Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 37

Tiếp theo nhiếp tụng mười trong biệt môn tám

(Thuyết minh bốn pháp đen, bốn pháp trắng, bốn hạng Sa môn và ra khỏi thành Quảng Nghiêm đi về chỗ Niết Bàn)

Thế Tôn bảo A Nan Đà:

– Như vậy nên biết sự dạy bảo có chân ngụy, kể từ hôm nay nên y vào kinh pháp chớ y theo người. Thế nào là y vào kinh pháp chứ không y theo người? Nếu có Bí sô đến nói thế này:

– Cụ thọ! Đích thân tôi nghe, ghi nhớ và thọ trì lời này từ đức Như Lai; đây là Kinh điển, đây là luật giáo; đây là lời Phật dạy. Khi nghe vị Bí sô ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói trái với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói không đúng lời Phật. Điều thầy chấp nhận là sai lầm không đúng Kinh Luật, cần phải từ bỏ.

Lại nữa, này A Nan Đà, nếu có Bí sô đến nói thế này:

– Tôi thấy ở trú xứ … có đại chúng, toàn là bậc kỳ túc thông thạo Luật Tạng. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói như vậy đều phù hợp với Kinh Luật, đúng là lời Phật dạy.

Khi nghe người kia nói như vậy, Bí sô này không nên khen ngợi hay chê bai, hãy lắng nghe lời ấy và nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói trái với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói không đúng lời Phật. Điều thầy chấp nhận là sai lầm không đúng Kinh Luật, cần phải từ bỏ.

Lại nữa, này A Nan Đà! Bí sô nào đến nói thế này: - Cụ thọ! Ở trú xứ kia, tôi thấy có nhiều chúng Bí sô đều là bậc trì Kinh, trì Luật, trì Luận. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói thế này, đều đúng Kinh Luật phù hợp lời Phật dạy.

Khi nghe người ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói trái với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói không đúng lời Phật. Điều thầy chấp nhận là sai lầm không đúng Kinh Luật, cần phải từ bỏ.

Lại nữa, này A Nan Đà! Bí sô nào đến nói thế này:

– Cụ thọ! Ở trú xứ kia, tôi thấy có một Bí sô là bậc tôn túc trí tuệ. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói thế này, đều đúng Kinh Luật phù hợp lời Phật dạy.

Khi nghe người ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói trái với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói không đúng lời Phật. Điều thầy chấp nhận là sai lầm không đúng Kinh Luật, cần phải từ bỏ.

Lại nữa, này A Nan Đà! Bí sô nào đến nói thế này:

– Cụ thọ! Ở trú xứ kia, tôi thấy có nhiều chúng Bí sô đều là bậc trì Kinh, trì Luật, trì Luận. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói thế này, đều đúng Kinh Luật phù hợp lời Phật dạy.

Khi nghe người ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói trái với kinh luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói không đúng lời Phật. Điều thầy chấp nhận là sai lầm không đúng Kinh Luật, cần phải từ bỏ.

Nếu có Bí sô đến nói thế này:

– Cụ thọ! Đích thân tôi nghe, ghi nhớ và thọ trì lời này từ đức Như Lai đây là Kinh điển, đây là Luật giáo; đây là lời Phật dạy. Khi nghe vị Bí sô ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói đúng với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói đúng với lời Phật. Điều thầy chấp nhận là hoàn toàn đúng Kinh Luật, cần phải thọ trì.

Lại nữa, này A Nan Đà! Nếu có Bí sô đến nói thế này:

– Tôi thấy ở trú xứ … có đại chúng, toàn là bậc kỳ túc thông thạo Luật tạng. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói như vầy đều phù hợp với Kinh Luật, đúng là lời Phật dạy.

Khi nghe người kia nói như vậy, Bí sô này không nên khen ngợi hay chê bai, hãy lắng nghe lời ấy và nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói đúng với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói đúng với lời Phật. Điều thầy chấp nhận hoàn toàn đúng Kinh Luật, cần phải thọ trì.

Lại nữa, này A Nan Đà! Bí sô nào đến nói thế này:

– Cụ thọ! Ở trú xứ kia, tôi thấy có nhiều chúng Bí sô đều là bậc trì Kinh, trì Luật, trì Luận. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói thế này, đều đúng Kinh luật phù hợp lời Phật dạy.

Khi nghe người ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói đúng với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói đúng với lời Phật. Điều thầy chấp nhận hoàn đúng Kinh Luật, cần phải thọ trì.

Lại nữa, này A Nan Đà! Bí sô nào đến nói thế này:

– Cụ thọ! Ở trú xứ kia, tôi thấy có một Bí sô là bậc tôn túc trí tuệ. Tại đó, chính tôi được nghe và ghi nhớ lời nói thế này, đều đúng Kinh Luật phù hợp lời Phật dạy. Khi nghe người ấy nói, Bí sô này không nên tán thán cũng chớ hủy báng, hãy lắng nghe lời ấy và ghi nhớ rõ từng câu, rồi trở về trú xứ kiểm tra lại trong Kinh văn và Luật giáo. Nếu lời vị ấy nói đúng với Kinh Luật, nên bảo vị ấy rằng:

– Này cụ thọ! Lời thầy nói đúng với lời Phật. Điều thầy chấp nhận là hoàn toàn đúng Kinh Luật, cần phải thọ trì.

