Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 5

(Tiếp theo nhiếp tụng thứ sáu trong biệt môn một}.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Có Bí sô được nhiều vải nỉ dày, nên suy nghĩ: “Như Thế Tôn dạy nên thọ trì y cắt rọc” nên mang tấm nỉ và dao đến dưới một gốc cây để cắt rọc.

Nhân Thế Tôn đến nơi ấy, hỏi:

– Thầy làm gì vậy?

– Bạch Thế Tôn! Như Ngài dạy Bí sô nên mặc ba y cắt rọc. Con có nhiều nỉ dày nên muốn cắt làm ba y.

Bấy giờ, Thế Tôn tán thán người trì giới và chê bai kẻ phá giới, bảo các Bí sô:

– Có vật không nên cắt rọc là tất cả loại khăn choàng, thảm lông dài, thảm lông ngắn, các vải nỉ dày và vật đã cắt nhỏ. Nếu ai cắt rọc chúng bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Bí sô khách nọ có việc phải đi gấp nên không mang theo tọa cụ, đến chùa thì trời sắp tối. Vị tri sự bảo:

– Cụ thọ hãy nhận lấy ngọa cụ.

Vị kia đáp:

– Tôi không có tọa cụ thì lấy gì để lót trên nệm.

– Nếu vậy, thì nên nhận giường không nệm.

Nhận lấy giường ấy, gặp phải trời rét, vị này bị lạnh suốt đêm đến sáng, nên phát bệnh. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không mang theo tọa cụ, không được đi ra ngoài. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Như Phật có dạy: “Bí sô không được đi ra ngoài nếu không có tọa cụ. Các Bí sô muốn đi tạm thời đến thôn khác cùng một thành, hoặc đến chùa khác, hoặc đi kinh hành, trở về trong ngày ấy cũng mang theo tọa cụ.

Có các Bí sô già bệnh yếu ớt, khi đi không đủ sức mang theo phu cụ, nên mệt nhọc phiền não. Họ bảo với các Bí sô:

– Tôi có việc ra đi và về ngay, Đại sư lại không cho đi mà không mang theo phu cụ, việc này phải làm sao?

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu Bí sô, đi đến nơi nào đó trong ngày, tạm thời đến chùa khác, đi kinh hành trong chùa, đến thôn xóm gần bên rồi trở về ngay, thì không cần phải mang theo tọa cụ.

Lại có Bí sô gặp việc tạm ra ngoài dự định trở về ngay nên không đem tọa cụ theo. Đến nơi gặp phải duyên sự kéo dài đến chiều tối, vì không mang theo tọa cụ, vị này phải đi về trong đêm nên bị độc trùng, sói, giặc làm hại. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu có ý muốn trở lại ngay, nhưng gặp phải việc khác nên không kịp về, phải ở lại đên chỗ ấy, không được đi đêm, nên mượn của vị đồng phạm hạnh khác để lót dùng, được thì tốt, nếu không được thì lấy y bảy điều xếp làm bốn dùng lót trên tấm nệm, thức nhiều ngủ ít cho đến khi trời sáng.

Có Bí sô lấy vật của người khác gửi bọc ngọa cụ, bị bất tịnh làm bẩn, rồi đem vật này trả lại, Bí sô kia không chịu nhận. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Phải giặt sạch rồi mới trả.

Bí sô giặt sạch đem trả nhưng vị kia vẫn không nhận, bạch Phật. Phật dạy:

– Trả lại theo giá trị, hoặc xin lỗi đừng cho hiềm hận.

(Nên biết trong văn nói ngọa cụ tức loại có chiều dài theo thân, nguyên là vật bọc nệm nằm, không cho dùng trải trên đất để lễ bái. Nếu dùng trải trên đất để lễ bái thật sai với phép tắc ban đầu).

Phật dạy:

– Bí sô không được rời ba y đi ra ngoài (cương giới) .

Có các Bí sô muốn đi đến thôn xóm trong thành một lúc ngắn, hoặc đến chùa khác, hoặc ra ngoài kinh hành, dự định xong việc trở về trong ngày nhưng đều phải mang theo ba y.

Lại có những Bí sô già bệnh ốm yếu, khi đi không đủ sức mang theo ba y, nên thân tâm mệt nhọc, nói:

– Có việc đi tạm thời dự định trở lại, không mang theo ba y thì Đại sư không cho phép.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô nào đi đâu trong ngày, hoặc tạm thời đến chùa khác, hoặc đi kinh hành trong chùa, hoặc đến thôn xóm gần bên và tính trở về thì được phép không mang theo ba y.

Có Bí sô ra ngoài tạm thời nên không mang theo ba y, đến nơi kia thì chiều tối, vì sợ phạm ngủ lìa y nên đi về trong đêm ấy, bị trùng, giặc làm hại. Bí sô đem việc này bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu đã có ý muốn trở về ngay, nhưng bận việc không về kịp, thì nghỉ lại nơi ấy không nên đi đêm, có thể mượn tạm ba y khác nơi bạn đồng phạm hạnh, thủ trì sử dụng.

Bí sô không hiểu phải thủ trì như thế nào. Phật dạy:

– Trước hết cầm lấy y mới, tâm niệm xả y cũ và thủ trì y mới. Bí sô nên biết có sáu pháp tâm niệm:

Một là trưởng tịnh,

Hai là tùy ý,

Ba là thủ trì y,

Bốn là xả ba y,

Năm là phân biệt y dư,

Sáu là xả biệt thỉnh.

Bí sô được y không rảnh để cắt giặt nhuộm. Phật dạy:

– Nếu không đủ điều kiện để may giặt nhuộm, xét giá trị của bạch điệp hay vải chưa nhuộm, quy ra đủ chi phí đem sắm ba y, cho đến có thể thủ trì y vật mượn của người thế tục để dùng, cũng không phạm, chớ nghi ngại.

Có các Bí sô đi ngủ nơi khác không mang theo tọa cụ, cho rằng phạm lìa y. Bí sô đem việc này bạch Phật. Phật dạy:

– Ta chế định Bí sô không được ngủ lìa ba y chứ không phải tọa cụ, nhưng các Bí sô không nên cố ý không mang theo; người bị quên không phạm.

Nhiếp tụng thứ bảy trong biệt môn thứ nhất:

Thủy la hữu ngũ chủng

Khí cộng nhất xứ thực

Lộ hình hám ẩm thực

Tẩy dục sự ưng tri.

* Duyên ở thành Thất La Phiệt. Phương Nam có hai Bí sô muốn đến thành Thất La Phiệt lễ bái Thế Tôn nhưng đều không có lưới lược nước. Trên đường đi, không có nước uống, đang quá nóng khát, họ đến một ao nước. Một người nói:

– Cụ thọ, hãy mau xem xét nước, tôi muốn uống cho hết khát.

Họ xem thấy nước có trùng, xem đến ba nơi đều có trùng, nên bàn nhau:

– Nước có trùng, uống thì hại mạng chúng sinh, nay quá khát nước vậy phải làm sao?

Vị Bí sô nhỏ nói kệ:

Trăm ngàn Cu đê kiếp

Khó được gặp Thế Tôn

Nay ta nên uống nước

Mong lễ bậc Đại sư.

Vị Bí sô lớn nói kệ:

Như Lai đại từ thương chúng sinh

Diệt hết ái nhiễm với ba cõi

Thọ trì giới cấm trong pháp này

Ta thà chịu chết không sát sinh.

Bấy giờ, Bí sô nhỏ không nhịn khát được, nên uống nước có trùng và lên đường. Vị lớn vì hộ trì trùng nên cương quyết không uống, cố gắng đến ngồi thẳng dưới bóng cây, trong lúc chưa kiệt quệ hết sức, tâm vẫn niệm đến việc thiện, cho đến khi hết sức mà qua đời. Do sức phước này, vị này sinh đến nơi tốt nhất ở cõi trời Ba mươi ba. Thường khi người vừa sinh thiên, dù nam hay nữ đều phát sinh ba ý nghĩ: – Ta chết từ nơi nào, đang sinh đến nơi nào, do làm nghiệp gì.

Vị ấy nhớ lại tiền thân là loài người, nay sinh đến cõi trời Ba mươi ba, nhờ hết sức tôn trọng lời Phật dạy.Vị thiên tử kia nghĩ: “Nếu ta không đến lễ bái Thế Tôn là điều không đúng, vì bất kính”. Sau khi suy nghĩ, vị Thiên này trang nghiêm thân thể bằng anh lạc cõi thiên với ánh sáng đặc biệt, rồi dùng vạt y đựng đầy các hoa đẹp, hoa Ôn Bát La, hoa Bát Đầu Ma, hoa Câu Vật Đầu, hoa Phân Đà Lợi Ca, hoa Mạn Đà La, qua khỏi đầu đêm đến gặp đức Phật, tự thân tung hoa trời cúng dường, lạy sát hai chân Phật rồi ngồi lui về một bên, lắng nghe diệu pháp. Hào quang của vị trời này rất rực rỡ, chiếu sáng cả vườn Thệ đa. Thế Tôn tùy theo sở thích và căn tính của vị trời này mà thuyết pháp, làm cho hiểu rõ lý bốn Thánh đế.

Bấy giờ, vị trời này dùng trí tuệ như chày kim cương phá tan núi hai mươi ngã kiến, chứng quả Dự lưu. Sau khi được kiến đế, vị này ba lần bạch Phật:

– Đại đức, nhờ Phật Thế Tôn làm cho con chứng đắc quả giải thoát, đây không phải do cha mẹ, vua người, thiên chúng, Sa môn, Bà la môn thân hữu, quyến thuộc có thể làm được. Con gặp được Thế Tôn là bậc thiện tri thức cứu giúp con thoát khỏi địa ngục, bàng sinh, ngạ quỷ, đem đến nơi cõi trời Thắng diệu, sẽ hết sinh tử chứng đắc Niết bàn, vượt khỏi núi xương, làm cạn biển máu, dùng trí tuệ như chày Kim cương phá nát ngã kiến tích tụ từ vô thủy, chứng quả Dự lưu. Nay con xin quy y Tam bảo thọ trì năm học xứ, kể từ hôm nay cho đến trọn đời không sát sinh cho đến không uống rượu, cầu xin Thế Tôn chứng tri cho con làm người cận sự nam.

