Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 35

Tiếp theo nhiếp tụng chín trong biệt môn tám (nói về Bà la môn Diệu hoa).

Khi ấy, Thế Tôn suy nghĩ: “Đến đây, muốn xem ba mươi hai tướng của Ta, thanh niên Thọ Sinh này đã thấy ba mươi tướng nhưng còn nghi về hai tướng lưỡi và âm tàng vì chưa được thấy. Ta hãy phương tiện hiện tướng kín để cho họ thấy”.

Sau khi hiện tướng kia rồi, Thế Tôn lại le lưỡi đến tận chân tóc, che khắp cả mặt.

Thấy như vậy, Thọ Sinh suy nghĩ:

– Sa môn Kiều Đáp Ma đầy đủ các tướng tốt, như vậy có hai trường hợp, sống tại gia làm Luân vương, xuất gia thành bậc Chánh giác … cho đến danh tiếng vang khắp nơi.

Với tâm rất hoan hỷ, thanh niên ấy lễ Phật rồi từ giã.

Trong khu vườn nọ, Bà la môn Diệu Hoa đang ngồi đàm luận cùng các vị kỳ túc để trông chờ Thọ Sinh. Khi trông thấy, Thọ Sinh đến lạy sát chân Diệu Hoa cùng các vị tôn túc khác rồi ngồi qua một bên. Diệu Hoa bảo:

– Này thanh niên, Kiều Đáp Ma có tiếng khen tốt vang khắp mười phương, đủ các tướng tốt, sự việc ấy đúng không?

Đáp:

– Thưa đại sư, những điều tán dương ấy đều là sự thật.

Hỏi:

– Ngươi có đàm luận cùng với ông ấy không?

Đáp:

– Thưa có.

Hỏi:

– Ngươi hãy tuần tự trình bày hết lại cho ta nghe những điều đàm luận ở đó.

Thọ Sinh đem hết những điều đã đàm luận với Thế Tôn thưa lại cho Diệu Hoa nghe. Nghe nói xong, Diệu Hoa rất phẫn nộ, lấy chân đạp trên đầu Thọ Sinh, giận nói:

– Giỏi thay cho sứ giả đã làm việc ấy, khiến cho thân ta bị chìm đắm trong đường ác. Như khi cùng vị ấy đàm luận, ngươi đã có những sai trái. Theo sự dẫn chứng của vị ấy, ta cũng có lỗi lầm đó. Lúc này, trời đã xế chiều, không thể đến thăm hỏi cung kính, chờ đếùn sáng mai, ta sẽ đích thân đến.

Ngay đêm ấy, Diệu Hoa liền làm các món ăn uống thơm ngon. Vừa sáng sớm, ông ta dùng xe vận tải những thứ ấy đến chỗ Thế Tôn. Sau khi chào hỏi ngồi qua một bên, ông ta thưa với Phật: – Thế Tôn! Con làm các món ăn thanh tịnh cho Kiều Đáp Ma, đã mang đến đây, xin Ngài từ bi thương tưởng nhận cho.

Khi ấy, đức Phật bảo A Nan Đà đang quạt sau lưng cho Ngài mát:

– Ông hãy bảo tất cả các Bí sô trong tụ lạc này tập họp hết trong trai đường.

Sau khi đi bảo các Bí sô tập trung hết trong trai đường, A Nan Đà trở lại bạch Phật:

– Mọi người đã tập họp, xin Ngài định liệu.

Sau khi đến nơi, Thế Tôn an tọa.

Thấy Thế Tôn và chư Tăng đã an tọa, Bà la môn đích thân bưng các món ăn ngon hai tay dâng lên đức Phật và chư Tăng. Sau khi thọ trai, đại chúng xỉa răng, rửa tay, thu xếp bát. Diệu Hoa đặt một chỗ ngồi nhỏ trước đức Phật để nghe giáo pháp.

Sau khi thọ trai của Bà la môn Diệu Hoa dâng cúng, nói lời chúc phúc xong, Thế Tôn nói kệ:

Tế tự, lửa hơn hết,

Đề sách dẫn đầu sách,

Vua đứng đầu toàn dân,

Biển lớn nhất các dòng,

Các sao, trăng sáng nhất,

Ánh mặt trời sáng nhất,

Trong phàm Thánh mười phương,

Đức Phật là tốt thượng.

Những người có bố thí,

Tất được quả lợi ích,

Cố ý vui bố thí,

Sau tất được an lạc.

Khi nghe Phật dạy kệ này, trong chúng có một Bí sô già cả, tuy đã ăn no nhưng vẫn nhai thêm bánh khô làm vang lên tiếng lớn. Thấy vậy, Bà la môn bạch Phật:

– Thanh văn đệ tử của Kiều Đáp Ma có làm theo lời dạy không?

Phật đáp:

– Này Bà la môn, có người làm theo, có người không làm theo.

Hỏi:

– Này Kiều Đáp Ma! Ở đây có người ưa pháp, có kẻ tham ăn. Đệ tử của con tên Thọ Sinh có đến gặp Phật và đàm luận không?

Đáp:

– Người ấy có đến bàn luận sơ qua với Ta.

Hỏi:

– Xin Ngài kể lại những lời vấn đáp đàm luận với Thọ Sinh cho con nghe.

Sau khi nghe Phật tuần tự kể lại sự việc trên, Bà la môn bạch Phật:

– Thưa Kiều Đáp Ma, Thọ Sinh ấy hiểu biết nông cạn nên tâm kiêu mạn, không biết kính sợ, xúc phạm tôn nhan, xin Ngài từ bi tha thứ lỗi cho hắn.

Phật bảo Bà la môn:

– Ta đã dung thứ.

Bà la môn lại bạch Phật:

– Thưa Kiều Đáp Ma! Khi con đang đi xe mà kềm dây cương ngựa lại, hoặc giơ roi hét lớn, ngay khi ấy, xin biết cho con là Bà la môn Diệu Hoa đảnh lễ dưới chân Phật và thăm hỏi Ngài không bệnh, không khó chịu, sinh hoạt thoải mái, khỏe mạnh an ổn không?

Lại nữa, thưa Kiều Đáp Ma! Nếu Ngài thấy con đang đi bộ mà bỏ giày dép ra hoặc tránh qua một bên đường hoặc đưa tay, ngay khi ấy cũng như trước, xin biết cho con đang biểu lộ sự kính chào. Lại nữa, thưa Kiều Đáp Ma! Khi thấy con đang nói chuyện giữa đồ chúng của mình mà dời chỗ ngồi hay trịch áo trên ra, hoặc lấy khăn đội đầu xuống, ngay khi ấy cũng như trước, xin biết cho con đang biểu lộ sự kính chào. Vì sao?

– Thưa Kiều Đáp Ma! Pháp Bà la môn của con rất cần danh tiếng, những y phục, thức ăn, dụng cụ đều nhờ vào danh tiếng mà được, thế nên nhờ vào đó mà con giữ được đồ chúng.

Khi ấy, Thế Tôn suy nghĩ: “Bà la môn này rất là cao mạn, Ta hãy thuyết pháp để dẹp tâm kiêu mạn ấy”.

Thế Tôn tuyên dương giáo pháp làm cho vị ấy lợi ích hoan hỷ. Cũng như thường pháp, Thế Tôn tuần tự thuyết minh rộng về những pháp bố thí, trì giới; năm dục có ít vị ngọt mà nhiều tội lỗi gây phiền não nhiễm ô làm trầm luân trong sinh tử, nên cầu xuất ly đạt đến Niết bàn thanh tịnh. Biết vị kia đã ưa thích hoan hỷ, phát tâm thanh tịnh, có thể làm bậc pháp khí thọ trì được sự việc thù thắng, nên Thế Tôn lại giảng rộng về pháp bốn Thánh đế: Khổ – Tập – Diệt – Đạo.

Như tấm vải sạch rất dễ nhuộm màu, ngay tại chỗ ngồi Bà la môn chứng tri đế lý, không còn nghi hoặc, chứng quả dự lưu, rời chỗ ngồi đứng dậy, trịch áo bày vai phải, lạy trước đức Phật thưa:

– Con đã được xuất ly, xin quy y Phật, Pháp, Tăng, thọ trì năm học xứ, xin chứng nhận cho con là cận sự nam với đầy đủ niệm thanh tịnh.

Sau đó, Diệu Hoa lạy sát chân Phật rồi từ giã.

Đức Phật suy nghĩ: “Bà la môn ấy chê trách thật đúng, vì khi nói kệ chúc phúc bố thí, Bí sô già kia vẫn tiếp tục ăn. Thế nên, trong lúc ấy không được ăn”.

Ngài bảo các Bí sô:

– Bà la môn ấy chê trách đúng, vì khi nói kệ chúc phúc bố thí, Bí sô già ấy vẫn tiếp tục ăn nên gây ra sự chê bai. Khi có Bí sô nào đang nói kệ chúc phúc bố thí, ai vẫn tiếp tục ăn, bị tội vượt pháp.

Như Phật chế định không được ăn trong khi nói kệ chúc phúc bố thí, có người vì không dám ăn nhanh, đến cuối bữa cũng chưa ăn xong nên bị qua giờ ăn. Phật dạy:

– Nếu khi có Bí sô nói kệ chúc phúc bố thí, người không nghe tiếng, không hiểu nghĩa, được ăn không phạm. Nếu có nghe tiếng nhưng không hiểu nghĩa, ăn cũng không phạm. Người nghe tiếng, hiểu nghĩa mà cứ ăn, bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy:

– Nghe tiếng hiểu nghĩa không được ăn, ở trú xứ nọ có nhiều Tăng chúng ở, họ sai dọn ăn ngược từ dưới lên trên. Ở trên, nghe tụng kệ phúc chúc nên họ đều không dám ăn, bị qua giờ ăn. Phật dạy: – Trường hợp này nghe tiếng hiểu nghĩa đều không nên ăn, chờ nói hai ba câu xong, sau đó ăn không lỗi.

Đức Phật ở rừng Thi Lộc, Tiên nhân đọa xứ, thuộc Ba La Ny Tư . Vào buổi sáng, Thế Tôn mặc y mang bát vào thành khất thực. Nhiều Bí sô cũng đi khất thực. Đến khu vườn nọ, có người đứng lại vì nhìn thấy nam nữ nên phát sinh tư tưởng xấu đưa đến ý niệm tà dục. Thấy Bí sô đang có tà niệm tương ưng với bất thiện, Thế Tôn đến gần bên bảo:

– Này Bí sô, ngay trong thân mình, ông đang trồng hạt giống khổ và chảy ra phẩn hôi thúi mà ruồi trùng không ăn, thật không có như vậy.

Nghe nói như vậy, Bí sô suy nghĩ:

– Thế Tôn đang biết tà tâm của ta.

Vị ấy rất sợ hãi, lông toàn thân dựng đứng, vội đi ra khỏi vườn.

Đức Phật suy nghĩ: “Bí sô đứng lại ở nơi không được dừng nên gây ra lỗi như vậy”.

Sau khi khất thực, trở về chỗ ở, thọ trai xong, thu xếp y bát, rửa sạch chân, Thế Tôn vào phòng ngồi yên tịnh. Vào buổi chiều, sau khi xuất thiền, Thế tôn đến ngồi giữa Tăng chúng, bảo các Bí sô:

– Vừa rồi, Ta vào thành để khất thực, thấy một Bí sô cũng đang khất thực đi đến một khu vườn phát sinh tư tưởng xấu và ý niệm tà dục. Khi biết người ấy có ác niệm, Ta đến bên cạnh bảo rằng: - Này Bí sô! Bí sô! Chính thân ông đang trồng hạt giống khổ và chảy ra phẩn hôi hám mà ruồi trùng không ăn, thật không có việc ấy.

