Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 19

Nhiếp tụng ba trong biệt môn năm:

Phật tam chuyển pháp luân

Sơ độ ngũ nhân dĩ,

Bất hoán danh tộc đẳng,

Câu thi tuyên lược giáo.

* Như vầy tôi nghe: Một thời Đức Bạc già phạm trú trong rừng Thi lộc, Tiên Nhân Đọa Xứ, thuộc Ba La Ny Tư.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo năm Bí sô:

– Này các Bí sô, đây là Khổ Thánh Đế. Đối với pháp được nghe này, như lý tác ý thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, đây là pháp Khổ Tập, Khổ Diệt, Thuận Khổ Diệt Đạo Thánh Đế, như lý tác ý thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Khổ Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy các ông nên biết, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Khổ Tập Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy các ông nên đoạn, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Khổ Diệt Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy các ông nên chứng, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Thuận Khổ Diệt Đạo Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy các ông nên tu, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Khổ Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy Ta đã biết, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Khổ Tập Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy Ta đã đoạn, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Khổ Diệt Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy Ta đã chứng, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô, Thuận Khổ Diệt Thánh Đế này là pháp đã được hiểu rõ, như vậy Ta đã tu, như lý tác ý với pháp được nghe này thì phát sinh nhãn trí minh giác.

Này các Bí sô! Ta đối với pháp Tứ Thánh Đế này, vì đã hiểu rõ ba chuyển với mười hai hành tướng, nên nhãn trí minh giác đã phát sinh, do đó đối với chư thiên, ma, Phạm, sa môn, bà la môn, tất cả thế gian, Ta đã trừ bỏ tất cả phiền não, tâm được giải thoát, liền chứng đắc được Vô thượng bồ đề.

Khi Thế Tôn thuyết pháp này, cụ thọ Kiều trần như và tám vạn chư thiên viễn trần ly cấu, đắc pháp nhãn tịnh.

Phật bảo Kiều Trần Như:

– Ông hiểu rõ pháp này không?

– Bạch Thế Tôn! con đã hiểu.

Phật lại hỏi:

– Ông hiểu rõ pháp này không?

– Bạch Thiện thệ! con đã hiểu.

Do Kiều Trần Như hiểu rõ pháp này, nhân đó có tên là A nhã Kiều Trần Như (A Nhã nghĩa là hiểu rõ).

Nghe Phật thuyết như vậy, dược xoa dưới đất nói lớn tiếng với nhân thiên:

– Các vị nên biết. Đức Phật ở trong rừng Thi lộc, Tiên nhân đọa xứ, thuộc Ba La Ny Tư, giảng thuyết rộng ba lần chuyển mười hai hành tướng pháp luân. Do đó, đối với thiên, nhân, ma, phạm, Sa môn, Bà la môn, tất cả thế gian, Ngài làm việc lợi ích lớn, khiến cho người đồng phạm hạnh mau đến chỗ Niết Bàn an ổn. Chư thiên phát triển, A Tu La suy giảm.

Do lời tuyên cáo của dược xoa ấy, chư thiên, tứ đại thiên vương đều nghe rõ hết. Lần lượt như vậy, trong khoảng sát na truyền đến tận lục dục thiên, rồi trong khoảng khắc khắp cõi Phạm Thiên đều nghe tiếng vang này. Nghe xong, phạm chúng lại phổ biến khắp nơi nói rộng như trước. Nhân đó, kinh này tên là Tam Chuyển Pháp Luân.

Năm Bí sô và chư thiên … nghe Phật thuyết xong, hoan hỷ phụng hành.

Sau khi Phật ba lần vì năm người, chuyển pháp luân rồi cho họ xuất gia thọ cận viên trở thành Bí sô. Đối với Như Lai, năm Bí sô vẫn gọi bằng tên hay hiệu của thị tộc hoặc gọi là cụ thọ.

Phật bảo các Bí sô:

– Các ông không nên gọi Như Lai bằng tên họ, hiệu thị tộc hay cụ thọ. Vì sao?

– Bí sô nào đối với Như Lai mà gọi bằng tên, thị tộc hay cụ thọ, chính là người si, chịu khổ não lâu dài trong đêm dài tối tăm vì làm việc không lợi ích. Vì vậy, các ông không nên gọi Như Lai bằng tên họ … ai vẫn gọi như vậy bị tội vượt pháp.

Như Phật dạy không nên gọi Như Lai bằng tên họ … bị tội vượt pháp. Có Bí sô trẻ tuổi, ngoại trừ Phật Thế Tôn ra, đối với các Bí sô kỳ túc khác, đều gọi bằng tên họ … cho đến cụ thọ.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô trẻ tuổi cũng không nên gọi các vị kỳ túc bằng tên họ thị tộc hay cụ thọ. Có hai cách gọi tên là đại đức hay cụ thọ. Bí sô nhỏ tuổi nên gọi vị già là đại đức. Vị già gọi vị trẻ là cụ thọ. Ai không làm như vậy bị tội vượt pháp.

Đức Phật đang ở giữa rừng Sa la song thọ, vùng đất Tráng sĩ, thành Câu Thi Na. Bấy giờ, Thế Tôn sắp vào Niết bàn, Ngài bảo các Bí sô:

– Ta đã tuyên thuyết rộng tạng Tỳ Nại Da cho các ông nhưng chưa nói tóm lược. Nay, Ta lại thuyết về lược giáo. Các ông hãy chú ý lắng nghe và ghi nhớ kỹ.

Này các Bí sô, hoặc khi có việc nào mà từ trước đến nay Ta chưa ngăn, chưa cho phép, nhưng việc này trái lại sự không thanh tịnh, thuận theo sự thanh tịnh thì đấy là sự thanh tịnh nên thi hành. Nếu việc ấy trái lại sự thanh tịnh, thuận theo sự bất tịnh thì đấy là sự bất tịnh không nên làm.

Đây là việc phải tuân giữ, không được nghi ngờ.

Tụng thứ tư trong biệt môn năm:

Xả – đọa vật không phân,

Văn trù tùy ý súc,

Tam cổ trượng tác phủ,

Ưng trương yết sĩ na.

Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Có Bí sô chứa y dư phạm xả nên đem y đến trước thượng tọa để xả. Thấy y này, vị tri sự suy nghĩ: – Hôm nay tăng già được nhiều lợi vật, nên bán để phân chia.

Vị này liền lên tiếng rao bán. Cả chúng cùng nhau phân chia làm cho vị kia bị thiếu hụt y. Bí sô bạch Phật. Sau khi suy nghĩ: – Đem y phạm xả ra xả giữa tăng chúng có lỗi như thế, vậy không nên đem y phạm xả ra xả giữa tăng, Ngài bảo các Bí sô: - Ngày trước Bí sô phạm xả, đem y xả cho tăng nên bị phân chia làm cho thiếu y. Do đó không nên xả y cho tăng chúng mà xả cho cá nhân. Người nào không biết tuy xả cho tăng thì cũng không nên phân chia. Ai đem y dư xả cho chúng tăng và người phân chia, cả hai đều bị tội vượt pháp.

Như Phật dạy đem y dư xả cho cá nhân, có Bí sô phạm dư y nên đem đi xả. Khi nhận được y, người không hiểu biết vẫn mặc nhiên giữ lấy không biết hoàn trả y lại.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên sai người khác đến dạy kẻ không hiểu biết. Nếu họ trả lại thì tốt, nếu họ không đưa nên cưỡng ép lấy lại mà thủ trì. Y bị xả này chỉ là tác pháp chứ không phải cho luôn. Nhưng khi xả y phải tìm người hiểu biết pháp, sau đó mới xả.

* Duyên khởi tại thành Quảng Nghiêm. Bị muỗi, ve cắn chích, các Bí sô dùng móng tay gãi vết thương làm cho toàn thân rướm máu. Thấy vậy, người thế tục hỏi vì sao, Bí sô đáp rõ.

Họ nói:

– Thánh giả, chẳng lẽ các ngài không có mùng ngăn muỗi hay sao?

Đáp:

– Thế Tôn chưa cho phép, làm sao mà sắm.

Thế Tôn đại bi tất cho phép việc này.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Cho phép các Bí sô sắm mùng ngăn muỗi.

Bí sô không biết làm như thế nào. Phật dạy:

– Chu vi mười hai khuỷu tay, trên làm nóc. Nóc mùng dài bốn khuỷu tay, rộng hai khuỷu tay, làm mùng cao thấp tùy theo thân người.

Họ may thẳng hết, lấy giáp mí làm cửa, nên trùng muỗi bay vào. Phật dạy:

– Không nên may tận cùng mà chừa lại một ít xếp lên nhau làm cửa. Trời nóng giở cánh mùng lên. Nếu dưới biên, muỗi bay vào, nên nhét dưới chiếu hoặc dùng vật khác chận lại, không cho chúng vào.

* Duyên xứ như trước. Như Phật dạy, dùng nước phải lược. Các Bí sô dùng tay cầm lưới mãi nên rất mệt nhọc. Phật dạy:

– Cột trên đầu gậy, mở lưới lấy nước.

Họ làm vậy, vẫn mệt nhọc. Phật dạy:

– Cầm ba cây gậy chụm lại, dùng dây cột gậy lại.

Dây cột không đứng vững. Phật dạy:

– Gần đầu gậy khoan ba lỗ, xỏ dây vào cột chặt, hoặc trên ba cây, cột bằng vòng sắt dưới mở rộng, cột lưới vào hai cây, mở rộng lưới ra lược lấy nước.

Khi rót nước, bị tràn chảy ra đất. Phật dạy:

– Chú ý rót nước chớ để chảy tràn.

Đáy bình không kê nên bị nghiêng ngã. Phật dạy:

– Nên kê bình cho vững chớ cho lay động.

Nước trong lưới lược chảy quá nhanh, làm cho trùng bị ngất ngư. Phật dạy:

– Nên đặt vật trong lưới.

Bí sô không hiểu. Phật dạy:

– Dùng cát hay phân bò khô làm cho ướt rồi đặt vào lưới.

Vẫn không giữ được nước. Phật dạy:

– Nên làm bồn giữ nước.

Bí sô không biết làm bồn thế nào. Phật dạy:

– Bồn có hai loại, bằng đồng và đất.

Bí sô giữ bồn bằng tay nên rất mệt nhọc. Phật dạy:

– Không nên giữ bằng tay, nên khoét ba lỗ trên thành bồn, dùng dây cột trên cây chụm chảng ba cho thật vững chắc, nên đặt góc lưới vào trong bồn để giữ mạng sống cho trùng. Nếu lưới quá dày, nước không xuống được, nên dùng cây trơn đập nhẹ ngoài lưới.

Bí sô nhìn vào bình không đựng đầy nước nên không thấy được trùng. Phật dạy:

– Nên rót nước cho đầy bình, để nước đứng yên mới quan sát trùng được.

Trên nước có bụi, xem trùng không thấy. Phật dạy:

– Gạt bụi đi mới xem. Nếu là trùng nhỏ nên dùng đầu ngón tay chỉ cho người khác.

