Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 33

Nhiếp tụng chín trong biệt môn bảy:

Tự ngoại bất vi sám,

Độc bất linh thế phát,

Bất nhẫm ny tự ốc,

Chuyên đẳng bất khai thân.

* Duyên xứ như trước. Có một Bí sô ny đến chỗ Bí sô để học với vị này nhưng có lỗi bị quở trách nên đi về chùa mình nằm buồn bã. Thấy vậy, Thân giáo sư hỏi:

– Vì sao nằm buồn bã như vậy?

Đáp:

– Thưa Thân Giáo sư, con bị quở trách, giờ phải làm sao đây?

Thầy đáp:

– Này con! Còn làm gì nữa, Vị Quỹ Phạm Sư ấy vì muốn chính pháp tồn tại nên quở trách con, hãy mau đến sám hối xin vị ấy hoan hỷ cho.

Đáp:

– Lành thay! Con đến xin sám hối.

Đến phòng ở nơi rừng Thệ Đa nhưng không gặp, cô ny đi tìm, gặp vị kia đang đi kinh hành ngoài chùa, liền làm lễ sát chân. Vị kia không nhận lễ và bỏ đi. Những kẻ nam nữ thấy vậy cho rằng cô ta bị dục nhiễm trói tâm nên bảo:

– Tôi biết Thánh giả có tâm sám hối nhưng vị ấy không nhận vậy nên đến đây với chúng tôi, cần gì chúng tôi sẽ tìm kiếm cho.

Nghe vậy, cô ny này xấu hỗ im lặng trở về chùa. Ny thưa Bí sô; Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: Vì các Bí sô không nhận cho ny sám hối nên làm cho các nam nữ tham đắm dục lạc sinh ra nhận thức xấu.

Phật dạy:

– Bên ngoài chùa, Bí sô và Bí sô ny không được xin vị khác hoan hỷ. Bí sô nhận sự sám hối của họ, không được bỏ đi. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô ny sai người thợ cạo tóc cho mình. Thấy họ trẻ tuổi, ny sinh tâm ái dục. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô ny các cô, tâm thường loạn động, nếu không chế phục tâm ý thì luôn bị phiền não dối gạt. Tính của phái nữ, tâm dục rất mạnh, từ nay trở đi Bí sô ny không được một mình sai người cạo tóc. Khi cạo tóc, nên nhờ một cô ny khác ngồi bên cạnh. Nếu người cạo tóc sinh tâm dục nhiễm biểu hiện tướng khác lạ, vị ny kia nên bảo:

– Hiền thủ nên biết, thân người nữ do xương thịt giả hợp tạo thành, hư vọng không thật, chớ sinh tà niệm với Bí sô ny mà bị khổ địa ngục.

Nếu Bí sô ny sinh tà niệm, nên bảo rằng:

– Này cô em, cô đã nhận lấy sự việc xuất gia bỏ tục, nên nhớ lại khi thọ cận viên giữa hai bộ chúng, cô đã thành khẩn hứa điều gì.

Như Thế Tôn dạy:

– Các dục nhiễm vị ngọt rất ít, lỗi lầm lại nhiều. Cô hãy vứt bỏ ác niệm, giữ tâm xuất gia.

Nói như vậy thì tốt, nếu không nói, vị ny bạn bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Bí sô ny Thổ La Nan Đà khuyến khích một trưởng giả làm chùa ny và có nhiều ny cùng cư trú ở đó. Sau đó, có năm trăm khách buôn từ phương Nam đến thành Thất La Phiệt muốn tìm nơi nghỉ ngơi nhưng không có chỗ nên tạm trú bên đường. Ngày sắp về chiều, trời muốn đổ mưa, họ đều ưu sầu không biết phải làm sao. Thấy vậy, ny Thổ La Nan Đà hỏi:

– Hiền thủ! Trời đã đổ mưa, sao không mau thu dọn hàng hóa tìm nơi gửi gắm?

Đáp:

– Thánh giả! Khách buôn chúng tôi tìm nơi để trú khắp nơi nhưng người trong thành này không có nhân nghĩa, không cho thuê phòng, biết làm sao đây?

Ny bảo:

– Này các vị! Đêm đã phủ vây, trời lại mưa, vì sao không trả giá cao; nếu không thu dọn thì tất cả hàng hóa tất bị hư tổn, ai chịu mua cho?

Đáp:

– Thánh giả! Thật khó lường được nhân tình ở đây, dù đã trả giá cao nhưng vẫn họ không chịu. Đây là nghiệp xấu của tôi, biết làm thế nào; đợi đến sáng mai mới đi tìm chỗ.

Ny bảo:

– Các vị! Nếu cho gấp bội thì có thể vào chùa nghỉ.

Đáp:

– Lành thay! Xin tuân lời Thánh giả.

Khi họ di chuyển vào chùa, Thổ La Nan Đà cũng vào chùa đuổi hết ny chúng ra ngoài lấy chỗ cho khách buôn thuê. Chư ny tứ tản đi đến chùa khác trong đêm mưa tối, y phục ướt dầm bùn nước.

Đến chùa kia, ny bên ấy hỏi:

– Này chị em! Vì sao phải lội mưa trong đêm tối đến đây?

Nghe họ trình bày lại sự việc trên, các vị ny thiểu dục đều chê trách:

– Tại sao Bí sô ny lại đuổi ny chúng ra khỏi chùa do thí chủ dâng để cho người thế tục thuê?

Họ đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Không được đem chùa cho người thế tục thuê. Ai vi phạm, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Bí sô ny Thổ La Nan Đà đi vào chỗ tắm của đàn ông lấy gạch kỳ thân để tắm rửa. Thấy vậy, bọn đàn ông phát sinh tâm dục, bảo nhau:

– Hãy xem cô ny trọc học cách tắm rửa của chúng ta.

Nhân mọi người chê trách, bạch Phật. Phật dạy:

– Không được ở nơi những người ngu ám loạn tâm dâm dục ấy mà tắm rửa kỳ cọ thân thể. Bí sô ny dùng gạch kỳ thân thể, bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng mười trong biệt môn bảy:

Bất dĩ cốt cập thạch,

Nhược mộc cập quyền khai,

Duy dụng thủ ma thân,

Dư vật giai bất hợp.

* Duyên xứ như trước. Phật không cho ny kỳ cọ thân thể bằng gạch, ny liền dùng xương, đá, gỗ, sừng để kỳ cọ thân thể lại bị lỗi như trước. Phật dạy:

– Nên kỳ cọ bằng tay, ngoài tay ra dùng vật khác kỳ cọ, bị tội vượt pháp.

Tổng nhiếp tụng môn thứ tám:

Trừ tháp sám môn tiền,

Bị sai bất ưng súc,

Bất cộng nữ do phụ,

Tả lạc tam y xà.

Nhiếp tụng một trong tụng môn tám:

Trừ tháp tổn ba la,

Tăng chế bất ưng việt,

Ny vô nạn thính nhập,

Giáo giới đẳng tùy thời.

* Duyên xứ như trước. Sau khi Bí sô ny Bản Thắng qua đời, hỏa thiêu đã xong, nhóm mười hai ny thu nhặt cốt của vị kia, xây tháp nơi rộng rãi, đem phướn lọng bằng lụa đẹp, vòng hoa đặt trên tháp, rưới nước thơm chiên đàn để cúng dường. Họ sai hai ny cô biết tán tụng hằng ngày đem bột rửa và nước sạch đến, nếu thấy Bí sô khách đến thì đưa bột rửa để rửa tay chân, đưa hương hoa, xướng kệ tụng, dẫn đi nhiễu quanh tháp.

Một hôm, có một Bí sô A la hán tên Kiếp Tỳ Đức cùng năm trăm môn đồ du hành nhân gian, đến Thất La Phiệt ngang đường bên tháp. Nếu không quán sát thì vị A la hán cũng không biết việc quá khứ. Trông thấy tháp, vị ấy nghĩ rằng ai đã mới xây tháp thờ tóc và móng của Như Lai ở đây vậy, ta hãy đến làm lễ.

Thấy vị kia đến, hai ny cô đưa bột rửa và nước để rửa tay chân rồi đưa hương hoa, tán kệ đi trước dẫn năm trăm người đi nhiễu, làm lễ tháp ấy. Xong việc, đoàn người ra đi. Cách tháp ấy không xa, đang ngồi an tịnh dưới gốc cây, thấy vậy, tôn giả Ô Ba Ly hỏi:

– Cụ thọ Kiếp Tỳ Đức, hãy quán sát xem đã lễ bái tháp của ai.

Với suy nghĩ:

– Vì sao cụ thọ Ô Ba Ly bảo ta quán sát tháp của ai, tôn giả quán sát biết trong tháp có an trí xương cốt của Bí sô ny Bản Thắng.

Do còn tập khí sân nên vị này không chịu nỗi, quay lại bảo:

– Cụ thọ Ô Ba Ly, ngài đang ở đây, mụt ghẻ sinh trong Phật pháp mà không để ý đến.

Nghe nói, Ô Ba Ly im lặng không đáp.

Vị A la hán bảo môn đồ:

– Này các cụ thọ! Nếu các vị kính thọ giáo pháp của đấng Đại sư thì hãy cùng nhau đến đống gạch ấy, mỗi người cầm đi một viên cho phá tan tháp ấy.

Môn đồ vâng lệnh thầy, mỗi người cầm đi một viên gạch, trong chốc lát cái tháp không còn.

Thấy sự việc ấy, hai Bí sô ny kêu khóc thất thanh, vội chạy đi báo với ny chúng. Nhóm mười hai ny cô và các ny chưa ly dục nghe tháp bị phá nên khóc to:

– Hôm nay sư huynh của ta mới chết.

Bí sô ny Thổ La Nan Đà hỏi hai cô ny:

– Tiểu muội! Vừa rồi ai nói với vị kia?

Đáp:

– Đại tỷ! Họ là khách Tăng làm sao biết được, ở đó không xa, tôn giả Ô Ba Ly nói với họ.

Thổ La Nan Đà nói:

– Tiểu muội! Ta vừa nghe nói biết ngay là kẻ cạo tóc khi trước, có ác hạnh ấy tuy đã xuất tục nhưng tánh tình không thay đổi, hãy đến trừng trị cho hắn tiêu đời. Như Thế Tôn có nói kẻ phá hoại đồ chúng, đồ chúng không để yên, chúng ta nên đến đó, lẽ nào bỏ qua. Nỗi giận dữ lên, cầm dao bén, chùy sắt, gậy nhọn, họ đi đến chỗ Tôn giả để giết ngài.

Trông thấy chư ny rần rần kéo đến, tôn giả suy nghĩ: “Xem các ny này bộ dạng vội vã, tất có ý xấu muốn hại ta, vậy nên quán sát”.

Nhập định, thấy chư ny đang phẫn nộ muốn đến gây hại, Tôn giả vội thu tâm nhập vào định Diệt tận nhưng quên dùng thần lực gia hộ đại y.

Đến nơi, chư ny dùng dao bằm chém, dùng chày sắt, cây nhọn đâm đập khắp thân thể. Do định lực nên hơi thở Tôn giả ngừng lại, người như thây chết. Chư ny bàn nhau:

– Chúng ta đã giết kẻ oán gia ác hạnh, báo thù đã xong, vậy hãy về chùa.

Bàn bạc xong, họ bỏ đi.

Sau khi xuất định, thấy y bị hư nát, tôn giả Ô Ba Ly trở về trú xứ. Trông thấy vậy, các Bí sô hỏi:

– Cụ thọ! Vì sao như vậy?

Đáp:

– Cụ thọ! Các Bí sô ny sắp giết chết tôi.

Hỏi:

– Vì sao?

Tôn giả kể lại sự việc trên. Nghe như vậy, các Bí sô thiểu dục đều bất mãn, bàn nhau: “Đại đức nên biết, các Bí sô ny đối với Bí sô giả như có sân hận chỉ nên không lễ kính, chào hỏi, sao lại được cẩu thả cầm dao bén, chày sắt, cây nhọn đến giết cụ thọ Ô Ba Ly đến nỗi sắp chết, sao có lý này được!”

