Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 17

Nhiếp tụng năm trong biệt môn bốn:

Chiên trà tô đà dy,

Đại y tạm thời dụng,

Sư mộ bà tô đạt

Thủ bát kỷ vật tưởng,

A thị đa hộ nguyệt

Tặc tưởng thủ tự y.

Tụng này cùng phần quảng thích của giới trộm cắp không khác nên chẳng nêu ra nữa, tìm theo đó thì thấy.

Nhiếp tụng sáu trong biệt môn bốn:

Trư giá đa la thọ

Mao chiên hắc hỷ viễn,

An trí đao tử kim

Bất dụng lưu ly khí.

* Duyên xứ như trước, bấy giờ vào năm bị đói, kẻ trộm bắt heo của người, đưa đến rừng rậm giết để ăn thịt, vứt bỏ xương và móng chân.

Thông thường, vào sáng sớm Lục chúng thức dậy leo lên lầu chùa để xem bốn phía. Nếu thấy từ xa có khói, bầy quạ bay loạn xuống, họ liền đích thân hay bảo nhau đến xem. Thấy trong rừng có khói bốc lên và quạ bay xuống nên chúng bảo nhau:

– Nan Đà, Ô Ba Nan Đà nơi ấy chắc có món ăn được, chúng ta nên đến đó, có thể được món gì.

Đến nơi, thấy xương và móng chân heo nên họ bảo nhau:

– Vật phẩn tảo này cũng đủ để dùng, nên nấu lên ăn.

Họ tự nấu lên.

Bấy giờ, chủ của heo tìm theo dấu vết, đi đến nơi, thấy họ nấu thịt nên bảo:

Thánh giả! Mặc y phục của bậc đại tiên mà làm việc phi pháp này.

Đáp:

– Hiền thủ! Nếu ta được phép sát sinh, chẳng lẽ không thể lấy được thịt ngon của con nai, con mang để ăn hay sao mà lại chịu lấy xương, móng heo để tự nấu ăn. Kẻ trộm đã lấy thịt ngon ăn rồi, xương thừa đầu móng là vật họ vứt bỏ, thuộc về vật phẩn tảo, vậy ta có tội gì?

Đáp:

– Thánh giả! Nhưng người xuất gia không nên làm việc khả ố như vậy.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên lấy vật phẩn tảo như vậy. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Có kẻ trộm, lấy mía của người, ăn khúc giữa vứt khúc gốc và ngọn. Đi đường, Lục chúng trông thấy, bảo nhau:

– Tôn giả, có nhiều vật phẩn tảo hãy cùng thu nhặt.

Họ liền nhặt lấy.

Chủ mía theo dấu, đến nơi, thấy Lục chúng cùng nhau thu thập khúc mía thừa, nên nói:

– Thánh giả! Mặc y phục bậc đại tiên mà làm việc phi pháp.

Đáp:

– Hiền thủ! Nếu ta được phép lấy trộm, chả lẽ không lấy được mía ngon để tùy ý ăn hay sao mà lại lấy vật của người vứt bỏ. Mía này do trộm đem đến, ăn phần ngon vứt phần dỡ. Chúng ta nhặt lấy nào có lỗi gì?

Đáp:

– Thánh giả! Đây là việc tạo ra sự chê trách, chẳng phải việc làm của người xuất gia.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên thu nhặt vật phẩn tảo như vậy. Ai vi phạm, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Có kẻ trộm lấy trái đa la đem vào rừng chọn trái ngon vứt trái dở. Nhân đi đến đó, Lục chúng thấy vật vứt bỏ này … như việc lấy mía, cho đến bị người tục chê trách. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Ai lấy như vậy, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Trong thành này, một đồng tử bán hương liệu có tấm thảm lông tốt nên yêu quý hơn các vật khác. Một hôm đồng tử bị bệnh, tuy cố trị liệu nhưng vô hiệu, sắp qua đời. Anh ta mời thân tọäc lại, thưa:

– Sau khi tôi chết, không được hỏa thiêu, dùng tấm thảm này quấn xác tôi lại và bỏ vào rừng.

Những thân tộc đang có mặt an ủi:

– Anh không nên sợ, chẳng phải ai bị bệnh cũng đều chết, không bao lâu nữa sẽ bình phục.

Nhưng mạng sống anh ta đã hết nên không giữ được hơi thở. Do quá yêu quý tấm thảm nên sau khi qua đời, đồng tử sinh làm Đại anh quỷ.

Bấy giờ, thân tộc dùng chỉ ngũ sắc trang hoàng xe tang, bọc thây bằng tấm thảm, đưa vào rừng. Bí sô trông thấy bảo với Bí sô Hắc Hỷ ở trong Thi Lâm:

– Cụ thọ! Người bán hương liệu bị bệnh vừa chết, thi hài được liệm bằng tấm thảm tốt đẹp rồi bỏ vào rừng, đó là vật phẩn tảo nên đến lấy dùng.

Nghe vậy, vị ấy vội đi đến Thi Lâm lấy tấm thảm kia. Phi nhân liền làm tử thi đứng dậy giữ chặt lấy tấm thảm, nói:

– Thánh giả Hắc Hỷ, chớ lấy tấm thảm của tôi.

Người sống trong Thi Lâm rất gan dạ, bảo với quỷ:

– Kẻ ngu si, ngươi do tham ái tấm thảm nên sinh vào ngã quỷ, nay lại muốn đi vào địa ngục hay sao, hãy thả ra đi.

Do quá thích tấm thảm nên Hắc Hỷ cùng quỷ giành nhau tấm thảm, dùng chân đạp quỷ ra, giật lấy tấm thảm đem đi, về đến rừng Thệ Đa. Quỷ thây chết kia càng thêm tức giận chạy theo không bỏ, nói:

– Thánh giả! Hãy trả tấm thảm lại cho tôi.

Bí sô chẳng thèm để ý đến cứ đi vào chùa.

Nhưng rừng Thệ Đa có nhiều trời, rồng, dược xoa, thiên thần thủ hộ. Quỷ này ít phúc không dám đi vào chỉ đứng ở cửa khóc lóc. Tuy biết, Phật vẫn hỏi A Nan Đà:

– Vì sao phi nhân khóc lóc trước cửa?

Bạch:

– Bí sô Hắc Hỷ lấy tấm thảm lông của nó.

Với suy nghĩ: “Xem phi nhân này quá luyến ái tấm thảm, nếu không lấy được, tất thổ huyết nóng ra chết”, Phật bảo A Nan Đà:

– Ông hãy đến bảo Hắc Hỷ trả lại tấm thảm cho phi nhân. Nếu không được trả lại tất thổ huyết chết. Khi trả tấm thảm, nên bảo nó đi trước, đến rừng của nó, bảo:

– Ngươi hãy nằm xuống, rồi phủ tấm thảm lên.

A Nan Đà theo đúng lời dạy, bảo Bí sô Hắc Hỷ (đầy đủ như nói ở trên) … cho đến dùng tấm thảm phủ lại.

Nghe bảo, Hắc Hỷ nói với A Nan Đà:

– Như lời Phật dạy, tôi không dám chống lại.

Bảo với quỷ:

– Kẻ yêu quý tấm thảm hãy đi trước đi.

Đến Thi Lâm, bảo nằm xuống, quỷ vâng lời nằm xuống, Hắc Hỷ lấy tấm thảm phủ lên. Bấy giờ, phi nhân dùng chân đá Bí sô Hắc Hỷ. Nhờ có sức mạnh nên Hắc Hỷ thoát chết. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không được tùy ý tự lấy y trong Thi Lâm, cũng không nên trả lại y như vậy. Khi lấy y nên từ chân hướng về đầu, khi trả y nên từ đầu hướng về chân. Bí sô nên biết, y trong Thi Lâm có năm lỗi. Đó là:

1. Màu sắc xấu.

2. Hôi thúi.

3. Không chắc.

4. Nhiều rận.

5. Bị dạ xoa giữ.

Nếu y của tử thi nào không bị thương tổn thì không được lấy.

Nghe Phật chế như vậy, Lục chúng liền dẫn chó theo. Thấy vậy, kẻ bất tín chê trách, hỏi:

– Thánh giả! Ngài dẫn chó ra rừng vắng, chẳng lẽ để giết!

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được dẫn chó đi theo.

Họ dùng dao làm thương tổn tử thi để lấy y. Phật dạy:

– Không nên như vậy, nếu có trùng kiến đã làm hư hoại tử thi, mới được lấy y.

Được y rồi, họ lấy mặc tùy tiện. Phật dạy:

– Không nên mặc liền, hãy để lại trong rừng chừng bảy tám ngày, chờ gió nắng cho khô đã, sau khi giặt nhuộm rồi mới mặc.

Họ liền mặc vào chùa, đi nhiễu làm lễ tháp. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Có những pháp cho Bí sô ở Thi Lâm thi hành, Ta sẽ quy chế:

– Bí sô ở Thi Lâm mặc y của người chết, không được vào chùa, không được lễ tháp. Nếu muốn lễ tháp phải ở xa bên ngoài một tầm. Không được xử dụng tăng phòng, giường và phu cụ. Không được vào ngồi trong chúng. Không được tuyên thuyết pháp nghĩa cho người đời. Không được đến nhà thế tục.

Nếu có việc cần phải đến, nên đứng ngoài cửa, chủ mời vào, nói: – Tôi ở Thi Lâm.

Nếu họ nói: – Hôm nay con được phúc lợi lớn, may mắn được thánh giả hơn cả nhiều người đi đến nhà con.

Nghe như vậy, nên vào nhà nhưng không ngồi giường tòa.

Nếu họ mời ngồi, thì đáp: – Tôi ở Thi Lâm.

Nếu họ nói khó được gặp thì nên ngồi, chớ nên nghi hoặc. Bí sô ở Thi Lâm nào không theo lời dạy này, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô vứt bỏ dao cạo, kim may bừa bãi làm cho bị hư sét. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được để bừa bãi, nên cất trong tấm nỉ găm kim.

Bí sô không biết nên làm thế nào. Phật dạy:

– Dùng mảnh nỉ hay vải lụa thoa sáp nóng lên, gói dao hay kim bên trong thì không bị sinh rỉ sét.

* Duyên khởi như trước. Bí sô ny Thổ La Nan Đà trước đây có cất giữ bát bằng lưu ly giả. Có vị ny bị khát, muốn tìm nước uống nên đến chỗ Thổ La, hỏi:

– Thánh giả! Tôi đang bị khát xin cho mượn bát lưu ly để lấy nước uống.

– Bát đây, cô hãy cầm lấy dùng.

Khi dùng, cô kia làm rơi bát xuống đất bị vỡ. Sau đó, nhớ đến bát cho mượn, Thổ La Nan Đà đến đòi vị kia:

– Hãy trả bát lại cho tôi.

Đáp:

– Thánh giả! Tôi lỡ tay làm rơi xuống đất nên bị vỡ, xin làm cái khác trả lại.

– Hãy trả lại tôi vật cũ.

Nhiều lần như vậy, cùng làm phiền nhiễu nhau nên thưa với các Bí sô. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Ny uống nước bằng bát lưu ly nên có lỗi như vậy.Vậy nên ny không được dùng bát lưu ly để uống hay ăn. Ai xử dụng như vậy, bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng bảy trong biệt môn bốn:

Tự trung ưng biến họa

Nhiên hỏa tinh tẩy dục,

Bát thủy bất đạp diệp

Liên hài thực bất ưng.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả Cấp Cô Độc sau khi cúng vườn chùa, suy nghĩ: “Nếu không tô vẽ thì chẳng trang nghiêm. Nếu Phật cho phép, ta sẽ trang trí, nên đến gặp Phật”.