Trùng nhỏ chạy nhanh, thấy không rõ ràng. Phật dạy:

– Nên dùng cọng tranh hay cọng cỏ … mà chỉ rõ.

Khi lược được trùng, Bí sô chụp lưới trên miệng giếng, tuy trùng có rơi xuống nước nhưng phần lớn ngất ngư hay bị chết. Phật dạy:

– Nên làm bồn phóng sinh đổ nước vào bên trong.

Bí sô liền làm bình này, khi đầy thì đổ xuống, nhưng còn trùng đã lấy bình ra, trùng vẫn chết như cũ. Phật dạy:

– Nên dùng bồn này chứa trùng rồi để vào mặt nước đổ xuống cho không còn, mới lấy bồn ra.

Bí sô không hiểu nên làm nhiều chậu phóng sinh. Có lúc không tìm được chậu phóng sinh. Phật dạy:

– Nên cột dây vào lưới lược, phương tiện thả xuống nước, trút ra cho trùng đi, sau đó kéo lên.

(Chậu phóng sinh này, các nước phương Tây đã làm từ lâu, ai cũng hiểu. Xứ Đông hạ này xưa nay chưa có nên cần phải chỉ rõ ý nghĩa, nếu không trình bày đầy đủ thì không nhờ đâu mà hiểu. Chậu này có thể làm bằng đồng sắt đất gỗ. Nếu dự định mang đi theo nên làm bằng đồng chứa được chừng hai, ba thăng như bình bằng đồng nhỏ, cột bằng dây đồng có thể luồn tay qua được, một bên cạnh đáy gắn nút đồng nhỏ, có thể lọt vừa đầu chiếc đủa tre. Khi đi khất thực, mang trên vai trái phủ y lên trên, tay phải ôm bát. Sau khi khất thực và dùng xong, có thể an trí bát nơi nhà nào đó, tự dùng dây sạch như gân thô, tùy theo giếng sâu cạn mà thả bình xuống lấy nước. Dùng lưới nhỏ vừa đủ để lược. Dùng một đầu dây xuyên qua lỗ nút cột thật chặt, dựng đứng dây lên vừa bằng bình, trên dây ngay chỗ ngang bằng bình, cột vào một nút nhỏ bằng sắt cho cân bằng không để nghiêng ngã, phải dự bị làm trước không phải khi múc nước mới tìm. Dùng lưới nhỏ bịt không cho trùng vào lọ, từ từ thả xuống, đến mặt nước rung nút sắt giật dây cho bình úp xuống, nhúng xuống ba lần mới kéo bình lên. Đây là cách thức khi khất thực. Nếu tại chùa, xử dụng bình sắt thường dùng đổ xuống giếng như trước nhưng có khác chút ít, ngay vòng đáy bình gắn một vòng sắt làm nút chừng ba ngón tay, đặt bình vào trong vòng sắt này để bình đứng vững dưới nước và đặt trùng bên trong, thả xuống mặt nước nghiêng đổ ra cho đúng cách; nếu giếng sâu cũng có thể làm được. Nếu làm dây riêng thì mắc công. Nếu giếng quá sâu có thể làm bồn riêng để giữ, hoặc có thể đổ ra sông hồ. Sau khi đổ nước xong cần phải rửa bồn sạch. Pháp này là như vậy.

Phàm ai học thánh giáo Như Lai thì lấy từ bi làm gốc. Những giới luật chế ra, có tánh và giá tội; giá khinh tánh trọng. Trong tánh tội, sát sinh đứng đầu, vì thế người trí theo chân lý nên hộ mạng chúng sinh. Nếu cho sát sinh là nhẹ thì giới nào là nặng? Ai có thể làm được như trên, hiện tại được quả báo trường thọ, đời sau được sinh thế giới thanh tịnh. Xứ Thần châu này hơn bốn trăm thành, người xuất gia có hàng vạn cách sinh hoạt nhưng hiếm người để tâm đến việc lược nước. Do tập tục nên xem thường, coi nhẹ lời Phật dạy, không thể tất cả đều được học và nghe, mong mỏi những vị tu hành thay đổi dần những tập tục cũ. Giả sử học thông ba tạng, tọa chứng bốn thiền, ngăn tưởng không sinh, tịnh tâm với không lý nhưng không hộ mệnh chúng sinh cũng bị Phật chê trách. Tội đầu tiên trong mười nghiệp ác, ai thay thế cho được. Lại như thấy đồ tể dẫn dê vào chùa, chẳng qua là việc thả vài sinh mạng, mọi người trông thấy đều vỗ tay khen thiện, nào biết trong phòng dùng nước hàng ngày giết hại ngàn vạn chúng sinh. Đã biết giáo lý, cần phải cẩn thận lược nước quan sát chúng sinh.Tự lợi lợi tha, khéo hộ trì, khéo suy nghĩ. Lại sai khiến người khác cày ruộng đào cây chỉ cầu lợi nhỏ, không thấy hại lớn. Sát hại cả trên bờ dưới nước làm chết vô số sinh linh, tội lỗi như vậy, biết sẽ thế nào? Biết nhưng đành bó tay, khi lâm tử bị người khác phán xét. Thế nên kinh nói:

– Kẻ sát sinh sẽ bị đọa địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, giả như được làm người thì chết yểu nhiều bệnh. Than ơi! khổ này ai thay cho được. Như có ai làm được (việc lược nước) thật lành thay, thiện thay, cùng kết thiện duyên từ bi ở lần đầu hội Long hoa … rộng như ở truyện ấy, đây không trích dẫn ra.)

Các Bí sô dùng lưới lược nhưng không thường giặt rửa, không để khô, không hong nắng, không lật trở, làm cho lưới mau hư. Phật dạy:

– Dùng lưới lược nên giặt rửa … ai không làm như vậy bị tội vượt pháp.

Có Bí sô lược nước cho đại chúng, vì chúng quá đông nên người lược rất mệt nhọc. Phật dạy:

– Nếu chúng đông, lưới lược nước chậm không cung cấp kịp nên làm nồi lược nước.

Bí sô không biết làm thế nào. Phật dạy:

– Nên làm nồi bằng đồng, sắt hay đất, dưới đáy có lỗ bằng cái chén nhỏ. Làm hình gương sen cao chừng bốn ngón tay, trên mặt xoi nhiều lỗ lớn như đầu lớn của chiếc đũa, phủ vải hay lụa lên trên dùng dây buộc chặt lại, gắn vào bên trong để lược nước. Dùng xong giặt tấm vải phủ theo như ở trước.

Các Bí sô đem rận và rệp cùng các loại trùng bỏ ngoài đất trống làm cho chúng ngất ngư. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Đối với sinh vật, không được treo bỏ ngoài đất trống, cũng không nên vứt bỏ bừa bãi. Rận thì để trong lụa cũ, nếu không có thì để trong bọng cây, rệp thì bỏ trong cỏ xanh. Nếu không có cỏ xanh thì bỏ chúng nơi mát mẻ. Các loại trùng khác thì an trí chúng nơi thích hợp.

Cụ thọ Ô ba ly bạch Phật:

– Nước đã lược rồi chưa xem được uống không?

Phật dạy:

– Không được vì không xem xét.

– Đại đức, nước không lược nhưng có xem, được uống không?

Phật dạy:

– Được, vì có xem xét.

* Duyên xứ như trước. Như Phật dạy, chúng tăng an cư xong nên trương y yết sĩ na. Vua Thắng Quang nghe Phật cho phép liền gửi y Yết Sĩ Na dâng lên Đại Chúng. Phu nhân Thắng Quang, phu nhân Hành Vũ và trưởng giảû Cấp Cô Độc cùng những hạng cư sĩ kính tín gửi đến nhiều y để cúng đến cho tăng dùng. Các Bí sô chỉ lấy một y làm Yết Sĩ Na, số còn dư trả lại cho chủ. Nghe như vậy, vua nói:

– Thánh giả, những vật này của chúng con đã cúng cho tăng, nay làm sao lấy trở lại.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Do đó, từ nay Ta cho phép các Bí sô thọ nhận y này, tùy theo nhiều y nên sai nhiều người. Người làm trương y nên lấy một y để tác pháp thủ trì, số còn lại nên cất giữ làm lợi vật an cư cho tăng.

Nhiếp tụng năm trong biệt môn năm:

Tử hậu chúc thọ biệt

Ủy ký giả thân tử,

Tha phương thông ủy ký,

Nhược tử đối dư nhân.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Một trưởng giả sống trong thành có ba người con. Người con út xuất gia trong Phật pháp, du hành nhân gian. Khi vị này ra đi chưa bao lâu, người cha bị bệnh. Khi sắp chết, ông ta gọi hết thân thuộc lại, bảo với hai người con:

– Hãy gom hết tài sản trong nhà lại đây.

Sau khi họ đem lại, ông ta chia làm ba phần, hai phần cho hai người con tại gia, phần còn lại cho người con xuất gia. Sau khi di chúc như vậy, ông ta qua đời. Như có bài tụng:

Tích tụ đều tiêu tán,

Cao tột tất sụp đổ,

Hội họp phải biệt ly,

Có sống đều phải chết.

Khi ấy, hai người hỏa thiêu đúng pháp, buồn thảm cư tang. Nghe cha qua đời, người con xuất gia suy nghĩ: Ta có anh em, nay nên trở về thuyết pháp cho họ.

Về đến nhà, anh em gặp nhau cùng hết sức bi ai. Người anh nói:

– Em không nên khóc, ngày cha qua đời, có di chúc để lại một phần tài sản cho em.

Người em suy nghĩ:

– Như Thế Tôn dạy, người cho sau khi chết, không phải cho một cách tốt đẹp, không nên nhận vật ấy.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người đời chết có tâm hy vọng, Bí sô qua đời không có tâm hy vọng. Đây là tâm hy vọng của người đời, nhận không có lỗi, tùy ý xử dụng.

* Duyên xứ như trước. Bí sô nọ bị bệnh, bảo Bí sô khác:

– Hãy chăm sóc tôi đàng hoàng, y bát của tôi sẽ để lại cho ông.

Người kia chăm sóc, không lâu Bí sô bệnh qua đời. Thấy vị này đã chết nên người kia lấy y bát đem về phòng mình. Các Bí sô cùng tập họp lại, hỏi:

– Y bát của người chết đang ở đâu?

Vị ấy đã cho tôi. Vị này đáp và kể lại đầy đủ sự việc trên.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người kia ngu si, sao không cho khi còn sống, chờ chết mới cho; không có pháp nói rằng chết rồi mới cho. Nên lấy lại vật ấy, đại chúng cùng phân chia, nên phân cho theo tiêu chuẩn.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô nhờ Bí sô kia phân biệt( tịnh thí) y vật, bỗng nhiên qua đời. Bí sô kia liền lấy y vật để trong phòng mình. Sau khi đưa tử thi lên xe đi hỏa thiêu rồi trở về, vị tri sự vào phòng người chết lần lượt tìm thấy y bát và lược nước của người chết nên đem những vật ấy về phòng chúng tăng. Có Bí sô hỏi:

– Đem đến vật này, còn nhiều vật khác sao không đem đến?