Một người nói:

– Các đại đức! Việc này đã qua, không nên truy lại làm gì, từ nay về sau phải làm sao đây?

Đáp:

– Còn muốn gì nữa, hãy đi bạch Phật.

Có người nói:

– Cần gì bạch Phật, nên lập quy chế, không cho chư ny vào rừng Thệ Đa.

Sau khi mọi người cùng nhau lập quy định, chư ny nào nghe thì không đi vào và cũng không cung kính.

Bấy giờ, thông thường vào ban ngày, Đại Thế Chủ đến lễ Thế Tôn rồi mới ra về. Khi vị này vào chùa, Bí sô bảo:

– Này Kiều Đáp Dy, chúng Tăng cùng quy định không cho ny vào chùa, nên không được vào.

Đáp:

– Thánh giả! Chẳng lẽ con đồng như những kẻ gây lỗi lớn hay sao?

Bảo:

– Chúng tăng đã quy định, tôi làm sao đây.

Như vậy, ny phải trở lại trú xứ của mình.

Biết rõ nhưng Thế Tôn vẫn cố hỏi A Nan Đà:

– Có phải đại thế chủ bị bệnh không?

Đáp:

– Không bệnh.

Hỏi:

– Vì sao không thấy đến?

A Nan Đà đem sự việc trên bạch Phật. Phật dạy:

– Này A Nan Đà! Các Bí sô quy định việc này đúng nhưng các Bí sô ny tùy thuộc Bí sô, nếu không vào chùa thì không có cung kính. Từ nay về sau, các Bí sô ny muốn vào chùa cần phải thưa với Bí sô giữ cổng mới được vào, lại cũng không nên giáo giới với ny.

Như Thế Tôn có dạy ny phải thưa cho biết mới được vào chùa tăng và không được tự tiện giáo giới họ. Chư ny không biết thưa như thế nào. Phật dạy:

– Khi ny muốn vào chùa Tăng, phải thưa: - Thánh giả biết cho, con muốn vào chùa.

Vị Bí sô giữ cửa nên bảo họ:

– Này các cô! Nếu không cầm dao, chùy với ý gây hoạn nạn thì được vào chùa. Ai không thưa trước mà tự ý vào chùa, bị tội vượt pháp. Thấy ny vào chùa, Bí sô nào không hỏi cũng bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy, Bí sô không nên tự tiện giáo giới các Bí sô ny; bấy giờ Lục chúng Bí sô giáo giới không ngừng. Phật dạy:

– Nếu Bí sô ny có lỗi, Bí sô Tăng già chưa cho họ pháp hoan hỷ mà cá nhân tự tiện giáo giới thì bị tội vượt pháp. Pháp trưởng tịnh, pháp tùy ý căn cứ pháp giáo giới mà tiến hành.

Nhiếp tụng hai trong biệt môn tám:

Ny sám bất ưng khinh,

Tùy ý bất trưởng tịnh,

Cánh hỗ đương thu tạ,

Ny chúng tọa ưng tri.

* Duyên xứ như trước, có một Bí sô ny đến học tập với Bí sô. Nhân bị Bí sô không vừa ý quở trách nên ny ra về. Đến chùa, hỏi ra, vị Bổn sư bảo ny này đi sám hối. Ny đến phòng xin sám hối … rộng như trước. Khi được cô ny đến sám hối, Bí sô để chân trên đầu rồi bỏ đi. Ny im lặng đi về chùa. Các ny khác hỏi:

– Chị đã xin sám hối với Quỹ Phạm Sư rồi phải không?

Đáp:

– Không nên gặp lại vị thầy như vậy.

Hỏi:

– Vì sao?

Nghe ny này kể lại sự việc, chư ny cùng nhau bất mãn: “Các chị em hãy xem kẻ khinh miệt nữ nhân nên khi được xin hoan hỷ không thèm nhận, lại còn lấy chân để trên đầu rồi bỏ đi”.

Ny thưa Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Chư ny chê bai đúng, từ nay về sau, khi ny đến sám hối, Bí sô không được đạp chân lên đầu rồi bỏ đi. Ai làm như vậy, bị tội vượt pháp.

Khi ny bị khiển trách không nên vội vàng xin sám hối ngay, nên phải tuần tự cầu xin sám hối.

Họ không biết theo tuần tự như thế nào. Phật dạy:

– Trước hết nên nhờ một Bí sô hay Bí sô ny, cận sự nam, cận sự nữ đến gặp vị thầy khéo léo làm cho vị thầy hoan hỷ rồi mới sám hối.

* Duyên xứ như trước. Như Phật có dạy nên tác pháp Tùy ý đối với ba việc kiến, văn và nghi, hết hạ an cư Bí sô tác pháp tùy ý xong lại làm Trưởng tịnh. Có Bí sô nói:

– Tôi xem Trưởng tịnh cùng với Tùy ý đều là làm cho thanh tịnh, thế nên biết Trưởng tịnh tức là Tùy ý.

Có người nói:

– Hai việc Tùy ý và Trưởng tịnh khác nhau.

Họ bạch Phật. Phật dạy:

– Hai việc tuy khác nhưng đều là thanh tịnh. Thế nên biết rằng Tùy ý rồi không cần làm Trưởng tịnh nữa.

* Duyên xứ như trước. Khi ấy các Bí sô có hiềm khích nhau, không nhịn nhau được nên cùng tìm lỗi của nhau. Trong lúc tùy ý giữa đại chúng, họ cùng nhớ lại đem ra trách vấn nhau sự vi phạm các việc về giới, kiến, nghi, mạng. Bấy giờ bạn thân, hai thầy và các bạn đồng học với họ vì phe nhóm của mình mà cạnh tranh lẫn nhau, gây chuyện phá Tăng lớn, phát sinh ý kiến riêng tư khác nhau. Những vị trung lập cùng nhau ngăn cản:

– Các cụ thọ! Chớ nên đấu tranh hãy sống với tâm xuất gia của mình. Như Thế Tôn dạy ở một nơi nào đó có các Bí sô đấu tranh với nhau, sống bằng cách phẫn nộ tranh cãi nhau; đối với những nơi ấy, Ta không muốn nghe đến huống chi đi đến nơi ấy. Nếu sự việc ấy chấm dứt, Ta sẽ đến đó. Nếu Bí sô ấy vứt bỏ ba pháp là:

– Ba thiện căn không tham, không sân và không si và gây ra nhiều ba pháp bất thiện căn tham, sân, si thì các Bí sô ấy phẫn nộ cạnh tranh cùng nhau tranh cãi, cùng nhau luận chiến sống với sự hận thù. Nếu các Bí sô ấy vứt bỏ ba pháp là ba bất thiện căn tham, sân và si, thi hành nhiều ba pháp không tham, không sân, không si thì các Bí sô ấy không còn phẫn nộ tranh cãi với nhau, không còn sống bằng luận chiến hận thù với nhau. Thế nên các Bí sô phải vứt bỏ pháp ác, tu tập thiện pháp.

Bấy giờ, các Bí sô vẫn tranh cãi không ngừng. Có những vị trung lập cùng nhau ngăn cản, nói:

– Cụ thọ! Chớ nên tranh đấu hãy sống với tâm xuất gia.

Nhưng các Bí sô ấy không ngừng phẫn nộ, cùng nhau tranh cãi. Thấy vậy, những người thế tục cùng nhau chê trách:

– Các Sa môn trọc đầu này khi tác pháp Tùy ý, không giữ tâm xuất gia, cùng nhau tranh đấu.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Này các Bí sô, các trưởng giả Bà la môn hiềm khích hợp lý, từ nay về sau Bí sô nào biết Bí sô khác có hiềm khích thì không nên tác pháp Tùy ý chung một chỗ, phải sám hối trước sau đó mới tiến hành tác pháp chung.

Bấy giờ, vào ngày Tùy ý các Bí sô mới sám hối nhau, lại tức giận tranh cãi nhau, tâm không hỷ xả. Phật dạy:

– Không nên sám hối trong ngày tác pháp Tùy ý, nên tiến hành việc sám hối trong tám chín ngày trước.

Như Thế Tôn dạy:

– Nên tiến hành việc sám hối trong tám chín ngày trước. Các Bí sô đều cùng nhau sám hối. Phật dạy:

– Các Bí sô không nên sám hối tất cả, chỉ những người có hiềm khích chống đối mới sám hối cầu xin sự hoan hỷ với nhau.

* Duyên xứ như trước, như Thế Tôn dạy:

– Năm năm nên làm đại hội Đảnh kế.

Bấy giờ, các trưởng giả Bà la môn cư sĩ cùng muốn việc thắng thượng nên làm đại hội vô giá. Hai bộ tăng già đều tập họp. Như Thế Tôn dạy phải ngồi theo thứ tự tuổi hạ, khi chư ny y vào tuổi hạ để ngồi gây ra huyên náo. Phật dạy:

– Người nữ tánh tham, trong lúc đại hội thì hai, ba, bốn người ở trước ngồi theo thứ tự, số ny còn lại tùy ý ngồi gần những người quen biết.

Nhiếp tụng ba trong biệt môn tám:

Môn tiền bất trưởng tịnh,

Đương tu sai nhị ny,

Nhược chí trưởng tịnh thời,

Sai nhân đãi ny bạch.

* Duyên xứ như trước. Như Thế Tôn dạy, yết ma của Bí sô và Bí sô ny tiến hành riêng trừ loại yết ma chung. Vào ngày trưởng tịnh, các Bí sô ny đều tập trung đến rừng Thệ Đa để làm trưởng tịnh. Bí sô làm trưởng tịnh cho ny ở ngay cổng lớn. Thấy sự huyên náo, các trưởng giả bà la môn cùng kéo đến xem, họ liền đứng yên.

Nghe việc này, Phật bảo các Bí sô:

– Không được làm trưởng tịnh ngoài cổng.

Bấy giờ, các Bí sô cho ny làm trưởng tịnh trong chùa Tăng, nhân vì tụ tập nên nhiều miệng lắm lời.

Nghe sự việc này, Phật dạy:

– Do đó, Bí sô không được làm Trưởng tịnh cho ny trong chùa Tăng.

Chư ny không biết nên trở lại trong chùa mình. Phật dạy:

– Ny đến nữa đường, Bí sô đến đấy cùng làm Trưởng tịnh.

Bấy giờ, các Bí sô thi hành theo lời dạy, có các Bà la môn trưởng giả đang đi, giữa đường gặp phải Bí sô và ny đang làm trưởng tịnh nên họ có ý nghĩ xấu, bàn bạc nhau: “Sa môn trọc đầu nam này và Sa môn trọc đầu nữ này đang bàn về việc gì?”.

Một người nói:

– Hãy xem ý này, còn sự bàn luận gì nữa, người tại gia chúng ta nói chuyện riêng với nhau, ny lén nghe, đến nơi vắng này nói với Bí sô, Bí sô nghe xong đem nói với vương gia, những hình phạt vua đối với chúng ta đều do bọn trọc nam nữ này thêu dệt cả.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên làm trưởng tịnh trên đường đi, vào ngày trưởng tịnh ở mỗi nữa tháng nên sai hai cô ny đến giữa Tăng thưa lên sự thanh tịnh và thỉnh việc giáo thọ.

Ny sai người không có năng lực, khi vào trong Tăng không thể trình bày được sự thanh tịnh. Phật dạy:

– Nên sai người có khả năng.

Khó có được hai người, Phật dạy:

– Một người có khả năng thì được vào giữa Tăng.

Tuy đã đến chùa, thấy sự uy nghi của Phật và chúng Tăng, họ không biết sẽ thưa sự thanh tịnh với ai nên trở về lại, thế nên ny chúng không làm Trưởng tịnh, họ bạch Phật. Phật dạy:

– Nên sai một ny đến bạch.