Ngay trước Thế Tôn, vị trời chắp tay cung kính nói kệ:

Con nhờ vào sức Phật

Đóng hẳn ba đường ác

Sinh cõi trời thắng diệu

Hướng về cõi Niết bàn.

Con nhờ vào Thế Tôn

Nên được mắt thanh tịnh

Thấy rõ lý chân đế

Sẽ vượt qua biển khổ.

Phật vượt trên trời người

Thoát sinh già bệnh chết

Khó gặp trong biển hữu

Con gặp, được chứng quả.

Con với thân trang nghiêm

Tâm tịnh lễ chân Phật

Nhiễu bên phải trừ oán

Xin trở về thiên cung.

Sau khi nói lên ý nguyện của mình, như người chủ buôn được nhiều tài lợi, cũng như nông phu được mùa thu nhiều lương thực, như người hùng mạnh chiến thắng kẻ oán thù, như người thoát khỏi cơn bệnh nặng, vị trời ấy từ giã đức Phật xong, trở về thiên đường. Vị Bí sô nhỏ kia đi dần đến thành Thất La Phiệt vào rừng Thệ Đa, an trí y bát, rửa chân xong, đến gặp Thế Tôn, lạy sát chân Ngài rồi đứng qua một bên.

Như thường pháp, Thế Tôn thấy Bí sô khách đến thì an ủi thăm hỏi:

– Lành thay chào Bí sô, từ đâu đến đây, hạ này an cư ở thành, nước nào?

Khi ấy, Thế Tôn cũng hỏi Bí sô này:

– Thầy từ đâu đến đây?

– Bạch Thế Tôn! Con từ phương Nam đến đây.

Hỏi:

– Hạ này an cư ở đâu?

Đáp:

– Cũng tại phương Nam.

Phật hỏi:

– Thầy đi đường xa vậy có bạn không?

Thưa:

– Dạ có.

Phật hỏi:

– Người ấy đi đâu?

Vị này liền kể lại sự việc.

Thế Tôn nói kệ:

Ai xem thường giới Ta

Gắng gặp Ta làm gì?

Giả sử có gặp Ta

Như chẳng thấy, chẳng cúng.

Bí sô kia thấy Ta

Vì giữ gìn tịnh giới

Ngươi ngu si không trí

Không phải thật thấy Ta.

Khi ấy, Thế Tôn liền vẹt thượng y ra cho vị kia thấy ngực, lại nói kệ:

Ngươi hãy xem thân Ta

Thể xác cha mẹ sinh

Màu cũng như vàng ròng

Đều do nghiệp đã làm.

Ai không kính pháp thân

Họ không thấy chư Phật

Ai thành tựu pháp thân

Được thấy Đại Mâu ny

Pháp thân Ta thứ nhất

Sắc thân đứng thứ hai

Bậc trí thấy biết rõ

Nên giữ gìn giới luật.

Thời Phật Ca nhiếp ba

Có Bí sô phạm giới

Vì phá lá y la

Đang đọa vào loài rồng.

Sau khi suy nghĩ: “Vì các Bí sô không mang lưới lược nước nên có lỗi như vậy”, Thế Tôn bảo các Bí sô:

– Nên có lưới lược nước.

Như Thế Tôn dạy: “Phải sắm lưới lược nước”, Bí sô không biết có bao nhiêu loại lưới lược nước. Phật dạy:

– Có năm loại lưới lược nước:

Một là lưới vuông (Loại xử dụng thông thường thì dùng chừng ba, hai hay một thước lụa sống. Tăng sĩ nên dùng hai lớp, lớn nhỏ tùy lúc. Lụa dùng làm lưới phải mịn và dày, trùng không lọt qua mới được; nếu thưa mỏng thì không được dùng. Có người dùng vải nhớp hay the thưa, vải gai vì không cố ý bảo vệ trùng).

Hai là pháp bình (bình âm dương).

Ba là quân trì (dùng lụa bịt miệng bình, cột vào cổ bằng dây nhỏ, nhúng vào trong nước cho nổi lên nữa miệng, nếu chúc chìm miệng thì nước không vào, chờ đầy mới lấy ra nhưng phải xem kỹ trùng. Nếu không phải quân trì mà gặp loại bình ống rộng miệng, dù lớn hay nhỏ đều lấy lụa bịt miệng, dùng dây nhỏ cột chặt tùy lúc lấy nước. Việc này rất đơn giản lại không cần chậu để phóng sinh, rất là cần thiế)t.

Bốn là chước thủy la (Loại này ở Đông hạ không thấy nói đến, nơi khác có chỉ là túi lưới nhỏ, tuy nội dung giống nhau nhưng hình thức không đúng hẳn như chính nó).

Năm là y giác la (dùng lụa dày vuông chừng một khuỷu tay, hoặc cột vào miệng bình lấy nước xử dụng, hoặc để trên miệng chén dùng lược nước khi cần, chẳng phải góc ca sa. Loại này dày nhưng thông nước nên dùng để lược; chỉ vì từ lâu đã không hiểu biết phương pháp, ai sẽ hướng dẫn. Các loại lưới lược này đều thấy sử dụng ở phương Tây . Đại sư vì thương xót muốn cứu giúp chúng sinh, ăn thịt còn tổn lòng đại bi huống chi sát sinh thì làm sao thành Phật. Giả như có việc tạm thời ra khỏi chùa nên mang theo lưới lược và dây nhỏ cùng vật dụng để phóng sinh. Người không mang theo chẳng phải chính là biểu hiện thái độ khinh lời Phật dạy và lấy gì để dạy bảo môn đồ. Hành giả hãy suy nghĩ việc này, cần phải bảo tồn vì lợi ích cho mình và người vậy).

* Duyên xứ tại thành Thất La Phiệt. Hai Bí sô đã có hiềm khích, cùng làm bạn đi du hành trong nhân gian. Một người có lưới lược nước, người kia thì không. Người có lưới, dùng lược nước uống. Người không có lưới, bảo:

– Cụ thọ hãy cho tôi mượn lưới lược.

Người kia không cho mượn nên bị lỡ việc. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Đã có hiềm khích, không được cùng nhau đi du hành nhân gian. Giả như gặp việc phải đi chung, nên tạ lỗi nhau, rồi mới đi chung.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Có hai Bí sô cùng du hành nhân gian. Một người có lưới lược nước, một người không có. Người không có hỏi vị kia:

– Cụ thọ! Thầy có lưới lược nước không?

Đáp:

– Có.

Nhưng vị kia không hỏi có thể mượn dùng được không. Sau đó, vị có lưới, lược nước để uống. Vị không có lưới, theo mượn, vị kia không cho mượn nên sinh hiềm hận. Vị có lưới bảo:

– Thầy chỉ hỏi có hay không chứ nào nói mượn dùng, nay lại hỏi mượn, thật là bất kính nên ta chẳng cho mượn.

Vị kia bị lỡ việc. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Khi các Bí sô muốn đi đâu, nếu không có lưới lược phải hỏi đồng bạn: - Thầy có lưới lược không. Nếu họ nói có, nên hỏi thêm: - Tôi dùng chung được không?. Họ đồng ý mới được đi chung, không cho thì không nên đi.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Có hai Bí sô cùng du hành nhân gian, một người có lưới lược nước, người kia không có. Người không có lưới hỏi:

– Thầy có lưới lược nước không?

Đáp:

– Tôi có.

Hỏi:

– Cho tôi dùng chung được không?

Đáp:

– Được.

Họ cùng đi với nhau, trên đường gặp đoàn buôn. Người có lưới lược có việc cần phải trở về. Người không lưới bảo:

– Trước đây, thầy hứa cho dùng chung lưới lược, vậy hãy đưa cho tôi.

Đáp:

– Tôi hứa dùng lưới lược nước chung, chứ không phải để lại cho thầy dùng.

Người ở lại không có lưới lược nên bị lỡ việc. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không có lưới hỏi người có: – Thầy có lưới không. Nếu họ nói có, nên hỏi lại: – Nếu thầy trở lại có thể cho tôi mượn lưới được không? Họ đồng ý thì tốt, nếu không đồng ý thì không nên đi.

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Đại đức! Nếu không có lưới lược nước, được phép đi đến làng khác hay chùa khác không?

Phật dạy:

– Không được, nếu biết nơi ấy có thể tìm được lưới lược, không làm cho lỡ công việc, không phạm.

– Bạch Đại đức! Hai người có một lưới lược, được phép du hành không?

Đáp:

– Nếu không làm cho lỡ công việc thì được.

– Bạch Đại đức! Nhiều người cho đến cả chúng chỉ có một lưới lược, được phép du hành không?

– Được, nếu có thể sử dụng đầy đủ.

– Bạch Đại đức! Nếu không có lưới lược, được phép đi lại trên bờ sông không?

– Này Ô Ba Ly! Nếu nước chảy mạnh, không có sông khác chảy vào thì cách năm dặm xem một lần. Nếu có dòng nước khác chảy vào, khi dùng phải xem kỹ. Nếu sông không chảy mạnh cũng tuỳ chỗ xem kỹ.

– Đại đức! Khi xem xét nước, được trong phạm vi rộng bao nhiêu?

Phật dạy:

– Chu vi chừng một tầm.

– Bạch Đại đức! Nếu nước không xem xét, không lược, có thể dùng không?

Phật dạy:

– Không được, dùng bị tội.

– Bạch Đại đức! Nước đã lược xong, không xem xét được phép dùng không?

Phật dạy:

– Không được.

– Bạch Đại đức! Nước không lược, có xem xét được phép dùng không?

Phật dạy:

– Quán sát thấy không có trùng, được tùy ý dùng.

– Bạch Đại đức! Nước có lược và xem xét, được phép dùng không?

Phật dạy:

– Không trùng được dùng.

Phật bảo Ô Ba Ly có năm loại nước sạch (tịnh thủy):

Một là Tăng già tịnh,

Hai là Biệt nhân tịnh,

Ba là Lự la tịnh,

Bốn là Dũng tuyền tịnh,

Năm là Tỉnh thủy tịnh.

