng Vương Bồ Tát dạy đại lược. Địa Tạng Vương Bồ Tát giảng về cội gốc của cái tâm, về bổn tướng của tâm thể. Đó chính là Thể, Tướng, Dụng. Tôi thường nói kinh Chiêm Sát và kinh Địa Tạng đều thuộc hệ thống Hoa Nghiêm. Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh dùng các thí dụ để lãnh hội, Đại là tâm thể, Phương là tâm tướng, Quảng là tâm dụng. [Nói gộp chung lại], Đại Phương Quảng là Thể, Tướng, Dụng của chính mình, mà cũng là Thể, Tướng, Dụng của Phật. Sau đấy, nói chữ Phật [trong tựa đề kinh Hoa Nghiêm, hàm ý] Phật được biểu hiện như thế nào? [Bằng các từ ngữ] Đại Phương Quảng, tức là Thể, Tướng, Dụng của Phật. Vì thế, đoạn kinh văn này có ý nghĩa giống nhau, bình đẳng với kinh Hoa Nghiêm.

“Chân” là gì? Bổn tướng của cái tâm. Mỗi người chúng ta đều có, đều sẵn đủ, nhưng chẳng thể dùng được, chẳng thấy được, vẫn chẳng lý giải, vì tự tâm chẳng nhận biết tự tâm, đã mê rồi! Có thể lý giải như thế nào? Tôi nêu thí dụ. Khi tôi ở Đại Lục, thường nhắc tới Trung Quốc Nhân Dân Ngân Hàng [dùng nó làm tỷ dụ]. Đối với người Hoa [tại Đại Lục] thì đó là ngân hàng của họ. Người Hoa nào có thể đến ngân hàng ấy lấy được một đồng hay không? Chẳng lấy được! Ngân hàng là của quý vị, chỉ là quý vị có phần, nhưng muốn dùng lại chẳng dùng được! “Thể” giống như vậy đó! Trung Quốc Nhân Dân Ngân Hàng là của nhân dân Trung Hoa. Nhân dân là chủ nhân, mở ngân hàng, nhưng quý vị tới ngân hàng để chi ra một đồng cũng chẳng được! Chúng ta vốn trọn đủ cái Thể ấy, giống hệt chư Phật và Bồ Tát. Do chúng ta đã mê, nên chẳng có quyền [sử dụng] (tức chẳng thể sử dụng cái Dụng của Thể), chúng ta đã tự mình đánh mất. Quý vị làm thế nào cho nó hiện ra, hãy vận dụng cái Quyền (Thể) để hiển hiện.

Bản thể của tâm là “như như bất dị”. Pháp Như vừa được nhắc đến trong phần trước là bất động, vĩnh viễn bất biến, vĩnh viễn chẳng khác, thanh tịnh viên mãn, chẳng có chướng, mà cũng chẳng có trở ngại, kín nhiệm, khó thấy. Chẳng trông thấy mà có thể thành được ư? Chẳng trông thấy, chẳng có chút tác dụng nào. Hết thảy chúng sanh và Phật chẳng hai, chẳng khác. Chúng ta và chư Phật chẳng khác biệt, như đối với diệu dụng của chư Phật, chúng ta chẳng có một thứ nào! Có thể có hay không? Chẳng có! Chư Phật vô chướng, vô ngại, kín nhiệm khó thấy, trong hết thảy mọi nơi, hết thảy mọi lúc đều chẳng đổi, chẳng hoại. Tâm có thể sanh trưởng hết thảy các pháp, hết thảy các pháp được sanh bởi tâm. Đó là giác. “Giác” bao gồm hai loại: Một là giác, hai là bất giác! Đều là giác, cùng một nghĩa giác, nhưng nó lại có một cái giác và một cái bất giác. Người đã giác là chư Phật, Bồ Tát, còn bất giác là phàm phu lục đạo chúng sanh. Cùng là một cái giác mà có giác và bất giác. Nói đến Chân thì chính là nói đến ý nghĩa Giác, đã giác ngộ bèn là chư Phật. Vì thế, tâm, Phật, chúng sanh, cả ba chẳng sai biệt, chỉ là mê và ngộ. Đã ngộ thì sẽ bình đẳng với chư Phật, mê rồi thì là chúng sanh. Đó là thật, chân thật chẳng sai!

(Kinh) Sở ngôn vọng giả, vị khởi niệm phân biệt, giác tri, duyên lự, ức tưởng đẳng sự. Tuy phục tương tục, năng sanh nhất thiết chủng chủng cảnh giới, nhi nội hư ngụy, vô hữu chân thật, bất khả kiến cố.