Nghe Ta nói như vậy, với ý nghĩ rằng Thế Tôn đang biết tâm xấu của ta, lông toàn thân người ấy dựng đứng và đi vội ra khỏi khu vườn. Thế nên, Bí sô không nên dừng lại ở nơi không nên đứng. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Nghe Phật nói như vậy, có một Bí sô rời khỏi chỗ ngồi đảnh lễ sát chân Phật, thưa:

– Đại đức Thế Tôn! Trong thánh giáo, hạt giống khổ ác là gì? Phẩn hôi chảy ra, ruồi trùng đều ăn là gì?

Phật dạy:

– Này Bí sô! Hạt giống khổ là ba loại pháp gây ra tội ác do suy nghĩ sai quấy bất thiện. Ba pháp là gì? Đó là suy nghĩ ác dục, suy nghĩ sân hận, suy nghĩ sát hại. Phẩn hôi chảy ra, ở đây phẩn hôi là năm dục sắc, thanh, hương, vị, xúc; chảy ra là dục trói buộc tâm nên năm căn chạy theo năm cảnh lưu động không ngừng. Ruồi trùng nghĩa là thế gian đối với sáu xúc xứ không có tâm chế ngự nên phát sinh tham sân … ưu bi khổ não gây ra các nghiệp tội ác.

Thế Tôn nói kệ:

Không hộ trì mắt tai …

Bị ái dục lôi kéo,

Trồng giống khổ trong thân,

Hôi thúi thường chảy ra.

Ai sống trong làng xóm,

Hay trong chỗ yên tịnh,

Nhưng cả ngày và đêm,

Không tư duy chánh pháp,

Luôn với ý niệm ác,

Nên suy nghĩ bất thiện,

Rời xa duyên lạc trú,

Sẽ nhận quả báo khổ.

Người nào hành thiền định,

Tu tập tuệ thù thắng,

Thường được mắt an ổn,

Không bị khổ ruồi trùng.

Thân cận với bạn lành,

Lời dạy bậc hiền trí,

Ai học được như vậy,

Sẽ không còn tái sinh.

Như Thế Tôn dạy:

– Bí sô không được đứng nơi phi pháp, họ không biết thế nào là nơi phi pháp?

Phật dạy:

– Nơi phi pháp có năm là: nhà ca hát, nhà dâm nữ, nhà bán rượu, nhà vua chúa, nhà Chiên Trà La. Đó là năm nơi không nên đi đến.

Nhiếp tụng mười trong biệt môn tám.

Do xà quán ngọa cụ,

Nhất y bất vi lễ,

Sơ chí tự trung thời,

Lão niên ưng lễ tứ.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Đang giữ ngọa cụ của bạn thân gửi, muốn du hành, Bí sô nọ vẫn để yên ngọa cụ ấy tại chỗ cũ chứ không xử dụng. Khi ấy, đến tìm chỗ ở nên rắn độc cuộn mình nằm dưới tấm nệm. Có Bí sô khách đến trú ở đây. Sau khi ổn định, vị này đi lễ tháp Phật cùng Bí sô khác, đến chiều thì về phòng. Bí sô cựu trú bảo:

– Cụ thọ! Đây là nước, bột tẩy, đèn, dầu, trước hết trải ngọa cụ.

Do đi đường mệt nhọc nên sau khi rửa chân, vị ấy nằm ngủ yên. Do nghiệp lực không xem ngọa cụ ở đời trước nên khi ngủ say vị này đè trên rắn độc kia. Vùng ra khỏi tấm nệm, rắn mổ Bí sô. Quá đau đớn, Bí sô lăn lộn trên rắn. Một lúc sau, cả hai đều chết.

Sáng hôm sau, chủ nhân đến gọi, nhưng Bí sô kia đã chết không thể cứu được. Chủ nhân tưởng rằng đi lại mệt mỏi nên ngủ say, sau khi đã giấc, vị ấy sẽ thức dậy.

Đến giờ ăn, chủ nhân lại đến gõ cửa, gọi:

– Hãy thức dậy, sắp đến giờ thọ trai.

Không nghe đáp lại, chủ nhân mở khóa vào phòng, thấy vị kia đã chết. Kéo tấm nệm ra, vị này thấy có rắn chết. Cùng đến xem, biết rõ vị này bị rắn cắn chết, mọi người đem sự việc bạch Phật. Đức Phật suy nghĩ: “Do không xem xét ngọa cụ nên người kia bị chết như vậy”.

Ngài bảo các Bí sô:

– Ngọa cụ nhận của người gửi, nên giao cho tri sự, hoặc tùy lúc tự đem phơi nắng, đặt trên giá cao, buộc chặt đừng cho rơi xuống. Ai muốn dùng ngọa cụ để n?m ngủ, cần xem xét kỹ.

Ban đêm, họ dùng đèn để rọi xem, Phật dạy:

– Không được như vậy, nên dự bị xem trước vào ban ngày.

Bấy giờ, không xem xét cũ mới, các Bí sô đều lật xem hết. Phật dạy:

– Cần xem cái cũ, không nên lật cái mới. Có nệm vải phải thường xuyên đập giũ, ai không làm bị tội vượt pháp.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Có hai Bí sô cùng ở chung một phòng. Một Bí sô độ một đệ tử trẻ tuổi. Người đệ tử này ngủ nhiều thức ít nên thường bị thầy quở trách. Một hôm, khi gần sáng, bỗng nhiên người đệ tử này giật mình thức dậy, đi đến gặp thầy nhưng chỉ mặc Tăng khước chi. Vị thầy đứng dậy, muốn mặc hạ y. Đến gần thầy, lạy sát chân rồi ngửng lên, vì mới cạo tóc nên đầu người đệ tử mắc vào hạ y của thầy. Đội cả tấm y như vậy, người đệ tử ngã lăn ra đất làm cho cả hai thầy trò đều bị lộ hình. Thấy vậy, Bí sô kia nói:

– Cụ thọ, đến nay tôi mới biết các vị là đàn ông đầy đủ nam căn.

Bấy giờ, cả hai thầy trò đều mắc cở, im lặng bỏ đi. Sau đó, người đệ tử bị thầy quở trách. Thấy vậy, các Bí sô hỏi:

– Ông có lỗi gì mà thường bị thầy giận như vậy.

Đáp:

– Trước đây giận có lý do, nay không lỗi gì. Tình nghiã thầy trò không còn nữa, tôi ra đi đây.

Họ lại hỏi:

– Vì sao vậy?

Sau khi nghe người kia kể lại, họ bảo:

– Cụ thọ! Ông có lỗi, bị quở trách thật đúng.

Nghe nói, người này phải im lặng.

Các Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Vị thầy kia chê trách thật đúng pháp”.

Ngài bảo các Bí sô:

– Từ nay về sau không được chỉ mặc một y mà làm lễ người khác. Ai vi phạm, bị tội vượt pháp.

* Duyên khởi tại thành Vương Xá. Như Thế Tôn dạy, đối với Bí sô khác nếu họ không đến làm lễ ra mắt thì không thu xếp chỗ nghỉ cho họ.

Bấy giờ, có nhiều Bí sô từ nơi khác đến làm lễ tháp. Không có ai thu xếp chỗ nghỉ nên họ ở tùy tiện như bị tẫn xuất. Có người ở trước hiên, ở dưới cửa, ở dưới gốc cây. Thấy vậy, các cư sĩ Bà la môn có tín tâm hỏi:

– Thánh giả! Vì sao bị đuổi mà phải ở như vậy?

Đáp:

– Hiền thủ! Không phải bị đuổi, tôi là khách mới đến.

Bà la môn nói:

– Như vậy sao không ở trong phòng?

Đáp:

– Tôi không có người quen, ai lại cho ở! Vì lễ bái tháp Phật nên đến đây ở tạm thời gian ngắn rồi trở về.

Nghe nói như vậy, mọi người đều chê trách: – Tôi đã nghe Sa môn Thích tử có tính bình đẳng vậy mà có hành động bình đẳng chỗ nào đâu. Thấy khách đồng tu vừa đến, họ không cho ở.

Các Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật bảo các Bí sô:

– Từ nay trở đi, khách Tăng khi đến chùa, trước tiên phải làm lễ vị kỳ túc, nên với bốn vị. Chủ chùa nên có lòng tốt theo pháp cho họ ở.

Một lúc khác. Có Bí sô khách du hành nhân gian. Trời sắp về chiều, vị này đến thành Vương xá. Biết Phật có chêù định phải làm lễ vị trưởng lão trước nên vị này hỏi các Bí sô:

– Tôn giả Kiều Trần Như đang ở đâu?

Đáp:

– Đang ở trong vườn Trúc Lâm.

Nghe tiếng vị này gõ cửa phòng mình, tôn giả Kiều Trần Như hỏi:

– Ai đó?

Đáp:

– Con là khách Tăng.

Tôn giả cho vào để vị kia nghỉ ngơi. Khách Tăng hỏi:

– Tôn giả Đại Ca Diếp đang ở đâu?

Đáp:

– Cụ thọ, vị ấy đang ở hang Tất Bát La.

Theo lời chỉ dẫn, khách Tăng đến nơi chào hỏi như trước đây.

Tôn giả gọi vị ấy vào để thăm hỏi và nghỉ ngơi. Khách Tăng hỏi:

– Tôn giả Chuẩn Đà đang ở đâu?

Đáp:

– Vị ấy đang ở núi Thứu Phong.

Khách Tăng đến nơi thăm hỏi. Tôn giả gọi vào cho nghỉ ngơi như trước. Khách Tăng hỏi:

– Tôn giả Thập Lực Ca Diếp đang ở đâu?

Đáp:

– Vị ấy đang ở hang Tế Nhĩ Ca.

Đến nơi, sau khi khách Tăng chào hỏi, tôn giả bảo nghỉ ngơi. Khách Tăng thưa:

– Trời đã sáng rồi, phải đi khất thực, không thể nghỉ lại.

Tôn giả nói:

– Như Thế Tôn dạy khách Tăng đến nơi, trước tiên phải làm lễ bốn vị kỳ túc. Đấy là phương tiện sửa trị người khách bằng cách gây khó khăn.

Các Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Trước đây, Ta nào có bảo Bí sô khách làm lễ hết các vị tôn túc đâu, chỉ khiến họ làm lễ bốn vị kỳ túc tại chỗ.

Nội nhiếp tụng:

Thế Tôn vi cao thắng,

Quảng thuyết đệ tử hành,

Hành vũ vấn đại sư,

Vi thuyết thất lục pháp.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Vào xế chiều, sau khi xuất thiền, cụ thọ Cao Thắng đến gặp đức Phật, lạy sát hai chân rồi ngồi qua một bên, thưa:

– Xin Thế Tôn dạy về những pháp phải làm của người đệ tử phục vụ thầy.