Họ sai một ny nhưng cũng không biết làm nên phải bị lỗi như trước. Phật dạy:

– Bí sô được sai nên đứng ngay cửa, họ sẽ đến bạch, nhận lời bạch rồi sẽ thưa lại Tăng già. Tăng già nên tác pháp bạch nhị để sai người giáo thọ.

Nhiếp tụng bốn trong biệt môn tám:

Bị sai bất tị khứ,

Đương vấn giáo sư danh,

Trước mạo vi bát nang,

Kết man ny bất hợp.

* Duyên xứ như trước. Phật dạy:

– Bí sô sai người chờ ny thưa sự thanh tịnh; tuy có đứng nơi cửa nhưng khi ny đến họ lại bảo đừng đến gần tôi, đừng đụng vào tôi, rồi bỏ đi.

Chờ không được, ny phải trở về chùa. Do đó, ny chúng không trưởng tịnh được. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô do Tăng sai không nên bỏ đi, cần phải nhận cho họ thưa và nói thế này chị em nên ngồi chớ gần đụng chạm vào tôi và có thể thưa sự thanh tịnh. Nếu ai không nhận mà bỏ đi ngay, bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy:

– Nên sai người đứng ở ngay cửa, chờ ny đến để giáo thọ.

Một hôm, người được sai đến cửa bị ch?m trễ, có một kẻ lõa hình trùm tấm chăn lông đang xem bánh xe sinh tử dưới cửa. Thấy vậy, ny suy nghĩ:

“Ta nên đến vị kia để thưa sự thanh tịnh”.

Ny đến làm lễ vị kia và ngồi xổm, thưa:

– Thánh giả ghi nhận cho …

(Trong lúc ấy kẻ kia im lặng suy nghĩ: “Ta thử xem nữ Sa môn trọc đầu này nói gì) … ny chúng trong chùa ở vườn vua sai con đến thỉnh vấn đảnh lễ dưới chân Thánh chúng ở trong rừng Thệ Đa, ít bệnh ít não, đi đứng thoải mái, sức lực hơn bình thường và an lạc không? Vào ngày Bao Sái Đà, chúng Bí sô ny đều bạch sự thanh tịnh.

Nghe xong, ngoại đạo không biết nói gì nên im lặng. Ny lại dạy nói:

– Thánh giả hãy nói khả nhĩ.

Nghe vậy, kẻ ấy không hiểu gì nên nói tiếng “úm” rồi cúi đầu bỏ đi.

Khi ấy, hai ny cô trở về chùa mình. Sau đó, người giáo thọ ny đến cửa, chờ mãi không thấy ny đến nên trở về phòng mình.

Vào lúc thuyết giới, sau khi tác pháp đơn bạch, người thọ sự bạch với đại chúng:

– Vị nào đem ny chúng đi thưa sự thanh tịnh về?

Trong chúng không một ai đáp:

– Là tôi.

Chúng đều suy nghĩ:

– Lẽ nào ny chúng lại không đến thưa sự thanh tịnh. Do đó, họ không sai người hỏi vị kia có đến không.

Sau khi thượng tọa tụng giới, tác pháp Bao Sái Đà xong, sau khi thuyết giới bảo ny thanh tịnh trở lại chỗ cửa nhưng không thấy có người nên phải trở lại chùa. Chúng Bí sô ny trưởng tịnh bất thành. Sáng hôm sau, chư ny cùng đến chỗ của Tăng, hỏi:

– Thánh giả! Vì sao không nhận chúng Bí sô ny thưa sự thanh tịnh?

Các Bí sô nói:

– Này các cô! Trước ngày Trưởng tịnh, có sai cô ny nào đến báo sự thanh tịnh?

Hai ny trước đây đứng ra trước nói:

– Chính là chúng con, khi đến cửa, thấy có thánh giả hình dạng như vậy đang xem bánh xe sinh tử. Chúng con đến thưa sự thanh tịnh rồi mới trở về chùa.

Nghe ny nói có thưa sự thanh tịnh với người hình dạng như vậy, Bí sô biết họ là ngoại đạo lõa hình. Họ cùng nhau bàn luận:

– Bí sô ny này đến thưa sự thanh tịnh với ngoại đạo.

Nghe thưa về sự việc này, Phật suy nghĩ: “Vì các Bí sô ny đến thưa sự thanh tịnh mà không hỏi tên vị giáo thọ sư nên có lỗi này”. Ngài bảo các Bí sô:

– Hai ny kia không phạm tội; từ nay về sau nếu Bí sô ny đến nói sự thanh tịnh cần phải hỏi danh hiệu vị Bí sô giáo thọ. Nên hỏi là Thánh giả tên gì. Nếu ai không hỏi tên mà thưa sự thanh tịnh, bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy:

– Ny thưa sự thanh tịnh phải hỏi tên vị giáo thọ, khi ny đến thưa, có lúc đã biết mà vẫn hỏi tên. Phật dạy:

– Không cần hỏi tên của Bí sô đã quen biết.

* Duyên xứ như trước. Bấy giờ, Đại thế chủ Kiều Đàm Dy bị bệnh. Ny chúng đến thăm, hỏi:

– Thánh giả! Vì sao không ra khỏi phòng?

Đáp:

– Này cô, ta bị bệnh.

Hỏi:

– Trước đây, ngài dùng vật gì để trị bệnh này?

Đáp:

– Khi còn ở đời, ta thường bịt khăn trên đầu.

Hỏi:

– Như vậy, nay sao không làm?

Đáp:

– Nay, Ta đã xuất gia, Thế Tôn chưa cho phép, làm sao dám dùng.

Nghe họ thưa, Phật dạy:

– Ở trong chùa, ny nên đội khăn.

* Chuyện tại thành Vương xá. Khi ấy trong thành có Bà la môn đi từng nhà xin ăn, đến một nhà kia, nói rằng:

– Cho tôi xin.

Chủ nhân nói:

– Không có, hãy đi đi.

Khi đi ra, thấy Đại thế chủ vào nhà ấy khất thực, người này suy nghĩ:

– Họ cũng không cho người này hay chỉ không cho ta?

Vì muốn tìm lỗi của chủ nhân, ông ta đứng lại.

Chủ nhân suy nghĩ:

– May thay, nhà ta được Phật mẫu đến.

Ông ta vội bố trí chỗ ngồi và mời ny an tọa rồi tự tay nói cười đặt các món ăn thượng hạng vào đầy bát rồi dâng lên. Thấy vậy, với tâm ganh ghét, Bà la môn bảo với ny:

– Cho tôi xem trong bát có những thức ăn gì?

Ny ấy giở bát ra, ông ta liền nhổ nước miếng vào. Đại thế chủ nói:

– Vì sao người làm bẩn thức ăn trong bát. Nếu người muốn xin, ta sẽ cho ngay.

Khi ấy, Bà la môn im lặng không đáp.

Ny bạch Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Tính của người nữ ít có uy đức làm cho kẻ ngu gây ra nghiệp ác chịu nhiều quả báo khổ” .

Ngài bảo các Bí sô:

– Từ nay về sau, khi ny đi khất thực nên mang túi bọc bát, che ở trên mà đi.

Chư ny không biết túi bọc bát như thế nào. Phật dạy:

– Nên làm túi vải vuông chừng một thước mộc, góc trên chừa hai miếng vải dài, đặt bát vào trong; nơi góc làm dây đeo ngắn; đem đi khất thực ngăn bụi đất lại dễ mang đi. (xứ Thần Châu này đến nay chưa có túi bát. Do góc đáy túi bát nhọn nên bát không lay động, nếu đáy bằng phẳng bát bị chuyển động tràn thức ăn ra.)

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Người ở nước phía Đông thường thích hoa viên. Một lúc nọ mọi người trong thành tổ chức hội vui chơi lớn, cùng nhau mang các loại thức ăn hảo hạng và âm nhạc đến vườn hoa. Có một người sai sứ giả về bảo với vợ hãy làm vòng hoa và bảo người đem đến gấp. Trong nhà người ấy có vườn hoa đẹp, người vợ tuân lời vào vườn hái hoa nhưng không biết kết nên phải mời người kết vòng hoa đến. Khi ấy những người kết vòng hoa đang bận làm cho người khác ở hội vui chơi của nhân dân trong thành. Tìm không có người, trong lòng vợ buồn bã suy nghĩ:

– Chồng bảo ta kết vòng hoa đẹp, ta không biết làm lại không tìm người được, biết làm sao đây!

Nhân khất thực, ny Thổ La Nan Đà đi vào nhà ấy, bảo:

– Này cô em, hãy cho tôi bát cơm.

Đáp:

– Thánh giả hãy đi đi, tôi đang buồn rầu, không ai đem ra cho.

Ny nói:

– Cô em có việc gì?

Nghe cô ta kể ra, ny hỏi:

– Sao cô không làm?

Đáp:

– Tôi vốn không biết làm nhưng thánh giả biết kết không?

Đáp:

– Cô em! Nay ta đã già, khi còn trẻ việc gì mà chẳng biết.

Cô ta nói:

– Thánh giả! Nếu vậy xin thương xót mà kết vòng hoa cho tôi.

Đáp:

– Cô em! Nếu có thể cho ta các món ăn uống thì ta làm cho.

– Xin vâng, cô ta nói.

Ny liền để bát qua một bên, ngồi duỗi hai chân, chú tâm kết vòng hoa. Thấy vậy, cô gái tấm tắc khen vòng hoa đẹp và rất vui mừng cho thức ăn đầy bát. Đến nhà khác, ny cũng kết vòng hoa, nhận được nhiều thức ăn rồi mới về chùa.

Khi ấy, người kết vòng hoa đến gặp cô gái, bảo:

– Đưa hoa cho tôi kết vòng.

Đáp:

– Sao người đến trễ vậy, hoa đã kết xong và đem đến vườn rồi.

Hỏi:

– Ai kết vậy?

Đáp:

– Thánh giả Thổ La Nan Đà.

Nghe nói, người kia chê trách:

– Nữ Sa môn làm việc phi pháp; tại sao lại đoạt sự mưu sinh của ta?

Ny bạch Bí sô; Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Việc ấy trái pháp nữ Sa môn, thật đáng chê trách. Thế nên ny chúng không được kết vòng hoa. Ai vi phạm, bị tội vượt pháp.

Phật chế không cho ny kết vòng hoa, vào lúc đại hội đỉnh kế của Thế Tôn và hội năm năm, sáu năm, vua Thắng Quang, phu nhân Thắng Man, phu nhân Hành Vũ, trưởng giả Cấp Cô, Tỳ Xá Khư mẹ Lộc Tử, Tiên Thọ, Cố Cựu và Đại Danh … cận sĩ nam, cận sĩ nữ đều cầu sự thắng thượng nên cùng nhau dâng hương hoa. Tăng ny khắp nơi đều tập họp đến. Hoa đẹp quá nhiều mà ít người kết. Những người có tín tâm tìm người kết vòng hoa nhưng không được nhiều nên nói với chư ny:

– Hiện nay! Chúng con vì cúng dường Đại sư, các vị có thể kết vòng hoa giúp cho không?

Ny đáp:

– Quý vị chẳng biết hay sao, Đại sư có dạy không cho chư ny kết vòng hoa, nay chúng tôi phải giúp làm phước như thế nào đây.

Ny bạch Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Vì việc của Tam bảo, ny được kết vòng hoa.

Ở ngay cổng, dưới hành lang, các Bí sô ny ngồi duỗi chân để kết vòng hoa. Thấy vậy, người thế tục nói đùa:

– Thánh giả đều là các cô gái kết vòng hoa đi xuất gia.

Chư ny xấu hổ chẳng biết nói gì. Bí sô bạch Phật, Phật bảo:

– Nhưng người thế tục chê bai hợp lý. Chư ny không nên ngồi kết hoa ở cổng, dưới hành lang, trước hiên. Ai vi phạm bị tội vượt pháp. Người biết kết hoa nên làm nơi kín, chớ cho thế tục chê bai.

Nhiếp tụng năm trong biệt môn tám:

Bất ưng súc đồng khí,

Biến tửu linh bình phục,

Nhẫm phòng dữ tục lữ,

Cuống hoặc tác y vu.