(經)所言妄者，謂起念分別，覺知緣慮，憶想等事。雖復相續，能生一切種種境界，而內虛僞，無有真實，不可見故。

(Kinh: Nói tới vọng là nói tới các chuyện như khởi niệm phân biệt, hay biết, duyên lự, nghĩ nhớ v.v… Tuy lại có thể liên tục sanh ra hết thảy các thứ cảnh giới, nhưng trong ấy đều là hư ngụy, chẳng chân thật, chẳng thể thấy).

Đoạn trước nói về giác, còn đoạn này nói về bất giác. Trình tự trong bất giác rất nhiều, chẳng phải do một hai câu nói mà có thể nói trọn. Mã Minh Bồ Tát tạo Đại Thừa Khởi Tín Luận, có nói “nhất niệm bất giác sanh tam tế”, tức là nói về ba tế tướng, đã phiền não rồi! Phiền não từ vô minh sanh ra. “Một niệm bất giác” là nói đến vô minh. “Tam tế tướng” là nghiệp tướng, chuyển tướng, và hiện tướng. Bọn phàm phu chúng ta khi muốn đoạn ba thứ tướng ấy thì phải đạt tới Bát Địa Bồ Tát sẽ đoạn hiện tướng, Cửu Địa Bồ Tát đoạn chuyển tướng, Thập Địa Bồ Tát đoạn nghiệp tướng, nhưng [để đạt tới các địa vị ấy], phải trải qua vô lượng kiếp.

Ở đây, [nói tới nội tâm tướng] rõ ràng là nói tổng quát, [chỉ nói đơn giản] một đằng là chân, một đằng là vọng. Khi chúng ta đối trước hết thảy sự vật, hễ khởi tâm động niệm, hễ dấy lên phân biệt, mong biết rõ, tức là đối với vấn đề quý vị chẳng hiểu rõ, bèn mong biết rõ. Khởi tâm động niệm là khởi vọng, tức là dấy lên vọng tưởng, phân biệt, hay biết, duyên ức (緣憶, do một sự việc, một tình huống nào đó bèn nghĩ nhớ), mong giác ngộ, duyên niệm (nghĩ ngợi tới một sự việc, tình huống nào đó), suy lường. Quý vị có các sự tướng ấy liên tục chẳng dứt, càng nghĩ càng thô, càng phân biệt càng thô, cho đến dấy lên nghiệp. Hễ tạo nghiệp, sẽ bị nghiệp ràng buộc. Thiện nghiệp sẽ ràng buộc quý vị nơi thiện nghiệp, ác nghiệp sẽ ràng buộc quý vị nơi ác nghiệp. Phàm là khởi tâm động niệm thì gọi là “khởi nghiệp” (dấy lên nghiệp). Cái nghiệp ấy sẽ nắm giữ quý vị, quý vị chạy chẳng thoát, muốn đoạn nó khó lắm. Vì sao? Nó càng nhiễm càng thô, lại chẳng ngừng tạo nghiệp. Khi quý vị đã tạo nghiệp, mong tái khôi phục, sẽ hết sức khó khăn. Tạo nghiệp dễ dàng, cho tới khi quý vị tiêu diệt nghiệp chướng, sẽ phải trả giá gấp mười, và cũng trả giá gấp trăm, gấp ngàn lần.

Nay chúng ta muốn gột rửa sạch sẽ, khôi phục sự thanh tịnh vốn có, vì nghiệp tập, nghiệp chướng đã tích lũy nhiều đời, nhiều kiếp, chúng chướng ngại quý vị thấy bản tánh Chân Như. Quý vị muốn gột sạch, nhưng chẳng phải là quý vị đã gây tạo một ngày, một năm, hai năm, mà là vô lượng kiếp, cho nên quý vị gột rửa dễ dàng hay không, tùy thuộc sức lực của quý vị! Như Thiền Tông “đốn siêu trực nhập, lập tức chứng Bồ Đề” thì chẳng phải là thật sự chứng Bồ Đề. “Lập tức chứng Bồ Đề” nghĩa là đoạn dứt phiền não, kiến đạo. Đã “chứng đắc”, vẫn phải tu, vẫn phải rèn luyện dần dần! Giống như chúng ta đã làm sai một chuyện, do vọng tâm của quý vị mạnh mẽ, nhạy bén, sẽ lập tức làm ngay. Cho đến khi quý vị dấy lên thiện tâm, muốn chuyển biến rốt ráo chuyện sai lầm ấy, sẽ phải trả giá rất nhiều. [Chúng ta sám hối nghiệp chướng] có cùng một đạo lý như vậy, khi chúng ta khởi tâm động niệm tạo nghiệp, càng biến đổi, càng thô, càng biến đổi sẽ càng thô nặng hơn!