Phật dạy Cao Thắng:

– Ông hãy lắng nghe, đối với thầy mình, đệ tử phải luôn cung kính và có tâm sợ sệt, không vì tiếng khen, không cầu lợi dưỡng, phải dậy sớm đích thân thăm hỏi hai thầy về sức khỏe của thân thể, an ổn khi đi lại, dọn dẹp vật đựng tiểu tiện và xoa bóp cho thầy. Nếu thầy nói có bệnh nên hỏi rõ và đến gặp y sĩ để nói rõ căn bệnh và yêu cầu họ điều trị. Theo sự chỉ dẫn của y sĩ mà chữa trị cho thầy. Nếu thầy có sẵn thuốc thì dùng để chữa trị, nếu không có thì hỏi người thân cận. Nếu nhiều thân quyến nên hỏi thầy cần xin với ai. Nghe thầy nói xong, học trò làm theo đúng lời dạy. Nếu không có thân quyến nên đến nhà khác xin thuốc theo lời chỉ dẫn. Hoặc đến bệnh viện hay nơi phát thuốc miễn phí. Nếu không có những nơi này, nên theo khả năng của mình cung cấp thức ăn uống cho thầy an ổn.

Khi bệnh đã hết, dâng cây chà răng cho thầy. Khi thầy muốn đến nơi đánh răng, nên quét dọn sạch trước và làm nền, bố trí chỗ ngồi, đặt bình nước đầy, bột rửa, đất vụn, cây chà răng sạch, cây nạo lưỡi. Sau khi thầy làm vệ sinh xong, thu dọn những vật cần thiết. Nếu thầy đau mắt, học trò nên hỏi thầy thuốc để làm thuốc nhỏ mắt. Thứ đến dâng y phục để thầy mặc, xếp cất y khác, không để lẫn lộn.

Khi thầy đang lễ tháp, nên vào phòng rưới nước quét dọn cho sạch. Nếu có bụi bặm nên dùng phân bò trát láng hay lá xanh quét sạch. Thứ đến lễ bái tôn tượng và thầy mình hoặc thăm hỏi và thưa các việc. Mỗi ngày, lễ bái ba lần tùy theo sức mình, đối với các vị đồng phạm hạnh cũng nên biểu lộ sự kính lễ. Thứ đến là phải siêng năng tọa thiền, đọc tụng. Mỗi nữa tháng, đích thân xem xét và đem chiếu ra phơi.

Đến bữa ăn nên rửa hai bát. Nếu là Bí sô khất thực, mình ôm bát nặng, cái nhẹ đưa cho thầy. Khi trời lạnh, đem Tăng già chi dầy đưa thầy đắp, còn mình đắp cái mỏng. Khi trời nóng, mình xử dụng cái dầy, đưa thầy cái mỏng. Khi đi ngược gió, thỉnh thầy đi trước, mình đi sau. Khi đi thuận gió, mình đi trước, thỉnh thầy đi sau. Qua sông, nước, dìu thầy đi qua. Khi đi khất thực, nên hỏi thầy cần đi chung hay đi riêng. Nếu thầy bảo đi chung, phải tuân lời.

Nếu được bột khô, đậu, bánh, các loại nước ép chua thì để vào bát mình. Nếu được sữa, bơ, đường phèn, bánh, cơm, đường cát … thì đặt vào bát thầy. Khất thực xong, trở về chỗ cũ, dọn dẹp hai chỗ nhỏ trải lá, Bố trí hai chỗ ngồi để ăn cơm. Nếu đi riêng, sau khi khất thực xong, đem đến trình cho thầy biết thức ăn nhận được, cần gì thầy lấy. Vị thầy nên nhận vừa đủ dùng.

Nếu ở trong chùa, đệ tử nên rửa vật để đựng trước rồi đến nhà bếp hỏi tri sự đang làm món ăn uống gì cho Tăng. Sau khi được tri sự cung kính báo cho biết, vị này trở về thưa với thầy những món ăn của Tăng trong hôm nay và thưa thầy có lấy không rồi theo lời dạy mà mang về. Thầy nên xem xét để nhận vừa đủ dùng và đúng lúc. Chỗ hai vị thầy tắm rửa, nên quét dọn sạch và làm nền cao, bố trí ghế nhỏ và vật đựng nước, bột rửa, cây chà răng để xử dụng đúng pháp. Nếu thầy cần rửa chân, nên làm cho thầy, hoặc chỉ dùng nước, hoặc có thể dùng dầu thoa, dùng bột để kỳ cọ, sau đó lấy nước rửa rồi trao dép da, hỏi thầy về chuyện ăn uống, lại hỏi ở chỗ này nên tu tập về thiện pháp gì và cần đi đến chỗ yên tịnh khác không. Nếu vị thầy bảo cần đến trú xứ ấy ngay ban ngày, nên mang vật để ngồi đến và quét dọn nơi ấy cho sạch sẽ; thường xuyên dùng phân bò để trát nền.

Nếu trò học kinh thì thầy dạy họ đọc. Nếu trò học thiền quán thì dạy họ tác ý. Nếu khi trở lại nên xem xét chỗ nằm. Trước tiên, rửa sạch chân, lễ bái tôn tượng và các vị đồng phạm hạnh tùy theo sức mình, xếp đặt chỗ ngồi cho thầy và rửa chân như trước. Trời lạnh nên chú ý làm nước nóng; trời nóng nên quạt cho mát. Thầy cũng phải biết thời giờ để bảo họ tu tập chớ để uổng phí thời gian. Khi cần sắm y bát … làm những việc cần gì, phải làm cho thầy trước, làm cho mình sau.

Phật dạy:

– Này Cao Thắng! Ngươi phải biết các đệ tử môn nhân của chúng Bí sô nên phục vụ hai thầy, xem như cha mẹ. Đối với đệ tử, thầy cũng xem như con. Nếu có đau bệnh phải săn sóc nhau đến hết bệnh hay đến chết mới thôi. Ta đã lược nói về sự việc ấy, ngươi hãy làm đúng như vậy. Ai không làm theo những sự việc như thế, bị tội vượt pháp.

Đối với thầy, nếu đệ tử nào phục vụ với tâm kính thuận như vậy, thì hay làm cho thiện pháp phát triển không ngừng cũng như hoa sen ở trong nước tăng trưởng mãi suốt ngày đêm. Thế nên các ông phải học như vậy.

Bấy giờ, cụ thọ Cao Thắng và các Bí sô nghe lời Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

* Phật ở núi Thứu Phong, thành Vương Xá. Vua Vị Sinh Oán nước Ma Yết Đà chống lại nước Phật Lật Thị. Trước mọi người, nhà vua tuyên bố:

– Nước An Ổn Phong Lạc nghịch mạng, ta muốn hưng binh đến trị tội làm cho chúng tan tành.

Nhà vua lại bảo đại thần Bà la môn Hành Vũ:

– Khanh hãy đến đảnh lễ sát chân Phật, thay mặt ta thăm hỏi về sinh hoạt và sức khỏe của Ngài có an ổn không?

Sau đó, thưa rằng:

– Đại đức! Vua Vị Sinh Oán tuyên bố trước mọi người, nước Phong Lạc nghịch mạng, ta muốn hưng binh đến trị tội làm cho chúng tan tành. Thế Tôn có đồng ý không? Hãy ghi nhớ những điều Thế Tôn dạy, đem về trình lại cho ta. Vì sao? Đức Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Tri không nói lời hư vọng.

Tuân lệnh vua, Hành Vũ cỡi xe ngựa trắng, cầm gậy vàng, mang theo bình vàng, ra khỏi thành Vương Xá, đi gặp đức Phật. Đến chỗ xuống xe, ông ta đi bộ lên núi Thứu Phong. Gặp Thế tôn, ông ta cung kính thăm hỏi, ngồi qua một bên thưa:

– Vua Vị Sinh Oán nước Ma Yết Đà đảnh lễ dưới chân Thế Tôn, thăm hỏi Ngài sinh hoạt có thoải mái, sức khỏe có an ổn không?

Nghe thăm hỏi như vậy, Thế Tôn bảo Bà la môn:

– Cầu chúc vua và ngài khỏe mạnh an lạc.

Sau đó, Bà la môn đem lời của vua ra trình bày với Phật và xin Ngài ban cho lời chỉ dẫn. Phật bảo:

– Này Bà la môn! Ta không ở lâu tại nước Phật Lật Thị, chỉ an cư nơi đó ba tháng. Khi ấy, Ta có tuyên thuyết bảy pháp bất thối cho mọi người.

– Này Bà la môn! Khi nhân dân nước ấy thi hành bảy pháp bất thối thì đất nước và nhân dân ngày càng thịnh vượng, thiện pháp không bị suy giảm.

Bà la môn thưa:

– Con chưa được hiểu biết về diệu pháp mà Đại đức đã chỉ dạy, xin Ngài từ bi giảng rõ để con được thông suốt.

Khi ấy, Thế Tôn nói với cụ thọ A Nan Đà đang đứng quạt sau lưng:

1. – A Nan Đà, ông có nghe biết nhân dân nước Phật Lật Thị thường xuyên tập họp để bàn luận về nghĩa lý của pháp không?

Đáp:

– Bạch Đại đức! Con có nghe nhân dân nước ấy thường tập họp để bàn luận về nghĩa lý của pháp.

Phật bảo Bà la môn:

– Nếu ở nước ấy, mọi người thường tập họp để bàn luận về nghĩa lý của pháp thì biết rằng nước ấy ngày càng thịnh vượng, thiện pháp không bị suy giảm.

2. – Này A Nan Đà! Ông có nghe biết nhân dân nước Phật Lật Thị hòa thuận cùng đứng, cùng ngồi để bàn luận quốc sự không?

Đáp:

– Con có nghe … nói đủ như trên.

Phật bảo Bà la môn … như trên, cho đến thiện pháp không bị suy giảm.

3. – Này A Nan Đà! Ông có nghe biết nhân dân nước ấy không mong cầu những việc không nên mong cầu, không hủy bỏ những việc nên làm, thường vui vẻ tuân hành những điều quy định trong nước không?

Đáp:

– Con có nghe … như trên.

Phật bảo Bà la môn … như trên cho đến thiện pháp không suy giảm.

4. – Này A Nan Đà! Ông có nghe biết ở nước ấy những phụ nữ và thiếu nữ còn trong sự bảo hộ của mẹ, cha, anh chị em, cha mẹ chồng, thân tộc mà có lỗi bị trị tội vì tự ý làm thê thiếp cho người, cho đến lén trao hoa hứa làm vợ người, cùng nhau làm những chuyện qua đường, phi pháp không?

Đáp:

– Con có nghe … nói đủ như trên.

Phật bảo Bà la môn … như trên, cho đến thiện pháp không bị suy giảm.

5. – Này A Nan Đà! Ông có nghe thấy đối với cha mẹ, thầy học, trưởng thượng, nhân dân nước ấy cung kính cúng dường, tuân theo lời dạy, ý không nghịch lại gây phiền không?

Đáp:

– Con có nghe … nói đủ như trên.

Phật bảo Bà la môn … như trên, cho đến thiện pháp không bị suy giảm.

6. – Này A Nan! Ông có nghe biết nhân dân nước ấy thường xuyên cúng dường tháp miếu, không bỏ phế những phép tắc đáng tôn trọng đã có từ trước không?

Đáp:

– Con có nghe … nói đủ như trên.

Phật bảo Bà la môn … như trên, cho đến thiện pháp không bị suy giảm.

7. – Này A Nan Đà! Ông có nghe biết đối với bậc A La Hán, nhân dân nước ấy cung kính tôn trọng, thường xuyên nghĩ đến, mong cầu những vị chưa đến nên đến, những vị đã đến được sống an ổn, cung cấp tất cả y phục, thức ăn, đồ nằm, thuốc trị bệnh, những tư cụ cần thiết không cho thiếu thốn …nói đủ như trên cho đếnthiện pháp không bị suy giảm.