– Tăng già tịnh là đại chúng sai một Bí sô làm việc xem xét lược nước. Vị ấy xem xét đúng pháp. Có Bí sô khác đến cho rằng Tăng đã làm sạch, nên uống dùng, không phạm.

– Biệt nhân tịnh là biết Bí sô kia đều thanh tịnh về giới, kiến, uy nghi, chánh mạng, nên dùng nước của vị ấy không phạm.

– Lự la tịnh là từng dùng lưới lược này, chưa bị trùng lọt qua, nên không xem xét không phạm.

– Dũng tuyền tịnh là ngay mạch nước không có trùng.

– Tỉnh thủy tịnh là vào sáng sớm lấy nước thấy trong sạch không có trùng, trong buổi sáng đến lấy tùy ý dùng.

Bí sô dùng mắt chăm chú xem nước liên tục, nên bị loạn thị. Phật dạy:

– Không nên xem lâu, nên bằng khoảng thời gian xe sáu bò chở tre quay lại, lại xem xét trong thời gian tâm vừa yên tịnh thì không phạm.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Có những tịnh tín cư sĩ Bà la môn, mang các dụng cụ đựng thức ăn dâng lên Bí sô. Khi ấy các Bí sô không nhận. Họ đều thưa:

– Thánh giả! Khi Thế Tôn chưa ra đời, chúng con lấy ngoại đạo làm ruộng phước tốt nhất. Nay đức Phật xuất hiện trong thế gian, chúng con cho các ngài là hơn hết. Các ngài không nhận những vật chúng con dâng, chẳng lẽ làm cho chúng con không mang được tư lương sang đời sau hay sao?

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Vì đại chúng nên nhận vật đựng.

Theo lời Phật dạy nên nhận vật dụng ấy cho Tăng, Bí sô nhận vật cất vào kho, khi ăn vẫn dùng bát để ăn. Thí chủ ấy thấy vậy hỏi:

– Chúng con dâng vật ấy đến quý ngài, vì sao không thấy dùng?

Đáp:

– Hiền thủ! Cất chúng trong kho.

Hỏi:

– Thánh giả! Chẳng lẽ trong nhà con không có kho hay sao? Khi dâng cúng với ý muốn quý ngài sử dụng để chúng con được hưởng phước thọ dụng. Các ngài nhận rồi lại cất vào kho, làm cho chúng con chỉ hưởng phước bố thí chứ không có phước thọ dụng.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Vật của họ dâng cúng nên đem ra dùng.

Bí sô theo lời Phật dạy nên đem ra sử dụng. Sau đó, có thí chủ khác, tâm thích to rộng nên dâng mâm đồng lớn. Có Bí sô già được phân mâm này, cố lau chùi nên sinh lao khổ.

Phật dạy:

– Nên sai người quản lý mâm vật đựng, xem xét việc lau chùi.

Bí sô không biết chọn lựa người để sai việc xem xét vật dụng nên làm cho bị hư hoại. Phật dạy:

– Người có đủ năm pháp, chưa sai không nên sai, đã sai thì không cho làm. Năm pháp là gì? Đó là có Ái, Nhuế, Bố, Si, không ghi nhớ đã làm hay không làm. Ai có đủ năm pháp thì chưa sai nên sai, đã sai thì bảo làm. Thế nào là năm?

– Nghĩa là không Ái, không Nhuế, không Bố, không Si, ghi nhớ rõ đã làm hay không làm. Nên sai theo trình tự: - Trải tòa, đánh kiền chùy, bạch với tất cả, đại chúng tập họp hết. Trước hết hỏi: - Thầy tên … có thể làm việc về mâm, vật dụng cho Tăng già không? Nếu biết có thể thì đáp: - Tôi có thể.Thứ đến một Bí sô tác bạch yết ma:

– Đại đức Tăng già lắng nghe. Bí sô … này vui vẻ làm việc về vật dụng cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng đồng ý, nay Tăng sai Bí sô … là người làm việc về vật dụng, sẽ làm việc về vật dụng cho tăng. Đây là lời tác bạch. (Yết Ma làm theo văn bạch).

Khi các Bí sô nhận được vật dụng, sau khi ăn đem vật dụng nhơ bẩn giao cho người làm về vật dụng. Phật dạy:

– Vật đã sử dụng nhơ bẩn nên sai đệ tử môn nhân lau chùi.

Có Bí sô không có đệ tử nên tự lau chùi. Phật dạy:

– Vị này đem vật dụng giao cho người làm về việc này để họ lau chùi. Nếu đệ tử môn nhân không biết cách lau chùi, cũng nên giao vật dụng cho người làm về việc này.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Lục chúng Bí sô cùng ăn chung trong một bát. Cùng đưa tay vào trong bát rồi đồng thời giở tay, bát bị kéo cao lên, họ nói với nhau:

– Hãy xem bát đen này đang hiện thần thông.

Sáu người đều rút tay, bát bị rơi vỡ, nên cùng nhau cười lớn. Bí sô khác thấy vậy nói:

– Cụ thọ, cùng nhau làm việc xấu ác như vậy, lẽ ra phải xấu hổ, ngược lại còn cười lớn.

Đáp:

– Ta làm việc gì, đang uống rượu hay ăn hành tỏi?

Bí sô đáp:

– Chẳng bao lâu sẽ thấy các vị làm việc ấy.

Lục chúng đáp:

– Tuy bát ta vỡ, chẳng lẽ thợ gốm cũng chết, đất sét không còn, ta sẽ làm lại nào có lỗi gì?

Bấy giờ, các Bí sô xấu hổ nên không trả lời, đem sự việc bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Vì các Bí sô ăn chung một chỗ nên có lỗi như vậy”. Ngài chế định: “Ai làm như vậy bị tội vượt pháp”.

Như Phật chế, Bí sô không được ăn chung trong một vật đựng. Có các Bí sô đi theo đoàn buôn. Bấy giờ, đoàn buôn cùng ăn chung một chỗ, Bí sô cũng ăn nhưng ít vật đựng nên không dám ăn chung, chờ xong mới ăn, bị trễ giờ không theo kịp bạn, phải đi sau nên bị giặc cướp đoạt. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Đang đi trên đường, không tìm được vật đựng, tuy nhiều người nhưng có thể ăn chung một vật đựng, người này đưa tay lên, người kia mới đưa tay xuống, không được đồng thời đưa lên hay xuống.

Phật cho phép ăn chung, có những cầu tịch không dám cùng ăn chung với Bí sô nên sinh ra lỗi như trên. Phật dạy:

– Bí sô trước phải nhận vật thực bằng cách dùng tay cầm vật đựng, rồi cùng nhau ăn một chỗ.

Gặp lúc cùng đi với tịnh nhân, hay cầu tịch xảy ra việc như trước. Phật dạy:

– Vắt cơm thành từng nắm chuyền nhau ăn.

Có Bí sô trở về sinh quán, thân tộc nói:

– Xa cách đã lâu, nay mới gặp nhau, nên ngồi ăn chung mâm.

Đáp:

– Ông là người tục, tôi là người xuất gia, không nên ăn chung mâm.

Họ nghe vậy nên đứng buồn bã khóc lóc. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Biết họ ân cần mời, có thể ăn chung nơi chỗ khuất để không gây hiềm nghị. Trước tiên thọ vật thực của họ bằng cách lấy tay nhận lấy mâm, cùng ngồi ăn không lỗi.

* Duyên xứ tại thành Thất La Phạt. Lục chúng Bí sô chỉ mặc y nội ngồi ăn. Người tục thấy vậy nói với nhau:

– Ai đang ăn vậy?

Một người đáp:

– Đấy là Sa môn Thích tử.

Họ đều bất mãn xấu hổ nói:

– Giáo chủ của họ rất giữ sự tàm quý, vì sao đệ tử làm việc không biết xấu hổ như vậy.

Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Ngồi ăn mà chỉ mặc y nội nên có lỗi như vậy”. Ngài chế:

– Bí sô không được chỉ mặc y nội mà ngồi ăn, ai làm vậy bị tội vượt pháp.

Phật dạy: “Không nên chỉ mặc y nội mà ngồi ăn”.

Có Bí sô già bệnh ốm yếu, khi ăn không thể mang thêm y. Phật dạy:

– Khi ăn nên mặc y lót mồ hôi Tăng Khước Kỳ, không phạm.

Lại có Bí sô bệnh cũng không thể mặc y Tăng Khước Kỳ. Phật dạy:

– Nếu người bệnh nặng, nên ở chỗ khuất, chớ cho người ngoài thấy, thì được tùy ý chỉ mặc quần mà ăn.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Lục chúng Bí sô tắm trần truồng nơi sông A Thị La. Người thế tục thấy vậy hỏi nhau:

– Ai vậy?

Có người nói:

– Đó là ngoại đạo lõa hình đang tắm dưới sông.

Có người nói:

– Đấy là Thích ca tử.

Họ đều chê bai nói:

– Giáo chủ của họ rất biết tàm quý, tại sao đệ tử lại vô sỉ như vậy … cho đến Phật suy nghĩ: “Các Bí sô lõa hình tắm có những lỗi như vậy”. Ngài chế:

– Các Bí sô không được tắm truồng, ai vi phạm bị tội vượt pháp; nhưng các Bí sô nên sắm quần tắm.

Khi Phật cho phép sắm y để tắm, Bí sô may y tắm hai lớp. Phật dạy:

– Sợ có trùng chui vào nên không được dùng. Nếu ai chỉ có y tắm kép không có loại đơn thì xem kỹ nước không trùng mới tắm.

Có người chỉ dùng ba y, sợ trái pháp nên không dùng y tắm. Phật dạy:

– Nên thủ trì rồi giữ để dùng.

Lại có người nghèo nên không có y này. Phật dạy:

– Nếu không thể nào có, dùng dây buộc lá che trước và sau lại, tắm nơi khuất không để cho người khác thấy, thì không phạm.