– Trong phòng chỉ có thứ này, không còn vật khác.

Người khác nói:

– Có một Bí sô là bạn người chết nếu hỏi vị ấy thì biết có còn hay không.

Được hỏi, vị ấy đáp:

– Người ấy có đưa cho tôi để phân biệt nên tôi giữ y ấy.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Đây là tác pháp không được giữ lại, nên lấy về cùng phân chia.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô đưa y cho vị khác phân biệt. Vị này bỗng nhiên qua đời. Bí sô liền đem y này xả cho tăng già.

Đại chúng hỏi:

– Đây là vật của ai?

– Đây là vật của tôi đưa vị khác phân biệt. Họ qua đời, tôi đem vật này giao cho đại chúng.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Tác pháp nên như vậy, tuy là vật đưa họ để phân biệt nhưng không thuộc về họ, hãy lấy lại đem về dùng.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô đưa y vật cho Bí sô khác phân biệt. Bí sô đưa vật để phân biệt thình lình hoàn tục. Sau đó, vị này nhớ lại … Bí sô kia từng nhận y của ta để phân biệt. Nay ta hoàn tục nhưng vật kia thuộc về ta, vậy nên đến đòi lại.

Đến nơi, vị ấy thưa:

– Thánh giả, ngài đã từng nhận y của con để phân biệt, nay xin trả lại con.

Bí sô bạch Phật. Sau khi suy nghĩ:

– Do các Bí sô lấy Bí sô khác làm người để ký gửi, rồi lại nhờ vị ấy làm người phân biệt nên có lỗi như vậy.

Phật dạy:

– Ta chế cho các Bí sô không nên nhờ người mà mình ký gửi để phân biệt y vật. Ai làm vậy, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô nhờ Bí sô khác phân biệt y vật. Người tác pháp phân biệt là hạng ưa tranh đấu thường cạnh tranh quấy nhiễu các Bí sô, bị sân hận nên muốn bỏ ra đi. Thấy vị kia sắp bỏ đi, người nhờ phân biệt y khóc lóc, nói:

– Xin đừng đi.

Tuy hết sức giữ lại nhưng vị kia vẫn không ở, mọi người bảo:

– Thầy chớ giữ lại, ông ta là người ưa đấu tranh làm nhiễu loạn mọi người.

– Làm sao tôi không giữ lại, vì tôi thường nhờ ông ấy phân biệt y vật. Nơi khác không có người để ký gửi.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Giả sử Bí sô muốn ký gửi đang ở hải ngoại, chỉ cần ngay tại chỗ đang ở chỉ về nơi cần ký gửi cũng không có lỗi.

Bấy giờ, có Bí sô chỉ Bí sô khác đang ở rất xa làm người ký gửi. Người ấy bị qua đời. Khi các Bí sô nghe được thì đã trải qua nhiều ngày, nên không biết thế nào. Bí sô bạch Phật.

Phật dạy:

– Khi vừa mới nghe chết thì những vật mới hay cũ phải ký gửi ngay cho người khác.

Nhiếp tụng sáu trong biệt môn năm:

Giới ngoại bất dữ dục,

Tương hành bất triển chuyển,

Thuyết giới, tùy ý sự,

Vi giả tinh chiêu khiên.

* Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô tuy ở ngoài giới nhưng lại gửi dục cho người trong giới. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được ở ngoài giới gửi dục cho người trong giới.

Thấy Phật không cho phép như vậy, có Bí sô muốn ra khỏi giới, khi sắp lên đường, lục chúng cố bắt ép vị này thuyết dục. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người muốn ra ngoài giới, không cần phải gửi dục.

Nghe như vậy, Lục chúng ở ngoài giới vẫn giữ dục qua lại, cho đến cả sáu người lần lượt giữ dục cho nhau. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được ngoài giới mà lần lượt giữ dục cho nhau. Ai làm vậy, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Như Thế Tôn dạy, nữa tháng nên thuyết giới, Lục chúng Bí sô cùng giữ dục thanh tịnh cho nhau ở ngoài giới. Phật dạy:

– Không nên như vậy.

Họ lại lấy dục người sắp ra đi, lại lần lượt thay nhau lấy dục thanh tịnh rộng như nói trên. Phật dạy:

– Đều không được làm. Ai làm vậy bị tội vượt pháp.

Như Phật dạy, sau khi an cư, Bí sô nên đem ba việc thấy, nghe, nghi ra tác pháp tùy ý (tự tứ). Lục chúng Bí sô tự tiện tác pháp tùy ý ở ngoài giới, giữ người sắp đi, lần lượt thay nhau tùy ý ở ngoài giới … cũng như nói trên … đều không được làm.

Nhiếp tụng bảy trong biệt môn năm:

Ung khả tri nhân số,

Tùy – ý nhậm hành trù,

Bất dữ tục đồng tọa,

Lão tiểu ưng tùy hạ.

*Duyên xứ như trước. Trong thành này có bà la môn nhân đi ra ngoài, đến rừng Thệ đa, phát sinh ý nghĩ hiếm có, ta hãy thử hỏi trong chùa có bao nhiêu vị. Sau khi gặp Bí sô hỏi về nhân số trong chùa, Bí sô đáp:

– Tôi không biết được.

Bà la môn nói:

– Số binh lính của vua Thắng Quang nước Kiều Tát La còn biết được, vì sao không biết số lượng tăng đồ trong chùa.Vị kia đành im lặng.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Cần phải biết nhân số.

Bí sô liền đếm số từng người, có lúc tính bằng đốt tay nên không nhớ hết. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên đếm bằng thẻ, sau khi nắm được tổng số, báo cho chúng biết.

Bí sô không biết lấy nhân số vào lúc nào. Phật dạy:

– Nên lấy nhân số vào lúc an cư.

Lại có trưởng giả vào rừng Thệ Đa, thấy các Bí sô siêng năng đọc tụng chánh niệm Tịnh Lự nên phát sinh tín tâm trong sạch. Muốn biết tăng số để cúng dường ngọ trai, trưởng giả hỏi Bí sô:

– Trú xứ này tất cả có bao nhiêu vị?

Sau khi được báo số người, trưởng giả về nhà bảo gia nhân:

– Sáng mai, ta muốn thỉnh Phật và Tăng đến nhà cúng dường ngọ trai với số lượng … vị. Tùy theo số lượng chúng tăng, các ngươi nên bày biện đầy đủ.

Họ vâng dạ và bày biện các dụng cụ để cúng dường trong nhà.

Bấy giờ, vào giờ đại chúng vân tập, trưởng giả đến chùa báo với tri sự:

– Xin ngài vì con bạch với tăng già là trưởng giả … vào ngày mai sẽ thỉnh Phật và đại chúng đến nhà thọ trai.

Sau khi thưa thỉnh, trưởng giả từ tạ ra về.

Bấy giờ lại có những Bí sô khác từ nhân gian đến vườn Cấp Cô Độc. Ngay đêm ấy, trưởng giả kia bày biện các món ăn thơm ngon, trải tòa, an trí bồn nước, tăm xỉa răng, bột để rửa, sáng sớm sai người đến bạch Phật và tăng:

– Đã đến giờ cúi mong quý Ngài giáng lâm.

Vào buổi sáng, chúng Bí sô mặc y mang bát đến nhà trưởng giả.Bấy giờ đức đại sư ở lại chùa, sai người lấy thức ăn. Có năm trường hợp đức Như Lai đại sư không thân hành dự thỉnh. Đó là:

Một: Ngồi yên một mình.

Hai: Thuyết pháp cho chư thiên.

Ba: Chăm sóc người bệnh.

Bốn: Xem xét ngọa cụ.

Năm: Vì chế học xứ.

Trường hợp này là muốn chế học xứ.

Bấy giờ, trưởng giả tính theo tăng số để xếp đặt chỗ ngồi, thức ăn … khi thấy nhiều người đến nhà mình, bảo với điển tọa:

– Con đã chuẩn bị theo số người do ngài báo, nay nhiều hơn số ấy, vậy phải làm sao đây?

Điển tọa nói:

– Có khách mới đến, ngươi phải vui mừng.

Đáp:

– Nếu ngài báo trước, con mới dọn đủ thức ăn.

Bí sô đành im lặng.

Bấy giờ, đại chúng có người no đủ, có người bị đói. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Điển tọa nên xem xét số khách và báo cho thí chủ biết.

Lại có Bí sô đến trong lúc làm lễ, Phật dạy:

– Cũng phải báo cho họ biết. Ta sẽ dạy cho thượng tọa thủ chúng những pháp phải làm. Trước hết, thượng tọa nên xem xét số người và số thức ăn. Nếu người nhiều, thức ăn ít, nên bảo thí chủ:

– Hiền thủ, người nhiều thức ăn ít nên phân cho đều. Nếu thức ăn nhiều, người ít, thì bảo:

– Hiền thủ, có nhiều thức ăn uống, phân chia tùy ý. Nếu thượng tọa nào không khéo quan sát, không làm theo chế định, bị tội vượt pháp. Lại nữa, đến nhà thí chủ, cần phải xem nước lược trùng, cây chà răng, đất vụn cho đầy đủ chớ để thiếu hụt. Trước và sau khi ăn rửa tay súc miệng phải làm đúng pháp. Nếu không kiểm soát, thượng tọa và thứ tọa đều bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô cùng người thế tục ngồi chung một tòa làm cho người kính tín sinh tâm chê bai:

– Thánh giả, ngài là người xuất gia thường tu tập phạm hạnh, vì sao cùng ngồi chung tòa với kẻ thường làm việc bất tịnh dâm dục?

Nghe vậy, họ đành im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Lời nói của những người tục có tín tâm thật đúng đạo lý.Vì vậy, các Bí sô không nên cùng với người tục ngồi chung tòa. Ai ngồi bị tội vượt pháp.

Nghe Phật chế như vậy, có Bí sô cùng ngồi chung toà với cầu tịch. Người có tín tâm nói:

– Ngài đã là cận viên sao lại cùng ngồi chung với thầy nhỏ?

– Đây không phải người thế tục, là người xuất gia, nào có lỗi gì?

Họ đành im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Cũng không nên ngồi chung tòa với người chưa thọ cận viên.

Sau khi Phật không cho phép. Có Bí sô già cùng ngồi với vị trẻ, lại có vị trẻ cùng ngồi với vị già nên không kính trọng nhau. Bí sô bạch Phật.

Phật dạy:

– Già và trẻ không nên ngồi lẫn lộn, người không tuổi hạ được ngồi chung với người hai hạ, một hạ được ngồi với hai hạ, hai hạ trở đi được ngồi với vị lớn hơn ba hạ.