Phật bảo Bà la môn:

– Khi nào nhân dân nước ấy thực hành bảy pháp không suy giảm này thì biết nước ấy thường xuyên thịnh vượng không tổn thất, thiện pháp hưng thịnh.

Bà la môn thưa:

– Đại đức! Nếu nhân dân trong nước ấy chỉ cần thi hành một trong bảy pháp, vua Vị Sinh Oán cũng không thể chinh phạt họ, huống chi họ thực hành đủ bảy pháp.

– Thưa Đại đức Kiều Đáp Ma! Con còn nhiều việc, xin cáo từ.

Phật bảo:

– Tùy ý.

Nghe Phật dạy xong, Bà la môn hoan hỷ vâng làm.

Sau khi Bà la môn ấy từ giã, Phật bảo A Nan Đà:

– Ông hãy đi bảo hết các Bí sô ở vùng núi Thứu Phong này cùng nhau tập họp trong ngôi nhà phục vụ.

Sau khi đi bảo hết các Bí sô ở vùng núi Thứu Phong này cùng nhau tập họp trong ngôi nhà phục vụ, A Nan Đà trở về gặp Phật, đứng qua một bên, thưa:

– Thế Tôn! Các Bí sô đã tập họp lại hết, xin Ngài định liệu.

Đến nơi, sau khi an tọa, Phật bảo các Bí sô:

– Ta sẽ giảng bảy pháp không suy giảm cho các ông. Các ông hãy lắng nghe và hết sức chú ý. Bảy pháp ấy là:

8. Bí sô các ông thường tập họp để bàn luận pháp luật thì biết phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

9. Bí sô các ông nếu thường cùng tập họp, cùng ngồi, cùng đứng dậy để làm các pháp sự trong sự hòa hợp, thì biết phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

10. Bí sô các ông không cố tìm cầu những việc không nên cầu, không làm cho mất đi những thiện pháp đã đạt được, thường xuyên hoan hỷ thực hành những pháp chân chính. Như vậy nên biết phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

11. Này các Bí sô, những khát ái cùng tham câu sinh với hỷ mong muốn về tương lai, do các nghiệp tương tục nên luân hồi. Bí sô trừ bỏ thứ này thì biết được sống an ổn, làm cho phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

12. Này các Bí sô, đối với vị xuất gia đã lâu, tịnh tu phạm hạnh mãn hai mươi hạ, bậc trưởng lão, kỳ túc được Đại sư khen ngợi, là vị tri thức cho các vị đồng phạm hạnh, đại chúng đều cung kính tôn trọng cúng dường và hoan hỷ nghe theo những lời họ dạy bảo. Như vậy nên biết phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

13. Này các Bí sô, nếu Bí sô cư ngụ ở nơi thanh vắng yên tịnh, nhận ngọa cụ tầm thường với tâm hoan hỷ biết đủ; nên biết phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

14. Này các Bí sô, nếu Bí sô đối với các vị đồng phạm hạnh có tâm ân cần tôn trọng, thường giữ chánh niệm mong mỏi những vị đồng phạm hạnh chưa đến xin đến đây, những vị đã đến làm cho sống an lạc, tâm không nhàm chán việc cung cấp y phục mới, thức ăn, ngọa cụ, thuốc trị bệnh, vật cần dùng, không để thiếu thốn … phúc đức của Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

– Này các Bí sô! Khi thường thực hành bảy pháp như vậy, nên biết thiện pháp của Bí sô luôn tăng trưởng, không bị suy giảm, sống an lạc.

Này các Bí sô, lại có bảy pháp không suy giảm mà các ông hãy lắng nghe. Bảy pháp đó là:

1. Nếu đối với Bâïc Đại sư, các Bí sô cung kính cúng dường, tôn trọng tán thán. Khi hành động như vậy, được sống an lạc, làm cho chúng Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

2 đến 7. Như vậy, nên biết các Bí sô đối với pháp, với giới, với việc được dạy bảo, với việc không phóng dật, với việc ngọa cụ, với việc tu tập thiền định, có tâm tôn trọng cung kính cúng dường. Khi hành động như vậy thì sống an lạc làm cho chúng Bí sô được tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

– Này các Bí sô! Lại có bảy pháp không suy giảm khác mà các ông hãy lắng nghe. Bảy pháp đó là: Nếu các Bí sô không ưa thích làm các việc thế sự, không ưa nói nhiều, không ưa thích ngủ nghỉ, không ưa tụ tập, không ưa thân cận bạn xấu, không tham danh lợi, thường tham vấn người khác về việc tu tập thiền định, không thỏa mãn với sự chứng pháp tăng thượng mà luôn tinh tấn không ngừng nghỉ cho đến khi chứng đắc chân thật đế. Khi tu tập như vậy, được sống an lạc làm cho chúng Bí sô được tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

– Này các Bí sô! Lại có bảy pháp không suy giảm khác mà các ông nên lắng nghe. Bảy pháp đó là: Bí sô nào có tín tâm thanh tịnh, tàm, quý, đủ đại tinh tấn, niệm, định, tuệ. Khi tu tập như vậy được sống an lạc, làm cho chúng Bí sô được tăng trưởng, thiện pháp không bị tổn giảm.

– Này các Bí sô, lại có bảy pháp không suy giảm khác mà các ông nên lắng nghe. Bảy pháp đó là: Biết pháp, biết nghĩa, biết thời, biết tri túc, biết tự thân, biết môn đồ, biết hành động của người khác. Khi tu tập như vậy được sống an lạc, làm cho chúng Bí sô được tăng trưởng, thiện pháp không bị tổn giảm.

– Này các Bí sô! Lại có bảy pháp không suy giảm khác mà các ông nên lắng nghe. Bảy pháp đó là: Các Bí sô khi tu tập quán sát về niệm giác phần, sống nơi hoàn toàn yên tịnh, sống ly dục, sống tịch diệt xa lìa tai nạn. Cũng như vậy, khi Bí sô tu tập quán sát về trạch pháp, tinh cần, khinh an, định, xả giác phần, sống nơi hoàn toàn yên tịnh, sống ly dục, xa lìa tai nạn. Khi tu tập như vậy, được sống an lạc làm cho chúng Bí sô tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

– Này các Bí sô! Đấy là bảy pháp làm cho không suy giảm, cần phải thường xuyên tu tập. Các ông phải nhất tâm ân cần hộ trì làm cho chúng Bí sô được tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

Này các Bí sô! Lại có sáu pháp làm cho người khác hoan hỷ, hãy chú ý lắng nghe Ta nói. Sáu pháp ấy là:

15. Thân nghiệp của ta nên thực hành từ bi, nghĩa là đối với Bậc Đại sư và các vị hiền thánh đồng phạm hạnh, ta đem thân kính lễ với thiện tâm từ bi, quét dọn lau chùi nền nhà, rắc hoa, đốt hương cúng dường, hoặc xoa bóp tay chân cho các vị ấy, tùy lúc phục vụ cung cấp khi họ bị bệnh. Khi ta thực hành như vậy làm cho vị khác hoan hỷ, thương mến kính trọng thân cận nhau, hòa hợp hỗ trợ không tranh cãi nhau, một lòng làm việc như nước hòa với sữa.

16. Ngữ nghiệp của ta nên thực hành từ bi, nghĩa là đối với Bậc Đại sư và các vị hiền thánh đồng phạm hạnh, ta phải phát sinh thiện tâm từ bi dùng nói khen ngợi đức độ tốt đẹp chân thật của họ làm cho những người chưa nghe được nghe, đọc tụng pháp suốt ngày đêm không nghỉ. Khi ta tu tập như vậy làm cho vị khác hoan hỷ, yêu mến kính trọng cùng nhau thân cận, hòa hợp giúp đỡ nhau không có tranh cãi, một lòng làm việc như nước hòa với sữa.

17. Ý nghiệp của ta nên thực hành từ bi, nghĩa là đối với các vị hiền thánh đồng phạm hạnh, ta phải phát sinh thiện tâm từ bi không có ý tư?ng gây hại, ganh ghét, hành động thân nghiệp và ngữ nghiệp luôn luôn với suy nghĩ từ bi không cho đoạn tuyệt, dù gặp tai nạn cũng không mất chánh niệm huống chi lúc bình thường. Với các loài chúng sinh, ta phải có tâm từ bi, không giết chết, không gây đau khổ cho chúng. Ta phải xa lìa phiền não, đạt đến chỗ giải thoát. Khi ta thực hành như vậy, làm cho vị khác hoan hỷ, yêu mến kính trọng cùng nhau thân cận, hòa hợp giúp đỡ nhau không có tranh cãi, một lòng làm việc như nước hòa với sữa.

18. Đối với những lợi dưỡng nhận được như pháp, cho đến một chút thức ăn trong bát, ta đều hoan hỷ cùng hưởng thụ chung với vị khác, không ăn riêng, không có lòng hơn thua với các vị đồng phạm hành. Khi ta thực hành như vậy làm cho vị khác hoan hỷ, yêu mến kính trọng cùng nhau thân cận, hòa hợp giúp đỡ nhau không có tranh cãi, một lòng làm việc như nước hòa với sữa.

19. Đối với giới đã thọ, không nứt, không lủng, không vỡ, không cấu, không uế, ta giữ gìn thanh tịnh từ đầu đến cuối, được bậc trí khen ngợi, không bị các vị đồng phạm hạnh khinh bỉ, cùng giữ tịnh giới, đồng hưởng pháp thực. Khi ta thực hành như vậy, làm cho vị khác hoan hỷ … như nước hòa với sữa.

20. Đối với những chánh kiến đã có, không còn nghi ngờ, là pháp xuất ly của bậc Thánh không thể bị phá hoại, mau vượt qua cảnh giới khổ, ta cùng trao đổi với các vị đồng phạm hạnh những tri kiến này. Khi ta thực hành như vậy, làm cho vị khác hoan hỷ … như nước hòa với sữa.

– Này các Bí sô, đây là sáu pháp hoan hỷ, phải thường xuyên tu tập, ân cần hộ trì, làm cho chúng Bí sô được tăng trưởng, thiện pháp không suy giảm.

Nghe đức Phật dạy như vậy, các Bí sô đều hoan hỷ tín thọ phụng hành.

Quyển Thứ 36

Phần thứ hai nhiếp tụng mười trong biệt môn tám:

Nội nhiếp tụng:

Chúng tập kính Đại sư,

Văn pháp sinh chánh tín,

Tự thuật niên suy lão,

Thuyết Hành vũ nhân duyên.

Khi ấy, Thế Tôn bảo cụ thọ A Nan Đà:

– Ta muốn đến ấp Ba Thát Ly.

A Nan Đà thưa:

– Xin vâng, Thế Tôn!

Cùng các Bí sô, tôn giả theo Thế Tôn rời nước Ma Kiệt Đà tuần tự du hành đến ở gần ngôi tháp thuộc ấp Ba Thát Ly. Nghe đức Phật đến, nhân dân trong ấp đều tập họp đến tháp, lạy sát dưới hai chân Ngài, ngồi qua một bên.