Phật dạy:

– Được vẽ tùy ý.

Sau khi được Phật cho phép, trưởng giả sưu tập các màu sắc và gọi thợ đến, bảo:

– Hãy vẽ trong chùa bằng màu sắc này.

Đáp:

– Bắt đầu vẽ từ đâu và vẽ hình gì?

– Ta cũng chưa biết.

Đến hỏi Phật, Phật dạy:

– Trưởng giả! Hai bên cửa nên vẽ hình Dược xoa cầm trượng.

Một bên mặt cửa vẽ sự biến hóa vĩ đại của thần thông.

Mặt kia vẽ sự luân hồi trong năm đường sinh tử.

Dưới hiên, vẽ truyện Bản Sinh.

Một bên cửa Phật điện vẽ Dược xoa cầm vòng hoa.

Tại giảng đường, vẽ vị Bí sô kỳ túc đang tuyên dương pháp yếu.

Tại nhà ăn, vẽ Dược xoa cầm bánh.

Cửa kho, vẽ Dược xoa cầm vật báu.

Nhà chứa nước, vẽ rồng cầm bình nước, mang chuỗi ngọc đẹp.

Nhà tắm, nhà bếp, y vào cách thức trong kinh Thiên sứ mà vẽ và thêm ít nhiều cảnh biến hóa nơi địa ngục.

Nhà xem bệnh, vẽ hình Như Lai đích thân săn sóc người bệnh.

Nơi đại tiểu tiện vẽ hình tử thi với hình dáng đáng sợ.

Trong phòng ở, nên vẽ bộ xương trắng, đầu lâu.Nghe dạy xong, trưởng giả làm lễ Phật rồi từ giã, y theo lời dạy vẽ hoàn tất các bức họa.

Bấy giờ, có Bí sô vô ý, đốt lửa bừa bãi, khói hun lên làm hư các bức họa. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Ta cho phép các Bí sô làm nhà đốt lửa. Ai cần đốt lửa thì đến đó, nơi khác không được, ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Bấy giờ, có người bệnh cần lửa, không dám đốt lửa dưới hiên phòng. Phật dạy:

– Có thể đốt lửa bên ngoài chùa hoặc sân trong của chùa, đợi cháy hết khói mới đem lửa vào.

Duyên xứ như trước. Bí sô tắm rửa ngay dưới hiên, ẩm ướt làm hư bích họa. Phật dạy:

– Không nên như vậy, ngay trong phạm vi chùa gần một góc, mặt hướng về tượng phật mà tắm rửa, hoặc có thể làm phòng tắm riêng.

Trong phòng tắm có bùn. Phật dạy:

– Xếp gạch làm đường thoát nước, nếu có bất tịnh thì luôn luôn được chảy sạch, hoặc gần ngòi nước để tiện việc tắm rửa.

* Duyên xứ như trước. Trong thành này có một Bà la môn. Người con bị bệnh, ông ta đến gặp thầy thuốc, hỏi:

– Con tôi bị bệnh như vậy, mong ngài chữa trị.

Người kia có tín tâm đáp:

– Ngài hãy đến gặp thánh chúng xin nước trong bát, dùng rửa thân thể, tất hết bệnh.

Nghe như vậy, Bà la môn liền đi đến vườn Cấp Cô Độc. Lục chúng đang ở trước cửa, Ô Ba Nan Đà thấy Bà la môn, bảo:

– Xin chào! Sao ngài ít khi xuất hiện như trăng đầu tháng vậy.

Đáp:

– Kính lễ thánh giả! Con thật ít đến, nay mới may mắn gặp nhau, nếu thường đến, ngài sẽ xem thường.

Hỏi:

– Ông đến có việc gì?

– Thánh giả, con của con bệnh nặng, đến hỏi thầy thuốc, họ bảo:

– Xin nước trong bát của các thánh giả để tắm thì hết bệnh. Vậy nên con đến xin, mong ngài ban cho.

– Hãy ở đây, ta đi lấy nước cho.

Ô Ba Nan Đà vào chùa, ăn xong rửa bát, bỏ cơm mỳ rau bánh trái lá ăn thừa vào hòa với nước quậy lên rồi mang ra ngoài, bảo với Bà la môn:

– Đây là nước trong bát, ông hãy lấy dùng.

Đáp:

– Thánh giả! Con của con thà chết chứ làm sao dùng vật bất tịnh này tắm rửa được?

ÔÂ Ba Nan Đà nói:

– Nếu tín tâm của ông thành tựu chắc chắn bệnh của con ông chắc hết.

Bà la môn càng thêm khinh khi. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Do đem vật đáng gớm bỏ vào bát nên có lỗi như vậy. Ai làm như vậy, bị tộâi vượt pháp”. Nhưng các Bí sô đưa bát nước cho người có những pháp phải làm, Ta sẽ chỉ dạy, trước hết rửa sạch bát ba lần, đổ nước vào đầy rồi tụng kinh Phật chú nguyện vài lần, sau đó mới đưa cho họ. Ai không làm theo bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Mỗi khi ăn, các Bí sô đạp chân lên lá lót bát. Người tục thấy vậy, chê bai:

– Sa môn Thích tử thật không thanh tịnh, đạp lên lá lót bát mà ăn.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không nên đạp lên lá mà ăn. Ai làm vậy, bị tội vượt pháp.

Phật tại thành Quảng Nghiêm.Có Bí sô khi ăn vẫn mang giày dép. Người tục chê:

– Sa môn Thích tử ăn không thanh tịnh.

Phật dạy:

– Khi ăn không nên mang giày dép. Ai làm vậy, bị tội vượt pháp.

Bấy giờ, có người bệnh khi ăn bỏ giày dép ra nên bệnh nặng thêm. Phật dạy:

Người bệnh khi ăn có thể bỏ giày dép ra rồi đạp chân lên.

Nhiếp tụng tám trong biệt môn bốn:

Vô bát độ đại tặc,

An cư vô y chỉ,

Ngũ niên đồng lợi dưỡng.

Phụ trọng bất ưng vi.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Ô Ba Đà Da độ một đệ tử nhưng không cho họ bát. Khi mọi người thọ trai xong, tự rửa bát của mình đặt nơi sạch sẽ, rồi đi kinh hành lễ tháp. Thấy những bát này, người mới xuất gia kia suy nghĩ: “Có bát để không, ta đem đi thọ thực sau đó trả lời”.

Người này muốn lấy bát của thượng tọa A Nhã Kiều Trần Như. Người khác nói:

– Đây là bát của bậc Tôn giả, ông không nên lấy.

Lại muốn lấy bát khác của Tôn giả Mã Thắng, Hiền Thiện … Bí sô hỏi:

– Ông không có bát hay sao?

Đáp:

– Không có.

– Trước đây, không có bát, ai độ ông xuất gia?

Đáp:

– Ô Ba Đà Da Ô Ba Nan Đà độ cho tôi xuất gia.

Bí sô chê trách trừ kẻ ác hạnh kia ra, ai lại không cho bát mà độ họ xuất gia. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được độ người không có bát xuất gia. Ai làm như vậy, bị tội vượt pháp. Phàm muốn độ cho người khác xuất gia, trước phải sắm đủ sáu vật cần dùng là ba y, phu cụ, bát và lưới lược nước.

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Biết họ không có bát mà cho thọ cận viên có thành cận viên không?

Phật dạy:

– Thành, chúng cho thọ bị tội vượt pháp.

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa:

– Có Bí sô cho họ bát quá nhỏ hay quá lớn hoặc dùng bát trắng cho thọ cận viên, có thành cận viên không?

Phật dạy:

– Thành, chúng cho thọ bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Tên giặc lớn nọ khi đang trộm vật, bị chủ biết được nên bỏ vật ra chạy trốn, đến rừng Thệ Đa thì hết đường chạy nên ngồi ôm mặt dưới một gốc cây.

Vào sáng sớm, Ô Ba Nan Đà mặc y mang bát vào thành khất thực, trên đường thấy tên giặc nên hỏi:

– Ngươi là ai?

– Tôi là kẻ nghèo.

Hỏi:

– Nếu vậy sao không xuất gia?

– Xin nói về chuyện của tôi rồi mới bàn việc xuất gia. Tôi là giặc lớn, ai lại thu nhận?

Đáp:

– Giáo pháp của đức Thế Tôn lấy từ niệm làm đầu, sao lại không thương xót cùng tiếp dẫn nhau, chỉ cần ngươi phát tâm, ta sẽ cho xuất gia.

– Lành thay, thánh giả! con muốn xuất tục.

Ô Ba Nan Đà cho xuất gia và thọ cận viên rồi bảo:

– Hiền thủ, chả lẽ không thấy nai chẳng tự nuôi nai hay sao? Tại thành Thất La Phiệt rộng rãi này là chỗ hoạt động của tổ phụ, hãy đi khất thực để tự nuôi sống.

Nghe như vậy, vào sáng sớm, tân Bí sô này mặc y mang bát vào thành khất thực. Trong khi đang đi, những người dân đều nhớ biết vị này nên bảo nhau:

– Đây là tên giặc lớn, nay được xuất gia.

Họ lại cùng nhau hiềm khích:

– Lành thay, Sa môn Thích tử biết hắn là giặc cũng cho xuất gia, ban ngày đi tuần từng nhà để ngầm biết nơi chốn, ban đêm làmgiặc để trộm tài sản của người.

Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Độ cho giặc xuất gia có những lỗi như vậy “, nên bảo các Bí sô:

– Không được cho kẻ giặc lớn xuất gia. Ai độ họ bị tội vượt pháp.

Bấy giờ có Bí sô không biết rõ họ là giặc hay không, nên không cho xuất gia, tạo thành nạn duyên làm nghịch đường xuất ly. Phật dạy:

– Nếu biết họ là giặc thì không cho xuất gia. Nếu không biết thì tùy ý độ họ. Nếu có người đến cầu xuất gia, trước phải hỏi hỏi: – Người không phải giặc phải không? Ai không hỏi mà cho xuất gia bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Trú xứ nọ có một Bí sô được nhiều môn nhân đến y chỉ. Khi vị này qua đời, nên không còn người y chỉ. Môn nhân bàn nhau:

– Ta không có y chỉ nay phải làm sao?

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Những môn nhân nên tìm cầu người có đức, cung cấp phòng tốt, miễn các công tác, đầy đủ thị giả và ngọa cụ. Có được y chỉ thì tốt, nếu chắc chắn không có thì các Bí sô không được ở đó đến lần Bao sái đà (bố tát) thứ hai. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Trú xứ nọ, các Bí sô sắp cầu y chỉ nhưng vị thầy y chỉ đột nhiên qua đời. Những người này bàn nhau:

– Ta phải làm sao?

Họ bạch Phật, Phật dạy:

– Những người này nên cầu thầy y chỉ và cung cấp như trước. Nếu được thì tốt, nếu không Bí sô không được nhập hạ ở đó. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Trú xứ nọ, Bí sô tiền an cư, vị thầy y chỉ bị bệnh qua đời. Họ bàn nhau:

– Chúng ta sẽ làm gì?

Bí sô bạch Phật, Phật dạy:

– Nên tìm thầy y chỉ và cung cấp như trước. Nếu được thì tốt, bằng không có, các Bí sô phải đi đến trú xứ khác cầu thầy y chỉ mà hậu an cư. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Có Bí sô y chỉ vào một thầy để hậu an cư nhưng vị thầy qua đời. Phật dạy:

– Có thể trong hai tháng cùng kiểm sát nhau, sống chung cẩn thận. Qua khỏi hai tháng, nếu có thầy y chỉ phải cung cấp như trước. Nếu không có, không được để kéo dài qua kỳ trưởng tịnh thứ hai, nên đến trú xứ khác cầu y chỉ sư. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Lại có Bí sô xuất gia thọ Cận viên ở trú xứ nọ. Vị bổn sư qua đời nên không biết phải làm sao. Phật dạy:

– Tất cả những việc làm đều phải y vào thầy y chỉ như trước. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Duyên xứ như trước. Tụ lạc nọ có một trưởng giả làm một trú xứ đầy đủ tiện nghi đem cúng cho tứ phương Tăng già, sau đó ông ta bị quan bắt giữ. Nghe như vậy, Bí sô bỏ chùa ra đi, vật của Tam bảo bị trộm lấy mất.