Sau khi Phật chế như vậy, các Bí sô tại nhà thế tục chỉ được ngồi chung với vị lớn hơn ba hạ. Khó tìm tòa để ngồi.

Phật dạy:

– Nếu trong nhà thế tục khó tìm tòa để ngồi, có thể ngồi chung tòa với thân giáo sư hay quỹ phạm sư, dùng vật ngăn cách, chớ nên nghi ngại.

Nhiếp tụng tám trong biệt môn năm:

Bất ưng cư trữ tọa,

Bất dụ tha cầu tịch,

Bất vi thệ đổ vật,

Diệc bất thực hổ tàn.

* Duyên xứ như trước. Khi nghe pháp nên trải tòa để ngồi, có cầu tịch cũng ngồi vào tòa êm ái, nhân đó ngủ gục nên đái dầm làm bẩn cả nệm.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Cầu tịch không nên ngồi vào tòa nệm êm ái.

Khi cầu tịch Chuẩn Đà đệ tử ngài Xá Lợi Phất đến nghe pháp, Bí sô cho ngồi vào tòa cỏ thô cứng.

Hỏi:

– Đại đức, vì sao cho tôi ngồi chổ thô cứng thế này?

Đáp:

– Phật không cho ngồi tòa êm.

Hỏi:

– Đại đức, chẳng lẽ tôi đồng với người có lỗi hay sao?

Phật dạy:

– Nếu cầu tịch có chánh niệm cho họ ngồi tòa êm, ngoài ra không nên.

* Duyên xứ như trước. Có cầu tịch bị Bí sô la mắng đuổi ra ngoài cửa vườn Thệ đa nên đứng khóc. Thấy vậy, Ô Ba Nan Đà hỏi:

– Vì sao ngươi khóc?

Đáp:

– Bị thầy la mắng.

– Ông hãy đến, ta sẽ cho ông y, bát, dây mang bát, thắt lưng … những vật cần dùng không để thiếu hụt.

Ô Ba Nan Đà gọi cầu tịch ấy về phòng mình, bạch Phật.

Phật dạy:

– Khi la mắng đệ tử, không nên nhất quyết đuổi đi, hãy làm như thả dây cương giữ tâm niệm thân ái, khi họ hồi tâm thì nhận lại, sai Bí sô dùng lời lẽ khai hóa cầu tịch.

Người ấy nói:

– Không cần vị Thân Giáo Sư ấy, tôi cần điều gì, đại đức Ô Ba Nan Đà đều cung cấp. Tôi không chịu trở lại vị thầy cũ nữa.

Nghe như vậy, vị thầy cũ bất mãn mắng:

– Ta cho xuất gia mà Ô Ba Nan Đà dụ dỗ đem đi.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không dụ dỗ đệ tử người khác. Ai dụ dỗ để theo mình, bị tội thổ la để da là phương tiện phá tăng vậy.

* Duyên xứ như trước. Bấy giờ, Lục chúng Bí sô khi gặp sự việc gì, tự tiện dẫn Phật pháp Tăng Bảo ra để thề thốt, hoặc dẫn Thân Giáo Sư Quỹ Phạm Sư ra thề thốt. Có người thế tục kính tín khi nghe thề thốt như vậy, nói:

– Chúng tôi là hạng thế tục còn không đem Phật và thầy ra thề thốt, các vị là người xuất gia vì sao lại đem Phật và thầy ra thề thốt. Đấy là việc không nên.

Họ im lặng không đáp được. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người tục chê bai thật hợp lý vì người xuất gia vốn nói lời chân thật, không nên thề thốt. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Khi có duyên sự, Lục chúng Bí sô đem y bát dây lưng vv … ra đánh cá đổi chác. Thấy như vậy, người thế tục bất mãn chê bai:

– Chẳng lẽ các vị đồng như thế tục hay sao, gặp việc cần liền đem y bát ra đánh cá, thật là phi lý.

Đáp:

– Có gì là phi lý, nào phải ta ăn hành tỏi, uống rượu hay sao?

Họ đành im lặng, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người tục chê bai thật hợp lý. Bí sô không nên đem vật ra đánh cá. Ai làm vậy bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Mỗi buổi sáng sớm, Lục chúng lên gác chùa nhìn xa nơi đồng hoang, hoặc thấy khói tỏa hoặc xem chim hạ xuống, liền đến nơi ấy xem là vật gì. Một lúc nọ thấy sự việc ấy, họ thân hành đến xem, gặp trong rừng có thịt dư tàn của cọp để lại. Họ vui mừng đem thịt này về rừng Thệ Đa. Con cọp ấy theo mùi đến tận chùa.

Ban đêm, cọp kêu rống ngoài cổng chùa. Biết như vậy nhưng Thế Tôn vẫn hỏi A Nan Đà:

– Vì sao cọp đến đây kêu rống vậy?

A Nan Đà thưa:

– Vì Tôn giả Cận hỷ lấy thịt dư tàn của cọp ấy cất dấu đem vào chùa.

Phật nói:

– Bí sô ăn thịt dư tàn của cọp hay sao?

– Bạch Phật đúng vậy.

– Này A Nan Đà, như vua sư tử giết con nai xong, ăn thịt ngon, uống máu tươi rồi vứt lại bỏ đi. Nhưng loài cọp sau khi ăn thịt đã no vẫn đem dấu phần thịt thừa. Thế nên Bí sô không nên ăn thịt thừa của cọp. Ai ăn bị tội vượt pháp. Người thuợng tọa thủ chúng có việc phải làm, Ta sẽ chế định. Khi thượng tọa thấy dọn thịt để ăn, phải hỏi, đây là thịt gì, không phải thịt dư tàn của cọp phải không, chẳng phải là vật không nên ăn phải không? Ai không hỏi mà thọ nhận, bị tội vượt pháp.

Tụng thứ chín trong biệt môn năm:

Bất hợp tự tàng thân,

Bất vi ngôn bạch đẳng,

Nhược đắc thượng giá thảm,

Mại chi ưng cộng phân.

*Duyên xứ như trước. Trong một thành kia, trước đây có chùa tăng. Nan đà, Ô Ba Nan Đà du hành trong nhân gian nên đến chùa này. Tuy thấy hai người này đến nhưng biết về hành động xấu của họ nên các Bí sô ở đây không một ai giúp đỡ cả.Ô Ba Nan Đà thưa với Nan Đà:

– Bạch A Dá Lợi Da, bọn bát đen này thường sinh ngạo mạn, chúng ta nên gây phiền não cho họ. Hãy cùng núp vào một nơi, xem họ phân chia lợi vật như thế nào.

Đáp:

– Rất hay, nên làm như vậy.

Họ liền ẩn núp, lén xem phân vật. Sau khi thấy phân vật xong, họ nói:

– Phân như vậy bất thiện, là phân chia xấu, muốn phân y quý vị phải thưa với chúng tăng chứ!

Đáp:

– Khi phân không thấy, bây giờ ở đâu lại xuất hiện vậy?

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Muốn phân lợi dưỡng, trước phải bạch cho chúng tăng biết:

– Tăng có lợi dưỡng, nay muốn cùng phân chia. Những Bí sô có mặt không nên bỏ đi.

Bấy giờ, các Bí sô tập hợp các vật đã phân lại, báo khắp trong chúng biết không nên ra khỏi bữa ăn để phân chia vật ấy. Hai người kia lại tự ẩn núp, chờ chúng phân chia xong, làm theo như trước, đi ra nói đây phân chia không đúng.

Họ nói:

– Trước đã báo cho chúng, quý vị từ đâu đến vậy?

Hai người nói:

– Tuy nói cho mọi người biết, nhưng hãy đánh kiền chùy.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Thưa cho mọi người biết, tiếp đánh kiền chùy rồi mới phân vật.

Các Bí sô thu vật đã phân lại, thưa cho mọi người biết, đánh kiền chùy báo cùng nhau phân vật ấy. Hai người lại núp, chờ phân xong mới đi ra rồi chê trách như trước.

Mọi người nói:

– Chẳng lẽ không nghe báo cho mọi người và đánh kiền chùy hay sao?

Đáp:

– Tuy có báo cho chúng biết và đánh kiền chùy nhưng các vị nào có cùng nhau phân thẻ?

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Thưa cho mọi người biết, đánh kiền chùy và nên phát thẻ rồi mới cùng phân vật.

Các Bí sô thu vật đã phân lại, làm ba việc như trên xong.Vẫn như cũ, hai người ẩn núp, chờ phân xong lại đi ra rồi chê trách. Mọi người bảo:

– Vì sao cụ thọ cố gây phiền não cho chúng tăng như vậy, đã cáo bạch, đánh kiền chùy và phát thẻ vẫn không hiện diện, chờ xong mới đi ra?

Đáp:

– Vì sao các vị bảo chúng tôi gây phiền não cho tăng? Các vị có đối trước chúng tăng mà làm không, tất cả việc này đều không cần nữa, nay chúng tôi ra đi.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Tuy có ba việc trên nhưng phải làm với chúng, ai không hiện diện thì không phân cho họ. Đây là sự phân chia tốt đẹp, không nên nghi ngờ. Nhưng các Bí sô không nên gây sự làm phiền chúng tăng. Ai cố gây phiền não bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Sau khi cúng chùa cho tứ phương Tăng Già, trưởng giả Cấùp Cô Độc dùng các màu sắc đẹp hảo hạng tô vẽ trong và ngoài chùa. Nghe trưởng giả vẽ xong, nhân dân trong thành tranh nhau đến chiêm ngưỡng, có đến vô lượng trăm ngàn người cùng tập họp trong chùa. Trong thành có một vị đại Bà la môn cao quý mọi người đều kính trọng, được một tấm thảm nơi đại vương gia, liền mang tấm thảm với tâm thích thú, đi vào thăm viếng khắp rừng Thệ đa. Ông ta phát tâm kính tín đem tấm thảm cúng dường Tứ Phương Tăng (Trong này tuy nói là tứ phương nhưng ý cho hiện tiền tăng chẳng phải là thường trú tăng). Như lời Phật dạy, có y vật hiện tiền cho đến cắt nhỏ như tim đèn cũng phân chia bình đẳng. Bí sô liền đem tấm thảm cắt ra từng miếng phân chia cho chúng tăng.

Đêm về, người Bà la môn suy nghĩ:

– Đó là tấm thảm thượng hạng, ta nên tính theo giá trị để chuộc về lại.

Sáng hôm sau, ông ta vào chùa, vừa đến cửa thấy các Bí sô nên hỏi:

– Thánh giả, tấm thảm con cúng, các ngài dùng làm gì?

Bí sô đáp:

– Ngài nên tùy hỷ, chúng tôi đã cắt ra phân cho đại chúng.

Một người nói:

– Tôi dùng che đầu.

Người nói:

– Tôi làm dép.

Người nói:

– Tôi làm dây đai.

Người nói:

– Tôi làm khăn lau bát.