Thế Tôn bảo các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ:

– Quý vị phải biết sự phóng dật có năm lỗi. Đó là:

1. Khi các Bà la môn sống phóng dật đưa đến sự việc tài sản quý và vật dụng của họ bị tiêu tan.

2. Người sống phóng dật nên khi đến chúng hội nào trong lòng của họ đều xấu hổ và khiếp sợ.

3. Người sống phóng dật nên tiếng xấu đồn khắp bốn phương.

4. Người sống phóng dật nên khi lâm chung phải hối hận.

5. Người sống phóng dật nên sau khi qua đời bị đọa địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.Đó là năm lỗi của phóng dật.

Lại nữa, khi sống không phóng dật, các Bà la môn có năm thắng lợi. Đó là:

1. Những tài sản quý và vật xử dụng của họ không bị tiêu tán.

2. Đến với chúng hội nào, họ cũng không bị xấu hổ và khiếp sợ.

3. Có tiếng khen vang khắp bốn phương.

4. Khi sắp qua đời, không hối hận.

5. Sau khi qua đời, sinh lên trời, hưởng thụ an lạc lâu dài.Đây là thắng lợi của việc không phóng dật.

Sau khi giảng dạy giáo pháp làm cho các Bà la môn … ở ấp Ba Thát Ly được lợi ích hoan hỷ, Thế Tôn im lặng. Các vị Bà la môn … rời khỏi chỗ ngồi, sửa áo bày vai trái, quỳ gối sát đất, chắp tay bạch Phật:

– Hôm nay, nguyện Phật từ bi nhận lời đến ở phòng yên tịnh của chúng con.

Thế Tôn im lặng nhận lời. Biết Phật đã nhận lời, các Bà la môn làm lễ sát chân rồi từ giã. Khi họ đi rồi, đức Phật đi đến trú xứ yên tịnh của họ. Đến nơi, sau khi rửa sạch chân, đức Phật vào phòng ngồi yên.

Bấy giờ, Đại thần Hành Vũ nước Ma Yết Đà đang đo đạc bốn phía ấp Ba Thát La, xác định cương giới để tạo thành lũy chiến đấu với nước Phật Lật Thị. Trong khi ấy, trong ấp này, các thiên thần với uy đức lớn đang muốn ở nơi này. Ngay tại chỗ ngồi, với thiên nhãn siêu thiên nhân, Thế Tôn thấy các thiên thần ấy đang muốn ở nơi này. Vào buổi chiều, sau khi xuất thiền, đi đến nơi mát mẻ, an tọa xong, Thế Tôn bảo A Nan Đà:

– Ông có nghe về việc đo đạc thành ấp không?

Thưa:

– Con có nghe đại thần Hành Vũ muốn xây dựng thành ấp gây thế lực vững chắc để chiến đấu với thành phương Bắc.

Phật dạy:

– Này A Nan Đà! Lành thay, đại thần Hành Vũ có trí tuệ lớn muốn xây dựng thành ấp giống như hình dáng cõi trời Ba mươi ba. Tại trú xứ này, Ta với thiên nhãn thấy các thiên thần lớn đang muốn ở chỗ này.

– Này A Nan Đà! Do chư thiên có thế lực lớn muốn ở đây cho nên những bậc đại nhân có phúc đức trong thành cũng muốn ở đây. Do những chư thiên trung bình muốn ở nơi đây nên những người trung bình và các loài khác cũng muốn ở đây.

– Này A Nan Đà! Trong thành ấp này có bậc thù thắng đang ở nên có lời bàn luận của bậc thù thắng, có thương nhân thù thắng đến cùng nhau giao dịch không ngừng. Đây là (sự thịnh vượng) của thành Ba Thát Ly, nhưng Thành Ba Thát Ly này sẽ bị tàn phá vì ba tai họa nước, lửa và nội phản.

Nghe đức Phật Thế Tôn tuần tự du hành từ nước Ma Yết Đà đến trú ở tháp thuộc ấp Ba Thát Ly, được nhân dân cung kính, đại thần Hành Xá đích thân đến gặp Thế Tôn, cung kính làm lễ thăm hỏi rồi ngồi qua một bên. Sau khi thuyết pháp làm cho ông ta được lợi ích hoan hỷ, Phật im lặng.

Rời khỏi chỗ ngồi, bày vai áo bên phải, quỳ gối phải xuống đất, đại thần Hành Xá chắp tay cung kính bạch Phật:

– Thưa đức Kiều Đáp Ma! Con xin thỉnh Ngài và đại chúng đến nhà con nhận bữa ăn đạm bạc vào ngày mai.

Đức Phật im lặng nhận lời. Biết Phật đã nhận lời, đại thần làm lễ rồi từ giã.

Đến nhà, ngay đêm ấy, Hành Vũ bảo mọi người làm các món ăn thơm ngon hảo hạng. Vào sáng sớm, sau khi chuẩn bị đầy đủ các món ăn, trải chỗ ngồi, bố trí bồn nước sạch, bột rửa, cây chà răng, đại thần sai sứ giả sang báo:

– Đã đến giờ, thức ăn dọn xong rồi, xin Phật định liệu.

Vào sáng sớm, đức Phật mặc y mang bát cùng Tăng chúng đi đến nhà đại thần, an tọa vào trai đường. Thấy Phật và chư Tăng theo thứ tự đã an tọa, đại thần Hành Vũ đích thân dâng các món ăn uống thơm ngon hảo hạng cúng dường đầy đủ lên Phật và đại chúng.

Biết mọi người xỉa răng, súc miệng, thu xếp bát xong, đại thần Hành Vũ đem bình vàng đựng đầy nước đặt trước Phật, phát nguyện:

– Con có được nghiệp Đẳng Lưu thắng thiện đưa đến quả báo an lạc do sự cúng dường này, xin đem năng lực phước nghiệp này làm cho các thiên thần cựu trú trong thành này luôn luôn hưởng thụ lợi lạc thù thắng. Xin Ngài nêu danh hiệu của họ để chú nguyện.

Sau khi nhận bữa cúng dường của đại thần Hành Vũ, đức Phật nói kệ tùy hỷ:

Người nào với lòng tin thanh tịnh,

Cung kính cúng dường đến chúng tăng,

Luôn sống theo chánh pháp của Phật,

Được các Đức Phật luôn khen ngợi.

Người nào có thông minh trí tuệ,

Đến sống nơi vùng thắng diệu này,

Cúng dường bậc trì giới tịnh hạnh,

Lại được chú nguyện với kệ phước.

Ai xứng cung kính và bố thí,

Nên phải ân cần cúng dường họ,

Vì vậy, chư thiên phát tâm từ.

Cũng như cha mẹ thương con đỏ.

Được sự thủ hộ của chư thiên,

Thường sống an ổn, hưởng thắng lạc,

Đời đời thường gặp người hiền thiện,

Cuối cùng sẽ chứng đắc Niết bàn.

Sau khi thuyết diệu pháp làm cho đại thần lợi ích hoan hỷ, Thế Tôn đứng dậy từ giã.

Biết rõ pháp thế gian phải trở về sự tan hoại nên đại thần mặc y phục đàng hoàng đi theo sau Phật, với suy nghĩ: “Nơi nào mà Thế Tôn đi ra khỏi thành, ta sẽ xây dựng cổng có lầu lớn nơi ấy. Nơi mà Ngài đi qua sông Căng Già, ta sẽ xây bến đò”.

Biết tâm niệm của ông ấy, Thế Tôn từ con đường phía Tây trong thành đi ra cửa phương Bắc hướng về sông Căng Già để vượt qua.

Tại sông ấy, muốn đi qua, có nhiều người dùng cỏ, cây, trái bầu và phao nổi để qua lại trên sông không ngừng.

Thấy như vậy, Thế Tôn suy nghĩ:

– Với thần lực, Ta sẽ đi vững vàng trên mặt nước từ bờ này sang qua bờ kia.

Nhập vào định thù thắng, tùy theo ý niệm, Thế Tôn cùng chúng Bí sô biến mất ở bờ này và hiện ra bên bờ kia.

Khi ấy, có một Bí sô nói kệ:

Nhiều người muốn qua sông,

Qua lại mãi không ngừng,

Dùng phao nổi, cỏ cây,

Để vượt qua sông Hằng,

Thế Tôn dùng thần lực,

Cùng với cả tăng chúng,

Bờ này sang bên kia,

Không một chút mệt nhọc,

Đất bằng nước lênh láng,

Đào giếng để làm gì,

Tâm phiền não không còn,

Cầu vật khác làm gì?

Ngay nơi đức Phật ra khỏi thành, đại thần Hành vũ xây dựng cổng lớn, đặt tên là cổng Kiều Đáp Ma, con đường đến bến sông đặt tên là đường Kiều Đáp Ma.

Đến bờ sông phía Bắc, Thế Tôn bảo A Nan Nà:

– Ta muốn đến rừng Thăng Nhiếp Bà phía Bắc thôn Tiểu xá.

Đến nơi, sau khi an tọa, Thế Tôn bảo các Bí sô:

– Đây là giới, đây là định, đây là tuệ; do sức trì giới làm định vững chắc an ổn không thối lui; do tu tập định nên phát sinh trí tuệ; do sức trí tuệ nên tâm giải thoát khỏi tham sân si. Như vậy, này các Bí sô, tâm được giải thoát hoàn toàn, được Chánh liễu tri: Ta đã hết sinh, phạm hạnh đã lập, không thọ đời sau, việc làm đã xong, Như thật tri như vậy. Này A Nan Đa! Ta muốn đến khu rừng bên ngoài tụ lạc Phiến Vi.

Thưa:

– Xin vâng, Thế Tôn!

Khi đến nơi, gặp lúc nhân dân trong tụ lạc bị bệnh dịch. Có một tịnh tín cận sự nam bị bệnh qua đời . Lại các vị cận sự nam như Hiền Thiện, Danh Xưng … cũng đều qua đời.

Vào sáng sớm, các Bí sô mặc y mang bát vào tụ lạc theo thứ tự khất thực. Họ nghe trong tụ lạc có nhiều người bị chết vì bệnh dịch. Khất thực xong, họ trở lại chỗ ở thọ trai rồi xếp y bát, rửa sạch chân. Sau đó, cùng đến gặp đức Phật, lạy sát chân, ngồi qua một bên, họ bạch:

– Thưa Thế Tôn! Khi vào khất thực trong thôn, nghe có nhiều cận sự nam qua đời, chúng con không biết họ sinh về đâu?

Phật dạy:

– Này các Bí sô! Trong thôn này có 250 Cận sự nam qua đời ở đây đã đoạn năm hạ phần kết, được thân hóa sinh chứng quả Bất hoàn chẳng trở lại cõi này nữa, không còn thối chuyển với quả Niết bàn. Này các Bí sô, lại có hơn 300 Cận sự nam qua đời ở đây đã làm cạn mỏng tham sân si chứng quả Nhất Lai, còn trở lại nhân gian trong thời gian ngắn sẽ chấm dứt cảnh giới khổ.

– Này các Bí sô, trong thôn ấp này có năm trăm người qua đời đã đoạn ba kiết sử chứng quả Dự lưu không còn thối chuyển, chỉ sinh tử bảy lần nữa trong nhân gian và thiên giới sẽ chấm dứt cảnh giới khổ.