Sau khi biết trưởng giả được thả về, Bí sô đến thăm hỏi:

– Trưởng giả, xin biết cho, trước đây bỏ chùa đi nên mất cả đồ dùng.

Trưởng giả thưa:

– Vì sao thánh giả bỏ chùa ra đi?

– Tôi nghe trưởng giả bị vua bắt giữ nên tâm sợ sệt bỏ chùa ra đi.

Đáp:

– Con tuy bị giữ, còn có thân thuộc, chả lẽ bị giữ hết sao?

– Họ có thể cung cấp được vì sao đi vội vã vậy?

Họ nghe vậy đành im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên bỏ đi mà phải hỏi thân thuộc của họ, chủ chùa bị giữ, các vị có khả năng cung cấp cho không?

Nếu họ có khả năng thì tốt, nếu không thể thì tùy duyên khấùt thực trong vòng năm năm để sống giữ chùa. Chủ chùa về thì tốt, nếu không thoát được thì sống ở trú xứ gần bên trong năm năm cùng hưởng lợi dưỡng nhưng thuyết giới riêng. Nên tác pháp yết ma theo trình tự: – Trải tòa, đánh kiền chùy, tác bạch với đại chúng tập họp lại, sai một Bí sô tác bạch yết ma:

– Đại đức Tăng già lắng nghe. Nay tại trú xứ … thí chủ tạo chùa hoặc bị vua hay giặc bắt giữ. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng. Tăng đồng ý, nay Tăng đối với trú xứ này cùng trú xứ … trong năm năm đồng hưởng lợi dưỡng nhưng trưởng tịnh riêng. Đây là lời tác bạch.

Thứ đến tác yết ma:

– Đại đức Tăng già lắng nghe. Nay thí chủ tạo chùa ở trú xứ … hoặc bị vua hay giặc bắt giữ. Nay Tăng đối với trú xứ và trú xứ … trong năm năm cùng hưởng lợi dưỡng nhưng trưởng tịnh khác nhau. Nếu các cụ thọ đồng ý cho trú xứ này và trú xứ kia trong năm năm đồng lợi dưỡng, trưởng tịnh riêng thì im lặng. Vị nào không đồng ý thì nói ra. Tăng già đã tác pháp đồng lợi dưỡng, biệt trưởng tịnh trong năm năm cho trú xứ này cùng trú kia rồi. Tăng đã đồng ý vì im lặng. Tôi xin ghi nhận như vậy.

Nếu mãn năm năm người chủ trở về thì tốt, bằng không trở lại cho đến mười năm cũng tác pháp đồng lợi dưỡng biệt trưởng tịnh như vậy. Chủ về thì tốt, nếu không về thì đem ngọa cụ cùng tạp vật trong chùa giữ cho chùa gần bên rồi đóng chặt cửa chùa, tùy ý ra đi. Khi chủ trở về thì đem trả lại những vật đã gửi cho họ. Trả lại thì tốt, nếu không trả, Bí sô bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô vác vật nặng đi, người tục thấy vậy cười chê:

– Người đời chúng tôi phải phục vụ cho cha mẹ vợ con vua quan nên đích thân gánh vác là việc tất nhiên. Quý ngài vì ai mà làm việc khổ nhọc như vậy.

Họ nghe chê đành im lặng.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không được vác vật nặng. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Nghe Phật chế như vậy, Lục chúng lại đội mang vật nặng trên đầu, vai, bên hông … nên bị chê cười, v.v … cho đến… không được mang vật nặng như vậy. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng chín trong biệt môn bốn:

Tứ y cầu lục vật

Tặc đạo Bí sô y,

Uỷ ký ngũ chủng thù,

Tu tri nhiễm phương pháp.

* Duyên xứ như trước. Bà la môn muốn xuất gia nên đến rừng Thệ Đa. Sau khi vào chùa, ông ta thấy các Bí sô cầm gậy ôm bát sắp đi khất thực, nên suy nghĩ: “Ta nên hỏi họ đi đâu vậy?”.Hỏi:

– Thánh giả sắp đi đâu vậy?

– Tôi đi khất thực.

Hỏi:

– Chẳng lẽ các Bí sô đều khất thực hay sao?

– Các vị đại đức mà mọi người đều biết thì có nhiều thí chủ mang vật thực đến cúng dường; người không có thí chủ thì đi khất thực.

Người này suy nghĩ: Nếu ta xuất gia cũng đi khất thực nào có đặc biệt gì, đến với Thích Ca tử cũng không thoát lao nhọc.

Lại suy nghĩ: “Ta hãy hỏi lại các Bí sô khác, chỉ vì khất thực nên xuất gia hay còn có việc khác”.

Đến gặp vị khác, họ hỏi:

– Vì sao ông đến đây?

– Thánh giả! Có việc mới đến, xin được hỏi … các vị y vào đâu mà xuất gia?

Đáp:

– Hỏi thật hay, hãy an tọa, tôi sẽ nói cho ông.

Tâm người kia muốn cầu xuất gia nên làm lễ rồi ngồi xuống.

Bí sô nói:

– Người xuất gia trong Phật pháp có bốn pháp phải y vào để xuất gia thọ cận viên thành tựu tánh Bí sô. Bốn y đó là:

Phật dạy các Bí sô mặc y phẩn tảo thanh tịnh dễ có, sống bằng khất thực, ở dưới gốc cây, dùng trần khí dược thanh tịnh dễ có. Y vào bốn pháp này xuất gia thành tựu tánh Bí sô.

Nghe như vậy, Bà la môn nói:

– Thánh giả, ai có thể y vào đó mà sống nổi? Bản ý của tôi là cầu xuất gia nhưng thấy việc này khó làm vậy xin từ giã.

Ông ta cho xuất gia là sự chướng ngại lớn.

Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Nói pháp tứ y cho người chưa xuất gia nên có lỗi như vậy. Do đó Bí sô thấy người chưa xuất gia chưa thọ cận viên, không nên nói pháp tứ y cho họ. Ai nói trước bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả nọ lấy vợ chưa lâu sinh được một nam. Cậu ta vừa mới lớn, bị cha giận mắng, nên suy nghĩ: Thật khó phục vụ cho cha, nên xuất gia.

Thấy cậu ta đến rừng Thệ Đa, Ô Ba Nan Đà hỏi:

– Vì sao đến đây?

Đáp:

– Con muốn xuất gia.

– Đây là việc thiện. Như lời Phật dạy, người xuất gia có năm lợi ích thù thắng, nói rộng như trước, được Phật khen ngợi. Nhưng người xuất gia cần có sáu vật.

Hỏi:

– Sáu vật gì?

– Ba y, bát, lưới lược nước và phu cụ.

Hỏi:

– Nhưng con không có.

– Ngươi hãy tạm về đi, ta sẽ tìm sáu vật đó cho ông.

Cậu ta từ giã, biết cha mẹ đã từ bỏ nên không về nhà mà đến nhà thân thuộc. Thân thuộc biết đây là con trưởng giả đang muốn xuất gia nên không cho đi, cưới vợ cho cậu ta.

Đã tìm được sáu vật, sau đó Cụ thọ Ô Ba Nan Đà vào thành khất thực, thấy đồng tử ấy nên bảo:

– Hiền thủ, ta đã tìm đủ sáu vật, hãy đến ta cho xuất gia.

Đáp:

– Thánh giả, con cũng đã tìm được sáu vật cần dùng.

Hỏi:

– Sáu vật như thế nào?

– Đó là mắt tai mũi lưỡi thân và ý.

Hỏi:

– Đó là vật gì?

– Quyến thuộc của con đã cưới vợ cho con có đầy đủ sáu vật, vậy nên hiện nay con không thể xuất gia được.

Do nhân duyên này làm trở ngại lớn cho việc xuất gia thọ cận viên. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Từ nay về sau nếu người nghèo đến cầu xuất gia thọ cận viên, nên mượn cho họ sáu vật cần dùng. Vì sao?

– Được xuất gia thọ cận viên thành tựu tánh Bí sô trong thiện pháp luật, thật khó gặp được.

Sau khi thọ cận viên, họ tự tìm kiếm trả lại cho chủ cũ.

* Duyên xứ như trước. Nhiều Bí sô du hành nhân gian, giữa đường bị giặc cướp đoạt y vật. Giặc đem bán các vật này gần rừng Thệ Đa. Đến nơi, Bí sô bị cướp thấy y bát của mình liền nhận ra hết nên kêu lớn với mọi người:

– Bắt lấy giặc, bắt lấy giặc, y bát của chúng tôi bị chúng cướp đem đến đây.

Tiếng kêu vang dậy làm giặc chạy tán loạn, bỏ y bát lại. Các Bí sô thu lại y bát của mình và về chỗ ở, suy nghĩ:

– Những vật này có nên lấy lại không?

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên kinh động họ. Những vật họ cướp là vật thuộc về họ.

Như lời Phật nói, những vật họ cướp được là vật thuộc về họ. Lại có Bí sô du hành nhân gian bị giặt cướp đồ vật. Y bát nào bị tay giặc chạm đến, Bí sô liền vứt bỏ rồi thọ dụng y bát hư rách khác. Phật dạy:

– Bí sô mất vật không nên vội vàng có tâm vứt bỏ, trong khi giặc chưa có tâm xác định vật thuộc của họ, lúc gặp nên lấy lại.

Lại có Bí sô gặp giặc như trước. Giặc đến vườn Cấp cô bán y vật của Bí sô. Thấy y, Bí sô nhớ lại của mình, bắt giặc đưa đến nhà vua. Giặc bị gông cùm trói đánh tra khảo đau khổ vô cùng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được đưa giặc đến nhà quan, nên thuyết pháp cho họ và xin vật lại. Nếu họ không cho thì trả một nữa giá trị. Nếu họ cũng không chịu thì trả hết giá trị. Vì sao? y bát hoàn chỉnh thật khó có được.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô dùng phân bò, đất, cây chà răng và nước nhuộm, khi đi ra ngoài không có tâm tiếc rẻ nên vứt bỏ. Thấy vứt bỏ, các Bí sô khác đều nghi ngại nên không dám lấy dùng, cho nên bị hư hoại. Các Bí sô đem việc này bạch Phật. Phật dạy:

– Nên tưởng là bạn thân rồi lấy dùng. Phàm là bạn thân có thể gửi gắm được có năm hạng:

1. Có tâm thương mến nhau.

2. Ý thích thân cận.

3. Tôn trọng nhau

4. Hiểu biết nhau đã lâu.

5. Nghe dùng tài vật của mình thì vui mừng.

Vật của năm hạng người này, tuy không hỏi chủ, bạn lấy dùng không có lỗi.

Lại nữa, biết rõ vật họ đã bỏ, lấy dùng với ý tưởng không có chủ thì không lỗi.

* Duyên xứ như trước. Phật cho phép nhuộm y, các Bí sô nhuộm y nơi đất trống ngoài chùa hay nơi kinh hành, bị bụi làm dơ bẩn và mưa gió làm ướt. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên nhuộm y trong chùa.