– Thánh giả, đó là tấm thảm thượng hạng, vì sao lại cắt phá đi, nên đem bán ra rồi phân chia cho chúng tăng.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Lời của người bà la môn thật hợp lý, thế nên khi Bí sô được tấm thảm thượng hạng như vậy, đem đổi lấy tiền sau đó phân chia.

Nhiếp tụng mười trong biệt môn năm:

Ngũ bì bất ưng dụng,

Dư loại diệc đồng nhiên,

Nhược hoạn trĩ bệnh thời,

Bi bì lý ưng trước.

* Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô bảo nhau:

– Nan đà, Ô Ba Nan Đà, trong thành này có nhiều người, chúng ta đều xin được bánh nhưng chưa thấy người điều voi của vua cho ta bao giờ. Nay hãy đến xin, có khi họ cho.

Một người nói:

– Nên làm như vậy, nhưng phải dự tính trước ít nhiều mưu kế, hãy lấy da sư tử làm giầy rồi đi phía trên gió chỗ cột voi. Nghe mùi, voi liền kinh chạy.

Đáp:

– Rất hay, chúng ta hãy đến xin ông ta, nếu cho thì tốt, bằng không cho thì gây khủng bố cho voi chưa muộn.

Vào sáng sớm, họ đến nhà người điều voi, bảo:

– Hiền thủ, tại sao các vị không có chút tâm cầu phước nào vì chưa bao giờ cho chúng tôi bánh trái gì cả.

Đáp:

– Thánh giả, chẳng lẽ chúng tôi bị lệ thuộc ngài hay sao mà đem bánh trái cung cấp.

Nghe như vậy, Lục chúng gật đầu vâng dạ rồi bỏ đi. Vào một ngày khác, mang giầy da sư tử đứng trên gió chỗ cột voi. Nghe mùi sư tử, bầy voi vãi cả đại tiểu ra, sợ hãi nhốn nháo. Người điều voi dùng móc sắt chận cổ voi nhưng chúng không đứng yên.

Từ xa trông thấy, Lục chúng bảo:

– Hiền thủ, mau kéo lại, mau kéo lại.

Đáp:

– Móc sắt không kéo được, tay không làm sao kéo?

Lục chúng nói:

– Tôi có thể làm chúng đứng lại yên.

Đáp:

– Thánh giả, nếu làm chúng đứng yên thật là ân lớn.

– Hãy giao ước với nhau, nếu cho chúng tôi bánh trái thì chúng tôi làm chúng đứng yên.

Đáp:

– Tôi sẽ cho.

Lục chúng vội đi xuống phía dưới gió. Không còn nghe mùi nữa, voi liền đứng yên. Những người điều voi hỏi:

– Thánh giả, các vị biết chú thuật phải không?

– Tôi không có thuật lạ gì cả.

– Như vậy, vì sao làm cho voi không còn sợ nữa?

Lục chúng đem sự thật nói lại cho người điều voi.

Họ nói:

– Thánh giả, vì sao các ông làm việc phi pháp không lợi ích như vậy? Nếu như voi lớn uy dũng của nhà vua vì sợ hãi này mà chạy vào rừng sâu, chắc chắn các vị bị phạt tội nặng.

Nghe như vậy, lục chúng cười nhẹ, im lặng không đáp được. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Vì các Bí sô mang giầy da sư tử nên có lỗi như vậy.

Ngài bảo các Bí sô:

– Từ nay, các ông không được mang giầy bằng da sư tử nữa. Ai mang loại này, bị tội vượt pháp.

Nghe Phật không cho, họ liền dùng giầy bằng da cọp. Phật dạy:

– Đây cũng không được. Da năm loại thú có móng vuốt nanh ngà thì không được dùng; đó là voi có trí, ngựa có trí, sư tử, cọp, beo.

Sau khi Phật không cho phép, cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Nếu có da các loại thú có móng nanh khác, được phép dùng không?

Phật dạy:

– Không nên dùng, ai dùng bị tội ác tác.

Duyên xứ như trước. Có Bí sô bị bệnh trĩ, đến gặp y sĩ, nói:

– Hiền thủ, tôi bị bệnh trĩ, mong ông chữa trị cho.

Đáp:

– Nên dùng da gấu làm giầy mang thì hết bệnh.

Đáp:

– Thế Tôn chưa cho phép.

– Đức Phật đại từ chắc chắn cho phép.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bệnh được phép mang.

Nhiều lớp khó tìm, Phật dạy:

– Nếu không có, nên dùng một lớp và dùng lông lót vào đế giầy.

Quyển Thứ 20

Tổng nhiếp tụng môn thứ sáu:

Mãnh thú cân bất ưng,

Đăng quang cập dũng kiện,

Đà sa độ ny pháp,

Nhân hứa KiềuĐáp Ma,

Ny bất tiền trưởng giả,

Khả dữ dư ngoạ cụ,

Bất hợp thế thủy ô,

Đệ lục tổng ưng tri.

Nhiếp tụng một trong biệt môn thứ sáu:

Mãnh thú cân bì diên,

Ung tiền phục ưng hậu,

Lưỡng giác cập tiêm đầu,

Chư ngoa giai bất hợp.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Phật dạy, Bí sô không nên dùng da của năm loại mãnh thú có móng vuốt răng ngà là voi có trí, ngựa có trí, sư tử, cọp, beo.

Lục chúng dùng gân các loại thú trên lại có lỗi như trước. Phật dạy:

– Không nên dùng các loại gân trên may giầy dép.

Lục chúng lại dùng mũ da nên bị lỗi như trước. Họ lại dùng da để sửa dép. Phật dạy:

– Đều không nên dùng, như vậy nên biết các loại giầy dép nếu có che trước che sau, hai góc, mũi nhọn, giầy gai giầy ủng đều không nên mang. Ai mang bị tội vượt pháp, trừ dép da hai ba lớp. (Những loại này, người Tây quốc không mang, nếu ngoại quốc bị lạnh vì ý giữ mạng sống nên dùng).

Nội nhiếp tụng:

Tứ đại vương sơ đản,

Quang minh phổ giai chiếu,

Phụ mẫu nhân tư sự,

Các vi lập kỳ danh.

* Bấy giờ, Bồ Tát (Hộ Minh) đang ở thiên cung Đổ Sử.

Trong thành Vương xá, vua tên Đại Liên Hoa, dùng pháp trị đời, nhân dân phồn thịnh, an ổn giàu vui, không có trộm cướp.

Thành Thất La Phiệt, vua hiệu Phạm Thụ.

Thành Xướng thệ ni, vua hiệu Đại Luân.

Thành Kiêu thiểm tỳ, vua tên Bách Quân.

Bốn vị vua này đều là pháp vương, dùng pháp trị đời nói rộng như nơi khác. Trên thiên cung, Bồ Tát dùng năm sự việc quan sát thế gian.

Đó là:

1. Xem xét về tổ tiên.

2. Xem xét về thời tiết.

3. Xem xét về quốc độ.

4. Xem xét về giòng họ gần.

5. Xem xét về người mẹ.

Sau khi chư thiên Lục Dục ba lần làm bụng người mẹ thanh tịnh, phu nhân Ma Da mộng thấy voi trắng sáu ngà giáng hạ vào bụng. Khi ấy quả đất chấn động sáu cách, ánh sáng lớn chiếu ra khắp cả thế giới, hơn cả quang minh của chư Thiên. Những nơi tối tăm mà nhật nguyệt không chiếu đến được trong thế giới đều sáng rực lên. Chúng sinh nơi đó đều thấy được nhau. Phần sau sẽ nói về lúc Bồ Tát đản sinh.

Vua bốn đại quốc đều sinh thái tử. Thấy ánh sáng như màu dung kim vàng ròng, họ đều nói rằng vì ta sinh con trai có sức uy thần làm cho trời đất sáng rực một cách kỳ lạ, nên đều đặt tên con hợp theo điềm linh ứng này.

Vua Đại Liên Hoa bảo mọi người:

– Khi con ta sinh như ảnh mặt trời, trời đất sáng suốt xinh đẹp lạ lùng, nên đặt tên con ta là Ảnh Thắng (Phạm ngữ là Tần tỳ sa la).

Vua Phạm Thụ bảo mọi người:

– Khi con ta sinh ra, ánh sáng rực rỡ chiếu khắp thế gian, nên đặt tên là Thắng Quang.

Vua Đại Luân bảo mọi người:

– Khi con ta sinh ra như cây đèn lớn chiếu sáng khắp nơi, nên đặt tên Đăng Quang.

Vua Bách Quân bảo mọi người:

– Khi con ta sinh như mặt trời mọc chiếu ánh sáng khắp nơi, nên đặt tên là Xuất Quang.

Họ đều cho đó là công năng của con mình, nhưng nào biết do uy lực của Bồ Tát.

Nội nhiếp tụng:

Phúc trung thiên thủ hộ,

Sinh dĩ đạp liên hoa,

Cử thủ độc xưng tôn,

Hoán tẩy hoa y lạc.

Khi Bồ Tát đã giáng thần trong thai mẹ, Thiên chủ Đế Thích sai bốn vị thiên tử đều cầm khí trượng hộ vệ người mẹ, không cho người và phi nhân làm tổn hại. Ở trong thai, Bồ tát không bị máu và chất dơ trong thai làm ô nhiễm. Ví như các vật báu tụ lại một nơi không làm ô nhiễm nhau, Bồ Tát ở trong thai cũng như vậy. Lại như ngọc lưu ly trong suốt xinh đẹp đặt trên năm màu sắc, người có mắt sáng nhìn thấy phân biệt rõ ràng, người mẹ nhìn vào bụng thấy rõ ràng cũng như vậy. Tuy mang thai nhưng thân thể người mẹ không mệt nhọc, tự nhiên giữ gìn năm học xứ, đó là trọn đời không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không dối trá, không uống rượu, không có ý tưởng dâm dục với đàn ông. Đầy đủ mười tháng, người mẹ đi đến rừng Lâm Tỳ Ny, vịn nhánh cây Vô ưu, tạm thời đứng lại, đản sinh Bồ Tát bằng hông bên phải. Khi ấy trái đất chấn động sáu cách phóng ánh sáng lớn như khi vào thai.

Lúc Bồ tát đản sinh, Đế Thích đưa tay đỡ lấy Ngài đặt lên hoa sen, chân đứng không cần phải vịn. Sau khi đi bảy bước trên bảy hoa sen, Bồ Tát nhìn khắp bốn phương, tay chỉ lên tay chỉ xuống, tuyên bố lời này:

– Đây chính là thân cuối cùng của Ta, Thiên Thượng Thiên Hạ Duy Ngã Độc Tôn.

Phạm vương giương lọng, Đế Thích cầm phất, trong hư không Long vương phun nước một vòi ấm một vòi lạnh tắm rửa Bồ Tát. Khi vừa đản sinh, ngay trước mặt mẹ Ngài xuất hiện một suối phun thơm, xử dụng tùy ý. Trên không trung, chư thiên rãi hoa sen xanh, đỏ, vàng, trắng và các loại bột thơm kỳ diệu khác, âm nhạc cõi trời tự nhiên vang lên, y lụa trời đẹp từ hư không rơi xuống loạn xạ, lại có rất nhiều điềm lành kỳ diệu … nói như các nơi khác.