* Duyên xứ như trước. Đến nhà thợ đồ đồng, ny Thổ La Nan Đà bảo:

– Hiền thủ! Có thể làm cho tôi bát lớn bằng đồng không?

Đáp:

– Thánh giả! Đó là nghề của tôi, sao lại không được, muốn làm lớn hay nhỏ?

Đáp:

– Làm loại lớn nhất.

Hỏi:

– Bát lớn để làm gì?

Ny mắng:

– Này vật bần hàn, ngươi làm không cho ta hay sao, ta trả giá cao cho ngươi, hãy làm cái lớn.

Người thợ suy nghĩ: “Làm lớn theo ý họ, ta có hại gì”.

Thấy làm xong bát lớn, ny lại bảo:

– Hãy làm bát nhỏ để vừa vào bát lớn cho ta.

Lần lượt sai họ làm như vậy, đến bảy cái bát đặt lồng vào nhau. Thổ La Nan Đà sai cầu tịch nữ lau chùi cho sạch dùng sợi ngũ sắc đan túi lồng vào. Khi có nơi nào thỉnh, ny này sai ny nhỏ đội đến nhà ấy, an trí chúng bên cạnh chỗ ngồi.

Thấy vậy, người thế tục hỏi:

– Thánh giả! Đang mở cửa hàng bán đồ đồng phải không?

Đáp:

– Này kẻ ngu si! làm sao ngươi biết vật ta cần dùng. Cái lớn đựng cơm, cái thứ nhì đựng canh, cái thứ ba vắt thức ăn ngon, những cái còn lại để các món khác.

Đáp:

– Nếu vậy, còn cần nhiều bát nữa, nếu có vật khác đem đến thì để vào đâu?

Nghe nói, họ im lặng. Ny bạch Bí sô, Bí sô bạch Phật. Sau khi suy nghĩ, Phật chế:

– Ny sắm bát đồng có những lỗi như vậy. Từ nay về sau chư ny không được tự sắm bát đồng. Ai vi phạm bị tội vượt pháp, ngoại trừ muỗng đồng, dĩa để muối, chén đồng để uống nước.

* Duyên xứ như trước. Con gái của vợ chồng trưởng giả nọ có tròng mắt bên phải thông suốt nên bị cho là ác tướng không ai chịu cưới làm vợ. Một trưởng giả khác lấy vợ chưa lâu thì vợ qua đời, đến bảy lần như vậy nên người đời gọi là trưởng giả sát phụ. Ông ta lại tìm cô gái người khác để cưới làm vợ. Họ bảo:

– Chẳng lẽ tôi muốn giết con gái hay sao?

Ông ta lại đi hỏi góa phụ. Họ bảo:

– Lẽ nào tôi muốn tự sát?

Không có vợ nên ông ta phải quản lý việc nhà. Có người bạn đến hỏi:

– Vì sao bạn tự làm việc nhà, lẽ nào không tìm được vợ hay sao?

Đáp:

– Tôi thật bạc phước, cưới vợ chưa lâu thì vợ qua đời, đến người vợ thứ bảy cũng không còn sống nên mọi người đặt tên tôi là Sát Phụ.

Hỏi:

– Sao không tìm người khác?

Ông ta đem sự việc trên kể lại.

Bạn nói:

– Vậy sao không xin cưới cô gái có tròng mắt thông suốt?

Đáp:

– Họ cũng không chịu đâu!

Bạn nói:

– Tôi biết nhà ấy nuôi con gái đã lâu, cần phải gã lấy chồng, hãy đến hỏi đi.

Thấy trưởng giả đến, họ hỏi:

– Ông đến cần gì?

Đáp:

– Muốn xin cưới cô gái.

Hỏi:

– Cô gái nào?

Đáp:

– Cô gái tròng mắt thông suốt.

Người cha nói:

– Xin theo ý ông, vào ngày … cùng nhau tổ chức hôn lễ.

Do rượu trong nhà bị nóng hư, phải đặt rượu ở ngoài nên các nhà làm rượu đều làm cho họ. Khi ấy, Thổ La Nan Đà đi vào nhà cô gái có tròng mắt thông suốt để khất thực. Gia nhân bảo:

– Tôi đang bận rộn làm rượu, không thể cho thức ăn.

Ny hỏi lý do, họ bảo:

– Rượu nhà tôi bị hư.

Ny bảo:

– Vì sao không làm cho thành rượu ngon?

Đáp:

– Thánh giả! Con không biết làm, ngài có phương pháp, mong ban ân cho.

Ny nói:

– Thiếu nữ! Nay ta đã già không còn làm nữa, khi xưa con trẻ chuyện gì không biết.

Đáp:

– Xin Thánh giả thương con làm cho rượu ngon lại.

Ny bảo:

– Này thiếu nữ! Nếu có thể trả cho ta thức ăn ngon thì làm cho rượu ngon.

Đáp:

– Xin đưa nhiều.

Ny bảo:

– Hãy đem nồi rượu ra đây cho ta xem.

Khi họ đem ra, Thổ La Nan Đà xem xét trên dưới nồi vì sao rượu bị hư. Biết là do nóng cháy nên ny mở nắp ra, bảo đặt nồi trên cát ướt, lại dùng rêu xanh quấn bọc nồi lại, quạt đi hơi nóng. Nhân khí lạnh mát nên rượu ngon lại. Thân tộc đều tập họp đến.

Khi ấy, những nhà làm rượu đã làm xong, chờ mãi nhưng không đến lấy nên sai người đi hỏi vì sao không lấy rượu. Họ đáp:

– Rượu nhà tôi ngon trở lại không phiền lấy nữa.

Hỏi:

– Ai bày cho người vậy; rượu đã hư làm cho ngon lại hay sao?

Đáp:

– Thánh giả Thổ La Nan Đà ban ân cho tôi, đã làm việc này.

Nghe vậy, họ bất mãn:

– Sa môn Thích nữ làm chuyện phi pháp. Vì sao lại đoạt nghề nuôi sống của ta!

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Đây thật trái pháp Sa môn Thích nữ, bị chê trách hợp lý. Thế nên chư ny không được dạy họ làm biến đổi rượu hư. Ai vi phạm, bị tội Thổ La Để Dã.

* Duyên xứ như trước. Có trưởng giả nọ thích làm việc bố thí, bỗng bị bệnh nặng càng ngày càng nguy kịch. Tự biết mạng sống không còn bao lâu, ông ta đem tài vật cấp thí cho Sa môn, Bà la môn, kẻ cô độc, người ăn xin, bạn bè, thân tộc, chỉ còn căn nhà chưa cho ai cả. Nghe vậy, Thổ La Nan Đà đến nhà ấy, bảo:

– Này trưởng giả! Thông thường người nữ được lợi dưỡng rất ít, đến lượt ngài hỷ xả ban cho ít nhiều.

Đáp:

– Thánh giả đã đến chậm, tài vật của tôi đã cho hết rồi, chỉ còn căn nhà này.

Ny nói:

– Trưởng giả! Tôi có hy vọng nên đưa mặt đến đây, nay phải về không, thật chẳng vừa ý.

Đáp:

– Thánh giả! Chỉ có nhà này, ý ngài muốn lấy, con cũng không tiếc.

Ny đáp:

– Nếu vậy, tôi nhận lấy, cầu nguyện ông hết bệnh khổ.

Sau khi trưởng giả qua đời, thân thuộc tập họp đến đặt trên xe linh kết lụa xanh vàng đỏ trắng rực rỡ, đi đến Thi Lâm.

Nghe trưởng giả qua đời, Bí sô ny Thổ La Nan Đà vội đến nơi, niêm phong nhà lại và đứng một bên.

Sau khi hỏa thiêu, trở về thấy nhà bị niêm phong, thân tộc hỏi:

– Ai đóng lại vậy?

Ny đáp:

– Người được cho nhà đã đến đóng cửa.

Hỏi:

– Thánh giả! Nhà đã cho ai?

Đáp:

– Đã cho ta.

Hỏi:

– Thánh giả! Nếu vậy hãy cho tôi thuê, sau sẽ trả tiền.

Ny hỏi:

– Chắc không?

Đáp:

– Chắc chắn.

Ny liền mở cửa cho vào.

Bấy giờ, đến nhà ấy, nghe sự việc như vậy, Bà la môn trưởng giả đều chê trách:

– Sa môn Thích nữ làm việc phi pháp, sao lại đem nhà cho người khác thuê?

Ny bạch Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Thật trái với pháp Sa môn, chê trách thật đúng; từ nay trở đi các Bí sô ny không được cho người thuê nhà. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả nọ ưa bố thí, biết mình sắp qua đời nên bố thí hết của cải chỉ còn một cửa hàng. Nghe như vậy, ny đến xin sự việc như trước … cho đến khi ông ấy chết ny liền niêm phong cửa làm mọi người chê bai. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu ai cho thuê cửa hàng bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Thổ La Nan Đà vào thành khất thực trong thấy cô đồng lắc linh đi các nhà nói chuyện lành dữ, được nhiều lợi vật đủ để nuôi thân, nên suy nghĩ: “Đây là phương pháp tốt, ta nên làm theo”.

Sau khi tìm có linh, sáng sớm ny vào thành, đi đến từng nhà lắc linh vang dậy, tắm gội thân thể cho các trai gái của người, dối gạt nói ra sự lành dữ, những điềm sẽ đến, người có bệnh nhờ trời sẽ khỏi, làm cho cả thành đều nghe biết tiếng tăm. Ai có điều thỉnh cầu đều tìm đến yết kiến. Từ đó không ai hỏi đến những cô đồng thầy bói cả.

Khi ấy những cô đồng trước đây, đến hỏi mọi người:

– Có việc gì, cần ta xem tướng không?

Mọi người đáp:

– Không làm phiền người nữa. Tôi có Thánh sư thông thạo các việc, xem tướng trị bệnh đều vừa ý cả.

Họ hỏi là ai. Đáp:

– Thánh giả Thổ La Nan Đà.

Nghe nói vậy, họ bất mãn nói:

– Thích nữ phi pháp dối làm cô đồng, đoạt sự mưu sống của ta.

Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Ny làm cô đồng có những lỗi như vậy, dối nói những điều quỷ quyệt gây ra bất mãn.

Ngài bảo các Bí sô:

– Từ nay! Ta không cho phép ny làm cô đồng. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Quyển Thứ 34

Nhiếp tụng sáu trong biệt môn tám:

Bất cộng nữ nhân dục,

Diệc bất nghịch lưu tẩy,

Bát để ưng an thế,

Bất súc lưu ly bôi.

* Duyên xứ như trước. Sau khi xuống sông tắm rửa thân thể xong, cô gái nọ lên bờ ngồi chải tóc. Mang bột tắm đến đó tắm rửa, thấy cô gái chải tóc nên Bí sô ny Thổ La Nan Đà tức giận ganh tỵ, suy nghĩ: “Con nhỏ ngu si muốn tranh hơn ta nên chải đầu tóc, cho rằng trước đây ta không có tóc hay sao; hãy trừng trị cho nó bỏ lỗi, sau này có gặp ta không còn dám cạnh tranh hơn nữa”.

Ny lặng lẽ cầm bột Yêm Ma La bỏ lên đầu cô kia rồi lấy tay chà sát lên. Cô gái hỏi:

– Thánh giả! Tôi có lỗi gì, vừa gội đầu tóc xong lại bị người dùng bột Yêm ma la bỏ lên đầu vậy?

Ny nói:

– Vì ngươi đã cho rằng Thổ La Nan Đà trước đây không có tóc, đầu đã dơ bẩn hãy đi gội lại.

Cô gái bất mãn chê trách. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Ny làm việc phi lý thật đáng chê trách. Từ nay về sau, chư ny không được bỏ bột tạp lên tóc sạch của người khác. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Cùng với chư ny đến tắm trong sông, Thổ La Nan Đà đứng chỗ ngược dòng nước chảy mạnh để cảm giác lạc thọ. Chư ny hỏi:

– Thánh giả! Vì sao làm như vậy?