– Này các Bí sô, cần gì phải hỏi như vậy để gây phiền cho Ta, sinh phải có chết, đấy là việc thường tình. Dù Phật có ra đời hay không, pháp sinh tử là như vậy, Như Lai biết rõ nên thuyết giảng phân biệt cho hữu tình, chỉ bày pháp môn mười hai duyên sinh. Đó là cái này có nên cái kia có, cái này sinh nên cái kia sinh. Nghĩa là vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên lục xứ, lục xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sinh, sinh duyên lão tử ưu bi khổ não. Cái này sinh nên cái kia sinh, cái này diệt nên cái kia diệt. Nghĩa là vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì lục xứ diệt, lục xứ diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt, thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì ưu bi khổ não diệt; như vậy cả một tập hợp khổ lớn đều bị trừ diệt. Ta lại vì các ông giảng thuyết về gương pháp, hãy lắng nghe và ghi nhớ kỹ. Gương pháp là gì?

Nghĩa là đối với Phật Pháp Tăng và Thánh giới thanh tịnh, các ông phải tôn trọng, cung kính, cúng dường, lễ bái, khen ngợi, luôn luôn chánh tín chánh niệm; gọi là gương pháp, nên thọ trì như vậy.

Nghe lời Phật dạy như vậy, các Bí sô y giáo phụng hành.

Phật bảo A Nan Đà:

– Ta muốn đi đến thành Quảng Nghiêm, ông hãy bảo với đại chúng.

– Xin vâng, Thế Tôn! A Nan Đà thưa.

Tuần tự, Thế Tôn và Tăng chúng đến trú ở vườn Am Một La ở thành kia. Trong thành ấy có một cô gái (xưa gọi Nại Nữ là sai) mà mọi người đều biết, nhan sắc xinh đẹp tên Am Một La là chủ khu vườn này. Nghe Thế Tôn đến ở trong vườn mình, cô ta mặc y phục đẹp, trang sức chuỗi ngọc, sai tỳ nữ cùng tùy tùng đi xe quý đến gặp Phật. Đến khu vườn, cô ta xuống xe đi bộ vào.

Bấy giờ, Thế Tôn đang thuyết pháp cho vô số chúng Bí sô vây chung quanh. Trông thấy cô gái, Thế Tôn bảo các Bí sô:

– Các cô gái kia sắp đến đây, các ông hãy buộc niệm, chánh tư duy, đừng nghĩ chuyện khác, hãy lắng nghe lời Ta dạy.

– Này các Bí sô! Buộc niệm, chánh tư duy như thế nào? Khi Bí sô nào có ý niệm xấu, tâm bất thiện, hãy từ bỏ ngay, nên phát sinh chánh tín, tinh tấn, hộ trì tâm ý, chánh niệm không tán loạn, làm cho phát sinh thiện pháp, chấm dứt ác niệm, tu tập nhiều chánh trí, phát triển cho đến viên mãn, tinh cần liên tục chớ có ý nghĩ khác.

Này Bí sô! Như vậy là buộc ý niệm, chánh tư duy. Các ông hãy lắng nghe, chớ nghĩ chuyện khác, Bí sô nên biết, trong khi đi lại nên quán sát rõ các hành động co, duỗi, cúi, ngữa, mang Tăng già chi, mặc y cầm bát, đi, đứng, nằm, ngồi, nói chuyện, im lặng, nghỉ, ngủ, thức dậy, thực hành pháp đối trị bằng cách an trú chánh niệm.

Thế nào là Bí sô an trú chánh niệm?

– Các ông nên biết, đó là quán sát nội thân, sách tấn tinh cần, khéo huấn luyện, biết rõ các pháp thế gian là ưu khổ. Thế đến quán sát ngoại thân, nội ngoại thân; nội thọ, ngoại thọ, nội ngoại thọ; nội tâm, ngoại tâm, nội ngoại tâm; nội pháp, ngoại pháp, nội ngoại pháp. Đối với các pháp này, buộc niệm quán sát giữ tâm an trú; sách tấn tinh cần dũng mãnh không ngừng, chế ngự hoàn toàn, biết rõ các pháp thế gian là ưu khổ. Bí sô nên buộc niệm tư duy như vậy. Các ông hãy chánh niệm vì các cô gái kia sắp đến đây nên Ta phải ân cần dạy bảo như thế.

Gặp đức Phật, cô gái đảnh lễ sát chân rồi ngồi sang một bên. Sau khi thuyết giảng diệu pháp làm cho cô gái lợi ích hoan hỷ, Thế Tôn im lặng.

Rời khỏi chỗ ngồi đứng dậy, cô Am Một La chắp tay cung kính bạch Phật:

– Thế Tôn! Xin Ngài từ mẫn cùng các Bí sô đến nhà con nhận bữa ăn đạm bạc vào ngày mai.

Phật im lặng nhận lời. Thấy Phật im lặng nhận lời, cô gái lạy sát hai chân Phật rồi từ giã.

Bấy giờ, nghe Phật du hóa nhân gian đang ở vườn Am Một La, các thanh niên Lật Cô Tỳ ở thành Quảng Nghiêm đều cỡi các loại xe tứ mã quý báu. Có người dùng ngựa xanh, càng xe xanh, thùng xe xanh, dây cương xanh, roi xanh, đội mão xanh, che lọng xanh, mang đao xanh, cầm phất xanh, mặc y phục xanh, chuỗi ngọc và hương xoa đều màu xanh cùng những người tùy tùng đều mặc y phục xanh. Lại có người Lật Cô Tỳ khác cùng những tùy tùng tạo thành một đoàn riêng với xe, ngựa, y phục trang sức đều màu vàng. Một đoàn khác dùng toàn màu đỏ. Một đoàn khác dùng toàn màu trắng. Như vậy, trước sau từng đoàn thổi loa gióng trống kéo nhau ra khỏi thành Quảng Nghiêm. Họ đều muốn đến gặp Như Lai để thân cận cung kính đảnh lễ.

Biết họ sắp đến, Như Lai bảo các Bí sô:

– Người nào chưa thấy chư Thiên cõi trời Ba mươi ba du ngoạn ở vườn đẹp, hãy nhìn những thanh niên Lật Cô Tỳ ở thành Quảng Nghiêm này. Do uy lực và sự trang sức xinh đẹp rực rỡ nên họ không khác chư Thiên cõi trời Ba mươi ba đang du ngoạn ở vườn đẹp.

Đến khu vườn, các thanh niên Lật Cô Tỳ xuống xe đi bộ vào gặp Thế Tôn, lạy sát chân Ngài, ngồi qua một bên, muốn nghe diệu pháp. Thế Tôn thuyết pháp làm cho họ lợi ích vui mừng.

Trong hội, có một thanh niên Bà la môn tên Tóc Vàng đứng dậy sửa y phục, chắp tay bạch Phật:

– Thế Tôn! Con đang vui mừng, muốn ca ngợi.

Phật bảo thanh niên ấy:

– Hãy nói tùy ý.

Được Phật cho phép, thanh niên nói kệ:

Đại vương trang sức với giáp quý,

Nhà vua đang được lợi ích lớn,

Có Phật xuất hiện tại chốn này,

Tiếng khen cao vút như Tu di,

Như hoa sen trắng ở trong ao,

Đêm nở tỏa hương thơm ngào ngạt,

Như mặt trời chiếu trên hư không,

Ánh sáng tỏa rạng khắp thế gian,

Hãy xem sức trí tuệ của Phật,

Như ánh đuốc sáng phá tối tăm,

Thường làm mắt trí cho trời người,

Ai được gặp Ngài, đều tùy thuận.

Nghe nói kệ xong, các thanh niên Lật Cô Tỳ đồng thanh khen ngợi:

– Chàng trai uy hùng này đã nói kệ rất hay.

Năm trăm thanh niên Lật Cô Tỳ trong hội đều lấy áo trên tặng cho Tóc Vàng.

Sau khi thuyết pháp làm cho mọi người được lợi ích hoan hỷ, Thế Tôn im lặng. Các thanh niên Lật Cô Tỳ đứng dậy, chỉnh y phục, chắp tay bạch Phật:

– Xin thương chúng con, cầu mong Thế Tôn và các Bí sô vào thành nhận bữa ăn đạm bạc của chúng con vào sáng mai.

Phật đáp:

– Ta cùng Bí sô đã nhận lời thọ trai của cô Am Một La vào sáng mai.

Họ thưa:

– Đại đức! Chúng con bị tổn thất, thua cô gái kia rồi. Với trí tuệ, cô ta đã thỉnh Thế Tôn trước. Chúng con không được thân cận cung kính lễ bái Ngài kịp lúc. Sau này, con sẽ cúng dường.

Phật khen:

– Lành thay!

Sau khi nghe Phật khen ngợi, với tâm hoan hỷ, các thanh niên ấy đảnh lễ sát chân Phật rồi từ giả.

Thấy mọi người đã lễ Phật từ giã, một lúc sau thanh niên Tóc Vàng rời chỗ ngồi sửa y phục, chắp tay bạch Phật:

– Đại đức! Nghe con khen ngợi Phật, năm trăm trăm người kia đồng thanh vui mừng. Vì bài kệ hay nên mỗi người tặng cho con một tấm áo. Con dâng chúng lên Ngài, xin từ bi thương xót nhận cho.

Thế Tôn nhận lấy, bảo:

– Này thanh niên, khi đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh đẳng giác xuất hiện trong thế gian, có năm điều hy hữu xuất hiện. Đó là:

1. Trong thế gian có bậc Đại sư Như Lai Ứng Cúng Chánh đẳng giác Minh hạnh viên mãn Thiện thệ Thế gian giải Vô thượng sĩ Điều ngự trượng phu Thiên nhân sư Phật Thế Tôn xuất hiện. Pháp của Ngài thuyết đầu giữa cuối đều thiện, văn nghĩa rõ ràng vi diệu thuần nhất viên mãn, đầy đủ tướng trạng phạm hạnh thanh tịnh trong sáng.

2. Đây là sự hy hữu thứ nhất khi đức Như Lai Ứng Cúng Chánh đẳng giác xuất hiện trong thế gian.

3. Nghe được diệu pháp ấy, người nào hết sức chú ý chuyên tâm ghi nhận tư duy quán sát thì hộ trì được các căn. Đây là sự hy hữu thứ hai khi đức Như Lai Ứng Cúng Chánh đẳng giác xuất hiện trong thế gian.

4. Nghe được chánh pháp, người ấy phát sinh hoan hỷ được lợi ích lớn, nhàm chán việc thế tục. Đây là sự hy hữu thứ ba khi đức Như Lai Ứng Cúng Chánh đẳng giác xuất hiện trong thế gian.

5. Được nghe pháp do những người khác tuần tự nói lại, người ấy cũng dần dần vâng làm theo lời dạy. Đây là sự hy hữu thứ tư khi đức Như Lai Ứng Cúng Chánh đẳng giác xuất hiện trong thế gian.

6. Sau khi nghe pháp, người ấy chánh niệm tư duy thì thông đạt pháp bằng trí tuệ vi diệu. Đây là sự hy hữu thứ năm khi đức Như Lai Ứng Cúng Chánh đẳng giác xuất hiện trong thế gian.

Lại nữa, này thanh niên, người biết tri ân và báo ân là bậc đại nhân, chút ân nhỏ còn không quên huống chi ân lớn. Thế nên, người hãy chuyên cần tu học như vậy.

Nghe lời Phật dạy, thanh niên ấy hoan hỷ tín thọ, đảnh lễ sát chân Phật, từ giã.

Ngay đêm ấy, Am Một La chuẩn bị đầy đủ các món ăn uống hảo hạng. Vào sáng sớm, cô ta bố trí chỗ ngồi, bồn nước sạch, cây chà răng và bột rửa, sai sứ đến thưa với Phật:

– Thức ăn đã dọn xong, xin Ngài định liệu.