Bí sô tắm xong sợ y có trùng nên không vắt y cho ráo nước. Phật dạy:

– Y một lớp chắc trùng không bám, nhưng khi vắt nước tìm cách giũ ra, đừng cho trùng bám.

Nhiếp tụng tám trong biệt môn thứ nhất.

Đậu sinh bất tịnh địa

Thổ địa chỉ thọ sách

Đồng khí bất ưng vi

Thạnh diêm đẳng tùy xúc.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Có cụ thọ Bí sô Hiệt Ly Bạt Đểâ đối với việc gì cũng nghi ngờ, nên người đương thời gọi là Hiệt Ly Bạt Để đa nghi. Vào lúc nọ trong nhà xí, vị này thấy hạt đậu mọc lá nên tự nghĩ:

– Ta làm tổn hại hạt sống.

Vào lúc khác, trong Tăng làm nhiều bánh ngọt bằng đậu xanh, vị ấy không dám ăn. Các đệ tử hỏi:

– Thưa Ô Ba Đà Da, trong Tăng làm nhiều bánh ngọt đậu xanh, vì sao thầy không ăn?

Đáp:

– Chẳng lẽ ta làm tổn hại hạt sống hay sao?

Đệ tử hỏi:

– Việc này như thế nào?

Vị này kể lại sự việc đã thấy khi trước. Bấy giờ, đệ tử cũng không dám ăn. Những người quen của họ hỏi:

– Vì sao thầy không ăn?

Họ kể lại lời thầy đã nói. Bấy giờ, Hiệt Ly Bạt Để có nhiều môn đồ nên họ truyền rộng ra, cho đến cả chúng đều không ăn. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Trong các loại đậu có hạt không chín dù nấu đã lâu, sau khi ăn nó mọc lại. Loại này đã nấu qua, ăn không có lỗi.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Cụ thọ Ô Ba Ly thưa với Thế Tôn:

– Nơi đất không sạch có mọc cây ăn trái, trái rơi nơi đất sạch, được phép ăn không?

Phật dạy:

– Không nên ăn.

– Cây ăn trái mọc nơi đất không sạch, trái rụng nơi đất sạch, được phép ăn không?

Phật dạy:

– Được ăn.

– Cây ăn trái mọc nơi đất sạch, trái rụng nơi đất không sạch được phép ăn không?

Phật dạy:

– Nếu không để cách đêm thì được ăn.

– Đại đức! Cây mọc nơi đất sạch rụng trái nơi đất sạch, được ăn không?

Phật dạy:

– Được ăn.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Có Bà la môn đứng đầu về dạy học, được một bò đực, sau được bò đực, sau đó lại có thêm con đực, số bò cứ phát triễn như vậy và trở thành bầy. Người Bà la môn cho rằng con bò đực đầu tiên là may mắn nên không giết nó và thả tự do. Lúc bò này già yếu, một hôm khát nên xuống sông uống nước, bị lún xuống bùn không thể lên được. Bấy giờ, Tôn giả Xá Lợi Phất đi ngang qua, thấy bò bị lún trong bùn nên quán sát có thiện căn không, thấy có nó duyên với mình nên kéo ra khỏi bùn lấy nước rửa sạch và cho ăn cỏ uống nước. Tôn giả nói ba câu pháp với nó:

– Hiền thủ! Các hành vô thường, các pháp vô ngã, tịch diệt là vui; hãy sinh lòng tin với ta và sinh lòng nhàm chán thân súc sinh.

Sau khi nói xong, Tôn giả bỏ đi. Đêm ấy, khi bị chó sói ăn thịt, con bò này nghĩ: “Nếu có Thầy ta ở bên cạnh, chắc chắn ta không bị những khổ này”, nên chú tâm tôn trọng ngài Xá Lợi Phất. Ngay lúc ấy nó qua đời và sinh vào nhà Bà la môn. Sau khi suy nghĩ: “Ta hãy xem lại con bò già kia”, Tôn giả Xá Lợi Phất tác ý quán sát biết nó đã qua đời, đang thọ sinh ở đâu, Tôn giả thấy nó sinh vào nhà Bà la môn. Bấy giờ, Xá Lợi Phất vì hóa duyên nên đến nhà Bà la môn, thường đến nhà kia, vợ chồng đều thọ tam quy ngũ giới. Sau đó, một hôm Tôn giả đi một mình đến nhà kia. Trưởng giả hỏi:

– Vì sao Tôn giả đi một mình không có thị giả? … như nói rõ ở trên.

Sau đó tám, chín tháng, họ sinh một bé trai mặt giống như bò. Vào ngày đầy tháng, bà con tụ họp, đứa bé được bồng ra để xin mọi người đặt tên. Mọi người bàn nhau:

– Bé trai này diện mạo giống bò chúa, nên đặt tên là Ngưu Chủ … nói rộng như nhân duyên của Tôn giả Thiện Hòa … xuất gia thọ Cận viên, chứng A la hán. Do nghiệp lực đời trước nên trong cổ Tôn giả có hai cuống họng, một mửa vật sống ra, một nuốt vật chín. Khi Phật chưa chế giới ăn phi thời thì Tôn giả ở chỗ vắng ói ra rồi ăn lại. Sau khi Phật chế giới thì vị này ói luôn ra ngoài.Đã không ăn được nên thân hình vị ấy tiều tụy. Thế Tôn thấy vậy, biết mà cố hỏi cụ thọ A Nan Đà:

– Vì sao Bí sô Ngưu Chủ thân hình quá gầy ốm tiều tụy vậy?

A Nan Đà đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Ai do túc nghiệp nên có hai cuống họng, khi thức ăn ói ra nên nhả ra ngoài ba lần, sau đó súc sạch miệng, rồi tùy ý nuốt, thì không phạm.

Có những Bí sô đã ăn no xong, trong cổ họng lại trào thức ăn ra nên sinh ý nghi: “Ta có phạm giới ăn phi thời hay không?”. Phật dạy:

– Nếu gặp trường hợp như vậy nên súc sạch miệng, thì không phạm.

Sau khi Bí sô Ngưu Chủ xuất gia, nhiều người thế tục cùng sinh chê bai, nói:

– Sa môn Thích tử cùng nhau làm việc phi pháp nên cho xuất gia những người hình dáng xấu xí như Ngưu Chủ.

Các Bí sô đem việc này bạch Phật. Phật suy nghĩ:” Thánh đệ tử của Ta, đức độ như núi Diệu cao, dễ làm cho mọi người sinh đố kỵ. Do việc này, Bí sô Ngưu Chủ không nên ở nơi thành phố đông người”. Thế Tôn bảo Ngưu Chủ:

– Từ nay về sau, thầy không nên ở nơi thành phố trung tâm, nên ra chỗ biên phương.

Nghe Phật dạy xong, Tôn giả bạch Phật:

– Bạch Thế Tôn! Đúng vậy.

Sau đó vị này rời khỏi rừng Thệ Đa, đến sống an ổn nơi cung Thế Lị Sa. Phật bảo các Bí sô:

– Trong các đệ tử sống nơi biên phương của Ta, Ngưu Chủ là tối thượng.

Khi ấy, các Bí sô đều có nghi ngờ, thưa với Thế Tôn:

– Cụ thọ Ngưu Chủ từng làm việc gì, mà do nghiệp ấy tuy sinh làm người lại có hình dáng trâu, được xuất gia tu hành trong Phật pháp, chứng quả A la hán?

Phật bảo các Bí sô:

– Bí sô Ngưu Chủ do nghiệp trước đây đã làm tăng trưởng thuần thục, tự thọ trở lại rộng như đã nói ở trên. Các thầy hãy lắng nghe, vào thời quá khứ, trong Hiền kiếp này khi loài người thọ hai vạn tuổi, có Phật Ca Nhiếp Ba xuất hiện trong đời, đầy đủ mười hiệu. Ngưu Chủ từng xuất gia tu tập trong giáo pháp của Phật ấy. Thân giáo sư của vị ấy là bậc A la hán làm thượng thủ trong chúng, tuồi tác già nua, thân hình ốm yếu không tự ăn được. Bấy giờ Ngưu Chủ thường phục vụ thầy ăn, sau khi thu dọn bát, rửa sạch rồi cùng các Bí sô khác ở một nơi tụng tập.Sau đó, vì thầy ăn chậm nên rửa bát hơi trễ, bạn đồng học hỏi:

– Vì sao đến muộn vậy?

Đáp:

– Cụ thọ! Thầy tôi mới vừa ăn xong.

Vào hôm khác, đệ tử đã ăn xong, sau khi rửa bát đến chổ vị thầy, thấy ăn chưa xong nên nổi sân:

– Vì sao ăn chậm như bò già vậy!

Vị thầy suy nghĩ: “Nó đang giận dữ, nếu ta nói ra tất cơn giận nó bùng ra, chờ khi hết giận mới nói cho biết”. Khi đệ tử hết giận, vị thầy mới hỏi:

– Cụ thọ, ngươi nói gì vậy?

Đáp:

– Con nói thầy ăn chậm chạp như con bò già.

Thầy nói:

– Này cụ thọ, không biết ta là hạng người nào hay sao?

Đáp:

– Con biết thầy là người xuất gia trong giáo pháp đức Phật Ca Nhiếp Ba, con cũng xuất gia trong pháp luật này. Thầy bảo:

– Thánh tử! Việc này đúng như vậy. Việc phải làm của người xuất gia ta đã làm xong, ta đã thoát các triền phược, người còn đủ triền phược. Người nói với ta bằng lời thô ác, nên ân cần chí tâm sám hối tội lỗi, như vậy mới trừ diệt được ác nghiệp. Đệ tử nghe xong, chí tâm sám hối. Các Bí sô biết không, do thời quá khứ vị ấy tạo ra nghiệp xấu vì nói thô ác với vị A la hán, bị thọ thân bò trong năm trăm đời, cho đến ngày nay vì nghiệp dư tàn chưa hết nên còn mang hình dáng loài bò. Do vị ấy siêng năng làm việc tụng tập nên được xuất gia trong giáo pháp của Ta, đoạn trừ các nghiệp phiền não chứng A la hán.