Đáp:

– Này các em! Ta hưởng thụ cảm giác thích thú.

Chư ny nói:

– Thánh giả! Đấy là pháp bất tịnh, không nên đứng chỗ ngược dòng nước chảy mạnh để hưởng cảm giác thích thú.

Đáp:

– Đây là pháp rất tịnh, có gì trái lý, nếu là bất tịnh thì chỗ nào ngăn cấm?

Ny bạch Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Chư ny chê trách như vậy là hợp lý. Từ nay về sau, chư ny không được đứng nơi ngược dòng nước chảy mạnh để hưởng cảm giác thích thú. Ai vi phạm bị tội Thổ La Để Dã.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô ny để bát sắt tùy tiện nên sinh rỉ sét, hoặc đem gõ đập nên bát bị hư nhiều. Ny bạch Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Chư ny không nên để bát tùy tiện, nên dùng thiếc mỏng làm đế lót bát.

Như Thế Tôn dạy làm đế lót bát bằng thiếc, chư ny dùng thiếc bọc hết cả bát. Thấy vậy, người tục hỏi:

– Đây là vật gì?

Đáp:

– Các vị, Thế Tôn chế định dùng thiếc lót bát.

Họ bảo:

– Thánh giả! Lẽ nào Phật bảo bọc hết cả bát hay sao, các vị nói dối, đây không phải là việc làm của Sa môn Thích nữ.

Nghe nói, ny xấu hổ im lặng không đáp. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người tục chê trách đúng lý. Thế nên chư ny không được dùng thiếc bọc kín cả bát, chỉ nên dùng đế thiếc nhỏ đủ đỡ bát.

Họ lại làm nhiều kiểu hình dáng kỳ lạ, Phật dạy:

– Không được, đế có hai loại, một như lá cây Bồ đề hay lá cây đa căn; hai như bàn tay.

* Duyên xứ như trước. Ny Thổ La Nan Đà có chén bằng lưu ly. Gặp lúc khách đến nhà, phụ nữ kia sang gặp ny hỏi:

– Thánh giả! Xin cho mượn chén lưu ly.

Ny hỏi:

– Làm gì?

Đáp:

– Thánh giả! Chàng rễ đến nhà nhưng không có chén dùng được.

Được ny đưa cho mượn, người kia vô ý làm vỡ chén, đến thưa:

– Thánh giả! Con xin đền trả.

Ny bảo:

– Này cô em! Không cần đền trả, hãy đưa lại chén cũ cho tôi.

Hỏi:

– Thánh giả! Mua cái khác thế vào được không?

Đáp:

– Chỉ cần cái cũ.

Vì họ cạnh tranh như vậy, Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ:

– Do chư ny có chén lưu ly nên gây ra lỗi như vậy.

Ngài bảo các Bí sô:

– Chư ny không được cất chứa chén lưu ly. Ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng bảy trong biệt môn tám:

Do phụ chế tích trượng,

Khởi vũ thời chiêu tội,

Thấp bỉnh thọ thỉnh thực,

Thuyết pháp bạn bạch tri.

* Duyên xứ như trước. Có một trưởng giả giàu sang nhiều tài sản, vợ sinh được một trai nên rất vui mừng, mời các thân thuộc cùng nhau hỷ lạc. Người vợ và chồng ngủ phòng riêng, đến sáng chưa thức dậy.

Bấy giờ, có Bí sô đi khất thực thấy nhà ấy nhiều cửa nên đi vào trong nhà nhưng không biết lối ra, đi lạc vào tận trước phòng trưởng giả. Ông ta thức dậy đúng lúc Bí sô đi qua bên cạnh người vợ. Thấy vậy, trưởng giả kêu lên:

– Kẻ này cùng vợ ta làm việc phi pháp.

Ông ta đánh Bí sô vỡ đầu chảy máu, bát bể. Người vợ thức dậy nói:

– Bí sô không có lỗi, hãy cho người đi.

Mang hình dạng như vậy, Bí sô đi về rừng Thệ Đa. Các Bí sô hỏi:

– Vì sao như vậy?

Sau khi nghe vị ấy thuật lại, Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô khất thực không được vội vàng đi vào nhà nhiều cửa, nên dùng bánh bột làm dấu trước cửa, sau đó mới vào.

Khi vào, Bí sô lặng lẽ đi, gặp phải phụ nữ lõa hình bỏ chạy nên bị người tục hiềm trách. Phật dạy:

– Khi sắp vào nhà nên lên tiếng cho họ biết.

Bí sô lên tiếng ha ha gây ồn ào rồi đi vào. Người nhà bảo:

– Ngài nào phải trẻ con mà kêu tiếng ha ha đi vào nhà tôi?

Đáp:

– Phật bảo đi vào phải lên tiếng nên tôi kêu ha ha.

Họ bảo:

– Không còn cách gì để lên tiếng hay sao mà chỉ dùng tiếng ha ha này để báo cho biết.

Bí sô im lặng; Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Bí sô không nên kêu tiếng ha ha để vào nhà người.

Sau khi Phật chế, họ lại dùng tay đập cửa để vào nhà người. Người nhà ngạc nhiên hỏi:

– Vì sao lại đập phá nhà tôi?

Bí sô im lặng không thể trả lời. Phật dạy:

– Không nên đập cửa, hãy làm tích trượng.

Bí sô không biết làm. Phật dạy:

– Đầu gậy, gắn vòng tròn bằng miệng chén, kết những vòng nhỏ mà khi lắc phát ra âm thanh để cho họ biết.

Khi bị chó sủa, họ dùng gậy đánh. Phật dạy:

– Không nên dùng gậy để đánh chó, nên đưa lên cho chúng sợ.

Gặp phải chó dữ, bị dọa càng dữ thêm; Phật dạy:

– Ném một miếng bánh xuống đất cho nó.

Khi đến nhà không có tín tâm, Bí sô rung gậy chờ mãi sinh mỏi mệt nhưng cũng không được người trong nhà ra hỏi. Phật dạy:

– Không nên rung nhiều, chừng hai ba lượt, không có người hỏi, nên bỏ đi.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả nọ mời Phật và chư Tăng đến nhà thọ trai. Bí sô Tăng già đều đi dự, Phật ở lại chùa, sai người đi lấy thức ăn. Năm nguyên nhân mà Phật sai người đi lấy thức ăn là:

1. Vì muốn yên tịnh.

2. Thuyết pháp cho các thiên nhân.

3. Thăm người bệnh.

4. Xem xét ngọa cụ.

5. Chế học xứ cho chúng Thanh văn.

Nay, vì chế học xứ nên Ngài ở lại chùa.

Bấy giờ, trưởng giả tạm che nhà lá thỉnh chúng Tăng an tọa. Vào mùa mưa lạnh, trưởng giả dâng cháo, sau đó bánh khô, đến bánh nướng, rồi củ ăn. Các Bí sô húp cháo có tiếng rột rột …; tiếng cắn bánh khô nghe lách cách …; tiếng nhai bánh nướng nghe lạp xạp …; tiếng mưa rơi trên mái nhà nghe tí tách …; tiếng uống nước trong bình nghe lổn xổn; những tiếng động khác nhau này hợp thành âm hưởng. Có Bí sô trước đây biết ca múa nghe âm vận này, nhớ đến tiếng sáo tiếng đàn ngày trước nên đè nén không nỗi liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi múa tay theo âm điệu và nói với đại chúng rằng:

– Các đại đức! Đây là tiếng rột rột, đây là tiếng lách cách, đây là tiếng lạp xạp, đây là tiếng tí tách, đây là tiếng lổn xổn.

Đồng thời vị ấy búng tay hòa theo rất hợp tiết điệu. Trong đại chúng có vị không trụ tâm liền mỉm cười. Những vị chánh ý đều rất kinh ngạc. Những người dọn ăn đều cười to lên, hoặc có ý chê trách. Thí chủ rất khó chịu. Bí sô đến nhận thức ăn rất xấu hổ, đem về chùa đặt chúng qua một bên, lạy sát chân Thế Tôn. Thông thường, Thế Tôn thăm hỏi người nhận thức ăn:

– Đại chúng dùng thức ăn có ngon và no đủ không?

Đáp:

– Đại đức! Thức ăn ngon đầy đủ nhưng thí chủ rất khó chịu.

Hỏi:

– Vì sao?

Họ kể lại sự việc.

Sau khi thọ trai, ra ngoài rửa chân xong, Thế Tôn vào phòng ngồi yên lặng đến chiều mới xuất định. Đến an tọa giữa đại chúng Bí sô, Ngài hỏi Bí sô đã múa:

– Với tâm ý nào mà ngươi múa trong nhà thí chủ vậy?

Đáp:

– Bạch Đại đức, với ý chê bai việc ấy và tâm trạo cử nên con múa.

Phật bảo các Bí sô:

– Bí sô nào múa men với tâm trạo cử bị tội vượt pháp. Nếu có ý chê bai việc kia, không phạm. Này các Bí sô, những sự việc này đều do ăn uống gây ra tiếng động đưa đến lỗi như vậy. Thế nên Bí sô không nên ăn uống có tiếng; ai vi phạm bị tội vượt pháp.

Sau khi Phật chế định, có người với tín tâm đem bánh khô, củ, mía đến cúng. Thấy Bí sô không dám nhận, họ nói:

– Thánh giả! Khi Phật chưa xuất thế, chúng con đều lấy ngoại đạo làm phước điền.

Khi Thế Tôn xuất thế, chúng con lấy các vị làm phước điền cao thượng nhất. Chúng con có chút ít vật nhỏ mọn đem đến cúng dường mà các vị đều không nhận, lẽ nào làm cho chúng con không có tư lương trên đường đi sang đời sau hay sao? Lại như Đức Phật dạy:

– Bố thí phải đúng lúc, đây chính là lương thực mới và các trái cây vừa chín, trước đem dâng cúng các vị có giới đức đầy đủ, sau đó tự dùng, để được phước vô cùng. Cầu mong quý ngài từ bi thu nhận cho chúng con.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên thu nhận những vật cúng dường này, bánh khô cùng canh cơm trộn nhau ăn, củ và mía chẻ nhỏ ra ăn để không có tiếng.

* Duyên xứ như trước. Có trưởng giả thỉnh Phật và Tăng đến nhà thọ trai. Các Bí sô không đến cùng lúc mà đi riêng với bạn nên khi vào nhà ấy rồi, họ phải chờ người khác. Mọi người chưa đến hết, họ lại bảo chủ nhà:

– Hãy dọn thức ăn để chúng tôi dùng trước.

Sau khi ăn no, họ đi rồi lại có người khác đến và bảo dọn ăn. Tuần tự như vậy làm cho chủ nhà rất mệt nhọc, bảo:

– Thánh giả hãy ngồi chờ đến một lúc, con dọn ăn từng nhóm rất phiền phức.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Khi thọ thỉnh của người khác, không được đi lộn xộn, ai đi trước đến cửa nhà họ, phải chờ nhau cùng vào một lượt. Ai đi tùy tiện bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy không được đi tùy tiện, có Bí sô bệnh, thị giả chờ ăn xong mới đem thức ăn về. Vì chờ đợi thức ăn nên vị này suy kiệt. Bí sô bạch phật. Phật dạy:

– Có năm trường hợp được đến ăn trước và ăn trong phòng. Năm trường hợp ấy là:

1. Khách mới đến.

2. Người sắp đi xa.

3. Người bệnh.

4. Người nuôi bệnh.

5. Bận làm tri sự.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả kia giàu sang nhiều tài sản, rất có tín tâm thỉnh Phật và Tăng đến nhà cúng dường. Thế Tôn không đi vì năm lý do như nói ở trước, hiện nay vì chế giới. Sau khi thọ trai, các Bí sô muốn về chùa nhưng bản ý chủ nhà muốn nghe pháp, không có một Bí sô nào thuyết cả, làm cho họ chê trách. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Họ chê trách hợp lý, thế nên thọ trai xong các Bí sô không được về chùa ngay mà nên thuyết pháp cho họ. Ai trở về chùa ngay, bị tội vượt pháp.