Mặc y mang bát, Thế Tôn cùng các Bí sô đến nơi dọn ăn. Thấy Phật và chư Tăng đã tuần tự an tọa xong, cô Am Một La đích thân dâng lên đầy đủ các món ăn thơm ngon. Sau khi Phật và chư Tăng thọ trai, rửa tay, xỉa răng, súc miệng, thu xếp bát xong, cô Am Một La đặt một chỗ ngồi thấp trước Phật để lắng nghe pháp.

Thế Tôn nói kệ cho cô ấy:

Người không keo kiệt thường bố thí,

Ai thấy cũng mến, kính, thân cận.

Đến giữa đám đông không sợ hãi,

Được lợi ích lớn, tiếng khen vang.

Thế nên người trí thường bố thí,

Làm cho phước báo luôn phát triển,

Trừ dần phiền não, phá san tham,

Sinh trời Ba ba hưởng hoan lạc,

Tu các nghiệp thiện tăng công đức,

Sau khi qua đời, được sinh thiên,

Dạo vườn Hoan hỷ cùng thiên nữ,

Làm đệ tử Phật thường an lạc.

Một lần nữa, tùy theo căn cơ, Thế Tôn thuyết pháp làm cho Am Một La lợi ích hoan hỷ.

Sau khi trở về trú xứ, Ngài bảo A Nan Đà: Hãy báo cho đại chúng, Ta sắp đi đến Trúc Lâm.

Tuân lời Phật dạy, tôn giả A Nan Đà cùng đại chúng theo Phật, đi đến ở rừng Thăng Nhiếp Ba, phía bắc Trúc Lâm.

Gặp lúc đói kém, khất thực khó khăn, Phật bảo các Bí sô:

– Trong lúc đói kém này, các ông nên tìm nơi quen biết thuận tiện ở những tụ lạc thuộc Bích Xá Ly mà an cư. Ta cùng A Nan Đà an cư ở trú xứ này. Nếu không giải quyết như vậy thì việc khất thực rất khó khăn.

Nghe Phật dạy như vậy, các Bí sô đều an cư ở nhà những bạn tốt, riêng tôn giả A Nan Đà an cư với Phật dưới gốc cây. Trong mùa hạ ấy, thân thể bị bệnh đau đớn cơ hồ muốn chết, đức Phật suy nghĩ:

– Không bao lâu nữa, thân Ta sẽ chẳng còn nhưng các Bí sô đang ở khắp nơi, vậy trong lúc không có đ?i chúng bên cạnh, Ta không nên nhập Niết bàn, hãy dùng thiền định vô tướng quán sát thân thể để chấm dứt các cảm giác đau đớn.

Sau khi nghĩ như vậy, đức Phật nhập vào thắng định. Tùy thuận chánh niệm, thân thể Ngài an ổn không còn các cảm giác đau đớn.

Vào buổi chiều, sau khi xuất thiền, cụ thọ A Nan Đà đến gặp Phật, lạy sát chân, đứng qua một bên, chắp tay thưa:

– Đại đức Thế Tôn! Vừa rồi thân tâm con mê muội không còn phân biệt được thiện ác, không trì tụng được pháp đã được nghe vì thấy Thế Tôn cảm thọ đau đớn, sợ Ngài sẽ tịch diệt. Hiện tại, được nghe Thế Tôn chưa bát Niết bàn, con mới hơi tỉnh táo.

Con lại nghe Ngài nói:

– Nếu các Bí sô chưa tập họp lại hết, Ta chưa Niết bàn.

Suy luận từ đó, con biết Ngài sẽ thuyết giảng giáo pháp hy hữu.

Phật bảo A Nan Đà:

– Ông suy nghĩ rằng Ta vì dạy bảo các Bí sô nên chưa Niết bàn; không đúng như vậy. Vì sao?

– Lẽ nào đến lúc này Ta mới chỉ dạy giáo pháp hy hữu hay sao?

– Này A Nan Đà! Điều cần nói, Ta đã nói rồi, làm cho các ông hiểu rõ các pháp trong ngoài. Đó là bốn niệm trụ, bốn chánh cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác phần, tám chánh đạo.

– Này A Nan Đà! Chư Phật Thế Tôn thường thuyết giảng phân minh về pháp này, không có tâm bí mật che dấu. Nhưng này A Nan Đà, thân Ta có bệnh, sắp nhập Niết Bàn nên suy nghĩ: “Ta đang bệnh nặng, chắc chắn từ bỏ thân mạng”. Trong lúc các Bí sô đang ở tứ tản, Ta nghĩ không nên bát Niết bàn mà chẳng có đại chúng bên cạnh, hãy chánh ý dùng thiền định vô tướng quán sát thân thể làm cho chấm dứt đau đớn trên thân thể, sau khi Ta nhập định những đau đớn đều chấm dứt được an ổn.

– Này A Nan Đà! Hiện nay, thân thể của Ta đã già cả suy nhược, đã 80 tuổi, còn tồn tại là nhờ vào hai việc. Như chiếc xe hư cũ cũng nhờ vào hai việc. Do ý nghĩa này, các ông chớ buồn khổ ưu sầu. Các pháp hữu vi ở Thế gian do nhân duyên sinh mà tồn tại mãi không bị tiêu diệt là điều không thể có. Trước đây, Ta thường giảng cho các ông điều này: - Tất cả dục lạc vinh hoa đáng yêu vừa ý trong thế gian đều bị tan rã; ân ái bị biệt ly không tồn tại mãi. Vì vậy nên biết khi Ta còn tại thế hay sau khi nhập diệt, các ông hãy lấy mình làm hòn đảo tự nương tựa mình, lấy pháp làm hòn đảo, nương tựa vào pháp, không bằng hòn đảo khác, không nương tựa nơi khác. Vì sao? Dù Ta hiện diện hay đã diệt độ, ai nương tựa pháp, ưa thích trì giới, người ấy là đệ tử số một trong hàng Thanh văn. Như thế nào là Bí sô lấy mình làm hòn đảo, nương tựa vào mình, không bằng hòn đảo khác không nương tựa nơi khác?

– Này A Nan Đà! Những Bí sô nào biết rõ tướng trạng của thân trong nội thân, buộc niệm quan sát, giữ tâm an trú, tinh cần dũng mãnh chiến thắng tham sân và những khổ não. Cũng như vậy, đối với ngoại thân, nội thân, nội ngoại thân; nội thọ, ngoại thọ, nội ngoại thọ; nội tâm, ngoại tâm, nội ngoại tâm; nội pháp, ngoại pháp, nội ngoại pháp buộc niệm quan sát, giữ tâm an trú, tinh cần dũng mãnh chiến thắng tham sân và những khổ não. Bí sô nào quán sát như vậy được gọi là vị lấy mình làm hòn đảo, tự mình nương tựa mình, sống tùy thuận theo pháp.

Nội nhiếp tụng:

Hành vũ Trúc lâm nội,

Tu lý Ba thát ấp

Độ hà nghệ tiểu thôn,

Tiệm hướng Niết bàn đẳng.

Thế Tôn bảo cụ thọ A Nan Đà:

– Ta muốn đến thành Quảng Nghiêm.

Tuân lời Phật dạy, tôn giả A Nan Đà theo Ngài đến giảng đường Trùng Các, thành Quảng Nghiêm. Vào sáng sớm, Phật mặc y mang bát có tôn giả A Nan Đà đi theo vào thành khất thực.

Sau khi khất thực, trở về chỗ ở, thọ trai xong, đi đến gốc cây ở tháp Thủ Cung an tọa, Đ?c Phật bảo A Nan Đà:

– Thành Quảng Nghiêm này vật chất hoa lệ, vườn hoa cây trái rất phong phú, tháp miếu ao mát thật khả ái; là nơi rất hy hữu đặc biệt nhất trong cõi Chiêm Bộ Châu này.

– Này A Nan Đà! Người nào tu tập, tu tập nhiều về bốn thần túc có thể sống trong một kiếp hay hơn một kiếp theo ý muốn.

– Này A Nan Đà! Như Lai đã tu tập nhiều về bốn thần túc nên có thể sống một kiếp hay hơn một kiếp theo ý muốn.

Khi ấy, A Nan Đà im lặng không nói gì cả. Thế Tôn nói ba lần như vậy nhưng A Nan Đà vẫn im lặng không nói gì.

Đức Phật suy nghĩ: “A Nan Đà đang bị ma vương làm mê hoặc nên thân tâm hôn loạn, tuy được Ta nêu ra thật rõ đến ba lần nhưng vẫn im lặng không một lời thưa thỉnh, như vậy biết chắc là bị ma vương mê hoặc”.

Thêù Tôn bảo:

– Ông hãy đến ngồi riêng dưới một gốc cây khác, Ta không ở chung vì ông đang tạp loạn.

Nghe Phật bảo, A Nan Đà đến chỗ ngồi thường ngày, an tọa dưới gốc cây.

Khi ấy, đến gặp đức Phật, lạy sát chân Ngài, đứng qua một bên, ác ma Ba Tỳ chắp tay cung kính thưa:

– Thế Tôn! Đã đến lúc Niết bàn, xin Thiện thệ nhập Niết bàn.

Phật hỏi:

– Tại sao ngươi nói đến lúc Niết bàn và thỉnh Ta nhập Niết bàn?

Ma thưa:

– Đại đức! Trước đây ở dưới gốc cây Bồ đề bên dòng sông Ny Liên, khi Phật mới vừa thành đạo, con đến thưa: – Thế Tôn đã đến lúc Niết bàn, xin Thiện thệ nhập Niết bàn. Ngài đã bảo con:

– Nếu Thánh chúng Thanh văn đệ tử của ta chưa có trí tuệ thông đạt đầy đủ biện tài, dùng chánh pháp chiến thắng tà luận, hiển dương thánh giáo làm cho lưu thông, lại nữa các Bí sô Bí sô ny Ô Ba Sách Ca, Ô Ba Tư Ca chưa thể kiên trì giới phẩm, làm cho phạm hạnh của Ta được truyền bá khắp nơi làm lợi ích cho nhân loại và chư thiên thì Ta không nên nhập đại Niết bàn.

– Đại đức Thế Tôn! Hiện nay chúng Thanh văn có trí tuệ lớn, thông đạt đầy đủ biện tài vô ngại, dùng chánh pháp chiến thắng tà luận, hiển dương thánh giáo làm cho phổ biến khắp nơi.

Lại nữa, các Bí sô, Bí sô ny, Ô Ba Sách Ca, Ô Ba Tư Ca có thể làm cho phạm hạnh được truyền bá khắp nơi làm lợi ích cho nhân loại và chư Thiên.

Vì các sự việc đã viên mãn nên con thưa Thế Tôn: – Giờ Niết bàn đã đến, xin Thiện thệ nhập Niết bàn.

Đức Phật bảo Ma:

– Ngươi hãy đợi một thời gian ngắn, không còn bao lâu nữa, ba tháng sau Như Lai sẽ vào cảnh giới Vô dư Niết bàn.

Bấy giờ, với ý nghĩ Sa môn Kiều Đáp Ma không nói hai lời chắc chắn sẽ Bát Niết bàn, Ma rất vui mừng, bỗng nhiên biến mất.

Phật suy nghĩ:

– Ta nên nhập vào định như vậy, tùy theo sức định ấy, xả bỏ tuổi thọ, chỉ duy trì mạng sống.