Nội nhiếp tụng:

A tư đa đổ tướng,

Na Kích Đà khuyến sư,

Ngũ bách thụy hiện tiền

Phụ vương lập tam tự.

Bấy giờ, trong núi lớn ở phương Nam có một tiên nhân già tên A Tư Đà biết rõ được thời gian thành hoại của thế giới. Có một người tên là Na Kích Đà, thông minh mẫn tuệ thường đến yết kiến tiên A Tư Đà để bàn luận về sự thành hoại của thế gian.

Sau khi nghe dạy, vị này cảm thán nên xuất gia nơi vị tiên nhân. Một hôm, đang cùng tiên nhân ở trong hang đá, thấy hào quang chiếu sáng rực rỡ dị tướng kỳ lạ, vị này nói kệ hỏi thầy:

– Vì sao quang minh này,

Chiếu khắp như mặt trời,

Tràn ngập cả núi rừng,

Xuất hiện kỳ lạ vậy?

Tiên nhân đáp:

– Nếu ánh mặt trời thì nóng rực,

Ánh sáng này mát thật lạ kỳ,

Chắc là Vô thượng Mâu Ny tôn,

Vừa ra thai mẹ hiện điềm lành,

Tướng này Bồ Tát khi đản sinh,

Quang minh thanh tịnh thật kỳ lạ,

Như màu vàng kim tràn mười phương,

Chiếu sáng rực rỡ khắp ba cõi.

Na Kích Đà bạch với thầy mình:

– Nếu như vậy nên cùng đi đến thăm viếng Bồ Tát.

Thầy nói:

– Con biết không, Bồ đề tát đỏa có đại uy thần, vô lượng Chư Thiên đều vân tập, chúng ta tuy đến nhưng không sao đảnh lễ yết kiến được, đợi Ngài vào thành đặt tên xong, nhiều lần như vậy, ta mới mong gặp được.

Khi Bồ Tát đản sinh, Xiển Đạc Ca … năm trăm thị giả cùng sinh đồng thời, Xiển Trĩ Ca … năm trăm thị nữ cũng sinh đồng thời, voi ngựa giỏi trong chuồng đều sinh năm trăm, năm trăm kho kín tự nhiên hiển lộ, các vua láng giềng đều dâng tín vật. Thấy như vậy, đại thần tâu vua Tịnh phạn:

– Đại vương! Hôm nay đất nước hưng long, đản sinh thái tử, hiện các điềm lành, năm trăm thị nam, năm trăm thị nữ, voi ngựa giỏi đều sinh năm trăm, năm trăm kho kín tự nhiên hiển lộ, các nước đều triều kiến mang vật trân kỳ đến.

Nghe tâu, vua rất vui mừng, bảo đại thần:

– Thái tử sinh ra, các việc đều thành tựu vậy nên đặt tên là Nhất Thiết Sự Thành ( Phạm ngữ Tát Bà Aùt Tha Tất Đa). Đây là tên đầu tiên của Bồ Tát, hiệu Nhất Thiết Sự Thành.

Bấy giờ, Bồ Tát đi xe bốn báu với vô lượng trăm ngàn người trời tùy tùng đi vào thành Kiếp Tỷ La. Các Thích Ca tử tâm ý kiêu mạn bản tính nhiều lời nhưng khi Bồ Tát vào thành, họ đều mặc nhiên im lặng không nói gì được. Thấy như vậy, vua bảo đại thần:

– Các Thích Ca tử tâm luôn kiêu mạn, tính vốn nhiều lời, khi thái tử vào thành, họ đều mặc nhiên im lặng không nói được gì, vậy nên đặt tên cho thái tử là Thích Ca Mâu Ny (Im lặng). Đây là lần đặt tên thứ hai của Bồ Tát.

Trong thành này vốn có Dược xoa cựu trú tên Thích Ca Tăng Trưởng được mọi người kính trọng lập miếu thờ. Mỗi khi giòng họ Thích sinh được trai hay gái đều tắm rửa sạch bồng đến miếu Dược xoa để kính lễ.Vua Tịnh Phạn dùng mật bơ thượng hạng bôi đầy miệng thái tử, bảo đại thần:

– Hãy bồng thái tử đến lễ Dược xoa.

Trông thấy đại thần bồng thái tử đến, Dược xoa liền hiện thân, đến đảnh lễ sát chân Bồ Tát. Nghe đại thần trở về tâu lại, vua sinh tâm cho là hy hữu:

– Nay thái tử của ta là bậc tôn thắng trong thiên thần, vậy nên đặt tên là Thiên Trung Thiên. Đây là lần thứ ba đặt tên cho Bồ Tát.

Nội nhiếp tụng:

Phó mẫu dưỡng thái tử,

Linh quán đại nhân tướng,

A Tư Đà viễn chí,

Thân đổ Mâu Ny hình.

Phụ vương giao thái tử cho các dưỡng mẫu, tùy lúc tắm rửa cho bú mớm ăn uống, thường làm cho thân tâm an ổn thích thú. Dưỡng mẫu dùng hương thơm thượng hạng thoa thân thể Ngài, trang sức với đầy đủ anh lạc rồi trao cho vua cha. Vua cha bồng giữ hoan hỷ ngắm nhìn rồi ra lệnh tập trung tất cả các Bà la môn, những người biết xem tướng, hiểu toán số trong nước đến xem thái tử, bảo họ:

– Các vị nên quan sát, ta nghe vị tiên xưa nói rằng, người đầy đủ 32 tướng đại trượng phu thì có hai trường hợp. Nếu sống tại gia sẽ làm Luân Vương, thống lĩnh bốn châu dùng pháp trị đời, đầy đủ bảy bảo.

Đó là luân bảo, tượng bảo, mã bảo, châu bảo, nữ bảo, chủ tàng thần bảo, chủ binh thần bảo; đủ ngàn người con trai dũng mãnh trung lương, chiến thắng được oán địch, khắp trong hải nội không có hoạn nạn, nhân dân sống giàu có sung sướng an ổn. Nếu xuất gia cạo bỏ râu tóc, mặc y ca sa thì thành Bậc Chánh đẳng giác, có tiếng tăm lớn vang khắp thế gian.

Nghe vua nói xong, các tướng sư cùng nhau quan sát rồi tâu:

– Đúng như việc đại vương đã nói, ai thành tựu 32 tướng chắc chắn chỉ có hai việc là Luân vương hay thành Phật … cho đến vang khắp thế gian.

Vua lại hỏi:

– Tướng ấy như thế nào?

Các vị tướng sư đều đáp đầy đủ từng tướng trong 32 tướng, văn có ghi đủ (không khác các Kinh, Luật, Luận khác nên chẳng phiền dịch)

Bấy giờ, tiên nhân A Tư Đa bảo Na Kích Đà:

– Này Ma Nạp Bà Tỷ, tính ra Bồ Tát đã vào thành và đặt ba tên xong, chúng ta nên đến lễ bái chiêm ngưỡng dung nhan.

Họ dùng thần thông nương hư không bay đi. Do sức uy thần của Bồ Tát, còn cách thành Kiếp Tỷ La chừng một trạm ngựa, họ bị mất thần túc nên phải đi bộ. Sau khi vào thành đến cửa đền vua, họ nói với nguời giữ cửa:

– Ông vào báo vua, có tiên A Tư Đa đến ngoài cửa.

Nghe sứ báo, vua phán:

– Cho vào tùy ý, ai lại ngăn đại tiên.

Tiên liền vào đền vua. Thấy tiên đến, vua nói vọng ra:

– Chào ngài mới đến, xin vâng theo sự an lành.

Sau khi rửa chân, mời tiên an tọa vào tòa sư tử, vua lạy sát chân rồi bạch:

– Đại tiên, có việc gì mà được ngài đến đây?

Tiên nói kệ:

– Đại vương, tôi đến đây,

Muốn gặp vương thái tử,

Chiêm ngưỡng Mâu Ny tôn,

Bậc đạo sư đệ nhất.Vua nói:

– Thái tử đang ngủ.

Đáp:

– Tuy Ngài ngủ, tôi muốn xem qua.

Vua bồng ra, thấy hai mí mắt thái tử không khép kín, tiên nói kệ:

– Ngựa giỏi không ngủ nhiều,

Nữa đêm tạm thời nghỉ,

Bởi vì việc chưa thành,

Làm sao an nghỉ lâu!Tiên lại hỏi:

– Những người xem tướng dự đoán như thế nào?

Vua thưa:

– Đại tiên, họ nói sẽ làm Luân Vương trị vì bốn châu thiên hạ.

Tiên nói kệ đáp:

– Tướng sư nói quá sai,

Kiếp cuối, không Luân Vương,

Bậc có thắng phước này,

Sẽ đoạn hoặc, thành Phật,

Nếu giáo hóa bốn châu,

Tướng Luân vương không hiển,

Tướng Đại sư phân minh,

Quyết thành Phật không sai.

Sau khi xem khắp thấy tướng thành Phật rồi, lại quán sát bao lâu Ngài sẽ chứng Vô Thượng Cam Lộ, chuyển diệu pháp luân, tiên nhân thấy vào năm 29 tuổi, Thái tử rời khỏi thành vua, sáu năm khổ hạnh sẽ thành Chánh Giác. Lại xem tự thân còn sống bao lâu được thấy Phật không? Tiên nhân biết không gặp Phật nên buồn bã nước mắt đoanh tròng.

Thấy tiên nhân sầu não, vua nói kệ hỏi:

– Dù nam hay nữ đến trông thấy,

Đều cũng hoan hỷ khắp thân tâm,

Nay ngài trông thấy tướng phi thường,

Vì sao hai mắt lại rơi lệ?

Giả sử tướng thái tử chẳng tốt,

Đoản mệnh, nhiều bệnh, không an lành,

Cầu xin đại tiên nói thật ra,

Chớ làm tâm tôi thêm lo lắng.

Tiên nhân nói kệ đáp:

– Giả sử sấm sét trên không xuống,

Đáng sợ đến cạnh thân thái tử,

Đối với Vô thượng Mâu Ny tôn,

Chỉ như lông tóc không gây hại,

Giả như lửa dữ bùng theo gió,

Kiếm bén như sương ngay trước mặt,

Độc dược, độc xà đến một lần,

Gặp phải thái tử, đều tan hoại.

Tôi buồn chết sớm không gặp Phật,

Lệ tràn đầy mắt không ngăn được,

Bỏ pháp vô thượng, tôi chết trước,

Chưa được thành tựu sự nghiệp gì,

Bậc này phước lớn trừ khổ não,

Chứng pháp Cam lộ, làm đạo sư,

Ai nghe giảng dạy, làm đúng pháp,

Đều chứng Tịch diệt, cảnh Niết bàn.