Phật bảo thuyết pháp, các Bí sô không biết ai nên thuyết pháp. Phật dạy:

– Nên khiến thượng tọa thuyết pháp cho họ. Nếu vị ấy không thuyết được thì khiến vị thứ hai. Nếu cũng không được thì sai vị thứ ba. Nếu vị này không làm được thì tuần tự sai nhau hoặc dự bị thỉnh trước người có khả năng.

* Duyên xứ như trước. Có một trưởng giả với tín tâm, thường xuyên đến rừng Thệ Đa để nghe chánh pháp. Một hôm, ông ta thỉnh Phật và Tăng đến nhà thọ trai. Bí sô đều đi, Phật ở lại chùa vì có năm lý do như nói ở trước, đây là chế giới. Phật không thân hành đi, sai người lấy thức ăn. Như Thế tôn dạy:

– Sau khi thọ trai, thí chủ thích nghe pháp nên thuyết cho họ.

Do đó, đại chúng sai một người ở lại thuyết pháp còn tất cả ra về. Khi ấy, thí chủ và quyến thuộc đều đến một nơi tạo thành khung cảnh rất uy nghiêm để cùng nghe giáo pháp. Họ thỉnh:

– Thưa thánh giả!û Xin thuyết pháp cho chúng con.

Thấy uy lực lớn của họ như vậy, Bí sô sinh tâm sợ sệt nên không thể thuyết pháp được. Trưởng giả suy nghĩ: “Có nhiều thân thuộc của ta quá, Bí sô e sợ nên không thể nói pháp vậy ta nên thuyết”.

Trưởng giả thưa:

– Thánh giả, như Thế Tôn dạy:

Bố thí được giàu to,

Trì giới được sinh thiên,

Tu tập đoạn phiền não,

Đây là pháp nên theo.

Nghe nói như vậy, Bí sô ấy không biết nói gì đáp lại đành về chùa. Về đến chùa, các Bí sô hỏi:

– Cụ thọ ở lại đó có thuyết pháp không?

Đáp:

– Các cụ thọ để một mình tôi ở lại không có bạn hỗ trợ, thân tộc thí chủ cùng tập trung đến rất uy nghiêm làm cho tôi sợ sệt không thể thuyết pháp được. Thấy tôi run sợ, thí chủ lại vì tôi tuyên dương diệu pháp.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Lời nói của Bí sô ấy là hợp lý. Thế nên không được sai người thuyết pháp một mình. Từ nay về sau, nên sai bốn Bí sô làm bạn với người thuyết pháp.

* Duyên xứ tại thành Vương Xá. Như Thế Tôn dạy, nên cho bốn người làm bạn với Bí sô thuyết pháp. Có nơi mời thỉnh, Tăng sai Bí sô thuyết pháp và bốn người làm bạn. Bấy giờ, Bí sô làm bạn có duyên sự đi ra ngoài, đều không báo cho biết nên khi đến giờ thuyết pháp thì lỡ việc. Họ đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Những Bí sô làm bạn với người thuyết pháp khi muốn đi ra chỗ khác nên thưa rồi mới đi. Nếu ai không thưa, bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng tám trong biệt môn tám:

Tả dược xỉ hữu độc,

Quát thiệt bí ưng tẩy,

Do kỳ tội nghiệp tận,

Chứng đắc A la hán.

* Duyên xứ tại thành Thất La Phiệt. Có một Bà la môn lấy vợ chưa lâu, sinh được một trai. Vừa khôn lớn, cậu ta xuất gia trong pháp luật toàn thiện. Một hôm bị bệnh, vị này đến y sĩ, bảo:

– Hiền thủ! Tôi bị bệnh, xin chữa trị cho.

Đáp:

– Thánh giả! Ngài nên dùng thuốc tả dược như vậy sẽ hết bệnh.

Sau khi dùng thuốc, Bí sô bị kiết lỵ, dùng nước lạnh tẩy tịnh nên thuốc không tác dụng. Y sĩ đến hỏi:

– Thánh giả, thuốc tả dược có tốt không?

Đáp:

– Thuốc không tác dụng lại bị kiết lỵ.

Hỏi:

– Thánh giả dùng nước lạnh tẩy tịnh phải không?

Đáp:

– Đúng vậy.

Y sĩ nói:

– Dùng nước lạnh tẩy tịnh sao lại không chuyển sang kiết lỵ, ngài nên dùng thuốc tả dược như trước nhưng không tẩy tịnh. Sau khi hết bệnh mới tẩy tịnh.

Đáp:

– Hiền thủ, Phật chưa cho phép.

Y sĩ:

– Thánh giả! Phép dùng thuốc là như vậy không được làm khác.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu như vậy, Ta cho phép khi bị tả lỵ chưa hết, nên lau cho sạch.

Bí sô không biết lau bằng vật gì, Phật dạy:

– Nên dùng đất cục, lá cây, giẻ rách hay giấy cũ để lau cho sạch, đợi khi hết bệnh dùng nước nóng tẩy tịnh.

* Duyên xứ như trước. Trong rừng kia có con rắn độc. Những trẻ mục đồng phóng lửa đốt rừng. Lửa cháy bốn bề, rắn kinh hoàng lăn lộn bò trên lửa chạy ra nên sống sót, đến nằm cuộn dưới cây đại thọ.

Du hành nhân gian đến dưới gốc cây, cụ thọ Xá Lợi Tử thấy rắn độc này bị lửa đốt thân cháy xém lở lói chịu nhiều đau khổ, nên ngài quán sát nhân duyên đời trước của nó có thiện căn không. Sau khi quán sát, tôn giả biết có thiện căn. Tôn giả lại quán sát xem nó có tương quan với ai, thì biết thấy đời trước nó có tương quan với mình nên dùng nước rưới lên và nói ba câu pháp. Tôn giả bảo:

– Hiền thủ nên biết, các hành vô thường, các pháp vô ngã, niết bàn tịch diệt, nên sinh tâm niệm ân cần thanh tịnh với ta, bỏ thân bàng sinh để sinh lên cõi thiện.

Nói xong, tôn giả lại lên đường.

Khi ấy có chim thứu đến bắt lấy rắn ăn. Rắn độc này nhờ có thiện tâm đối với tôn giả nên sau khi qua đời sinh vào gia đình Bà la môn giỏi về sáu việc.

(nguyên chú: 1. Tự biết tổ chức lễ hội. 2. Dạy người tổ chức. 3. Giỏi biết đọc tụng. 4. Biết pháp xả thí. 5. Biết pháp nhận vật. 6. Biết rõ việc tiếp xúc tịnh).

Biết rắn đã chết, cụ thọ Xá Lợi Tử quán sát xem sinh về đâu, thấy nó thọ sinh vào gia đình Bà la môn thông thạo sáu việc ở thành Thất La Phiệt. Để hóa độ nó, tôn giả thường đến nhà Bà la môn ấy, truyền tam quy ngũ giới cho hai vợ chồng. Một hôm, thấy tôn giả đi một mình đến nhà, Bà la môn hỏi:

– Thánh giả không có thị giả hay sao?

Đáp:

– Thị giả của tôi, chẳng phải sinh ở chỗ nhà cỏ mà nhờ từ nhà ngài.

Bà la môn nói:

– Con chưa có con nhỏ làm thị giả được. Vợ con đang mang thai, nếu sinh con trai sẽ dâng cho ngài làm thị giả.

Sau khi chúc phúc:

– Chúc ngài an lạc, tôi đồng ý. Tôn giả từ giã.

Đủ tháng, người phụ nữ ấy sinh một bé trai. Khi bú sữa, nó cắn cào làm vú mẹ sưng to. Chơi đùa với các đồng tử khác, lúc tức giận nó dùng răng dùng móng cào cắn họ, gây vết thương lở lói rất lâu lành.

Biết thời điểm xuất gia của đồng tử đã đến, Xá Lợi Phất đến nhà ấy thuyết pháp cho cha mẹ nó. Thấy nó lân la đến, tôn giả suy nghĩ: “Đây là thị giả của ta phải không?”.

Cha bảo với con:

– Khi con chưa sinh ra, cha đã hứa dâng con cho Thánh giả để làm thị giả, nay hãy theo ngài chớ có lưu luyến.

Đây là người mang thân sau cùng, đồng tử đứng nghiêm trang rất lâu nhìn kỹ mặt tôn giả rồi đi theo sau ngài.

Về đến chùa, tôn giả cho đồng tử xuất gia, đến thọ cận viên, dạy học theo giáo pháp. Một hôm, Bí sô này dùng cây đánh răng, sau khi nạo lưỡi không rửa lại vứt bỏ. Ruồi đến đậu lên nạo lưỡi để ăn đều bị chết. Rắn mối đến ăn ruồi cũng bị chết. Mèo vàng đến ăn rắn mối cũng chết theo. Chó đến ăn mèo cùng bỏ mạng. Kiến đến ăn chất còn thừa lại đều bị chết. Bấy giờ, có một Bí sô đứng bên cạnh, thấy rõ hết sự việc như vậy.

Đến sáng sớm mai, đến chỗ ấy để đánh răng, thấy chó … bầy kiến chết chung một nơi, các Bí sô rất ngạc nhiên về việc này nên bàn bạc nhau:

– Vì sao chó và kiến chết chung một chỗ.

Có người nói không biết, có người nói hãy truy tìm ai đã gây ra lỗi này. Khi ấy, Bí sô kia bảo mọi người:

– Hôm qua, tôi thấy thiếu niên Bà la môn đêï tử của Xá Lợi Phất dùng cây đánh răng ở đây, sau khi nạo lưỡi không rửa mà vứt bỏ lại; vì vậy gây ra cái chết cho chúng.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Này các Bí sô, nên biết trong loài người cũng còn mang độc như rắn không khác. Từ đây về sau khi dùng cây đánh răng, nạo lưỡi xong phải rửa sạch mới vứt bỏ đi; không rửa sạch mà bỏ bị tội vượt pháp.

Như Thế Tôn dạy:

– Sau khi dùng cây nạo lưỡi xong phải rửa sạch mới vứt bỏ, có những Bí sô gặp lúc thiếu nước không biết phải làm thế nào. Phật dạy:

– Dùng tro đất chà sạch ở trên rồi vứt.

Một hôm, Bí sô có mang độc trong người tự nhuộm y và phơi nắng cho khô. Đến thấy nhuộm y, cụ thọ Ô Ba Nan Đà hỏi:

– Cụ thọ, tôi muốn giúp đỡ.

Đáp:

– Lành thay, tùy ý đại đức.

Với tánh ưa làm việc ác, Ô Ba Nan Đà dùng y mới che trên y cũ đang phơi nắng, lại chuyển y còn ướt đang phơi phủ trên phần y khô. Vị kia nói:

– Đại đức đừng làm như vậy.

Vẫn như trước, đến ba lần Ô Ba Nan Đà cũng không chịu ngừng lại. Bí sô ấy nỗi giận muốn bắt giữ lại. Ô Ba Nan Đà liền bỏ chạy và vị kia đuổi theo. Đến nơi, thấy họ đuổi nhau, Xá Lợi Tử bảo:

– Cụ thọ muốn làm việc gì vậy?

Do quá tức giận, vị kia cứ rượt theo mãi. Bị rượt quá gấp, Ô Ba Nan Đà bẻ cành cây dọa đánh nhưng vị kia vẫn rượt theo. Xá Lợi Phất phải dùng lời ôn hòa khuyên nhủ để vị kia không đuổi theo nữa. Nhờ vậy Ô Ba Nan Đà chạy đi xa. Còn đang tức giận, vị kia cắn lấy cành cây làm cho lá cây bị rơi rụng hết.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Với người như vậy, không nên quậy phá làm cho họ nỗi sân.