Khi nhuộm y trong chùa, nước nhuộm chảy ra đất đỏ như máu. Thấy vậy, người đời nói:

– Thánh giả, chỗ này có giết bò dê hay sao?

Đáp:

– Không phải giết chúng sinh, chỉ là nước nhuộm chảy xuống đất.

– Thánh giả, nước nhuộm chảy xuống đất, sao không quét dọn?

Phật dạy:

– Tại chỗ nhuộm, nên dùng phân bò hay bùn đất trát lại cho sạch.

Họ trát nhiều lớp làm hao tổn chỗ đất đá tro. Phật dạy:

– Nơi đất đá tro nên dùng nước dội rửa, nơi khác nên trát láng. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng mười trong biệt môn bốn:

Tu tri tài thọ pháp

Tặc đạm tác thần thông

Nhược đắc thượng phi y

Bất ưng cát khứ khiển.

* Duyên khởi tại vườn Trúc Lâm, thành Vương xá. Trên núi Thắng Thân, Thế Tôn dạy cho Thiên Đế Thích thấy được chân đế. Tại nơi đó, vua Ảnh Thắng tổ chức đại pháp hội, tất cả nhân dân ở Ma Kiệt Đà đều vân tập đến. Trên núi không có cây cối, khi nhân dân tụ tập đến bị nóng bức nên thưa với Bí sô:

– Lành thay quý ngài, có thể trồng cây bóng mát nơi đây.

Đáp:

– Thế Tôn chưa cho phép.

– Hiền thủ, có gì không đúng?

Bí sô im lặng. Phật dạy:

– Ta cho phép trồng cây.

Sau khi trồng cây, Bí sô bỏ đi nên cây bị chết. Năm sau, mọi người trở lại tập trung hội hè bị nóng như trước, hỏi:

– Thánh giả, trước đây có trồng cây không?

Đáp:

– Đã trồng.

– Nay sao không có?

Đáp:

– Trồng rồi bỏ đi không gìn giữ nên bị phá hoại và khô chết nhiều.

– Các vị khi mới sinh, nếu cha mẹ không nuôi dưỡng tất bị tổn hại. Cây cũng cần phải bảo dưỡng, chờ lớn mạnh mới bỏ đi.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên trồng cây rồi bỏ đi nơi khác.

Bí sô không biết bảo dưỡng cây, tháng mùa đông sợ chết nên lấy lá phủ lại bị lửa đồng đốt cháy.

Phật dạy:

– Nên làm bờ che bốn phía để bảo dưỡng.

Cây bị nóng nên hư hại. Phật dạy nên chừa lỗ trống.

Mùa hạ mưa nhiều ứ nước nên úng chết. Phật dạy:

– Mùa hạ nên bỏ tường che và làm lỗ thông nước.

Cây chưa đủ lớn, họ bỏ đi nên bị chết như trước. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Ta sẽ quy định cách thức trồng cây. Nếu là cây hoa, hoa trổ thì được đi. Nếu là cây trái, khi có trái thì được đi.

Bấy giờ, có Bí sô vì việc gấp phải đi ngay, không biết phải làm thế nào. Phật dạy:

– Nên ủy thác cho người giữ vườn hay thân hữu rồi tùy ý ra đi.

* Duyên xứ như trước. Vua Kiền Đà La ở phương Bắc gửi tấm len thượng hạng cho vua Ảnh Thắng. Nhận được, vua dâng đến Tôn giả Tất Lân Đà Bà Ta. Tôn giả mang đi vào nơi A Lan Nhã. Nghe nói sự việc vua được tấm len thượng hạng cúng cho Tôn giả mang vào A Lan Nhã, bọn giặc bàn nhau: - Đấy là vật quý, chúng ta phải làm sao?

Một tên nói:

– Nên đi đoạt lấy chứ làm gì nữa!

Ngay đêm ấy, bọn chúng đến A Lan Nhã cầm gậy gõ vào cửa. Tôn giả hỏi:

– Người là ai?

Đáp:

– Thánh giả, tôi là nhóm giặc.

Hỏi:

– Muốn tìm kiếm gì?

Đáp:

– Muốn lấy tấm len quý. Nếu được, tôi đưa tay vào cửa sổ.

Giặc đưa tay vào, Tôn giả tác ý niệm gia trì: – Chớ làm cho tấm len này bị đoạt, bị thiêu, kéo ra mãi cũng không hết.

Tên giặc liền kéo ra một bên, kéo mãi không hết làm thành một khối không biết cùng tận nên dùng dao cắt nhưng không cắt được, lại dùng lửa đốt nhưng vẫn không cháy. Chúng nói:

– Thánh giả Tất Lân Đà Bà Ta vì sao làm phiền tôi vậy?

– Này kẻ ngu si, ngươi không làm phiền ta, làm sao ta phiền ngươi, ngươi dùng hết sức kéo ta cũng không thả ra.

Giặc bàn nhau:

– Tôn giả có đại thần thông, ta không thể địch lại, nên chạy trốn đi chớ để vua bắt.

Bọn chúng thả tấm len rồi chạy mất dạng. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: Do mang tấm len thượng hạng vào A Lan Nhã nên có lỗi như vậy.

Ngài bảo các Bí sô:

– Tất Lân Đà Bà Ta hành động phi lý vì mang tấm len thượng hạng sống trong A Lan Nhã. Thế nên Bí sô không được mang tấm len giá trị thượng hạng mà sống trong chỗ vắng. Ai vi phạm bị tội vượt pháp. Nếu có Bí sô ở A Lan Nhã được tấm len tốt như vậy, nên để trong thôn nhờ người giữ.

Sau đó, có Bí sô ở A Lan Nhã được tấm len tốt khác, đem gửi trong nhà thế tục, vào sống trong rừng nên tấm len bị trùng ăn. Phật dạy:

– Không nên như vậy, bên trong tấm len nên lót lá Khổ Sâm hoặc A Quỳ hoặc lá Khổ đống. Nếu không có những loại ấy thì nên treo trên giá, thường xuyên phơi khô.

Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Trưởng giả Cấp Cô Độc thường đến lễ Phật và các Tôn giả. Vào mùa lạnh, trưởng giả thấy khắp nơi các Bí sô nằm ngủ co ro, không tu tập thiện pháp, hỏi:

– Thánh giả! Giáo pháp của Thế Tôn chuyên cần tu tập, vì sao Tôn giả bỏ phế việc tu tập thiện pháp mà nằm ngủ vậy?

Đáp:

– Tôi cố chịu khổ lạnh làm sao tu tập?

Nghe như vậy, trưởng giả làm lễ từ giã về nhà, lấy ra năm trăm tấm y bạch điệp đem đến cúng cho Tăng. Bí sô nhận được, cắt bỏ phần vải thừa, dùng đá đỏ nhuộm màu đem mặc.

Sau đó, trưởng giả đến các phòng nhưng không thấy những tấm bạch điệp kia, nên hỏi:

– Thánh giả, sao không thấy những tấm vải của con cúng?

Bí sô kể lại sự việc trên. Trưởng giả nói:

– Thánh giả, con đem những tấm vải thượng hạng đến cúng vì sao lại làm hư đi? Xin giữ lại phần vải thừa để xử dụng.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Vật của tăng không nên cắt phần thừa đi, giữ như vậy mà dùng. Ai cắt đi bị tội vượt pháp.

Quyển Thứ 18

Tụng tổng biệt môn thứ năm:

Phần thi cật tam chuyển,

Xả đọa ngã thân vong,

Giới Bí sô bất ưng,

Bất hợp ngũ bì dụng.

Nhiếp tụng một trong biệt môn năm:

Phần thi tụng tam khải,

Mục Liên nhân đả vong,

Bất ưng quảng đại tác,

Đa hoặc chư trân bảo.

* Duyên khởi tại rừng Thệ Đa, thành Thất La Phiệt. Trong thành có một trưởng giả lấy vợ chưa bao lâu sinh được một trai. Tuổi vừa khôn lớn, cậu này xuất gia trong Phật pháp, chẳng may bị bệnh qua đời. Các Bí sô mang thi thể cùng y bát bỏ một bên đường. Có người thế tục thấy vậy nói:

– Sa môn Thích tử chết bị vứt bỏ.

Có người nói:

– Ta hãy xem thử.

Xem xong, họ biết rõ nên báo cho mọi người đấy là con của trưởng giả. Mọi người chê trách:

– Xuất gia trong Thích tử không được giúp đỡ. Trước đây, nếu người ấy sống tại gia tất được thân quyến hỏa thiêu đúng pháp.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu Bí sô chết, nên cúng dường thân thể vị ấy.

Bí sô không biết cúng dường như thế nào. Phật dạy:

– Nên hỏa thiêu.

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Như Phật đã dạy trong thân thể có tám vạn hộ trùng, làm sao được thiêu?

Phật dạy:

– Những loại trùng này, người sống chúng sống, người chết chúng chết theo, thiêu không có lỗi. Thân có lở lói, xem kỹ không có trùng mới được thiêu.

Khi sắp thiêu, không tìm được củi. Phật dạy:

– Có thể thả xuống sông. Nếu không có sông thì đào lỗ chôn.

Mùa hạ đất ẩm có nhiều trùng kiến. Phật dạy:

– Chỗ khuất sâu trong rừng lớn, đặt thi thể đầu hướng về Bắc, nghiêng bên phải, dùng cọng cỏ giữ đầu, phủ trên thân bằng cỏ hay lá. Khi tống táng Bí sô nên bảo người có khả năng tụng kinh Tam Khải Vô Thường và đọc kệ chú nguyện cho họ.

Xong việc về chùa, họ không tắm rửa đã giải tán. Thấy vậy, người tục chê trách:

– Thích tử thật nhơ bẩn, tiếp xúc tử thi mà không tắm rửa.

Phật dạy:

– Không nên vậy, phải tắm rửa.

Họ đều tắm hết. Phật dạy:

– Ai trực tiếp tiếp xúc với thây chết thì tắm. Ai không trực tiếp thì chỉ rửa tay chân.

Họ về chùa không lễ bái tháp. Phật dạy:

– Nên lễ bái tháp.

* Duyên khởi tại thành Vương xá. Cụ thọ Xá Lợi Tử và Mục Kiền Liên thường xuyên quán sát năm đường địa ngục, ngã quỷ, bàng sinh, trời, người. Khi tuần hành đến địa ngục Vô gián, Xá Lợi Tử bảo Mục KiềnLiên:

– Cụ thọ nên làm cho ngừng lại sự khổ nóng bức trong địa ngục này.

Nghe nói như vậy, Mục Kiền Liên bay lên hư không mưa trận mưa lớn hạt to như bánh xe trên đại địa ngục. Mưa rơi đến đâu cũng bị lửa dữ trong địa ngục làm tiêu mất. Thấy như vậy, Xá Lợi Tử bảo với Mục Liên:

– Cụ thọ hãy ngừng lại để tôi diệt lửa ấy.

Đáp:

– Tùy ý!

Xá Lợi Phất liền nhập vào giải thoát Tam Ma Địa mưa trận mưa lớn làm cho ngục Vô gián đều thành bùn, trở nên mát mẻ các khổ ngưng lại. Họ thấy ngoại đạo Bộ Kích Noa vì ngày trước giảng giáo thuyết tà ác cho người, đang chịu quả báo thân lớn, trên lưỡi có năm trăm cày sắt cày cho đổ máu. Thấy hai Tôn giả, ông ta nói:

– Đại đức, nếu các ngài đến châu Chiêm Bộ truyền lời tôi nói đến môn đồ của tôi: “Vì sinh thời, miệng tôi nói pháp tà khi dối người khác. Do sức ác nghiệp ấy đọa vào ngục Vô gián, trên lưỡi tôi có năm trăm cày sắt, cày cho đổ máu chịu khổ vô cùng”. Khi các người cúng dường tháp thờ tôi làm thân tôi càng thêm đau khổ kịch liệt. Từ nay về sau chớ nên cúng dường.