Các Bí sô lại thưa với Phật:

– Do làm nghiệp gì mà Bí sô Ngưu Chủ được Thế Tôn cho ở biên phương và khen là đệ nhất.

Phật dạy:

– Do phát nguyện lực.

– Từng phát nguyện gì?

– Vào thời Phật kia vị ấy xuất gia tu tập cho đến trọn đời nhưng đối với môn thắng diệu không chứng đắc gì cả.Trong các đệ tử của Phật Ca Nhiếp Ba, thầy của vị ấy là người trú ở biên phương thọ dụng y thực được tôn xung là số một. Thấy như vậy, vị ấy phát nguyện:

– Ta xuất tu tập với đức Phật kia, đến trọn đời cũng chưa chứng được gì trong Thắng Diệu môn, ta nguyện đem công đức siêng năng tu tập này, theo như đức Phật thọ ký cho Ma Nạp Bà, trong đời vị lai khi loài người sống 100 tuổi có Phật Thích Ca Mâu Ny xuất hiện trong thế gian, ta sẽ xuất gia trong giáo pháp của đức Phật ấy, đoạn trừ các phiền não chứng quả A la hán. Trong những đệ tử của Phật, bổn sư của ta là vị trú ở biên phương, thọ dụng y thực được khen là đ? nhất. Trong hàng đệ tử của Phật tương lai, ta nguyện thọ dụng y thực ở biên phương cũng như vậy. Do nguyện lực kia, nên vị ấy thọ kết quả này. Các thầy nên biết, do nghiệp thuần đen … như nói rộng ở trên.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Lục chúng Bí sô chỉ thị đòi thức ăn, hãy đưa ta vật này, đưa ta vật kia … làm cho người phục vụ mất cả trật tự. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không nên chỉ thị đòi thức ăn, ai cố vi phạm bị tội vượt pháp. Nếu không có lửa, đòi vật chín không phạm; nếu lửa quá mạnh, lấy vật sống không lỗi.

* Duyên xứ như trước. Cụ thọ Ô Ba Nan Đà đến nhà thợ đồng, hỏi:

– Hiền thủ! Có thể làm bát bằng đồng không?

Đáp:

– Đây là nghề của con, có gì không làm được; không biết ngài cần bát lớn hay nhỏ?

Đáp:

– Làm lớn cở …

Hỏi:

– Thánh giả! Bát lớn như vậy, ngài dùng làm gì?

Đáp:

– Này người ngu si! Chẳng lẽ ngươi chẳng lấy tiền, làm không cho ta hay sao.

Sau khi suy nghĩ: “Làm lớn theo ý họ, ta có hại gì”. Người thợ làm bát lớn. Lục chúng thấy bát, nói:

– Hãy làm bát nhỏ hơn đặt vừa trong bát này.

Cứ lần lượt như vậy cho đến bảy cái. Sau khi làm xong, họ sai đệ tử lau chùi cho sạch bóng, dùng chỉ ngũ sắc đan lưới đựng bát, đan chồng nhiều lớp đặt bát vào trong, sai cầu tịch đội trên đầu mà đi. Khi có nơi thỉnh thì họ đem đi trước, đến nhà thí chủ, sau khi an tọa bày bát này ở trước. Cư sĩ Bà la môn thấy vậy hỏi:

– Chẳng lẽ các vị mở hàng bán đồ đồng hay sao?

Đáp:

– Này kẻ ngu! Ngươi không biết gì cả, cái thứ nhất đựng cơm, thứ hai trữ mì, thứ ba để bánh, thứ tư đặt đồ kho, thứ năm nhận canh rau, thứ sáu chứa sữa và lạc, thứ bảy thêm vật gia vị.

Người tục nói:

– Nếu vậy, phải cần thêm vật chứa nữa, để đựng thức ăn uống nhiều hơn thế nầy. Họ nghe chê như vậy, im lặng không biết nói gì.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Vì các Bí sô chứa bát đồng nên có lỗi như vậy, nên Ngài chế Bí sô không được chứa bát bằng đồng, ai vi phạm bị tội vượt pháp. Ai chứa muỗng đồng, mâm đựng muối, chén uống nước bằng đồng, không phạm. Nếu là vật khác, sử dụng không phạm.

Quyển Thứ 6

Nhiếp tụng chín trong biệt môn một:

Ưng vi tẩy túc xứ

Cập dĩ trạc túc bồn

Nhiệt thời tu phiến thính

Văn trùng khai ngũ phất.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô rửa chân bừa bãi ở khắp nơi trên đất, làm cho nhiều ruồi bu lại những chỗ ấy. Có những Bà la môn cư sĩ đến chùa thấy những nơi rửa chân ấy, hỏi:

– Thánh giả! Vì sao những nơi này ruồi trùng bay lượn lu bù vậy?

Đáp:

– Đó là nơi chúng tôi rửa chân.

Họ nghe nói vậy nên bất mãn chê bai:

– Sa môn Thích tử sống nhơ bẩn, tùy tiện rửa chân khắp nơi.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không được rửa chân bừa bãi khắp nơi, nên chọn góc Đông Nam chùa làm nơi rửa chân.

Như Phật dạy xếp đặt chỗ rửa chân, Bí sô không biết nên làm thế nào? Phật dạy:

– Nên làm như hình mai rùa.

Bí sô làm xong nhưng quá trơn nên không thể chà chân, Phật dạy:

– Nên làm cho nhám. (Nơi rửa chân này cũng có thể tắm rửa, Chùa và gia đình ở phương Tây đều có, lớn nhỏ không chừng, làm nơi đất trống, hoặc lớn như cái giường, hoặc nhỏ như nữa chiếc chiếu, bốn bên xây gạch cao chừng một thước, giữa lát gạch, xây hình lưng rùa; dùng đá than bùn cho nước rửa không thấm qua, làm ống thoát bên cạnh cho nước chảy ra ngoài, cần thiết cho việc rửa chân và thân.)

Có Bí sô già thân thể suy nhược không thể đi đến nơi rửa chân. Phật dạy:

– Nên nuôi người chấp sự để họ rửa chân và nên làm bồn rửa chân.

Lục chúng Bí sô nghe Phật cho phép, liền dùng vàng bạc lưu ly làm bồn rửa chân. Người tục thấy vậy hỏi:

– Đây là vật gì?

Đáp:

– Thế Tôn cho phép làm bồn rửa chân. Chính là vật này.

Họ nói:

– Thánh giả! Ngài tuy cạo tóc nhưng tham dục không giảm.

Đáp:

– Đạp vào cổ ngươi, ta có lỗi gì! Ngươi chẳng phải là Thầy ta, việc gì lại chê trách?

Người tục sinh bất mãn chê bai. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Vật để rửa chân không nên dùng bằng vật quý, nên làm bằng đất .

Bí sô làm như hình con lạc đà. Phật dạy:

– Không được! Nên làm như dấu chân voi in trên đất, bên trong hơi cao để vừa chân, hoặc bên trong làm hình gương sen, nên chà sạch chỗ nhám.

Bí sô dùng vật rửa chân xong, vứt bỏ bừa bãi. Phật dạy:

– Không nên, nếu là vật của Tăng thì cất chỗ kín khuất, nếu vật của cá nhân thì để sau cửa.

* Duyên xứ như trước. Vào tiết mùa xuân, Bí sô bị bệnh nhiệt, thân thể vàng ốm gầy yếu không chịu nổi. Người tục thấy vậy hỏi:

– Thánh giả! Vì sao thân thể vàng ốm gầy yếu không có sức lực vậy?

Đáp:

– Thời tiết mùa xuân chúng tôi khổ vì nóng .

Hỏi:

– Thánh giả! Vì sao không dùng quạt.

Đáp:

– Hiền thủ! Thế Tôn không cho phép.

Nói:

– Đại sư của quý vị có lòng từ bi, nếu biết các vị khổ vì nóng chắc chắn cho dùng quạt.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nay Ta cho phép Bí sô dùng quạt.

Lục chúng Bí sô nghe Phật cho phép dùng quạt, liền dùng vàng bạc lưu ly, đá đỏ tía chạm vào, các loại màu sắc để trang trí cán quạt. Người tục thấy vậy nên bất mãn chê bai. Lục chúng vẫn ngạo mạn như trước … cho đến Phật dạy:

– Không nên dùng vật quý làm cán quạt, nên biết quạt có hai loại, một làm bằng tre, hai dùng bằng lá.

Khi ấy có những người tục với nhiều tín tâm đem nhiều loại quạt vẽ màu sắc, đến dâng cho Bí sô. Bí sô không nhận; Phật dạy:

– Nếu nhận cho Tăng, không phạm.

* Duyên xứ, tại giảng đường Cao Các, bên ao Di Hầu, thành Quảng Nghiêm. Bí sô bị trùng muỗi cắn, thân thể sinh ghẻ nên gãi không ngừng. Người tục thấy vậy hỏi:

– Thánh giả! Vì sao như vậy?

Họ kể lại sự việc.

– Thhánh giả vì sao không dùng phất đuổi muỗi?

Đáp:

– Thế Tôn chưa cho phép … nói đầy đủ như trước, cho đến đem sự việc bạch Phật.

Phật dạy:

– Ta cho phép các Bí sô sắm vật đuổi muỗi.Nghe Phật cho phép sắm phất đuổi muỗi, Lục chúng Bí sô liền làm cán phất bằng vật quý, dùng đuôi trâu mao làm phất. Người tục thấy vậy … như trước, cho đến Phật nói:

– Có năm loại phất đuổi muỗi, một làm bằng lông dê mượt, hai làm bằng sợi gai, ba làm bằng vải bố xé mịn, bốn làm bằng vật cũ phá ra, năm làm bằng nhánh đọt cây. Nếu dùng vật báu bị tội tác ác.

Nhiếp tụng thứ mười trong biệt môn thứ nhất: .

Kiết hạ quần bất cao

Bất trì ư trọng đảm

Nhược bệnh hứa trượng lạc

Phục toán đẳng tùy thính.

* Duyên xứ như trước. Như lời Phật dạy:

– Bí sô nên hỗ trợ người làm việc của Tăng.