Như Thế Tôn dạy:

– Không nên quậy phá nhau làm cho nỗi sân, sau đó gặp lúc đến phiên làm tri sự, Ô Ba Nan Đà đến bảo Bí sô có độc:

– Cụ thọ hãy làm việc như vậy.

Thấy đến bảo như vậy, vị kia lại rất tức giận. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Đối với người mang độc như vậy mà trước đây có oán hận, không nên tự mình đi đến sai họ làm việc, nên sai người bên cạnh báo họ biết việc phải làm. Họ nghe sai nên làm, chớ để lỡ việc.

Bí sô có độc kia tinh tấn tu tập không mỏi mệt, phá tan bánh xe năm cõi, đoạn trừ phiền não, chứng A la hán … cho đến được trời người đều cung kính … nói rộng như ở nơi khác.

Các Bí sô thưa với tôn giả Xá Lợi Tử:

– Đệ tử tôn giả rất sân độc, người như vậy mà còn chứng quả A la hán thật là hy hữu.

Bấy giờ, tôn giả Xá Lợi Phất kể lại sự việc trước đây cho các Bí sô biết.

Các Bí sô đều có nghi ngờ, thưa với Thế Tôn:

– Đại đức! Bí sô kia trước đây đã tạo nghiệp gì mà bỏ được thân rắn sinh làm người?

Phật dạy:

– Này các Bí sô, vị ấy tự gây nghiệp, khi thành quả thục phải tự nhận lấy … nói rộng như nơi khác, cho đến nói bài kệ:

Giả sử qua trăm kiếp,

Nghiệp đã làm không mất,

Khi có đủ nhân duyên,

Tự nhận lấy quả báo.

– Này các Bí sô hãy chú ý nghe, trong Hiền Kiếp này khi loài người thọ hai vạn tuổi. Có đức Phật Ca Nhiếp Ba Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác đầy đủ mười hiệu xuất hiện ở đời, trú ở Bà La Ny Tư, Tiên nhân đọa xứ, trong vườn Thi Lộc.

Khi ấy, Bí sô có độc này xuất gia trong pháp của Phật ấy, thường tu tập quán từ bi. Thấy vậy, các Bí sô thường gọi từ quán, từ quán …

Vị ấy nói:

– Các vị đừng gọi tôi là Từ Quán, Từ Quán nữa!

Ngăn đến ba lần nhưng các Bí sô vẫn không ngừng gọi. Quá tức giận các Bí sô, vị này nói ra lời ác:

– Ta là Từ Quán còn ngươi là rắn độc trong loài người.

Phật dạy:

– Các Bí sô nghĩ thế nào? Người xuất gia tu tập từ bi quán trong chánh pháp của đức Ca Nhiếp Ba Như Lai nào phải ai xa lạ, chính là Bí sô này. Do đời trước, vị ấy tức giận nói ra lời ác với Thanh văn đệ tử của Phật nên thường sinh làm rắn độc trong năm trăm đời, nhờ năng lực còn lại của nghiệp khác nên được sinh làm người, chịu quả báo ác độc. Đời trước, vị ấy tạo các thiện nghiệp do đọc tụng tu tập các giới phẩm, đối với uẩn, xứ, giới, duyên khởi, xứ, phi xứ, được thông suốt, nhờ thiện căn này nên được xuất gia trong pháp của Ta, đoạn trừ các phiền não, chứng quả A la hán.

– Này các Bí sô, do nhân duyên này, Ta thường tuyên bố nghiệp đen bị quả báo đen, nghiệp tạp bị quả báo tạp, nghiệp trắng được quả báo trắng.

– Này các Bí sô, nên tu tập nghiệp trắng từ bỏ nghiệp đen, nghiệp tạp.

Các Bí sô nghe lời Phật dạy, tâm rất hoan hỷ đảnh lễ sát chân Phật phụng hành rồi từ giã.

Nhiếp tụng chín trong biệt môn tám:

Tam y tùy sự trước,

Lan nhã pháp ưng tri,

Dục thủ môn diệu hoa,

Bất ưng trú phi xứ.

* Duyên xứ như trước. Ở trong chùa, các Bí sô thường mặc y Tăng già chi. Khi quét dọn, dùng phân bò tráng nền, vào nhà xí, tiểu tiện, nhuộm y, tẩy cáu bẩn, đều xử dụng Tăng già chi làm các việc như y bảy điều, năm điều. Thấy vậy, có người bảo các Bí sô:

– Các y này nếu không dùng khác nhau mà xử dụng tùy tiện thì không hợp lý.

Như Thế Tôn dạy:

– Tăng già chi là đại y lẽ nào được xử dụng làm việc khác.

Người khác nói:

– Lời cụ thọ nói rất hay, vậy hãy cùng nhau bạch Phật.

Phật dạy:

– Này các Bí sô, cùng nhau ngăn cản như vậy là hợp lý. Tăng già chi là chủ trong các y, thế nên không được mặc tùy tiện, xử dụng làm việc.

Như Thế Tôn dạy:

– Không được tùy tiện mặc Tăng già chi.

Các Bí sô không biết nên dùng vào chỗ nào. Phật dạy:

– Khi vào tụ lạc, đi khất thực, thọ thực, vào ăn trong chúng, lễ bái tháp, nghe Phật pháp, nghe pháp suốt ngày đêm, lễ bái hai thầy và đồng phạm hạnh; những trường hợp này nên mặc đại y. Y Ôn đa la tăng già nên mặc nơi sạch sẽ và các việc như ăn … Y An Hằng Bà Sa tùy ý xử dụng, mặc bất cứ chỗ nào cũng không phạm.

* Duyên xứ như trước. Như Thế Tôn dạy:

– Nếu mặt trời đã mọc, các chim đều hót, nông phu canh tác … như nói ở trước cho đến … xa lìa chỗ huyên náo, ở nơi yên tịnh, chánh tâm chuyên tu tập thiền quán.

Bấy giờ, có Bí sô ít học kém hiểu biết đến nơi vắng vẻ làm am cỏ, ngày đêm chuyên cần tư duy trừ khi khất thực. Những kẻ chăn bò đều biết rõ.

Có bọn giặc bị người khác làm hại, gây nhiều thương tổn lại thêm đói khát, chúng bàn nhau không biết phải đi đâu. Một tên bảo:

– Trong chỗ Lan nhã kia có người Thích tử, phàm Sa môn tính ưa cất chứa, lại thêm từ bi, lòng không sợ hãi. Các bạn cùng nhau đi đến đó tất được thu hoạch.

Bọn giặc đều khen:

– Lời này thật hay, hãy cùng nhau đi tất có hy vọng.

Cả bọn cùng đi đến chỗ Lan nhã. Thấy họ đêùn, Bí sô chào đón lành thay. Bọn giặc không e sợ, ở lại một thời gian ngắn rồi bảo:

– Thánh giả! Chúng tôi lạnh cần lửa.

Đáp:

– Tôi ở Lan nhã không có lửa để xin.

Họ lại hỏi:

– Thánh giả! Khát quá rất cần nước.

Bí sô lại đáp:

– Không có.

Bọn giặc lại hỏi:

– Cần ít bột để đắp vết thương, xin vui lòng cho.

Bí sô cũng đáp:

– Không có.

Bọn giặc lại hỏi:

– Thánh giả! Tôi cần vật cũ để bó vết thương.

Bí sô đáp không có.

Họ lại xin dầu để thoa trên vết thương. Bí sô cũng đáp không có.

Họ lại nói:

– Thánh giả, đói quá cần thức ăn.

Đáp:

– Không có.

Giặc lại hỏi:

– Hiện nay là lúc nào thuộc về tháng sao gì?

Bí sô đáp:

– Tôi ở Lan nhã, không rõ những việc ấy.

Trong nhóm có người trước đây biết Tăng pháp nên tức giận nói:

– Thánh giả! Bỏ qua việc trước, tôi xin hỏi lại, ngài đắc A la hán, Bất hoàn, Nhất lai, Dự lưu quả phải không?

Đáp:

– Tôi sống ở Lan nhã.

Giặc nói:

– Gác việc ấy lại, xin hỏi thánh giả, ngài đắc Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Vô sở hữu xứ, Thức xứ, Không xứ, Bốn tịnh lự phải không?

Bí sô đáp:

– Tôi sống ở Lan nhã.

Hỏi:

– Thánh giả! Ngài là vị Tam tạng trì Kinh, Luật, Luận phải không?

Bí sô cũng đáp như trước.

Giặc hỏi:

– Thánh giả, ngài tên là gì?

Bí sô cũng đáp như trước.

Hỏi:

– Đây là phương nào?

Bí sô cũng đáp như trước. Những việc mà giặc hỏi, Bí sô đều đáp là tôi ở Lan nhã. Bọn giặc tức giận, bảo mọi người:

– Chúng ta tuy là giặc nhưng Bí sô này là giặc lớn. Vì sao, chính tên mình mà ông ta cũng không biết, dối hiện uy nghi, lừa gạt người đời.

Bấy giờ bọn giặc đều tức giận nên cùng nhau đánh đập gây thương tích cho Bí sô, y bát tích trượng đều hư nát chỉ còn mạng sống. Nữa đêm, bọn giặc bỏ ra đi. Bị nguy khốn này, sáng hôm sau Bí sô mới về lại được rừng Thệ Đa. Thấy vậy, các Bí sô hỏi:

– Cụ thọ! Vì sao thân hình tan tác đến như vậy?

Vị này kể lại sự việc trên. Các Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Ta sẽ chế các pháp hành cho Bí sô ở Lan nhã. Người ở Lan nhã phải trữ nước lửa, tô dầu, bột và vải cũ, chừa lại một chút thức ăn, phải biết ngày giờ, thời tiết, phương hướng, thông thạo Kinh Luật Luận, cho đến tự biết tên họ mình. Bí sô ở Lan nhã nào không theo quy định này bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Có ngoại đạo tà mạng bị nhiễm bệnh nặng, đến gặp y sĩ để xin trị liệu. Y sĩ bảo:

– Nên làm phòng tắm rửa sạch thân thể thì có thể hết bệnh.

Đáp:

– Hiền thủ! Tôi có thể làm phòng tắm ở đâu được, chỉ tùy lúc đi lang thang khất thực để sống mà thôi.

Bảo:

– Thánh giả! Sa môn Thích tử tắm rửa mỗi nữa tháng ở phòng tắm, ngài có thể đến đó để tắm rửa.

Khi Bí sô tắm, ngoại đạo ấy mặc áo đỏ đi vào bên trong phòng tắm mà không bị ngăn cản vì mọi người tưởng nhầm là Bí sô. Vội vã tắm rửa xong, ngoại đạo đi ra ngoài phơi nắng. Khi ấy, có Cầu tịch đến chỗ vị ấy, nói:

– Ông lão đi tắm với tôi.

Nghe nói, ngoại đạo lắc đầu không muốn tắm nữa. Bị Cầu tịch nắm tay kéo đi, ngoại đạo kêu lớn:

– Sa môn Thích tử đều không sạch sẽ, dùng tay bất tịnh chạm vào thân thể đã tắm sạch.

Hỏi:

– Ta là Sa môn, ông là vật gì?

Đáp:

– Ta là ngoại đạo.

Cầu tịch nói với mọi người:

– Ai đưa ngoại đạo vào trong phòng tắm như vậy.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Khi tắm rửa nên giữ kỹ cửa nẻo, thấy Bí sô vào, nên hỏi tên họ.

Gặp người quen, họ cũng hỏi danh hiệu, Phật dạy:

– Không nên như vậy.

* Bấy giờ, Phật ở nước Kiều Tát La. Khi du hành nhân gian, Ngài đi đến tụ lạc tên Dục Lê và trú tại khu vườn cây ở đó. Trong thôn, có Bà la môn tên Diệu Hoa, được cấp đất đai rất nhiều, hưởng thụ vô số, thường được vua Thắng Quang dâng cúng.

Diệu Hoa có dạy một đệ tử thân cận tên Thọ Sinh. Người này đa văn thông tuệ, biện luận lưu loát, cùng năm trăm người học tập các kinh điển bí yếu của Bà la môn.