Nghe nói như vậy, hai Tôn giả im lặng ghi nhận. Từ địa ngục về thành Vương xá, hai người cùng nhau đi vào trong thành, trên đường gặp các ngoại đạo thuộc hệ phái cầm trượng, chùy và vòng hoa. Bọn họ thương nghị:

– Ta muốn đánh Sa môn Thích tử kia.

Một người nói:

– Thật đúng lúc, nhưng họ có lỗi mới đánh, chớ làm hại vật chịu nghe. Ta hỏi trước, vừa ý ta thì tốt, nếu không vừa ý thì đánh chẳng muộn.

Xá Lợi Tử đi trước, vừa đến nơi, bị hỏi:

– Bí sô, trong chúng chánh mạng có Sa môn không?

Suy nghĩ: “Câu hỏi này với tâm nào, Xá Lợi Tử quán sát biết họ muốn đánh nên nói kệ: (Ngoại đạo lõa hình tự xưng là chánh mạng).

Trong chúng Chánh Mạng không Sa Môn,

Sa môn có trong chúng Thích Ca,

Nếu A la hán có tham ái,

Tức là phàm phu, kẻ ngu si.

Nhóm ngoại ấy không hiểu ý nghĩa bài kệ nên bảo Tôn giả:

– Ngươi tán thán ta vậy nên đi tùy ý.

Tôn giả liền thuận đường mà đi.

Nghiệp đời trước sắp chín, Tôn giả Mục Liên chậm rãi đi đến. Thấy Tôn giả, ngoại đạo hỏi:

– Này Bí sô, trong chúng chánh mạng có sa môn không?

Nếu không quán sát trước thì tuy trí của bậc La hán cũng không biết được, nên Tôn giả đáp:

– Trong chúng các người làm gì có sa môn. Như lời Phật dạy:

– Đây là đệ nhất Sa môn; đây là đệ nhị Sa môn; đây là đệ tam Sa môn; đây là đệ tứ Sa môn, ngoài đây ra không có Sa môn khác. Bà la môn chỉ có danh suông, gọi là Sa môn Bà la môn mà không có thật chất. Như vậy, ở giữa trời người và chúng Thanh văn, Ta nói lời không dối trá với tiếng rống sư tử.

Lại nữa, thầy ngươi là Bộ Kích Noa khi còn làm người nói pháp tà ác dối gạt mọi người nên sinh vào địa ngục mang thân to lớn, trên lưỡi có năm trăm lưỡi cày sắt cày cho đổ máu chịu đau khổ vô cùng. Ông ấy nhắn với ta:

– Vì tôi nói pháp tà ác cho mọi người, dối gạt chúng sinh nay bị đọa vào đường ác chịu khổ cày lưỡi, xin báo cho hết đồ chúng, các người đừng cúng dường tháp của tôi nữa. Mỗi khi cúng dường làm cho thân tôi lại thêm đau khổ kịch liệt gấp bội. Từ nay về sau nhớ lời tôi dạy.

Nghe như vậy xong, bọn chúng rất phẫn nộ, nói:

– Mọi người nên biết, Sa môn trọc đầu này chẳng những cố bàn luận về lỗi của ta mà còn phỉ báng cả đến thầy của chúng ta. Nay ta phải làm sao?

Một người nói:

– Hãy đánh cho nhừ tử chứ còn nói gì nữa! Chẳng cần bình luận có lỗi mới đánh, đã phỉ báng đại sư của ta chính là lỗi nặng, đánh thật hợp lý.

Cả nhóm dùng gậy đánh đập Tôn giả, làm cho thân thể dập nát như chùy đập cỏ lau, rồi bỏ đi tứ tản.

Tôn giả Xá Lợi Tử lấy làm lạ vì sao tôn giả Mục Liên ở sau đi chậm không đến nên trở lại xem, thấy thân thể Tôn giả dập nát như cỏ lau bị đập rãi trên đất, nên hỏi:

– Cụ thọ vì sao như thế này?

Đáp:

– Xá Lợi Tử, đây là nghiệp đã chín, biết làm thế nào!

Xá Lợi Phất nói:

– Chẳng phải trong chúng Thanh văn, cụ thọ được tôn xưng là thần thông đệ nhất hay sao, vậy làm sao đến nỗi này?

Đáp:

– Do sức nghiệp giữ lại, chữ thần tôi còn không nhớ làm sao phát thông được?

Bấy giờ, Xá Lợi Tử dùng y bảy điều bọc thây Tôn giả như em bé, bồng đem về chùa. Mọi người kinh hãi, tập họp lại hỏi Xá Lợi Tử:

– Vì sao thân thể Tôn giả như thế này?

Đáp:

– Bị ngoại đạo cầm gậy đánh dập nát như thế này.

Tôn giả nhẹ nhàng đặt y xuống đất. Các Bí sô hỏi Xá Lợi Tử:

– Chẳng phải là Đức Đại sư nói trong chúng thanh văn Tôn giả Mục Liên thần thông đệ nhất hay sao?

Đáp:

– Đúng vậy, các vị nên biết nghiệp lực rất lớn, tuy Đại Mục Kiền Liên có đại khí lực dùng ngón chân phải ấn lên cung Chiến Thắng của Thiên Đế Thích làm cho nó dao động cơ hồ muốn nghiêng ngã. Đức Như Lai tán thán Tôn giả là bậc có đại uy lực, thần thông đệ nhất trong chúng thanh văn. Nhưng do nghiệp lực đời trước giữ lấy nên không còn nhớ được chữ thần, huống chi phát thông.

Khi ấy, Tôn giả Mục Liên suy nghĩ: “Ta dùng thân thể vô dụng bất tịnh này thân cận bên Phật để phục vụ, phụng hành lệnh Phật, tùy theo sức lực và khả năng không có trái phạm, đáp đền được một chút ân huệ với đức Giáo chủ, đối với Biển đức làm sao báo đền cho hết được? Với thân này, ta không thể gánh vác được nữa, rất nhàm chán vật đựng vô biên đau khổ này, nên cầu tịch tịnh, không nên trú lại lâu dài”.

Tôn giả còn giữ sự sống nhưng xả bỏ tuổi thọ. Các Bí sô chưa đắc thánh đạo thấy sự việc này lòng rất đau buồn sinh tâm xuất ly, liền đi đến A Lan Nhã trong rừng, sống thiểu dục dưới gốc cây, xa lìa nhân gian chuyên tu tập tịch tịnh.

Khi ấy ở thành Vương xá và các trú xứ khác, mọi người đều nghe ngoại đạo chấp trượng cùng nhau đánh thánh giả Đại Mục Kiền Liên dập nát toàn thân như cỏ lau bị chày đập, được Xá Lợi Tử dùng y bọc lại như em bé đem về Trúc Lâm, chỉ còn thoi thóp đau đớn vô cùng không bao lâu sẽ chết.

Có trăm ngàn đại chúng cùng họp nhau ở Trúc Viên, các quan tâu vua:

– Ngoại đạo chấp trượng cùng nhau đánh thánh giả Đại Mục Kiền Liên dập nát toàn thân như cỏ lau bị chày đập, được Xá Lợi Tử dùng y bọc lại như em bé đem về Trúc Lâm, chỉ còn thoi thóp đau đớn vô cùng không bao lâu sẽ chết.

Nghe như vậy, vua rất thương cảm nên cùng với nội cung, thái tử, tể tướng và nhân dân trong thành cùng vân tập đến Trúc Viên. Thấy vua đến, mọi người mở đường ra, nhà vua đến chỗ Tôn giả, nước mắt đằm đìa như cây đại thọ bị ngã trên đất, cầm chân Tôn giả kêu khóc nói:

– Vì sao bỗng dưng đến nỗi thế này?

Đáp:

– Đại vương đây do tiền thân đã gây nghiệp nay chín mùi, biết làm thế nào?

Vua rất tức giận, bảo đại thần:

– Các khanh hãy đi khắp nơi tìm bọn ngoại đạo kia. Nếu bắt được, bỏ bọn chúng vào căn phòng trống dùng lửa thiêu đốt.

Tôn giả nói:

– Đại vương! Không nên làm như vậy, nghiệp trước đây tôi đã làm cũng như dòng nước mạnh xối ngay vào thân, người khác không chịu thế được.

Vua bảo đại thần:

– Nếu như vậy, lệnh bậc trên khó làm trái. Nếu bắt được chúng phải đuổi ra khỏi nước.

Nhà vua lại thưa:

– Những gì con có xin dâng lên Thánh giả, tùy ý ngài thọ dụng. Thánh giả, chẳng phải là ngài được Thế Tôn khen là bậc thần thông đệ nhất trong chúng Thanh văn, vậy tại sao ngài không bay lên để tránh đau khổ này.

Đáp:

– Đại vương, đúng là Đại sư dạy như vậy, nhưng bị nghiệp lực giữ lấy, chữ thần tôi còn không nhớ, huống chi phát thông! Như đức Đại sư không nói hai lời, đích thân nói kệ:

Dù trải qua trăm kiếp,

Nghiệp đã làm không mất,

Khi nhân duyên hội ngộ,

Tự nhận lấy quả báo.

Hiện nay tôi nhận quả báo còn biết nói gì.

Vua Vị Sinh Oán lấy y lau nước mắt, bảo các y sĩ:

– Trong bảy ngày nếu không làm cho các chi phần trên thân thể của Tôn giả phục hồi lại như cũ, ta sẽ tước bỏ hết các bổng lộc hiện tại của các ngươi.

Nhà vua lại sai đại thần đích thân săn sóc rồi ân cần đích thân kính lễ sát chân Tôn giả rồi từ giã ra về.

Đại Mục Kiền Liên bảo Xá Lợi Tử:

– Cụï thọ biết cho, xin ban ân tha thứ, xin ban ân tha thứ, tôi sẽ Niết bàn.

Nghe như vậy, Xá Lợi Tử nói:

– Hai chúng ta cùng cầu thiện pháp, đồng thời xuất gia, đồng chứng cam lộ, đồng quy viên tịch, nên làm như vậy.

Tôn giả Mã Thắng nghe Đại Mục Kiền Liên thân thể bị khổ sở, nên đến nơi ủy lạo thăm hỏi, cụ thọ nên biết:

Không trên núi, dưới biển,

Không có địa phương nào,

Cũng không trong không trung,

Thoát khỏi nghiệp đã làm,

Như bóng đi theo người,

Không có đứng một chỗ,

Nghiệp thiện ác không mất,

Đ?c Vô thượng dạy vậy.

Đại Mục Liên cùng Xá Lợi Tử làm lễ sát chân Tôn giả Mã Thắng, đi nhiễu bên phải ba vòng, bạch: A Dá Lợi Da:

Việc làm, con đã xong,

Nay từ biệt lần cuối,

Sẽ vào Vô dư y,

Cảnh Niết bàn trong mát.

Tôn giả Mã Thắng nói kệ bảo Tôn giả Xá Lợi Tử:

– Việc làm của ông đã hoàn thành,

Thường chuyển pháp luân theo ý Phật,

Ngày nay, ông muốn vào Niết bàn,

Ánh đèn tướng pháp thế gian tắt.

Những y sĩ đã tuân lệnh vua cùng nhau bàn luận:

– Vua ban nghiêm lệnh, chúng ta phải làm sao?

Một người nói:

– Biết làm gì nữa, Thánh giả tuổi cao, bị gậy đánh tan nát như chày đập cỏ lau, làm sao trị được. Nhưng Tôn giả này có đại bi lực, chúng ta cầu xin, ngài sẽ ban ân.