Có việc cần làm, Bí sô nọ leo lên thang, những người ở dưới nhìn lên thấy hình thể vị kia, nói:

– Thánh giả! Đến nay tôi mới biết ngài là đàn ông vì có đủ nam căn.

Vị đang ở trên thang xấu hổ nên im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Bí sô leo thang không túm hạ y nên có lỗi như vậy”. Ngài dạy các Bí sô:

– Nếu người làm việc cần phải leo thang, nên túm hạ y rồi mới leo lên cao.

Lại có Bí sô khi làm việc túm hạ y quá cao, kẻ thế tục không tín tâm thấy vậy chê cười, hỏi:

– Thánh giả muốn đánh lộn phải không?

Đáp:

– Ta đang có việc cần làm.

Họ nghe nói im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu cần leo thang nên túm hạ y, làm trên mặt đất thì không cần. (Nói túm hạ y là giữ biên dưới của y túm ra sau, buộc chặt giữa eo trước)

Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô tự vác vật nặng. Người bất tín thấy vậy hỏi:

– Tôi vì sợ cha mẹ vợ con không đủ sống nên phải đem thân gánh vác nặng nề, các ngài vì sao cũng ra sức chịu khổ nhọc vậy?

Đáp:

– Hiền thủ! Chúng tôi có nhiều việc, một là cúng dường Thế Tôn. Hai là việc ăn uống của Tăng. Ba sử dụng cần thiết khi bệnh hoạn. Vì lý do này nên phải vác nặng.

Họ im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không gánh vác vật nặng. Ai vi phạm, bị tội vượt pháp.

* Duyên tại núi Thứu Phong, thành Vương Xá, có Bí sô già đi lên xuống núi, bị vấp chân té ngã. Phật dạy:

– Nên sắm gậy.

Nghe Phật cho sắm gậy, Lục chúng Bí sô dùng vàng bạc … và các vật nhiều màu chạm vẽ trên gậy. Người tục thấy vậy cùng nhau bất mãn chê bai. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Này Bí sô! Có hai trường hợp sắm gậy, một già yếu không có sức, hai bị bệnh nặng.

Có Bí sô giả vờ già bệnh nên sắm gậy chống, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Ai thật già bệnh nên xin với Tăng già yết ma súc trượng. Nếu Tăng già cho phép, nên tiến hành theo trình tự: Trải tòa, đánh kiền chùy, thưa với tất cả, đại chúng tập họp lại xong, khi ấy Bí sô già, bệnh ngồi xổm trước thượng tọa, chắp tay thưa:

– Đại đức Tăng già lắng nghe. Tôi Bí sô tên … già bệnh suy nhược, hoặc bệnh, không có gậy thì không thể nương vào đâu, nay cầu xin Tăng già cho yết ma súc trượng. Nguyện đại đức Tăng cho tôi là Bí sô … yết ma súc trượng. Tôi là người đáng từ mẫn, nguyện xin từ mẫn (thưa ba lần).

Thứ đến sai một Bí sô tác bạch yết ma:

– Đại đức Tăng già lắng nghe. Bí sô … này già bệnh suy nhược, hoặc bị bệnh, nếu không có gậy thì không thể nương vào đâu, nay cầu xin Tăng già cho yết ma súc trượng. Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng đồng ý, nay Tăng già cho Bí sô … vì già yếu hoặc bị bệnh, yết ma súc trượng. Đây là lời tác bạch (yết ma làm theo văn tác bạch). Ai được Tăng già cho yết ma súc trượng rồi, chống gậy không phạm.

* Duyên tại thành Vương Xá. Có những Bí sô già yếu, lại thêm bệnh phong, khi lên xuống núi Linh Thứu trượt chân ngã ra đất, bình rửa bình lược nước đều bị vỡ. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô nên sử dụng lưới bọc.

Lục chúng nghe vậy, dùng tơ ngũ sắc làm lưới bọc, bị người tục bất mãn chê bai.. hỏi đáp như ở phần sắm gậy. Nếu ai cần cả gậy và lưới bọc, cùng làm yết ma một lần không có lỗi. Sau khi được cho phép, sử dụng không phạm.Duyên tại thành Thất La Phạt. Có Bí sô sau khi ăn tỏi, đến gặp đức Phật, làm lễ sát hai chân, đứng qua một bên. Phật dạy:

– Này Bí sô! Hãy ngồi xuống nhất tâm nghe Ta thuyết pháp.

Nghe Phật bảo, Bí sô lạy Phật lần nữa và ngồi qua một bên. Trong lúc nghe Phật thuyết pháp, vị này thường quay mặt qua chỗ khác vì sợ mùi hôi xúc phạm Thế Tôn. Như vậy đến ba lần, Thế Tôn đều bảo:

– Bí sô thầy hãy nhất tâm nghe lời Ta dạy.

Bí sô vẫn cứ quay mặt qua chỗ khác đến lần thứ ba, rồi lạy sát chân Phật, từ giã ra đi. Thế Tôn biết nhưng vẫn hỏi:

– Này A Nan Đà, vì sao Bí sô kia khi nghe Ta thuyết pháp thường quay mặt chỗ khác.

A Nan Đà thưa:

– Vì vị ấy ăn tỏi, sợ mùi hôi xúc phạm đến tôn nghi nên thường quay mặt nơi khác.

Phật hỏi A Nan Đà:

– Các Bí sô có ăn tỏi à?

Đáp:

– Có.

Phật nói:

– Do vị ấy ăn tỏi nên bị trở ngại việc đi vào Thánh đạo, vừa rồi nếu không ăn tỏi, nghe Ta thuyết pháp dùng trí tuệ như chày kim cương phá tan núi lớn hai mươi lăm thân kiến, đắc quả Dự lưu. Thế nên, này A Nan Đà, từ nay về sau chế định các Bí sô không nên ăn các loại hành tỏi. Ai ăn bị tội vượt pháp.

Khi ấy, Tôn giả Xá Lợi Phất đang ngồi trong chúng, suy nghĩ: nay Bí sô này không được kiến đế, ngày mai có được không? Tôn giả quán sát biết ngày mai vị ấy cũng không có duyên thấy được đế lý, liền nhập vào tịnh lự thứ tư, quán sát về sau này cũng không thấy ngày vị ấy chứng thánh, nên xuất định và nói kệ:

Vì trong thời gian ngắn

Tán tâm, không chánh niệm

Nên vị ấy đời sau

Không thấy chân đế lý.

Bấy giờ, Thế Tôn biết tâm niệm của Xá Lợi Phất nên bảo:

– Này Xá Lợi Tử! Ông không nên suy lường về cảnh giới của Phật, nó vượt trên tất cả cảnh giới của Thanh văn và Bích chi Phật. Trong tương lai có Phật ra đời hiệu là Nhất Thiết Tôn.

Người này xuất gia tu tập trong Phật pháp ấy, đoạn trừ hết các lậu chứng quả A la hán. Đức Phật suy nghĩ:

– Ăn tỏi nên Bí sô kia bị trở ngại việc thấy chân lý, vì vậy Bí sô không nên ăn tỏi. Ai vi phạm, bị tội vượt pháp.

Có Bí sô bị bệnh nặng, đến gặp thầy thuốc, nói:

– Hiền thủ! Tôi bị bệnh như vậy, mong ngài chữa trị cho.

Đáp:

– Thánh giả hãy ăn tỏi thì hết bệnh.

Bí sô:

– Hiền thủ! Thế Tôn không cho ăn.

Thầy thuốc:

– Bệnh này thuốc khác không trị được.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Phải dùng thuốc này mới hết bệnh, dùng không phạm.

Bí sô nghe dạy, bị bệnh dùng tỏi nên khi ở trong chùa, thọ dụng phòng nhà giường chỏng nệm chiếu chỗ đi đại tiểu, ra vào trong chúng, nhiễu bái tháp, lễ hương đài, đến thuyết pháp cho người thế tục, đến nhà thí chủ thọ thỉnh, đến nơi vườn cây, miếu thiên thần, vào giữa đám đông người, đến đâu mọi người đều nghe mùi hôi tỏi, nên sinh chê bai, nói:

– Sa môn Thích tử tuy đã xuất gia mà vẫn dùng tỏi bay mùi hôi khắp, khác gì chúng ta!

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô có bệnh muốn ăn tỏi, Ta sẽ dạy cho cách làm. Các Bí sô bệnh muốn dùng tỏi, nên ở phòng bên cạnh chùa, không được dùng ngoạ cụ của Tăng và phòng đi đại tiểu, không được vào giữa chúng, không được thuyết pháp cho người thế tục, không đi nhiễu tháp, không lễ bái hương đài, không đến nhà thế tục, không nên đến vườn cây miếu thờ trời chỗ đông người, nên dùng ở chỗ khuất; giả như có người thấy không sinh chê bai. Khi dùng xong, ở tại chỗ cũ trong bảy ngày, dùng hành thì ba ngày, dùng hẹ thì một ngày, sau đó tắm rửa thân thể và y phục sạch, xông mùi thơm, không còn hôi rồi mới được vào chùa. Ai không làm theo sự chế định ở trên, bị tội vượt pháp.

(Hết phần biệt môn thứ nhất).

Tụng tổng nhiếp biệt môn thứ hai:

Ngưu mao tinh suất cái

Phi thiêm Thắng man duyên

Xuất gia dược thang bình

Môn phiến chùy cân phủ.

Tụng thứ nhất trong biệt môn hai:

Ngưu mao cập ẩn xứ

Đồng sàng bất độc phi

Nhược đắc bạch sắc y

Nhiễm phú phương ưng dụng.

* Duyên xứ như trước. Sau khi dâng rừng Thệ Đa cho tứ phương Tăng, một hôm Trưởng giả Cấp Cô Độc sai người cạo tóc vào chùa cạo râu tóc … như trước. Ô Ba Nan Đà hỏi người cạo tóc:

– Ngươi có biết cắt kiểu lông bò không?

Đáp:

– Đây là tài nghệ của con, sao lại không biết?

Người thợ dùng dao kéo hớt kiểu lông bò, giữ tóc còn lại hai phần gọi là cắt kiểu lông bò. Ô Ba Đà Di lại bảo:

– Hớt ngắn đi một phần.