Khi Đức Phật nhập định ấy, xả bỏ tuổi thọ chỉ duy trì mạng sống, cả trời đất chấn động, sáng rực bốn phương, tinh quang rơi rụng, trống trời tự nhiên vang động khắp hư không.

Xuất định, đức Phật nói kệ:

Hữu hạn hay vô hạn,

Mâu Ny đều từ bỏ,

Nội tâm trú thiền định,

Như chim thoát khỏi trứng.

Vào buổi chiều, cụ thọ A Nan Đà rời khỏi chỗ ngồi, đến gặp đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, đứng qua một bên thưa:

– Thế Tôn! Trường hợp nào mặt đất bị chấn động?

Phật bảo A Nan Đà:

– Có tám trường hợp làm mặt đất chấn động. Mặt đất dựa trên nước, nước dựa trên gió, gió dựa trên không khí.

Này A Nan Đà! Gặp lúc gió lớn nỗi lên trong không trung làm cho nước xao động; nước lay động thì đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ nhất mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Bí sô có uy đức lớn với năng lực vĩ đại dùng sức thần thông quán tưởng đại địa này nhỏ như hạt bụi đi vào nước vô biên, sẽ làm cho mặt đất chấn động. Bí sô ny và chư thiên nào có uy đức lớn nếu thi hành pháp tưởng này cũng làm cho mặt đất chấn động.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ hai mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Khi Đại bồ tát từ cõi trời Đổ Sử Đa giáng thần vào thai mẹ thì mặt đất chấn động, ánh sáng rực rỡ hơn cả ánh sáng của chư Thiên. Khi Bồ tát giáng thần vào thai mẹ thì ánh sáng chiếu soi khắp những nơi rất tối tăm đến nỗi ánh sáng chói lọi của nhật nguyệt trong thế gian cũng không chiếu đến được. Tại đó, những hữu tình từ khi được sinh ra đến nay muốn nhìn tay mình cũng không thể thấy nhưng nhờ ánh sáng chiếu đến nên thấy được cả hữu tình khác đang sống ở đó.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ ba mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Khi Đại Bồ tát đản sinh thì mặt đất chấn động … như trên.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ tư mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Khi Bồ tát thành bậc Chánh đẳng giác thì mặt đất chấn động … như trên.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ năm mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Khi Như Lai chuyển pháp luân ba lần thì mặt đất chấn động.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ sáu mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Khi Như Lai xả bỏ tuổi thọ chỉ còn giữ mạng sống thì mặt đất chấn động, bốn phương rực sáng, lưu quang rơi rụng, trống trời tự nhiên vang động khắp hư không.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ bảy mặt đất bị chấn động.

Này A Nan Đà! Không bao lâu, chỉ ba tháng sau Như Lai sẽ vào cảnh giới Vô dư y Niết bàn. Khi ấy, mặt đất bị chấn động, bốn phương trên dưới chói sáng rực rỡ, chư Thiên kêu lớn vang như tiếng trống.

Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ tám mặt đất bị chấn động.

Khi ấy, cụ thọ A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn! Con thấy trong những điều Thế Tôn dạy có sự việc xả bỏ tuổi thọ chỉ giữ mạng sống nên mặt đất chấn động.

Phật bảo A Nan Đà:

– Đúng vậy! Đúng vậy! Ta xả bỏ tuổi thọ chỉ lưu lại mạng sống.

A Nan Đà thưa:

– Đại đức! Chính con được nghe Ngài dạy thế này, người nào tu tập và tu tập nhiều về bốn thần túc thì muốn sống một kiếp hay hơn một kiếp đều được như ý. Đối với bốn thần túc, Ngài đã tu tập, tu tập nhiều, cầu xin Thế tôn trụ thế một kiếp; cầu xin Thiện thệ trụ thế hơn một kiếp.

Phật bảo A Nan Đà:

– Đây là lỗi của ông vì đã làm việc phi lý. Ta đã bảo với ông ba lần thật rõ nhưng ông không thể hiểu được chủ ý ấy vì tâm ông bị ma Ba tỳ làm mê hoặc. Này A Nan Đà! Ý ông thế nào? Chư Phật Như Lai có nói hai lời không?

Bạch:

– Thưa không.

Phật dạy:

– Lành thay! Lành thay! Này A Nan Đà, không có sự việc đức Như Lai Đại sư nói hai lời cả. Ta đã hứa với ma, ông không nên thỉnh nữa. Này A Nan Đà! Ông hãy đến gọi các Bí sô sống gần tháp Thủ Cung tập trung ở nhà ăn.

Sau khi triệu tập các Bí sô ấy, A Nan Đà đến gặp Thế Tôn, lạy sát chân, chắp tay bạch:

– Đại đức Thế Tôn! Các Bí sô đã tập họp tại nhà ăn, xin Phật định liệu.

Rời chỗ ngồi đi đến nhà ăn, sau khi an tọa, Phật bảo chúng Bí sô:

– Các ông nên quán sát các hành vô thường, là pháp thay đổi, không thể tin tưởng, phải nhàm chán xa lìa, cầu giải thoát. Các ông nên biết, có diệu pháp thù thắng có thể làm cho sống an lạc lợi ích trong hiện tại và vị lai.

– Này các Bí sô, hãy thọ trì đọc tụng, hiểu trọn vẹn ý nghĩa, chú tâm thực hành pháp này, có thể làm cho phạm hạnh tồn tại không mất, phát triển rộng pháp như vậy vì lợi ích hữu tình vì thương xót tất cả làm an lạc cho nhân thiên. Thắng pháp gì làm cho lợi ích an lạc trong hiện tại và vị lai mà các Bí sô thọ trì đọc tụng, hiểu trọn vẹn ý nghĩa, chú tâm thực hành pháp này, có thể làm cho phạm hạnh tồn tại không mất, phát triển rộng pháp như vậy vì lợi ích hữu tình vì thương xót tất cả làm an lạc cho nhân thiên?

– Đó là bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác phần, tám thánh đạo. Nên biết đây là pháp làm cho lợi ích an lạc trong hiện tại và vị lai, các ông phải đọc tụng thọ trì ghi nhớ.

– Này A Nan Đà! Ta muốn đến thôn Trọng Hoạn.

Nghe lời Phật dạy, tôn giả A Nan Đà theo sau Phật đi đến vùng Viên Lâm về hướng Tây Bắc thành Quảng Nghiêm. Như voi chúa lớn, đức Phật quay toàn thân về bên phải, nhìn lại thành Quảng Nghiêm (ngài Nghĩa Tịnh đích thân đến nơi này làm lễ cầu nguyện thánh giáo được lưu thông trong thời tượng và mạt pháp).

A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn! Như Lai quay về bên phải bồi hồi nhìn lại khắp thành phố, tất có lý do, xin Ngài dạy cho.

Phật bảo:

– Này A Nan Đà! Ta nhìn lại bên phải, đúng như ông nói phải có lý do.

– Này A Nan Đà! Đây là lần cuối cùng đức Như Lai Ứng cúng Chánh đẳng giác nhìn về thành Quảng Nghiêm. Ta muốn đi đến rừng Sa La song thọ ở xứ Lực Sĩ để bát Niết Bàn, không còn trở lại nữa, thế nên quay lại nhìn thành phố này.

Nghe Phật nói như vậy, có Bí sô nói kệ:

Nhìn lại lần cuối thành Quảng Nghiêm,

Chánh giác không trở lại nơi này,

Ngài đang muốn đến rừng song thọ,

Vùng đất Tráng sĩ, chứng Vô dư.

Đến rừng Thăng Nhiếp Ba thuộc thôn Trọng Hoạn, Thế Tôn bảo các Bí sô:

– Các ông nên biết, đây là Giới – Định – Tuệ; do tu tập giới nên an trú trong định; khéo tu tập định nên tịnh tuệ phát sinh; do có tịnh tuệ nên giải thoát khỏi tham sân si, nhờ vậy tâm đạt đến chỗ giải thoát Vị thánh đệ tử liễu tri như thật: Ta đã hết sinh y, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn thọ thân sau.

Tuần tự như vậy, Ngài đi qua hơn mười tụ lạc, tùy căn cơ thuyết pháp cho chúng sinh, đến trú ở rừng phía Bắc thành Thọ Dụng. Khi ấy, mặt đất chấn động, mười phương khói lửa rực sáng, mặt trời mặt trăng mất hết ánh sáng, lưu tinh rơi rụng, trống trời vang động khắp hư không.

Vào buổi chiều, sau khi xuất thiền, cụ thọ A Nan Đà đi đến gặp Phật, đảnh lễ sát chân, đứng qua một bên, bạch Phật:

– Đại đức Thế Tôn! Vì sao mặt đất chấn động?

Phật bảo:

– Này A Nan Đà! Có ba trường hợp mặt đất chấn động. Đó là: Mặt đất dựa trên nước, nước dựa trên gió, gió dựa trên không khí.

– Này A Nan Đà! Gặp lúc gió lớn nỗi lên trong không trung làm cho nước xao động; nước lay động thì mặt đất bị chấn động. Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ nhất mặt đất bị chấn động.

– Này A Nan Đà! Bí sô có uy đức lớn với năng lực vĩ đại dùng sức thần thông quán tưởng đại địa này nhỏ như hạt bụi đi vào nước vô biên, sẽ làm cho mặt đất chấn động. Bí sô ny và chư thiên nào có uy đức lớn nếu thi hành pháp tưởng này cũng làm cho mặt đất chấn động. Này A Nan Đà! Đây là trường hợp thứ hai mặt đất bị chấn động.

– Này A Nan Đà! Nếu Như Lai sắp nhập Niết bàn thì mặt đất chấn động… như nói ở trước. Này A Nan Đà! Đây là ba trường hợp mặt đất chấn động.

A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn! Kỳ lạ thay Ngài đã thành tựu được sự việc vượt ngoài suy nghĩ bàn luận như vậy. Như Lai Ưùng Cúng Chánh Đẳng Giác sắp vào Đại Niết Bàn, do sự việc này nên mặt đất chấn động, hiện ra tướng trạng kỳ lạ … như nói ở trước.

Phật bảo:

– Đúng vậy! Đúng vậy! Đúng như lời ông nói, đức Như Lai Ưùùng Cúng Chánh Đẳng Giác thật đã thành tựu pháp hy hữu như vậy.

– Này A Nan Đà! Thời quá khứ, Ta đã từng ở nơi vô lượng trăm ngàn chúng Sát Đế Lị làm cho họ thân cận Ta. Bấy giờ, tùy theo hình dáng cao thấp của họ … Ta cũng mang hình dáng với nhan sắc, âm thanh, ngôn ngữ tương đồng như họ. Ta cũng nói với ý nghĩa như họ nói. Điều họ không hiểu, Ta nói cho họ nghe, dùng pháp thắng thượng chỉ dạy lợi ích hoan hỷ làm cho họ được khai ngộ rồi Ta ẩn mất. Không biết được tung tích của Ta nên họ nói: - Vị ấy đi đâu rồi, là trời hay người, không phải trong cảnh giới của ta.

– Này A Nan Đà! Ta có thể thành tựu vô lượng pháp hy hữu như vậy. Trong giữa chúng Sát Đế Lị, chúng Sa môn, Bà la môn, Trưởng giả, cư sĩ, cho đến Dục giới, Sắc giới, trời Sắc cứu cánh, Ta đều đến đó tùy theo hình dáng cao thấp … như trên … cho đến … này A Nan Đà! Ta có thể thành tựu vô lượng pháp hy hữu như vậy.