Mọi người đều nói; thật là diệu kế. Họ cùng nhau đến gặp Tôn giả đảnh lễ sát chân thưa:

– Đại vương có ra lệnh cho tất cả y sĩ nếu trong bảy ngày không làm cho thân thể Thánh giả bình phục như cũ sẽ truất phế hết tất cả bổng lộc họ đang hưởng. Nhưng Thánh giả tuổi già lại bị khổ hại này thật khó bình phục. Xin mong ngài từ bi ban cho sức phương tiện khiến cho chúng con không bị mất bổng lộc.

Tôn giả nói với họ:

– Nếu như vậy, ngươi hãy đi tâu vua, sau bảy ngày thánh giả Mục Liên đi vào thành Vương xá khất thực.

Mọi người vui mừng từ giã, cùng đến gặp vua, tâu:

– Sau bảy ngày, thánh giả Mục Liên sẽ vào thành Vương xá thứ lớp khất thực.

Nghe như vậy, vua rất vui mừng nói:

– Lành thay nếu thật như vậy.

Sau bảy ngày, với sức thần thông, Tôn giả trừ các đau đớn vào thành Vương Xá thứ tự khất thực đi đến cửa cung vua. Thấy vậy, người giữ cửa báo cho vua:

– Tôn giả Đại Mục Liên đang ở trước cửa, muốn gặp đại vương.

Nghe tâu, vua vô cùng vui mừng vội đứng dậy trải toà, ra ngoài cửa, thấy Tôn giả liền quỳ sát năm vóc xuống đất ân cần làm lễ rồi thỉnh vào an tọa nơi tòa, thưa:

– Thánh giả, tôn thể ngài đi lại có an ổn không?

Tôn giả đáp:

– Đại vương nên biết,

Nay tôi cần gì thân máu huyết,

Vác những khổ đau không ngừng nghỉ,

Nay đã trừ hết độc rắn rồi,

An ổn sẽ đến thành Niết bàn,

Trong thành Niết bàn không có khổ,

Duyên sinh các khổ cũng không còn,

Phật và thánh chúng sống trong đó,

Kẻ ngu luân hồi không vào được.

Đại vương nên biết! Đây là túc nghiệp của tôi nên phải chịu quả báo thân như lau bị đập, không thể trị liệu được. Giả sử cổ đại y vương cũng không thể trị hết, xin ngài phóng thích các y sĩ.

Nghe như vậy, vua ra lệnh phóng thích các y sĩ rồi nước mắt đằm đìa lạy sát chân Tôn giả.

Sau khi dạy bảo vua chớ phóng dật, lược thuyết giáo pháp, Tôn giả từ giã.

Bấy giờ, Tôn giả Xá Lợi Tửû nhập định quán sát vì sao cụ thọ Mục Liên tuy gặp khổ nạn này còn vào thành khất thực, mới thấy sắp vào Niết bàn.

Sau khi thấy Tôn giả Mục Liên bị đánh, Tôn giả Xá Lợi Tử sinh bi cảm nên phát bệnh đau đớn, suy nghĩ: “Cụ thọ Mục Liên nhập Niết Bàn vậy ta trụ lại đây làm gì, ta nên vào viên tịch trước!”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, Tôn giả đến gặp cụ thọ A Nan Đà Nan Đà để từ biệt rộng như kinh nói; thứ đến gặp Thế Tôn lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, bạch Thế Tôn:

Phật dạy, con thọ trì,

Tùy sức giảng cho người,

Đã phục vụ Thánh chúng,

Tâm không ái luyến thân,

Gắng làm việc mình xong,

Đã tu hạnh Niết bàn,

Ba nghiệp thân, khẩu, ý

Theo chánh đạo không sai,

Con không tham ái sinh

Không lo buồn về chết,

Thế nên con Niết bàn,

Lạc này là tối thượng.

Sau khi Tôn giả nói kệ, Thế Tôn hỏi:

– Trong giáo pháp thù thắng này, ông đến cuối cùng mà lại ra đi đầu tiên, có ý gì vậy?

Tôn giả chắp tay cung kính nói kệ:

– Không chịu thấy Phật vào Niết bàn,

Mục Liên thù thắng cũng như vậy.

Tướng quân Phật pháp việc đã xong,

Nên muốn chứng vào Viên tịch trước.

Xin thưa Đại thánh Nhân trung tôn,

Con muốn trở về nơi quê cũ,

Giảng thuyết giáo pháp cho thân thuộc,

Để bỏ thân năm ấm luân hồi.

Phật bảo Xá Lợi Tử:

– Ông muốn vào Niết bàn?

– Thế Tôn! Con muốn vào Niết bàn.

Phật lại bảo:

– Ông muốn vào Niết bàn?

– Thiện thệ! con muốn vào Niết bàn.

– Này Xá Lợi Tử, ông đã muốn vào Niết bàn, các hành vô thường là pháp sinh diệt, đúng theo ý ông muốn, Ta có gì để nói nữa.

Bấy giờ, Xá Lợi Tử lạy Phật lần cuối cùng, chắp tay cung kính đi nhiễu bên phải ba vòng rồi từ giã ra đi.

Sau đó, Tôn giả đến gặp Đ?i Mục Liên, nói:

– Cụ thọ, tôi có bệnh nặng, thầy biết không? Tôi muốn đi về tụ lạc Na la đà, thuyết pháp cho thân tộc rồi sẽ hướng đến Niết bàn.

Đáp:

– Cụ thọ, nên làm theo ý thầy. Tôi cũng đi về tụ lạc Lâm viên, thuyết pháp yếu cho thân quyến rồi sẽ vào Niết bàn.

Sau đó, đến gặp Nan Đà, A Nan Đà, A Ny Lư Đà, Hiệt Ly Phạt Đa, Bạt Đà Ca, La Hổ La … các vị đại thanh văn, Tôn giả đều từ biệt hết và nói sắp vào Niết bàn. Các vị tôn túc kia nói:

– Cẩn thận.

Xá Lợi Tử, thị giả Chuẩn Đà và chúng Bí sô đi đến thôn Na Lan Đà (Cách chùa Na lan đà chừng hai mươi dặm về hướng Đông Nam) Cụ thọ La Hổ La cùng chúng Bí sô đi theo sau.

Bằng lời từ ái, Tôn giả Xá Lợi Tử nói với La Hổ La:

– Nếu có chí cầu đến giải thoát

Nên biết tất cả đều vô thường.

Thế gian chẳng gì đáng luyến ái,

Quán sát đúng vậy, chớ phóng dật,

Thân mạng vô thường chẳng gì vui,

Như vẽ trên nước không giữ được,

Liễu tri tất cả đều như mộng,

Tập hợp đời sống, nguy như vậy.

Lễ Phật, lễ Pháp, cúng dường Tăng,

Y chỉ theo pháp tạng của Phật .

Này La Hổ La nghe Ta dạy:

– Với bậc kỳ túc nên thân cận,

Có nghi ngờ gì trong tam tạng,

Trừ ta, khó có người giải đáp,

Nếu có, hãy thưa hỏi Thế Tôn.

Ngài giảng thật nghĩa, giải nghi cho.

Cụ thọ La Hổ La nói kệ đáp:

– Con xem theo tuần tự,

Không lâu, Phật cũng Diệt,

Như cây cháy bốn cành,

Thân làm sao đứng vững.

Tôn giả La Hổ La lạy sát chân Xá Lợi Tử, nhiễu ba vòng, liễu tri các hành đều vô thường, liền đi trở về.

Từ trong nước Ma yết đà, với cầu tịch Chuẩn Đà làm thị giả, Tôn giả Xá Lợi Tử du hành nhân gian, đi dần đến thôn Na La Đà, tiến về hướng bắc trú ở rừng Nhiếp ba, thuyết giảng giáo pháp cho thân thuộc làm cho họ thọ ba quy y và năm học xứ.

Nghe Xá Lợi Tử sắp vào Niết bàn, có vô lượng trăm ngàn chúng sinh vân tập đến. Tôn giả quán sát những người này có thể giáo hóa được, tùy theo căn tánh của họ mà phương tiện thuyết pháp, khai thị khuyến hóa khen ngợi vui mừng, làm cho những người ấy được Noãn pháp, hoặc Đảnh pháp, nhẫn, thế đệ Nhất pháp, hoặc đắc Dự Lưu, Nhất Lai, Bất hoàn, hoặc xuất gia chứng quả Ứng Cúng, hoặc trồng chủng tử Vô Thượng Bồ Đề, hoặc trồng chủng tử Độc Giác, Thanh Văn.

Sau khi độ cho thân thuộc và mọi người phát sinh lòng tin thanh tịnh rồi, vào buổi sáng Tôn giả bay lên hư không phóng hào quang lớn, hiện các thần biến nhập vào cảnh giới Vô dư y Diệu Niết bàn.

Ngay khi Ngài viên tịch, quả đất chấn động, lửa phát ra bốn phương rơi rụng như sao xẹt, trong hư không vang tiếng trống trời. Những chúng Bí sô đang cư trú ở Bắc Câu Lô, Đông Tây hai châu, hoặc ở Diệu Cao Sơn, hay bảy núi khác, Núi Tuyết Hương … các hang động, bờ sông, đang tu tập thiền định các nơi đang thọ hưởng Giải Thoát Lạc, thấy mặt đất chấn động như vậy, những vị ấy suy nghĩ: “Vì sao mặt đất bỗng nhiên chấn động như vậy”.

Họ chánh niệm quán sát thấy Thân Giáo Sư đã nhập Niết bàn, nên cùng suy nghĩ: “Hiện nay ta không nên an trú ở Chiêm Bộ Châu mà không có Thân Giáo Sư “.

Sau khi suy nghĩ, tám vạn A la hán đệ tử của Tôn giả đồng thời cùng nhập Niết Bàn.

Vào sáng sớm, Đại Mục Kiền Liên mặc y mang bát, dùng sức thần thông duy trì thân thể, vào thành Vương xá thứ lớp khất thực, sau đó trở về chỗ ở, thọ thực xong thu xếp y bát, rửa chân, đi đến gặp Thế Tôn, lạy sát hai chân, bạch:

– Thân này là tập hợp máu huyết,

Không bền, nguy hiểm, thường thay đổi,

Cũng như bánh độc, con vứt đi,

Xin đức Đại sư thương tha cho.

Tôn giả lại nói kệ:

– Con không còn mắc nợ,

Ý cho là thỏa mãn,

Biển sinh tử không bờ,

Thoát sợ, lên bờ kia.

Bạn con, Xá Lợi Tử,

Đại trí đã viên tịch,

Nay con đi theo sau,

Xin Đại hùng biết cho.

Phật hỏi Mục Liên:

– Ông muốn Niết bàn?

Đáp:

– Thế Tôn, con muốn vào Niết bàn.

Phật lại hỏi:

– Ông muốn vào Niết bàn?

– Thiện thệ, con muốn vào Niết bàn.

Phật lại hỏi:

– Nếu ông muốn vào Niết bàn, các hành vô thường là pháp sinh diệt, theo ý ông muốn, Ta còn nói gì.

Đại Mục Liên lễ Phật lần cuối cùng, chắp tay cung kính nhiễu bên phải ba vòng, từ giã ra đi.

Tôn giả đi đến thôn Lâm Viên, thuyết giảng giáo pháp cho quyến thuộc rộng như nói ở trước … Có vô lượng người thọ quy giới phát tâm chứng quả. Vào buổi chiều, Tôn giả vào Niết bàn. Bảy vạn bảy ngàn A la hán đệ tử đồng thời vào Niết bàn.