Nghe Thái tử chứng pháp Cam Lộ, nhà vua im lặng không nói gì. Phàm là người đời đều bị tâm tà quấy nhiễu nên nói ra hư dối không dựa vào sự thật.

Tiên nhân bảo vua:

– Hằng ngày đại vương thường suy nghĩ, bao giờ được tiên A Tư Đà đi bộ vào thành gặp ta để mọi người ân cần kính trọng. Vì thương xót vua nên tôi đi đến đây, nay việc đã xong, muốn ra khỏi thành, hãy quét dọn làm sạch sẽ thành phố.

Vua Tịnh Phạn ra lệnh quần thần sửa chữa đường xá, bảo khắp trong thành cùng nhau quét dọn các ngõ phố cho khang trang sạch sẽ, rưới bằng nước thơm Chiên Đàn, rãi hoa Chiêm Bát Ca, phướng lọng rợp trời, khói thơm tràn ngõ, mọi người ưa thích như trong vườn Hoan hỷ. Vua lại sai rung chuông báo khắp nơi:

– Mọi người nên biết hoặc cựu trú trong thành hoặc nơi khác mới đến, đều phải ghi nhớ, sáng sớm mai tiễn đại tiên đi về.

Nghe như vậy, mọi người đổ xô ra đường chiêm ngưỡng tiên nhân đi ra khỏi thành, cùng nhau khát vọng buồn bã ngóng theo rồi trở về.

Vừa về đến núi cũ, tiên A Tư Đà trụ tâm thiền định, dùng trí phương tiện phát thần thông, biết sắp qua đời nên sinh ra bệnh, tuy có uống thuốc nhưng không thuyên giảm.

Na Kích Đà đến lạy sát chân thầy thưa:

– Đại sư, con xuất gia vì cầu vị Cam Lộ, điều thầy chứng được xin chia cho con.

Thầy nói:

– Ta cũng như ông, khi xuất gia, ý muốn cầu Cam Lộ, cuối cùng chẳng được gì chỉ lao nhọc uổng công. Thành Kiếp Tỷ La bên cạnh Tuyết Sơn, có thái tử ra đời, tướng sư đều dự đoán sẽ thành bậc Chánh Giác hiệu Thiên Nhân Sư, xưng là Nhất Thiết Trí. Ông nên cầu xuất gia nơi vị ấy, phải tự khiêm tốn, bỏ tâm kiêu mạn, siêng tu tập phạm hạnh không sống phóng dật. Khi ấy, ông sẽ nhận được vị Cam Lộ.

Tiên nhân nói kệ:

– Như Lai xuất thế khó được gặp,

Nay được tương phùng thật hiếm có,

Ông chớ phóng dật, chí tâm cầu,

Sẽ được vị Cam Lộ vô sinh.

Sau khi nói xong, tiên nhân qua đời, như bài kệ:

– Tích tụ đều tiêu tán,

Cao tột tất rơi xuống,

Hội họp rồi biệt ly,

Có sống phải bị chết.

Sau khi tiên A Tư Đà qua đời, đệ tử Na Kích Đà hỏa thiêu đúng pháp, an táng xong không còn ưu buồn nưã, đi đến cư trú ở Bàlanytư trong chỗ chư tiên. Na Kích Đà vốn thuộc chủng tộc Ca Đa Diễn Na, nên người đương thời đều kính trọng gọi là tiên nhân Ca Đa Diễn Na.

Vua Oân Thệ Ny sinh thái tử đặt tên Đăng Quang, giao cho tám bà mẹ nuôi dưỡng đầy đủ, khi vừa khôn lớn đều thông suốt các kỹ thuật nghề nghiệp, luyện tập đầy đủ cả văn lẫn võ.

Khi Bồ Tát Thích Ca còn đồng tử vui chơi, thái tử Đăng Quang cũng là đồng tử vui chơi. Khi Bồ Tát thọ lễ quán đảnh thái tử, Đăng Quang cũng thọ quán đảnh thái tử. Bồ Tát ra khỏi thành quan sát lão, bệnh, tử, khổ rồi liền sinh tâm nhàm chán ba bà phu nhân. Đó là phu nhân Ngưu Hộ, phu nhân Lộc Dưỡng, phu nhân Danh Xưng đứng đầu sáu ngàn thể nữ. Ngài xả bỏ tất cả, nữa đêm vượt thành đi đến rừng vắng tu tập sự nghiệp xuất gia, y chỉ tiên nhân học thiền định thù thắng ly dục của Dục giới. Sau đó, Ngài theo Yết La Ma Tử tu tập định Vô Sở Hữu, muốn vượt qua Vô Sở Hữu Xứ, lại không người hướng đạo, liền chuyên cần tu tập khổ hạnh trong sáu năm, không chứng ngộ gì khác, cho là vô ích nên sống tự nhiên không gò bó nữa, ăn uống thức ăn ngon, dùng dầu thoa thân, tắm bằng nước nóng, đi vào tụ lạc. Tại nơi hai mục nữ là Nan Đà và Nan Đà Lực, Ngài thọ hưởng cháo sữa thượng hạng gấp 16 lần loại thường, được Long vương Ca Lợi Ca tôn trọng tán thán, bên bờ sông Thiện Cát nhận cỏ Cát tường, đến gốc Bồ đề tự trãi cỏ ra, thẳng người chánh niệm ngồi kiết già, tâm nghĩ miệng nói:

– Nếu không đoạn trừ hết các lậu hoặc, Ta quyết không xả tư thế kiết già.

Sau khi Bồ Tát dùng khí trượng tâm từ chiến thắng ba mươi sáu ức ngàn ma chúng, chứng Vô thượng trí, nhận lời thỉnh của Phạm Thiên đi đến Ba La Ny Tư, ba lần chuyển mười hai hành pháp luân.

Trong thời gian này, vua Đăng Quang cũng lên ngôi vị vua quán đảnh, dùng pháp giáo hóa, nước Oân Thệ Ny nhân dân phồn thịnh, an ổn giàu vui … nói rõ như chỗ khác. Nhờ uy lực của vua nên trăm họ hoan ca, cùng nhau vui hội tùy chỗ cúng dường thiên thần thắng thượng, đào năm trăm ao, năm trăm ngòi nước để mọi người xử dụng không bị thiếu thốn.

Nhiếp tụng hai trong biệt môn sáu:

Đăng Quang đắc vi vương,

Hữu ngũ thù thắng vật,

Nhân tự kỳ dị sự,

Quảng thuyết Kiền Đà La.

Vua Thắng Quang có năm thắng vật, đó là:

Một: Voi đực thù thắng tên Vĩ Sơn.

Hai: Voi mẹ thù thắng tên Hiền Thiện.

Ba: Lạc đà thù thắng tên Hải Túc.

Bốn: Ngựa thù thắng tên Y Cảnh.

Năm: Sứ giả thù thắng tên Phi Ô.

Voi đực đi 100 trạm d?ch trong một ngày đêm. Voi mẹ đi 80 trạm dịch trong một ngày đêm. Lạc đà đi 70 trạm dịch trong một ngày đêm. Ngựa đi 50 trạm dịch trong một ngày đêm. Phi ô đi 25 trạm dịch trong một ngày đêm. Tuy có thắng vật an ổn khóai lạc như vậy nhưng thân thể nhà vua không an ổn bị bệnh mất ngủ. Do bệnh này nên vua ghét bơ thích rượu. Các thầy thuốc dùng những loại thuốc hay nấu cùng bơ dâng lên, nhưng vua không chịu dùng. Trong cung, Thái tử đều biết thuốc bơ có thể trị bệnh mất ngủ nên dâng thuốc bơ lên, vua càng giận thêm. Vua ra lệnh:

– Ai nói tên bơ trước mặt ta, sẽ bị chém đầu.

Không ngủ được, vào đầu đêm vua cùng người trong cung chơi đùa, giữa đêm đến kiểm tra nơi chuồng voi ngựa, cuối đêm xem xét các kho tàng, tự cầm gươm bén hỏi người giữ canh:

– Ai làm việc đánh thức?

Hỏi một hai lần mà không đáp được thì còn dung thứ, đến lần thứ ba không đáp được, vua liền chặt đầu họ. Do tàn ác nghiêm khắc như vậy nên không còn tên Đăng Quang, gọi thêm là Mãnh Bạo Đăng Quang vương.

Một lúc khác, vua lệnh phu nhân và nội cung:

– Ta đích thân đánh thức, vì sao các ngươi ngủ say?

– Đại vương, tôi cũng đánh thức.

Nhiều đêm không được ngủ như vậy, họ cùng thưa với vua:

– Nếu khiến chúng tôi nhiều đêm chẳng ngủ như vậy thì không sao làm vừa ý vua được. Lại không ngủ như vầy làm bỏ cả việc của chúng tôi.

Vua nói:

– Nếu không phải việc của các ngươi, ai nên làm việc này?

Đáp:

– Thái tử nên làm.

Nhà vua đi bảo thái tử:

– Sao không đánh thức?

– Con chịu đánh thức.

Sau đó, không kham nổi, thái tử tâu vua:

– Nếu sai con đánh thức mãi thì bỏ cả vương nghiệp, đây không phải là việc của con.

Vua hỏi:

– Ai nên làm?

– Đại thần nên làm.

Vua đi đến bảo đại thần:

– Sao không đánh thức?

– Thần chịu đánh thức.

Sau đó không kham nổi, đại thần tâu vua:

– Nếu bảo thần đánh thức mãi, ai phụ tá nhà vua trị đời như pháp, đây không phải là việc của thần.

Vua hỏi:

– Ai nên làm?

– Binh lính nên làm.

Vua đến bảo binh lính:

– Ta tự đánh thức, vì sao các ngươi không chịu đánh thức?

Sau đó vì không kham nổi, họ đến gặp vua tâu:

– Nếu thường bảo chúng tôi đánh thức mãi, làm sao vì vua giao chiến với kẻ khác, đây không phải là việc của tôi.

Vua hỏi:

– Ai làm được?

– Dân chúng làm.

Vua đến gặp nhân dân và hỏi đáp như trước.

Bấy giờ nhân dân trong nước ấy luân phiên nhau làm việc giữ canh đánh thức. Đến lượt mình đánh thức, đồng tử bán hương suy nghĩ:

– Vua bạo ác hoặc sẽ giết ta. Trong đêm anh ta chống má buồn bã.

Thấy vậy, người quen hỏi:

– Vì sao bạn buồn vậy?

Anh ta đem hết sự việc kể cho người kia nghe. Người kia nói:

– Cách nhà anh không xa, có người tên là Kiền Đà La, sao không nhờ làm việc đánh thức?

Đồng tử nói:

– Như tôi tiếc mạng sống, họ nào chịu làm, giả sử có nhờ chắc chắn không làm.

– Cho tiền vật, chắc chắn họ sẽlàm.