Cứ như vậy, cuối cùng bảo:

– Người là kẻ ngu không biết cắt tóc, hãy cắt sạch tóc rồi cho ngươi về nhà … nói rộng như trước cho đến Phật dạy:

– Bí sô không cắt tóc kiểu lông bò, ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy:

– Không cho Bí sô cắt tóc hình lông bò, có Bí sô bị mọc mụt trên đầu, khi dùng dao cạo tóc thì rất đau khổ.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên dùng kéo cắt tóc chỗ có mụt, phần còn lại cạo như thường.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả sai người cạo tóc cho Tăng như trên … Ô Ba Nan Đà thấy vậy bảo:

– Ngươi có thể làm sạch lông chỗ kín cho ta không?

Đáp:

– Đó nghề của tôi.

Cũng như trước, Ô Ba sai họ làm mãi đến chiều mới cho về, nên người thế tục chê bai. Phật dạy:

– Bí sô không được cạo lông ở ba chỗ kín, ai cạo bị tôi vượt pháp.

Có Bí sô bị mụt chỗ kín, hoặc khi có trùng đau đớn khó chịu, phế bỏ việc tu tập. Phật dạy:

– Người có bệnh nên thưa với Bí sô kỳ túc, sau đó giúp nhau cạo sạch lông chỗ vết thương, không nên nghi ngờ.

* Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô nằm chung một giường, cùng nhau xô đẩy lôi kéo cười giỡn. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Cùng ngủ chung giường có những lỗi như vậy. Ai ngủ chung giường bị tội vượt pháp”.

Có nhiều Bí sô du hành trong nhân gian, đến một làng nọ, mượn giường của người khác, chủ nhân cho mượn một cái. Nói:

– Xin mượn thêm.

Đáp:

– Nhà tôi nhiều người ngủ chung một giường, tại sao Bí sô lại đòi hỏi riêng, nhiều người nằm chung theo lý có hại gì?

Bí sô đáp:

– Thế Tôn không cho.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu các Bí sô có tâm tàm quý, giới hạnh đầy đủ thì trải vật lót thân, nằm chánh niệm tỉnh giác, giữa đặt túi đựng y hay đựng bát để cách ly nhau. Giường phải như vậy thì chiếu nệm khác căn cứ theo đây để biết.

* Duyên xứ như trước. Nhiều Bí sô du hành nhân gian, đến một thôn nọ vào nhà trưởng giả xin chỗ nằm.Trời lạnh nên họ tìm vật lót nằm. Người trong nhà sinh tâm thương xót các Bí sô nên đem vật lót nằm của mình cho các Bí sô mượn. Ai mượn được trước thì dùng nằm một mình, người sau không có phải chịu nằm lạnh suốt đêm. Họ đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên mượn được trước dùng nằm riêng, nên dùng chung và tùy theo vị già cả.

Sau đó, Ô Ba Nan Đà nhờ vị lớn tuổi nên được vật để nằm, liền dùng đắp đi kinh hành một mình, gặp đêm lạnh người khác phải chịu khổ . Vị nhỏ nói:

– Tôi chịu khổ lạnh, còn ngài kinh hành.

Ô Ba Nan Đà nói:

– Ai ngăn không cho các ngươi kinh hành.

Các Bí sô ấy phải chịu lạnh suốt đêm. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Khi mọi người cùng được vật để nằm nên dùng đắp chung, nếu cần kinh hành thì dùng vật riêng của mình. Ai dùng vật của chung, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Vào tháng mùa đông, Bí sô bị lạnh, co ro nằm nghiêng một bên. Khi trưởng giả Cấp Cô Độc vào chùa, thấy các Bí sô co ro nằm nghiêng một bên, hỏi:

– Thánh giả! Giáo pháp của Bậc Đại Sư chú trọng ở tinh cần, tại sao quý vị mãi co ro nằm để ngày trôi qua trống rỗng, không tu thiện pháp?

Bí sô đáp:

– Tâm có hỷ lạc mới có thể tu thiện pháp, đang bị lạnh cóng, làm sao tinh tấn được, tôi đang bị lạnh cóng nào ai biết được.

Trưởng giả từ giã, về đến nhà lấy năm trăm xấp vải choàng bằng bạch điệp dày gửi cúng chư Tăng. Bấy giờ, các Bí sô lấy mặc và ra ngoài du hành. Người thế tục bất tín thấy vậy có ý bất mãn chê bai, hỏi:

– Thánh giả! Chả lẽ các ngài đều hoàn tục hết hay sao?

Đáp:

– Các người không nên nói như vậy, chúng ta vì lạnh nên mặc y phục thế tục này.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được mặc y phục thế tục, nếu có việc cần dùng, lấy vật hoại sắc phủ trên y phục thế tục rồi mới được mặc. Nếu áo choàng của tăng, phải dùng vật hoại sắc lót phủ bên trong và bên ngoài, sau đó mới được mặc, làm khác vậy, bị tội.

Nhiếp tụng hai trong biệt môn thứ hai:

Suất cái vô hậu thế

Ca thanh bất phóng hỏa

Du hành mích y chỉ

Mao thiêm bất phiên phi.

* Duyên xứ như trước. Trong thành này có một cư sĩ thường buôn bán y vật để sinh sống. Sau đó ông ta thu nhập nhiều của cải, nghĩ rằng: “Có phương pháp gì tu phước nghiệp để được nhiều lợi ích”. Cư sĩ này vốn có tín tâm nên suy nghĩ: “Ta nên thỉnh Phật và Tăng, trải tấm vải đẹp lên tòa, dọn các món ăn thơm ngon, cúng dường y phục thực phẩm là phước điền lớn, nhờ nhân duyên cúng dường này ta được nhiều lợi ích”. Sau khi suy nghĩ, ông ta đến gặp Phật, lạy sát chân Ngài rồi đứng qua một bên, bạch Phật:

– Thế Tôn! Ngưỡng mong Phật và Tăng vào sáng mai đến nhà con nhận cúng dường vật mọn, nguyện Ngài từ bi nhận lời thỉnh cầu.

Đức Phật im lặng nhận lời. Biết như vậy, trưởng giả lễ Phật từ giã.Về nhà, ông ta dọn các món ăn uống thơm ngon nhất, xếp đặt tòa ngồi tốt đẹp trải bằng tấm vải tối thượng và sai sứ giả đến bạch với Phật:

– Bữa ăn đã dọn xong xin Phật biết tùy thời.

Bấy giờ đại chúng đều đến nhà ấy, chỉ có đức Phật và người tri sự ở lại chùa. Chư Phật Thế Tôn có năm nhân duyên giữ vị tri sự lại để lấy thức ăn cho Phật. Thế nào là năm?

Một: Muốn yên tịnh xa lánh nơi ồn ào.

Hai: Muốn giảng pháp yếu cho chư Thiên.

Ba: Muốn xem xét người bệnh.

Bốn: Muốn xem xét ngọa cu.

Năm: Muốn chế học xứ cho các đệ tử.

Hiện nay, Thế Tôn muốn chế học xứ. Trong khi các Bí sô đang trên đường đi đến nhà thí chủ, gặp phải mưa lớn nên y phục đều ướt. Đến nhà, họ ngồi vào tòa làm cho ố bẩn tấm vải trải. Cư sĩ thấy vậy rất bực bội bất mãn, nên suy nghĩ: “Các tấm vải của ta đều bị hỏng, vậy ta nên đem chúng cho các Bí sô”. Suy nghĩ xong, họ thưa:

– Thánh giả! Con dâng hết những vật lót ngồi, quý vị tùy ý mang đi.

Bí sô đáp:

– Hãy chờ thưa với Thế Tôn, chẳng biết Ngài có cho phép không!

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Các thầy nên biết, nếu cư sĩ vốn không có ý dâng cúng, cho vì bất mãn thì không được nhận.

Các Bí sô vâng lệnh Phật dạy nên sai người đến nói với cư sĩ:

– Quý vị biết cho, đức Phật dạy: nếu chẳng phải cư sĩ có ý dâng trước, dâng chỉ vì bất mãn thì không được nhận.

Cư sĩ ấy nghe nói như vậy, sinh tâm rất cung kính, suy nghĩ: “Những tấm vải này nếu ta đem bán thì giá trị không được một nữa, các Thánh giả đã làm cho hoại sắc, nếu họ sử dụng thật là thích hợp”. Ông ta mang những tấm vải này đến chùa, thưa với Thánh chúng:

– Trước đây con không có ý bỏ vật này, nhưng nay thật tâm đem dâng cúng chư Tăng, xin vì con mà nhận và nhuộm để sử dụng. Xin quý ngài nên che tán, dù để y không bị ướt.

Đáp:

– Cư sĩ hãy chờ ta thưa với Phật.

Họ đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Trước đó, cư sĩ không có tâm muốn cúng, nay quyết ý đem dâng chúng Tăng, các thầy nên nhận nhuộm rồi mặc vì lợi ích cho người hiện tiền chớ nghi ngại. Vì vậy, từ nay Ta bảo các Bí sô nên che lọng, dù, ai không che bị tội vượt pháp.

Lục chúng Bí sô nghe Phật cho che tán, dù, liền làm cán lọng, dù bằng vàng … bốn loại báu, và vẽ vời các màu tía rực rỡ, dùng lông chim công lợp ở trên. Bà la môn cư sĩ thấy vậy bất mãn chê bai, hỏi đáp như trước … cho đến Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không nên che loại lọng, dù như vậy. Có hai loại dù: 1.- Bằng tre; 2.- Bằng lá.

Lục chúng nghe Phật cho phép sắm dù liền sắm tán cán dài, giương lên đi lại giữa thành. Người tục thấy vậy hỏi:

– Người che tán là vị thương chủ nào, hay là trưởng giả đại phú từ phương khác đến?

Mọi người cùng tập trung lại vị kia xem hỏi, thấy là Bí sô nên cùng sinh bất mãn … cho đến Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên làm tán cán dài, nên dài bằng hai khuỷu tay hay dài bằng dù … lại nữa, khi vào làng xóm không nên che dù.