Sau khi đệ nhị thánh giả vào Niết bàn, các vị thân thuộc Bà la môn cư sĩ thu lấy xá lợi, xây tháp cúng dường. Mọi người đều tạo nghiệp thắng diệu sinh thiên giải thoát.

Nghe Xá Lợi Tử và Mục Kiền Liên đã vào Niết bàn, cụ thọ A Nan Đà và La Hổ La nước mắt đoanh tròng, đi đến gặp Phật, lạy sát chân Ngài, cùng đứng qua một bên. Cụ thọ A Nan Đà thưa:

– Thế Tôn!

Con nghe Thân tử, Mục Liên diệt

Khắp cả thân tâm con rung động,

Mắt mờ không thấy phương hướng nào,

Nếu có nghe pháp, tâm cũng loạn.

Thế Tôn nói kệ bảo cả hai:

– Các ông chớ khổ não

Ân ái đều biệt ly,

Trước đã dạy các ông.

Vậy nên chớ ưu bi,

Đã sinh, không thoát tử

Thế giới thật vô thường,

Trong năm nẻo luân hồi,

Không có gì tồn tại.

Sau khi hỏa thiêu nhục thân cho Ô Ba Đà Da, cầu tịch Chuẩn Đà thu lấy di cốt của Xá Lợi Tử cùng y bát, mang về thành Vương xá. Về đến trú xứ, sau khi thu xếp y bát, rửa chân, Chuẩn Đà đến gặp cụ thọ A Nan Đà, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, thưa:

– Đại đức biết không, thân giáo sư của con là đại đức Xá Lợi Tử đã vào Niết bàn. Đây là di thân và ba y, bát.

A Nan Đà đưa Chuẩn Đà đến gặp Thế Tôn, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên bạch:

– Con nghe Thân tử Diệt

Toàn thân con như si,

Không còn biết phương hướng,

Nghe pháp tâm không hiểu.

Cầu tịch Chuẩn Đà đến thưa với con: - Đại đức biết không! Đại đức Xá Lợi Tử thân giáo sư của con đã nhập Niết bàn. Con đã hỏa thiêu cúng dường, thu lấy xá lợi và mang y bát đến đây, nay phải làm sao?

Phật bảo A Nan Đà:

– Bí sô Xá Lợi Tử có đem các giới uẩn vào Niết bàn không?

– Bạch Thế Tôn, không!

– Có đem các Định uẩn, Tuệ uẩn, Giải thoát uẩn, Giải thoát tri kiến uẩn vào Niết bàn không?

– Bạch Thế Tôn không!

– Lại nữa, Xá Lợi Tử có mang theo các pháp do Ta tự giác ngộ nói ra như bốn niệm trụ, bốn chánh cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác phần, tám thánh đạo vào Niết bàn không?

– Bạch Thế Tôn không! Cụ thọ Xá Lợi Phất không đem ba pháp uẩn vô lậu cùng ba mươi bảy pháp bồ đề phần này vào Niết bàn, nhưng cụ thọ Xá Lợi Tử đầy đủ giới, đa văn, thiểu dục, tri túc, thích hạnh tịch tịnh, luôn luôn tinh tấn, chánh niệm hiện tiền, có đầy đủ chánh tri tuệ, tốc tật tuệ, xuất ly tuệ, thú nhập tuệ, đại lợi tuệ, khoan quảng tuệ, thậm thâm tuệ, vô đẳng tuệ, không tuệ, khai thị hướng dẫn, khuyến khích làm cho vui mừng, nghe rồi hiểu rõ, tuyên dương giáo pháp giữa chúng, không có khiếp nhược. Nhưng con và Xá Lợi Tử cùng nhau thọ hưởng Phật pháp, nay Tôn giả ấy Niết bàn nên con nhớ đến buồn rầu khóc lóc không vui.

Phật bảo A Nan Đà:

– Ông chớ ưu sầu, buồn khóc không vui, không thể nào có đạo lý như thế này, pháp do nhân duyên sinh mà lại muốn chúng thường trú, không thể có việc này. Đã biết các pháp đã có tính chất hoại diệt thì không nên buồn rầu.

Này A Nan Đà, trước đây ta đã từng dạy ở khắp nơi:

– Tất cả những việc ân ái hoan lạc đều là vô thường, cuối cùng cũng quy về biệt ly. Như cây đại thọ rễ sâu vững chắc, cành lá rậm rạp, hoa trái sung mãn, nhánh nào mọc dài ra ngoài tất bị gãy trước. Như núi báu lớn, phần đỉnh vút cao tất bị ngã trước.

Nay cũng như vậy, Phật là thượng thủ, Bí sô tăng già đang trú tại thế mà Xá Lợi Tử đã nhập Niết Bàn trước. Lại nữa này A Nan Đà, nơi Xá Lợi Phất đã đi qua, những địa phương ấy tràn ngập tiếng khen nên Ta không lo lắng. Thế nên, ông chớ có lo buồn, tướng trạng của thế gian là như vậy, cuối cùng trở về biệt ly. Dù Ta có hiện đời hoặc đã vắng bóng, phải nên biết tự lấy mình làm hòn đảo, tự cứu hộ mình; lấy pháp làm hòn đảo, dùng pháp để cứu hộ; không có hòn đảo khác, không chỗ quy y nào khác.

– Này A Nan Đà! Ông hãy làm hòn đảo cho mình … cho đến … không quy y chỗ nào khác. Những đệ tử trong giáo pháp của Ta, ai giữ gìn giới luật là hạng đứng đầu. Thế nào là Bí sô tự lấy mình làm hòn đảo, tự mình cứu hộ mình; lấy pháp làm hòn đảo, lấy pháp làm cứu hộ, không y cứ hòn đảo khác, không quy y nơi khác? Bí sô nào quán sát ngay nội thân tinh cần chánh niệm, biết rõ sân nhuế ưu sầu trong thế gian nên không còn sinh phiền não; hoặc ngay ngoại thân, hoặc nội thân, hoặc nội ngoại thân … nói rộng như trên quán sát về thọ, tâm, pháp tinh cần chánh niệm biết rõ sân nhuế ưu sầu trong thế gian nên không còn sinh phiền não. Đó chính là tự lấy mình làm hòn đảo cho đến không quy y nơi khác.

Nghe Phật dạy như vậy, A Nan Đà đảnh lễ sát chân Phật từ giã ra đi.

Khi ấy, các Bí sô đều có nghi ngờ, thưa hỏi Thế Tôn:

– Thánh giả Mục Liên từng làm nghiệp gì mà bị ngoại đạo đập nát thân thể?

Thế Tôn nói:

– Này các Bí sô, nghiệp mà Đại Mục Kiền Liên đã làm, không ai chịu thế được. Ngày xưa, tại một thành kia, có một Bà la môn lấy vợ chưa bao lâu sinh được một bé trai. Khi trưởng thành, người cha cưới vợ cho anh ta. Rất luyến ái vợ nên khi mẹ giận người vợ mới này, anh ta rất phẫn nộ không kính trọng mẹ nữa. Người mẹ trách con: - Ngươi luyến ái vợ nên nghịch lại cả ta.

Nghe như vậy, người vợ sinh ác niệm: – Bà lão này tuổi đã già, mà vẫn bên cạnh chồng ta chưa chịu rời ra, lại còn cố nói lỗi lầm của chồng ta nữa.

Từ đó về sau, cô ta thường tìm lỗi của mẹ. Sau đó, người vợ thấy cha mẹ chồng làm việc riêng tư nên nói với chồng để cùng sinh tức giận.

Người con nói với mẹ: - Ngu si già cả còn không ngăn tâm được, với ta còn trẻ lại cố trách mắng.

Anh ta lại nổi sân, nói lời độc hại: - Làm sao được người có sức mạnh đánh thân thể bà ta dập nát như chày đập cỏ lau.

Này các Bí sô chớ có nghi ngờ, con trai người Bà la môn ngày xưa nay là Mục Kiền Liên. Do phát sinh ý nghĩ ác lại nói lời bất nghĩa đối với cha mẹ nên trong năm trăm đời thân thể thường bị đánh dập nát như chày đập cỏ lau, cho đến ngày nay với thân cuối cùng là bậc thần thông đệ nhất trong chúng Thanh văn đệ tử của Ta, còn bị quả báo này. Thế nên các ông nên biết, nghiệp gì trước đây đã làm rồi phải chịu lấy không ai thay thế được.v.v … nên học như vậy.

Nghe Phật dạy xong, các Bí sô đều phụng hành.

Các Bí sô lại thưa hỏi Phật:

– Vì lý do gì, các ngoại đạo không đánh Xá Lợi Tử mà đánh Mục Kiền Liên?

Phật dạy:

– Chẳng phải ngày nay họ đánh một thả một mà ngày xưa cũng vậy. Các ông hãy lắng nghe:

– Ngày xưa bên thôn nọ có nhiều đồng tử tụ tập chơi đùa, thấy hai thanh niên cùng nhau đang đi đến, nên chúng bảo nhau: – Ta đánh hai người này chơi.

Họ lại bàn nhau:

– Không nên đánh ngay, hãy hỏi họ đã. Ai nói vừa ý, ta không đánh, như không vừa ý mới đánh.

Một người hỏi:

– Lúc nào trời lạnh?

Một thanh niên suy nghĩ:

– Ý gì họ hỏi vậy.

Thấy bộ dạng của họ như muốn đánh mình nên thanh niên đáp:

– Chẳng kể Đông hay Hạ

Chỉ cần có gió thổi,

Có gió thì trời lạnh

Không gió, trời không lạnh.

Các đồng tử nghe nói, liền cho đi qua, lại hỏi người thứ hai. Anh ta đáp:

– Tháng Đông thì trời lạnh

Mùa Hạ không có lạnh,

Việc này ai cũng biết

Kẻ vô trí nên nghi.

Nghe nói vậy, các đồng tử nổi giận đánh tơi bời rồi bỏ đi.

– Này các Bí sô, thời quá khứ, người được cho đi nay là Xá Lợi Phất, người bị đánh nay là Mục Kiền Liên; ngày nay cũng vậy.

Khi ấy, các Bí sô lại có nghi khác, thưa với Thế Tôn:

– Hy hữu thay đại đức! Cụ thọ A Nan Đà phát sinh khổ não lớn, được Thế Tôn đại bi làm cho giải tỏa.

Phật bảo các Bí sô:

– Ngày nay Ta giải tỏa ưu buồn của Khánh Hỷ chưa phải là hy hữu. Thời quá khứ ta cũng đã trừ ưu buồn cho Khánh Hỷ. Các ông hãy lắng nghe; Vào thời quá khứ tại thành Ba La Ny Tư, nước Ca thi, vua hiệu Phạm Thọ, .v.v … cho đến giàu có an ổn. Nhà vua có con tên Thiện Sinh. Thiện Sinh có con hình dáng xinh đẹp nên mời thân tộc tập họp lại để đặt tên. Mọi người bàn nhau: “Đây là cháu của quốc vương Ca Thy, nên đặt tên là Ca Thy Tôn Đà La”.

Sau đó, một hôm vương tử Thiện Sinh bỗng nhiên qua đời. Bấy giờ vua Phạm Thọ quá thương yêu con, hai tay bồng tử thi bi thương khóc lóc, đấm ngực kêu gào buồn khổ ngây dại.

Khi ấy, Ca Thi Tôn Đà La có trí hiểu biết, suy nghĩ: “Đại vương buồn khổ quá, có khi bị chết, ta nên giải tỏa đau buồn cho ngài”.

Ca Thi đến gặp vua, lạy sát chân bạch:

– Đại vương, con có điều mong muốn.

Vua hỏi:

– Con muốn vật gì?