Đồng tử liền đến nhờ làm, họ nói:

– Nếu đưa năm trăm tiền vàng thì tôi sẽ làm.

Đồng tử chấp thuận. Kiền Đà La nói:

– Tạm đưa tôi một nữa, nếu tôi còn sống, đưa luôn không muộn, nếu tôi bị chết thì vật này thuộc bạn, tùy ý xử dụng.

Sau khi được đồng tử giao một nữa số tiền, người kia dùng mua rượu thịt bánh trái, mời những người cận vệ của vua ăn uống no nê rồi nói với mọi người rằng đang đến lượt mình đánh thức theo lệnh vua. Kiền Đà La lại hỏi mọi người:

– Vì sao đại vương làm việc đánh thức?

Những người kia kể lại đầøy đủ lý do. Kiền Đà La nói:

– Mong các anh lo liệu cho tôi.

– Chúng tôi được bạn cho ăn ngon còn trong bụng chưa tiêu, sao lại không làm giúp!

Đáp:

– Nếu vua đến hỏi ai đánh thức, thì gọi tôi dậy.

– Vâng.

Tối đêm ấy, Kiền Đà La dùng tấm mền lông phủ chân, ngồi ngủ tạm.

Đầu đêm, vua vui chơi với cung nhân, nữa đêm đi trông voi ngựa, cuối đêm đến hỏi đến người thủ canh.

Mọi người đều kêu gọi:

– Bạn hãy thức dậy, đại vương sắp đến. Kiền Đà La liền tĩnh thức.

Vua hỏi:

– Người đánh thức là ai?

Nghe hỏi, Kiền Đà La không đáp vì suy nghĩ:

– Nếu hỏi lần đầu ta đáp ngay mà lần sau không đáp kịp, chắc chắn vua sẽ chém đầu ta rơi xuống đất.

Vua lại hỏi:

– Người đánh thức là ai?

Anh ta cũng im lặng.

Đến lần thứ ba vua hỏi:

– Người đánh thức là ai?

– Đại vương, thần là Kiền Đà La.

Vua hỏi:

– Này Kiền Đà La, ngươi đang suy nghĩ việc gì?

Kiền Đà La có trí tuệ giỏi đàm thuyết việc thế gian nên đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Nội nhiếp tụng:

Hưu lưu hạc ẩm thủy,

Mang thảo vĩ thân tề,

Ban bác dữ mao đồng,

Sa bồn thủy bất dật,

Diêm xiểu thủy bất đồng,

Y ngõa biến thành trần,

Thị vị Kiền Đà La,

Thế gian tư thập sự.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ về việc gì trong thế gian?

Kiền Đà La nói:

– Thế gian có việc kỳ lạ như chim tu hú có lông không lông, dùng cân cân nặng nhẹ tương tự.

Vua nói:

– Việc này thật không?

– Vua nên tự kiểm nghiệm.

Vua nói:

– Nếu vậy thì tốt, ta sẽ đích thân xem.

Sáng sớm, Kiền Đà La bắt chim tu hú cân cho vua xem khi còn lông và nhổ hết lông vẫn nặng như nhau.

Vua hỏi:

– Vì sao như vậy.

Đáp:

– Vì gió làm lông nhẹ lên.

Vua nói:

– Ngươi có trí kỳ diệu.

Đáp:

– Nhờ vua nên được vậy.

Vua im lặng.

Sau một đêm lo buồn, Kiền Đà La lấy tay vò đầu, trở về nhà cũ. Đồng tử bán hương đem nữa phần vật giao cho Kiền Đà La.

Bấy giờ trong nước, ai đến lượt đánh thức đều dùng năm trăm tiền vàng thuê Kiền Đà La làm thay. Muốn biết đến lượt ai canh, vào cuối đêm vua hỏi:

– Ai đánh thức?

Đáp:

– Tôi, Kiền Đà La.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Cho uống nước hòa với sữa, bạch hạc cổ dài chỉ uống sữa, chừa lại nước.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Sáng mai, trước vua, đem hạc ra uống, đúng như lời nói.

Vua nói:

– Đây có duyên cớ gì?

Đáp:

– Miệng hạc vốn có chất dấm chua, khi uống sữa làm sữa hóa lạc, loại trừ phần nước ra.

Vua nói:

– Ngươi có diệu trí.

Đáp:

– Nhờ vua nên như vậy.

Vua im lặng.

Vào đêm khác, vua hỏi ai đánh thức, như trước …đáp: tôi đánh thức.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Trên đời có cỏ lau dùng vật đập dập, đem cân với loại chưa đập thì nặng nhẹ như nhau, loại cỏ khác không như vậy.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Đến sáng trước mặt vua, anh ta đem cỏ lau ra đập rồi cân lên, đúng như lời nói.Vua hỏi:

– Vì sao vậy?

Đáp:

– Khi đập, có gió lồng vào.

Vua im lặng. Vào đêm khác, vua hỏi ai đánh thức?

Đáp:

– Tôi, Kiền Đà La.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Có chuột kiết linh, đuôi và thân bằng nhau.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Đến sáng trước mặt vua, anh ta đem chuột ra so sánh, đúng như lời nói. Vua hỏi:

– Vì sao vậy?

Đáp:

– Vào mùa xuân, thấy nó dưới gốc cây, thân bằng đuôi .

Vua im lặng.

Vào đêm khác, vua hỏi:

– Ai đánh thức?

Đáp:

– Tôi đánh thức.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Đại vương, tôi nghĩ về chim trĩ, trên thân nhiều màu sặc sỡ cho đến từng cái lông, nhưng trừ đuôi ra.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Đến sáng trước mặt vua, anh ta đem chim trĩ ra, đúng như lời nói. Vua hỏi:

– Vì sao vậy?

Đáp:

Tôi đã biết trước .

Vua nói:

– Ngươi có diệu trí.

Đáp:

– Nhờ vua.

Vua im lặng.

Vào đêm khác, vua hỏi:

– Ai đánh thức?

Đáp:

– Tôi, Kiền Đà La.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Đại vương, như bồn đã đựng đầy cát, cho nước thêm vào đầy nhưng nước không tràn. Cát và nước một nơi nhưng không trở ngại nhau.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Đến sáng trước mặt vua, anh ta đem bồn đựng đầy cát, đổ nước vào cho đầy nhưng nước không tràn. Vua im lặng.

Vào đêm khác, vua hỏi:

– Ai đánh thức?

Đáp:

– Tôi đánh thức.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ, dùng một thăng muối hòa với một thăng nước nhưng nước không tăng.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Đến sáng trước mặt vua, anh ta đem muối hòa với nước, đích thân vua nghiệm rõ. Vua hỏi:

– Vì sao vậy?

Đáp:

– Muối lấy từ nước ra, bỏ vào nước thì như cũ.

Vua im lặng.

Vào đêm khác, vua hỏi:

– Ai đánh thức?

Đáp:

– Tôi đánh thức.

Vua hỏi:

– Ngươi suy nghĩ gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ việc thế gian.

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Tôi suy nghĩ, dùng một thăng nước hòa với một thăng lương khô nhưng không kết nhau.

Vua nói:

– Việc này thật không?

Đáp:

– Vua sẽ thấy tận mắt.

Vua nói:

– Đúng vậy thì tốt.

Đến sáng trước mặt vua, anh ta đem nước hòa với lương khô, đích thân vua nghiệm rõ. Vua hỏi:

– Vì sao vậy?

Đáp:

– Người trong nước tôi, phần lớn ăn lương khô, thường thấy như vậy.

Vua nói:

– Ngươi giỏi nhớ việc.

Đáp:

– Do sức đại vương.

Vua im lặng. Vào đêm khác, vua hỏi:

– Ai đánh thức?

như trước … cho đến …

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Tôi thấy suốt ngày đêm người đời dùng máy dệt sản xuất ra các loại vải lụa mà không biết chúng đi về đâu?

Vua nói:

– Ta cũng không biết chúng đi về đâu?

Kiền Đà La đáp:

– Những vật này cuối cùng trở về đất.

Vua nói:

– Đúng như ngươi nói, cuối cùng trở về đất.

Vào đêm khác, vua hỏi ai đánh thức?

như trước … cho đến …

Vua hỏi:

– Việc thế sự gì?

Đáp:

– Tôi thấy suốt ngày đêm những người thợ gốm không ngừng sản xuất ra các loại đồ gốm nhưng không biết chúng đi về đâu?

Vua nói:

– Ta cũng không biết chúng đi về đâu?

Kiền Đà La đáp:

– Những vật này cuối cùng trở thành đất bùn.

Vua nói:

– Đúng như ngươi nói, cuối cùng chúng nát thành đất bùn.

Nội nhiếp tụng:

Mãnh quang thân vấn mẫu,

Tri tùng hiết sở sinh,

Dữ bỉ ngũ bách kim,

Khu chi linh xuất quốc.

Thấy Kiền Đà La lanh trí ứng đối giỏi, vua hỏi:

– Ngươi có nhiều trí tuệ, hiểu biết nhiều chuyện trong đời, vậy vì sao ta không ngủ được?

Kiền Đà La thưa:

– Cầu mong đại vương tha, tội ban cho sự an toàn, tôi mới dám nói với ngài.

Vua nói:

– Ta ban cho sự an toàn, ngươi hãy tùy ý nói việc ấy.

Kiền Đà La tâu vua:

– Ngài do bồ cạp sinh ra.

– Ngươi mắng ta!

Đáp:

– Ngài bảo tôi nói thật, nào dám mắng ngài. Nếu không tin, đợi sáng mai vua tự nghiệm biết rõ.

Vua nói:

– Tốt.

Trời sáng, Kiền Đà La đào một cái hố, đổ đầy phân bò, trên phủ tấm nệm, bảo vua nằm lên liền ngủ được. Tự biết như vậy, vua còn nghi hư thật nên vào vương cung hỏi mẹ:

– Con có việc cần hỏi cho biết, mẹ nên nói thật con sinh ra từ đâu?

Mẹ nói:

– Nay, nếu đại vương ban cho sự bình an, tôi sẽ nói ra.

Vua nói:

– Cho mẹ sự bình an.

– Ngày xưa, phụ vương của con có nhiều thể nữ. Nhân khi ngài đi sang nước khác trải qua nhiều năm, ta sinh dục tâm bỗng thấy một con bồ cạp, nên suy nghĩ: “Nếu đây là đàn ông cùng ta hành dục chẳng khoái lạc hay sao”. Khi ấy, bồ cạp biến thành đàn ông, cùng giao hợp với ta, nhân đó có thai sinh ra con.

Nghe như vậy, vua suy nghĩ: “Kiền Đà La có đại trí tuệ, biết rõ ta vốn do bồ cạp sinh ra”. Ta đã cho hắn sự an ổn nên không giết được, nay nên trọng thưởng rồi đuổi ra khỏi nước chớ để mọi người biết việc này.

Sau khi ban thưởng Kiền Đà La năm trăm tiền vàng, vua khiến anh ta ra khỏi nước