Thậm chí chúng ta đã hiểu rõ, bắt đầu học Phật, các đệ tử Phật thông thường là trước hết phải quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Chúng ta tự học, đọc rất nhiều kinh luận, vẫn không thể coi là đệ tử Phật môn, vì chưa “quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng”. Phải thọ Tam Quy, bắt đầu quy y lần nữa! Chúng ta thường nói theo sự tướng, quy y thì có tượng Phật, có Tăng nhân, có pháp Tam Quy. Đó là nói theo sự tướng. Nói theo Lý, Tam Bảo ấy là tự tánh Tam Bảo, trở về cội nguồn. Khi quy y Tam Bảo, khôi phục tự tánh Phật Bảo và tự tánh Tăng Bảo của chính mình. Phật và Tăng hòa hợp là Pháp, quy y tự tánh Phật, Pháp, Tăng Tam Bảo. Chúng ta thường nói: “Tôi chỉ cần nương cậy một vị sư phụ, quy y Tam Bảo là đã nhập Phật môn”. Vậy là chưa được! Các vị sư phụ đã xuất gia như chúng tôi, cho tới các vị cư sĩ đạo hữu tại gia, tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, tức tứ chúng đệ tử hằng ngày bắt đầu niệm kinh, hoặc là quý vị bái sám, vừa mở đầu bèn “quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng”, chúng ta phải niệm quy y Tam Bảo. Đó chưa phải là thọ Tam Quy, quy y Tam Bảo, mà phải là trong mỗi niệm đều không ngừng quy y Tam Bảo, luôn luôn quy y Tam Bảo. Quý vị niệm một bộ kinh nào, vừa khai kinh, nhất định là quy y Tam Bảo. Nếu mọi người niệm kinh Hoa Nghiêm, chẳng hạn Hoa Nghiêm Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm; trong mười đại nguyện vương, quy y Tam Bảo đã chiếm ba đại nguyện! Quy y Tam Bảo là sám hối nghiệp chướng.

Tam Bảo thường hiện hữu, chẳng phải là trong thời gian ngắn ngủi. Vì sao? Đó gọi là “giác tri”, hoặc gọi là giác nghĩa. Bản thân chúng ta giác nghĩa chẳng đủ, sức giác ngộ chẳng đủ, phải cậy vào Tam Bảo gia trì, niệm nào cũng chẳng quên Tam Bảo. Điều thứ nhất, niệm Tam Bảo tiêu trừ nghiệp chướng. Có rất nhiều đệ tử Phật, đã tin Phật mà còn bị ma dựa. Phật đường của họ còn có ma nạn, cảm thấy còn có quỷ thần đến. Chính người ấy chẳng tự biết, [nguyên nhân là do] quý vị quy y chẳng chân thật. Quý vị trọn chẳng thật sự quy y Phật Pháp Tăng Tam Bảo. Quý vị thật sự quy y Phật Pháp Tăng Tam Bảo, há có các ma nạn ấy, quỷ thần còn đến được ư? Khi quý vị quy y Tam Bảo, thần hộ pháp đều ở cạnh quý vị. Chẳng phải là họ hộ trì quý vị, mà là hộ trì Tam Bảo. Vì quý vị niệm nào cũng đều chẳng ngừng nhớ tới Tam Bảo, thì niệm nào cũng được Tam Bảo hộ trì, như thế há còn quỷ thần quấy nhiễu ư? Rất nhiều đệ tử Phật nói “bị quỷ mê hoặc”, Phật đường của họ có quỷ thần xuất hiện. Vậy thì phải tự hỏi chính mình: Quý vị quy y Tam Bảo chẳng chân thật, tối thiểu là phải đặt ra câu hỏi như thế. Nếu quý vị chân thật, sao còn có hiện tượng ấy cho được? Quý vị có biết: Quy y Phật sẽ có khá nhiều vị hộ pháp hay không? Quy y Pháp có khá nhiều hộ pháp hay không? Quy y Tăng có khá nhiều hộ pháp hay không? Nếu tâm chân thật, nguyện sẽ thiết tha. Tâm chẳng chân thật, nguyện chẳng thiết tha, sức hộ trì của Tam Bảo sẽ chẳng gia trì quý vị được! Tam Bảo gia trì trọn khắp, [thế mà] chính mình chẳng cầu Tam Bảo gia trì! Quý vị toàn dấy vọng tưởng. Nếu nói khó nghe hơn một tí, nói quyết liệt hơn một chút thì là “lường gạt Tam Bảo”. Chuyện này mọi người đều có thể suy nghĩ được, nhưng có thể giảm thiểu tội chướng hay không? Có phước báo hay không? Phước báo vẫn có. Chúng ta quy y Tam Bảo, bất luận quý vị là giả, cho đến quý vị chỉ thực hiện bề ngoài, phước báo ấy là phước báo nhân thiên, là phước báo nơi của cải, trong cuộc sống, là các thứ ấy. Nhưng quý vị mong liễu đạo, mong thành tựu thì đối với chuyện quy y Tam Bảo, cái tâm của quý vị phải cùng với Tam Bảo hợp thành một!