Bấy giờ, Diệu Hoa nghe về Kiều Đáp Ma là con giòng họ Thích Ca từ bỏ sự nghiệp thế tục, cạo bỏ râu tóc mặc y ca sa, với tâm chánh tín xuất gia, đã chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, có danh tiếng lớn vang khắp các nước, ai cũng đều biết, mười hiệu tròn sáng, trời người cung kính, tự mình giác ngộ không do thầy dạy:

– Sinh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, không còn thọ thân sau, với tri kiến như thật diễn thuyết diệu pháp đầu, giữa, cuối đều thiện, văn nghĩa vi diệu, thuần nhất viên mãn, thanh tịnh phạm hạnh, hóa độ nhân gian trong nước Kiều Tát La, hiện nay đang đến đây trú ở trong vườn cây của tụ lạc Dục Lê này. Ta đã từng đọc sách thượng cổ, ai thân thể trang nghiêm đầy đủ ba mươi hai tướng của bậc đại nhân, người ấy chỉ có hai sự nghiệp, nếu sống tại gia sẽ làm vua Chuyển Luân Vương dùng pháp hóa trị khắp bốn châu thiên hạ, bảy báu đầy đủ. Đó là:

– Luân bảo, Tượng bảo, Mã bảo, Châu bảo, Nữ bảo, Chủ tàng thần bảo, Chủ binh thần bảo, đủ ngàn người con tướng mạo tuấn tú, có đại uy đức, dũng mãnh vô song, đến đâu cũng được mọi người quy phục, khắp cả bốn biển đều được cảm hóa, không có oán địch đao gậy đau khổ, chỉ dùng chánh pháp giáo hóa nhân dân. Nếu vị ấy xuất gia, như nói ở trên sẽ chứng đại bồ đề.

Nghe sự việc như vậy, Diệu Hoa bảo đệ tử Thọ Sinh:

– Con biết không, ta nghe Kiều Đáp Ma là con giòng họ Thích Ca từ bỏ sự nghiệp thế tục, cạo bỏ râu tóc mặc y ca sa, với tâm chánh tín xuất gia … nói đủ như trên cho đến nước Kiều Tát La, hiện nay đang đến đây trú ở trong vườn cây của tụ lạc Dục Lê này. Ta đã từng đọc sách thượng cổ, ai thân thể trang nghiêm đầy đủ ba mươi hai tướng của bậc đại nhân, người ấy chỉ có hai sự nghiệp, nếu sống tại gia sẽ làm vua Chuyển Luân Vương. Nếu vị ấy xuất gia sẽ thành Phật, danh tiếng vang khắp, nói đủ như trên. Con hãy đích thân đến xem xét tướng hảo theo lời đồn ấy là thật hay hư.

Thọ Sinh thưa:

– Xin vâng lời thầy dạy.

Người này cùng với các vị Bà la môn kỳ túc thông minh bác học đến gặp Thế Tôn. Đến nơi, đứng một bên Phật, các vị Bà la môn dùng các lời lẽ thăm hỏi Thế Tôn rồi ngồi ở trước. Thế tôn thuyết pháp vi diệu, chỉ dạy làm cho họ được lợi ích hoan hỷ. Khi Phật thuyết pháp, thanh niên Thọ Sinh mang giày da đi qua lại trước Phật, lâu lâu đứng lại nghe, lại hỏi ngang ngược, nói xong rồi bỏ đi, tỏ thái độ rất kiêu ngạo trước Thế tôn, lòng không e ngại với tâm chống cự lại, cho rằng mình thắng thế.

Thế Tôn bảo:

– Ngươi thông hiểu minh luận sao lại có hành động như vậy, đại Bà la môn mà nói lời bừa bãi.

Bà la môn nói giọng kiêu mạn:

– Này Kiều Đáp Ma, ta có lỗi gì?

Phật đáp:

– Khi Ta đang cùng với các vị đại nhân có học thức đàm luận, ngươi mang giày da đi qua lại không ngừng, không biết lớn nhỏ, không có tâm cung kính, dùng lời nói bậy bạ để gây rối.

Người này nói:

– Này Kiều Đáp Ma! Theo pháp Bà la môn của ta, vừa đi vừa nói chuyện với người, đứng ngồi nằm … đều có thể cùng nói chuyện, không lỗi gì cả. Các Sa môn trọc đầu bị phiền não trói buộc không sinh trai gái, ta dùng lời nói tầm thường để đàm luận, nào có lỗi gì?

Phật nói:

– Ngươi có việc cần nên đến gặp Ta, nhưng ngươi chưa được bậc tôn trưởng dạy bảo.

Nghe nói như vậy, tức giận nỗi lên không thể nhịn được, Thọ Sinh muốn cật vấn đức Phật, nên nói:

– Này Kiều Đáp Ma! Những người thuộc họ Thích Ca như voi hoang dã, nên đối với Bà la môn không biết cách cung kính cúng dường tôn trọng.

Phật hỏi:

– Này Thọ sinh, các Thích Ca tử có lỗi gì mà ngươi nói lời như vậy.

Đáp:

– Này Kiều Đáp Ma! Trước đây vì việc của thầy và chuyện riêng nên tôi có đến thành Kiếp Tỷ La.

Những người nam nữ họ Thích ở trên lầu, thấy tôi vào thành đang đi trên đường, họ chỉ chỏ nói với nhau:

– Đây là thanh niên Thọ Sinh, đệ tử của Bà la môn Diệu Hoa. Bọn họ chỉ biết chỉ chỏ chứ không có tâm ý cung kính.

Phật nói:

– Này thanh niên, như chim trăm lưỡi hót được nhiều tiếng, ở trong tổ mình mặc sức hót vang. Những người họ Thích đang ở địa phương của mình nên tùy ý đàm luận nào có lỗi gì.

Thưa:

– Này Kiều Đáp Ma! Trong thế gian chỉ có bốn đẳng cấp lớn. Đó là Bà la môn, Sát lị, Bích xá, Miệt đạt la. Những người này đều tôn trọng cúng dường tôn kính các Bà la môn. Chỉ riêng họ Thích Ca không có sự việc này.

Khi ấy, Thế tôn suy nghĩ: “Thanh niên này đem giòng họ Thích sánh như voi hoang, thật là sự hủy nhục thái quá. Ta nên nói về nhân duyên nguồn gốc chủng tộc từ quá khứ để chấm dứt tâm kiêu mạn của nó”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, Thế Tôn thấy tổ tiên của thanh niên này trong thời trước do nô tỳ giòng họ Thích Ca sinh ra. Thích Ca tử là hạng chủ của anh ta, nên hỏi:

– Ngươi họ gì?

Đáp:

– Này Kiều Đáp Ma! Tôi họ Tiễn đạo.

Phật bảo:

– Này thanh niên, Ta thấy tổ phụ đời trước của ngươi do nô tỳ của họ Thích Ca sinh ra. Hiện nay các Thích Ca tử hạng chủ của ngươi.

Khi ấy, các vị kỳ túc Bà la môn khác cùng thưa với Phật:

– Này Kiều Đáp Ma! Chớ nói Thọ Sinh do nô tỳ sinh ra. Vì sao? Thọ Sinh này đa văn thông tuệ biện luận lưu loát có thể cùng Kiều Đáp Ma y cứ chánh pháp luận nghị ngược xuôi.

Phật bảo Bà la môn:

– Nếu nói Tho Sinh đa văn nhiều trí tuệ có thể tranh luận, các vị hãy im lặng để anh ta đàm luận. Nếu không thể nói được thì anh ta im lặng để các vị trả lời.

Các Bà la môn nói:

– Thọ Sinh nhiều trí tuệ có thể biện luận cùng Kiều Đáp Ma, chúng ta hãy im lặng.

Khi ấy, Thế Tôn bảo Thọ Sinh:

– Ngày xưa, có vua tên Cam Giá sinh bốn con trai là Cự Khẩu, Lư Nhĩ, Tượng Kiên, Túc Xuyến. Vì có lỗi nên bốn người con này đều bị đuổi. Họ đều đem theo em gái mình đi theo về phương khác, đến bên bờ sông cạnh núi Tuyết sơn là nơi trước kia vị tiên Kiếp Tỷ La trú ngụ. Cách đó không xa, họ làm nhà cỏ để tạm trú. Sau đó, họ bỏ em gái ruột của mình ra, lấy em gái khác mẹ để làm vợ và sinh trai gái.

Bấy giờ, vua Cam Giá nhớ đến các con mình, bảo với đại thần:

– Con ta đang ở đâu?

Tâu:

– Đại vương, trước đây có việc nên họ bị đại vương đuổi đi … cho đến hiện nay đã có trai gái.

Vua bảo đại thần:

– Con ta có khả năng làm nên việc như vậy hay sao?

Đáp:

– Đúng vậy.

Nhà vua liền đứng dậy, đưa tay phải lên khen ngợi:

– Con ta có khả năng làm được sự việc như vậy; chuyện này chính do miệng đại thần nói ra. Nhân đó, chủng tộc ấy có hiệu là Thích Ca (dịch là khả năng). Này thanh niên, ngươi có từng nghe thị tộc Thích Ca với sự việc như vậy hay không?

Đáp:

– Tôi có nghe.

Phật nói:

– Này thanh niên, vương gia Cam Giá có một nữ tỳ đẹp tên là Tri Phương với hình dáng xinh đẹp. Cô ta làm vợ một tiên nhân, sinh một con trai. Khi vừa sinh ra, bé trai này kêu lên:

– Đừng lau thân tôi, chờ tôi tắm rửa cho sạch nhơ bẩn đã.

Trong thời xưa ấy, mọi người đều kêu là quỷ Tiễn Đạo. Ngươi có từng nghe về chủng tộc này không?

Khi ấy, thanh niên này im lặng không đáp. – Thế Tôn hỏi đến ba lần nhưng anh ta vẫn im lặng. Bấy giờ, thần Kim Cương Thủ cầm chùy kim cương đang ở trên đầu anh ta, phóng ra lửa cháy ánh sáng rực rỡ, bảo:

– Này thanh niên, khi đức Phật hỏi ba lần, ngươi không chịu đáp vì tâm dối trá, ta sẽ dùng chùy kim cương đập đầu ngươi vỡ làm bảy phần.

Do uy lực của Phật khiến cho thanh niên thấy thần Kim Cương nên rất kinh hãi lông toàn thân dựng lên, thưa với Phật:

– Này Kiều Đáp Ma! Trước đây, tôi nghe có chủng tộc như vậy.

Các vị kỳ túc Bà la môn nói:

– Đúng như lời Kiều Đáp Ma nói, chúng tôi đều tin rằng chủng tộc của Thọ Sinh đầu tiên là con của nô tỳ.

Khi nghe họ nói là con nô tỳ, thanh niên này buồn bã, cúi đầu im lặng không thể nói gì được.

Thấy như vậy, Thế Tôn suy nghĩ:

– Ta nên an ủi Thọ Sinh cho anh ta hết buồn rầu.

Thế Tôn thuyết giảng vô số nhân duyên, vô số thí dụ làm cho anh ta chấm dứt tâm kiêu mạn, không còn ưu buồn, rồi bảo:

– Này thanh niên, hãy gát việc ấy qua một bên, ngươi đến đây với ý gì hãy làm đi.

Thọ Sinh liền quán sát ba mươi hai tướng của thân Phật, chỉ thấy ba mươi tướng, còn hai tướng âm tướng và tướng lưỡi vì chưa thấy, nên phân vân nói kệ hỏi:

Xưa nghe Đại Mâu Ny

Đủ ba hai tướng tốt,

Con quán sát thân Phật,

Thiếu hai tướng trên thân.

Chưa thấy, Nhân trung tôn

Tướng kín ẩn trong thân,

Và lưỡi đẹp rộng dài,

Trong miệng, không ai biết,

Cầu xin Ngài hiện tướng,

Cho con hết nghi ngờ.

Chánh giác Đại danh văn,

Người đời khó thấy được.