Có Bí sô đi theo đoàn buôn du hành nhân gian, đi đến một tụ lạc, đường đi ngang qua trong xóm. Bí sô che dù không dám vào xóm, đi bên ngoài xóm, bị lạc đoàn buôn, đi sau một mình nên bị giặc cướp. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu đường đi ngay trong xóm thì không được giương dù lên, ôm nghiêng một bên đi không phạm.

Có Bí sô vào xóm khất thực, vì cán dù bẩn, không dám cầm đi, gặp mưa nên bị ướt y. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người khất thực rửa sạch cán dù rồi nên mang theo, khi tạnh mưa tùy chỗ mà gửi cất, khi muốn đi khỏi xóm, mới mang theo.

* Duyên xứ như trước. Có du sĩ ngoại đạo ở phương Nam, tên Ô Đà Di thuộc nhóm Lô Ca Da, bài bác không có đời sau, lần lượt đi khắp các nơi, đến Thất La Phiệt, muốn nghỉ ngơi nên vào rừng Thệ Đa.Trước hết, ông ta đến gặp Tôn giả Kiều Trần Như, nói:

– Này Bí sô, tôi đến sư môn học ít chữ nghĩa, muốn cùng với ngài đàm luận chút ít.

Tôn giả đáp:

– Luận bàn kiêu ngạo không phải là việc của tôi, ông hãy tìm chỗ khác không nên ở đây.

Ông ta đến gặp Mã Thắng Bạt Đà La, Đại Danh Bà Sáp Ba, Danh Xứng Bộ Luật Noa, Ngưu Chủ Tỳ Ma La, Thiện Tý La Hổ La. Gặp vị nào, ông ta cũng nói:

– Này Bí sô! Tôi đến sư môn học ít chữ nghĩa, muốn cùng Tôn giả đàm luận chút ít.

Các Tôn giả đều nói:

– Này Bà la môn, luận bàn kiêu ngạo không phải là việc của tôi, ông hãy tìm nơi khác không nên ở đây.

Lần lượt ông ta đến gặp Tôn giả Xá Lợi Tử, cũng hỏi như trước. Tôn giả Xá Lợi Tử liền nhập định quán sát, xem xét ngoại đạo này có thiện căn không?

– Quán sát biết có Nhân duyên với ai?

– Biết có duyên với mình, lại có người khác nhờ nghe luận nghị mà được điều phục không?

– Quán sát thấy có bao lâu mới thành tựu?

Trong vòng bảy ngày.Sau khi biết như vậy, Xá Lợi Tử bảo:

– Người muốn tranh luận, thật là việc tốt, hãy tổ chức luận nghị trường tại chỗ …

Vào ngày đầu tiên, Tôn giả Xá Lợi Tử lên trên tòa cao, đưa ra chủ trương của tông môn mình, cùng đàm luận với vị kia, mỗi khi xuống tòa thường chưa giải quyết hết ý nghĩa vấn đề. Như vậy từ hai, ba cho đến bảy ngày, tiếng đồn vang dậy khắp các nước cùng biết phương Nam có một ngoại đạo thuộc nhóm Lô Già Da, bài bác không có đời sau, tên là Ô Đà Di thông minh đại trí, du hành khắp nơi, đến Thất La Phiệt cùng Xá Lợi Tử lập luận với nhau, đã qua bảy ngày chưa phân thắng bại.Có vô lượng trăm ngàn chúng sinh có duyên đều vân tập đến. Có người phát tâm hoan hỷ, hoặc có thiện căn trước đây nay thuần thục. Tôn giả Xá Lợi Tử suy nghĩ:

– Người có duyên với ta, nhân nghe luận nghị mà được hóa độ, nên tập họp lại trong lúc này.

Tôn giả đem hết ý nghĩa ra giảng thuyết cho khắp mọi người. Khi ấy, ngoại đạo kia tin hiểu, tâm ý khai thông, chắp tay đứng dậy thưa:

– Đại đức! Con xin được xuất gia trong pháp luật thiện thuyết, mong ngài từ bi cứu tế cho con, được siêng năng tu tập phạm hạnh với đức Thế Tôn.

Xá Lợi Tử biết tâm chí thành của vị này nên cho xuất gia, thọ cận viện và dạy bảo chánh pháp. Vị này tinh tấn phát tâm dũng mãnh, đoạn trừ sạch các lậu hoặc chứng quả A la hán. Khi ấy, tất cả đại chúng trong hội thấy sự việc này đều cho là việc hy hữu, cùng nói:

– Tôn giả Xá Lợi Tử thật là thông minh, đã dùng pháp chiến thắng ngoại đạo kiêu mạn, làm cho họ xuất gia.

Tôn giả quán sát căn cơ khác nhau và sự ưa thích không đồng của đại chúng, tùy theo túc duyên của họ mà thuyết pháp làm cho ức vạn chúng sinh nghe pháp đều được chứng ngộ khác nhau, hoặc chứng quả Dự Lưu Nhất Lai Bất Hoàn, hoặc xuất gia chứng quả A la hán, hoặc thọ Tam Quy và năm Học Xứ, ngoài ra đều phát sinh tín tâm sâu xa với Tam Bảo, chắp tay ân cần từ giã ra về.

Bí sô đem sự việc này bạch Phật. Phật bảo:

– Này các Bí sô, không phải khắp nơi đều có Xá Lợi Phất, người tương tự như vậy cũng không th? tìm, vậy nên Ta cho phép các Bí sô học Lô Già Đa … các loại ngoại đạo luận.

Các Bí sô nghe Phật cho phép học luận thư bên ngoài, thì không biết chọn lựa, kẻ ngu muội cũng học ngoại thư. Phật dạy:

– Không nên cho kẻ ngu si ít trí tuệ không phân minh học ngoại thư. Người tự biết thông tuệ đa văn có trí nhớ tốt, có thể chiến thắng ngoại đạo mới được học tập.

Những người thông minh trí tuệ mãi học ngoại điển không tu tập thiện pháp. Phật dạy:

– Không được như vậy.

Họ thường học tập ngoại điển. Phật dạy:

– Chia thành ba thời gian, hai thời đọc kinh Phật, một thời học tập ngoại điển.

Bí sô chia năm, tháng thành ba thời gian. Đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Mạïng sống mau lẹ, vô định trong sát na không nên chia năm tháng thành ba thời. Hãy chia một ngày làm ba thời gian.

Bí sô học ngoại điển vào buổi sáng, buổi chiều đọc kinh Phật. Phật dạy:

– Vào sáng và sau trưa đọc kinh Phật, đến chiều tối mới xem ngoại điển.

Bí sô đọc qua, không tụng thuộc văn, bỏ qua liền quên. Phật dạy:

– Nên tụng.

Họ không biết lúc nào nên tụng. Phật dạy:

– Như ngày có ba tiết, đêm cũng có ba thời.

* Duyên xứ như trước. Tôn giả Xá Lợi Tử cho hai người con nhà Bà la môn xuất gia, tên Ngưu Thọ và Ngưu Sanh và dạy hai người đọc tụng kinh pháp. Sau đó, hai vị này cùng nhau du hành nhân gian, đến một tụ lạc được nhiều lợi dưỡng nên ở lại thôn này. Trước khi xuất gia, hai vị này đã học pháp ca vịnh theo âm của Bà la môn, do tập quán này nên vẫn đọc tụng theo âm thanh ngôn từ cũ. Bỗng nhiên, một người bị bệnh qua đời. Người còn lại buồn rầu suy nhược, quên gần hết chuyện đã qua, nên trở về thành Thất La Phạt, vào rừng Thệ Đa. Sau khi nghĩ ngơi, đến gặp Tôn giả Kiều Trần Như, sau khi lễ bái, bạch với Tôn giả:

– Xin ngài ôn kinh cho con.

Đáp:

– Lành thay! Ta sẽ tụng cho ông nghe.

Khi Tôn giả tụng được ít nhiều, Bí sô thưa:

– Kinh điển Tôn giả vừa tụng, văn từ đều sai lạc, âm vận không dài, có sự thiếu sót.

Đáp:

– Này con, xưa nay ta tụng tập như vậy.

Bí sô làm lễ từ giã rồi đi đến gặp các Tôn giả Mã Thắng Bạt Đà La Đại Danh Bà Sáp Ba Danh Xưng Bộ Luật Noa Ngưu Chủ Tỳ Ma La Thiện Tý La Hổ La. Sau khi đến nơi, bạch:

– Tôn giả! Xin ôn kinh cho con.

Đáp:

– Lành thay, ta sẽ tụng cho ông nghe.

Khi Tôn giả tụng được ít nhiều … như ở trước … cho đến từ giã rồi đi đến Tôn giả Xá Lợi Tử, sau khi làm lễ, thưa:

– Ông Ba Đà Da xin ôn kinh cho con.

Đáp:

– Lành thay, ta sẽ tụng cho ông.

Khi đồng tụng, Bí sô kéo âm vận dài, âm thanh của Xá Lợi Tử lại kéo dài hơn, nên Bí sô thưa:

– Đại sư! Các Tôn giả khác đều đọc tụng nhầm lẫn, chỉ có câu và tiếng của thầy không sai.

Đáp:

– Ngươi là kẻ ngu si tự mình sai lầm, lại bài báng bậc trí khác tụng kinh không đúng. Các vị đại đức ấy đều không sai lầm.

Sau khi bị thầy đả phá, Bí sô này phải im lặng. Các Bí sô đem việc này bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Bí sô tụng kinh với âm thanh kéo dài như ca vịnh, gây ra lỗi như vậy. Vì vậy Bí sô tụng kinh không được kéo dài âm thanh như ca vịnh. Bí sô nào dùng âm thanh Xiển Đà để tụng kinh điển, bị tội vượt pháp. Nếu ai theo tiếng địa phương cần phải kéo dài âm thanh, thì tụng vậy không phạm. (Xiển Đà là pháp đọc tụng của Bà la môn, kéo dài âm thanh, dùng ngón tay ra dấu để phân tiết đoạn, bác sĩ đọc trước, những người khác đọc theo)