Đáp:

– Xin làm cho con chiếc xe mà bánh xe bằng nhật nguyệt, trang trí tinh xảo có thể chạy tới nhanh. Nếu đến bảy ngày ngài không cho, ngực con sẽ vỡ ra mà chết.

Nghe như vậy, vua càng buồn sợ, bảo với cháu:

– Làm việc vô ích này,

Là lời của kẻ ngu,

Chắc chắn ta không thể

Làm được dù cố tìm.

Người cháu nói:

– Đại vương, cháu không ngu,

Quốc chủ mới là ngu,

Ôm thây thịt thối này

Gọi con bi thương khổ,

Nhật nguyệt vừa mọc lên

Chiếu sáng khắp thế nhân,

Trừ hết tối bốn phương,

Làm cho sáng rực rỡ,

Nay vua cha không biết

Con chết sinh cảnh khác,

Địa ngục, bàng sinh, quỷ

Trời người trong các đường,

Chớ bám nơi chẳng có,

Đại vương nên quán sát,

Cố gắng định ý lại,

Chỉ quy y theo pháp,

Vua nghe đồng tử nói,

Cả thân tâm hoan hỷ,

Nhổ tên độc buồn ra,

Bỏ thây chết con xuống.

– Này các Bí sô, chớ có nghĩ khác, Ca Thi Tôn Đà La ngày xưa, nay chính là Ta. Thiện Sinh là Xá Lợi Tử. Vua Phạm Thọ là A Nan Đà. Phật nói kệ:

– Vương tử là thân Ta,

Cha Ta: Xá Lợi Phất,

A Nan Đà: Phạm Thọ

Việc xưa, nên biết vậy.

Khi ấy, Thế Tôn ra khỏi thành Vương xá, đi về nước Kiều Tát La, du hành trong nhân gian đến vườn Cấp Cô Độc thành Thất La Phiệt.

Cụ thọ A Nan Đà hương hoa cúng dường di cốt của Tôn giả Xá Lợi Tử.

Nghe Xá Lợi Tử đã vào Niết bàn, đích thân A Nan Đà đang cúng dường di cốt, trưởng giả Cấp Cô Độc đến gặp Tôn giả lễ sát chân, thưa:

– Thánh giả biết không, nay Tôn giả Xá Lợi Phất đã vào Niết bàn. Vị ấy là bậc mà trước đây con rất tôn trọng, cả ngày lẫn đêm kính ngưỡng rất sâu, Tôn giả đem cốt vị ấy về cúng dường. Con cũng có tâm muốn cúng dường, xin Tôn giả đưa cho con.

Đáp:

– Trưởng giả, tôi cũng như vậy, vị ấy là bậc trước đây tôi tôn kính nên không thể trao cho ngài được…

Cho đến trưởng giả Cấp Cô Độc đến gặp Phật, bạch:

Thế Tôn, xin Ngài từ mẫn cho con nhận di cốt của Tôn giả Xá Lợi Tử để được đích thân cúng duờng.

Phật bảo A Nan Đà:

– Ông cúng dường di cốt cho vị đồng phạm hạnh nhưng đối với Như Lai chưa phải là cúng dường, chưa phải là báo ân. Đối với việc như thế này, ai có thể làm được mới là chân thật cúng dường Như Lai, là báo ân một cách to lớn. Đó là có thể giúp cho người khác xuất gia thọ cận viên hoặc cho y chỉ, dạy họ học tập, khuyến khích họ thiền quán, chuyên cần tìm đường xuất ly chớ để thời gian trôi qua trống rỗng. Vì sao?

– Này A Nan Đà, Như Lai Thế Tôn trong ba vô số đại kiếp vì các hữu tình chịu đựng vô lượng trăm ngàn vạn loại hạnh khổ khó làm, mới chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

– Này A Nan Đà, nhờ y chỉ với Ta làm thiện tri thức cho nên các hữu tình được giải thoát khỏi tất cả sinh lão bệnh tử ưu bi khổ não. Thế nên, ông hãy trao di cốt cho trưởng giả để ông ấy cúng dường.

Được Phật dạy bảo xong, A Nan Đà liền đem di cốt trao cho trưởng giả. Vì sao A Nan Đà không trái lời Phật dạy?

– Do ngày xưa, khi Phật hành đạo Bồ Tát chưa từng chống trái lại lời dạy bảo của cha mẹ, sư trưởng và bậc tôn trưởng nên nay không ai dám trái lại lời Ngài.

Nhận được di cốt, trưởng giả lễ Phật từ giã, đem về nhà mình bố trí lên nơi cao quý, cả gia đìønh và quyến thuộc cùng nhau đích thân đem hương hoa vật đẹp cúng dường.

Khi ấy, nhân dân trong thành đều nghe Tôn giả Xá Lợi Tử đã Niết Bàn ở tụ lạc Na La, thành Ma Già Đà. Cầu tịch Chuẩn Đà mang di cốt của Tôn giả giao cho A Nan Đà. Sau khi Tôn giả A Nan Đà mang về đây, Phật bảo trao cho trưởng giả Cấp Cô Độc. Ông ấy mang về nhà cùng gia đình thân cận cúng dường. Vua Thắng Quang cùng Thắng Man phu nhân, Hành Vũ phu nhân và các trưởng giả Ô Ba Sách Ca, Tỳ Xá Khư Ô Ba Tư Ca và những người khác đều mang theo những hoa hương phẩm vật đặc biệt đến nhà trưởng giả đích thân cúng dường. Có người từng nhờ nơi Xá Lợi T? mà chứng đạo quả, nhớ đến ân xưa cũng đến nơi cúng dường.

Một hôm nọ, có việc cần, trưởng giả khóa cửa đi ra ngoài. Khi ấy mọi người đang cầm vật cúng dường đến cửa, thấy cửa đóng nên bất mãn:

– Vì sao trưởng giả ngăn chận đường sinh ra phước báu?!

Về đến nhà, trưởng giả được gia nhân báo lại:

– Có nhiều người đến muốn đích thân cúng dường, thấy cửa khóa nên họ bất mãn:

– Vì sao lại ngăn phước nghiệp?

Nghe như vậy, trưởng giả suy nghĩ: “Đây chính là duyên cớ nên đến gặp Phật”.

Sau khi lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, trưởng giả bạch Phật:

– Thế Tôn! Có nhiều người đối với xá lợi của Tôn giả Xá Lợi Tử, có tâm kính trọng mang các vật đẹp đến nhà con để đích thân cúng dường. Con có việc nên khóa cửa ra đi.

Đến nơi thấy vậy, mọi người bất mãn nói:

– Trưởng giả đóng cửa ngăn đường phước của chúng ta. Nếu được Phật cho phép, con muốn xây dựng tháp thờ xá lợi của Tôn giả nơi chỗ cao rộng để mọi người tùy ý cúng dường.

Phật dạy:

– Trưởng giả tùy ý nên làm.

Trưởng giả lại suy nghĩ:

– Nên làm ra sao?

Phật dạy:

– Nên xây hai lớp gạch làm móng, tiếp theo xây thân tháp, trên làm hình bát úp, xây cao tùy ý, trên cùng làm chóp bằng, cao 1, 2 thước, vuông vức 2, 3 thước, chuẩn theo kích cỡ giữa dựng cây bánh xe, gắn hình bánh xe theo thứ tự chồng lên nhau từ một, hai, ba, bốn, cho đến mười ba, thứ đến an trí bình báu.

Với suy nghĩ: “Chỉ riêng có Xá Lợi Tử được xây tháp như vậy, hay là vị khác cũng được?

Trưởng giả đến bạch Phật. Phật bảo trưởng giả:

– Nếu xây tháp cho Như Lai thì làm đầy đủ như đã nói ở trên. Nếu làm cho Độc Giác thì không an trí bình báu. Nếu làm cho A la hán thì chỉ bốn tầng hình bánh xe; Bất hoàn thì ba tầng; Nhất lai thì hai tầng; Dự lưu thì một tầng. Thiện nhân phàm phu thì trên đầu tháp làm bằng phẳng không có hình bánh xe chụp lên.

Như Thế Tôn dạy nên làm như trên, nhưng Bí sô không biết an trí ở đâu.

Phật dạy:

– Nên an trí tháp của Đại Sư giữa nơi Thế Tôn trú pháp. Các đại Thanh văn thì ở hai bên, các vị tôn túc khác an trí tùy theo lớn nhỏ. Thiện nhân phàm phu thì ở ngoài chùa.

Sau khi xây tháp xong, trưởng giả bạch Phật:

– Nếu được cho phép, con sẽ tổ chức đại hội bố thí để khánh thành tháp Tôn giả Xá Lợi Tử.

Phật dạy:

– Tùy ý.

Nghe đại trưởng giả xin phép Phật muốn tổ chức lễ khánh thành tháp Tôn giả Xáù Lợi Tử, vua Thắng Quang suy nghĩ: “Ta nên hỗ trợ “.

Vua ra lệnh rung chuông báo cho tất cả nhân dân trong thành và những thương nhân khác ở nơi xa đến:

– Người nào đến tham dự pháp hội này, tùy ý mua bán trao đổi hàng hóa mà không bị nộp thuế.

Bấy giờ, có năm trăm thương nhân gặp phải gió bão trong biển lớn muốn phá tan ghe thuyền. Những người này trước đây từng thọ quy giới với Tôn giả Xá Lợi Tử nên cùng nhau xưng niệm, lại nhờ chư Thiên cùng hộ trì nên vượt qua sóng lớn, bình yên trở về đây, nghe vua Thắng Quang ra lệnh như vậy, nên cùng nhau suy nghĩ: “Nhờ nghiệp ngày xưa mà nhà vua hưởng ngôi vị tối thắng, nay vẫn chưa chán lại muốn bố thí nữa. Vì sao bọn ta không làm phước?”.

Những thương nhân đều sinh tâm kính tín nên đem nhiều vàng bạc trân bảo chân châu bối ngọc, chí thành cúng dường trong pháp hội rồi ra đi. Sau khi nhận, Bí sô không biết phân vật ấy cho chỗ nào.

Phật dạy:

– Vỏ ốc thổi vang tiếng được, nên dùng vào chỗ hình tượng chiêm bộ. Những vật trân bảo khác nên giữ lại nhiều ít cúng dường việc sửa sang tháp Xá Lợi Tửû. Nếu có y vật có thể treo cúng dường nên giữ lại nhiều ít để vào ngày trai nhật treo cúng dường. Những vật như y phục vải lụa và tiền bối … hiện tiền tăng nên cùng nhau phân chia, chính là xử dụng hợp lý tài vật của đồng phạm hạnh. Đây chỉ là cách phân chia vật của tháp Xá Lợi Tử. Nếu vật thuộc tháp Phật, đều dùng vào tháp.

Nhiếp tụng hai trong biệt môn năm:

Cật vấn linh ức niệm,

Vấn bỉ dung hứa phủ,

Giáo thọ sự bất vi,

Trưởng tịnh cập tùy ý.

* Phật tại thành Thất La Phiệt. Không xét rõ việc thuộc thấy, nghe hay nghi, Lục chúng liền cật vấn Bí sô. Nghe tra hỏi vậy, các Bí sô đều xấu hổ buồn rầu nên thân thể gầy ốm, nhan sắc tiều tụy, sức lực suy giảm, không thể đọc tụng tư duy đúng lý … cho đến Phật bảo các Bí sô:

– Từ nay về sau, chưa xét rõ về việc thấy, nghe, nghi, Bí sô này không được cật vấn Bí sô khác. Ai cật vấn trách cứ người khác như vậy, bị tội vượt pháp.

Về việc cật vấn như vậy, nên biết thẩm vấn ức niệm, không giáo thọ, trưởng tịnh, tùy ý, căn cứ đây để biết, đều bị tội vượt pháp.