Này A Nan Đà! Bốn trường hợp đầu, gọi là lời nói rất đen tối. Các Bí sô hãy khéo tư duy, quán sát thật kỹ, biết rõ đó là ác, không phải là Kinh, đây không phải là Luật, không phải lời Phật dạy, cần phải từ bỏ. Bốn trường hợp sau, gọi là lời nói rất minh bạch. Các Bí sô hãy khéo tư duy, quán sát thật kỹ, biết rõ đó là thiện, đúng là Kinh, đúng là Luật, đúng là lời Phật dạy, cần phải khéo thọ trì. – Này A Nan Đà! Đây là Bí sô y vào Kinh giáo không y theo người; nên học như vậy. Nếu khác như thế này thì không phải lời dạy của Ta.

Thế tôn bảo A Nan Đà:

– Ta muốn đến tụ lạc Ba Ba (nghĩa là tội ác).

Đáp:

– Xin vâng.

Muốn đi về thành Câu Thi Na, vùng đất Tráng Sĩ, Thế Tôn đi dần đến thôn Ba Ba, trú nơi rừng Triết Lộc Ca. Nghe như vậy, mọi người bảo nhau cùng ra khỏi thôn Ba La đến gặp đức Phật. Đến nơi, họ lạy sát chân Ngài rồi ngồi qua một bên. Đức Phật thuyết pháp chỉ dạy làm cho họ lợi ích hoan hỷ. Trong chúng này có con người thợ rèn tên Chuẩn Đà cũng đang ngồi nghe pháp. Sau khi nghe pháp xong, mọi người từ giã Phật, ra về.

Rời khỏi chỗ ngồi, Chuẩn Đà sửa y phục chắp tay bạch Phật:

– Thế Tôn! Cầu mong Như Lai và Thánh chúng đến nhà con nhận bữa cúng dường đạm bạc vào ngày mai.

Phật im lặng nhận lời.

Biết Phật im lặng nhận lời, Chuẩn Đà rất hoan hỷ từ giã ra về. Sau khi dọn các món thức ăn thơm ngon hảo hạng, bố trí chỗ ngồi, nước sạch, bột rửa, cây chà răng, Chuẩn Đà sai sứ đến bạch Phật:

– Thức ăn đã dọn xong, xin Phật định liệu.

Vào sáng sớm, Thế Tôn mặc y mang bát cùng đại chúng đến chỗ thọ trai và an tọa. Thấy mọi người đã an tọa, Chuẩn Đà đích thân dâng các món cúng dường lên Phật và Thánh chúng.

Khi ấy có một Bí sô xấu ác lén lấy cái chén đồng dấu vào dưới nách. Phật dùng thần lực làm cho mọi người không thấy việc phi pháp ấy ngoại trừ Ngài và Chuẩn Đà. Biết Phật và Tăng đã thọ trai xong, Chuẩn Đà dọn nước sạch, bột rửa, cây xỉa răng. Sau khi Phật và Tăng thu xếp bát và súc miệng xong, Chuẩn Đà đặt một chỗ ngồi nhỏ trước Phật và nói kệ thỉnh Phật:

Con nghe Như Lai Nhất thiết trí,

Đã qua bờ kia, hết vô minh,

Đạo sư Tối thắng bậc Điều ngự,

Xin dạy có mấy hạng sa môn?

Thế tôn nói kệ đáp:

Bốn hạng Sa môn, không có năm,

Tuần tự, Ta sẽ dạy cho ông.

Đó là Thắng đạo và Thị đạo,

Tịnh đạo nuôi sống và Ô đạo.

Chuẩn Đà lại hỏi:

Thưa Ngài, thế nào là Thắng đạo?

Với ý nghĩa gì gọi Thị đạo?

Tịnh đạo nuôi sống có nghĩa gì?

Và xin giảng rõ về Ô đạo.

Thế tôn nói kệ:

Bẻ gãy tên nghi, hết phiền não,

Chỉ cầu viên tịch, chẳng muốn gì,

Là bậc đạo sư của trời người,

Hạng này chư Phật gọi Thắng đạo.

Hiểu rõ ý nghĩa pháp tối thắng,

Phương tiện giảng rõ pháp vi diệu,

Của đức Mâu Ny phá lưới nghi,

Đây là thứ hai: Thầy Thị đạo,

Ai giỏi trình bày được pháp cú,

Y theo giáo pháp sống thiểu dục,

Tu tập trọn vẹn pháp và luật,

Là hạng thứ ba sống Tịnh đạo.

Mặc y giải thoát của sa môn,

Gây xấu nhà người, không hổ thẹn,

Dối trá, không nói lời chân thật,

Là hạng thứ tư: Người Ô đạo.

Đối với chúng Thanh văn chân pháp,

Những người tại gia nên xét kỹ,

Đệ tử của Ta không như nhau,

Thế nên cần phải có chánh tín.

Vì sao vô tội sống với tội,

Tịnh và bất tịnh ở một nơi?

Do kẻ ngu kia làm điều ác,

Làm cho bậc thiện phải nghi ngờ.

Gặp người chớ tin theo bề ngoài,

Sống chung một lúc thì giúp đỡ,

Kẻ nhiều hiểm ác giả đàng hoàng,

Thường sống dối trá trong thế gian,

Như vòng đeo tai mạ ít vàng,

Bên trong bằng đồng, không giá trị,

Trong giả, bên ngoài giống như thật,

Nhận nhiều môn đồ, loạn người thiện.

Thấy con người thợ rèn dọn thức ăn xong, Thế Tôn nói kệ chúc phước:

Ai cho, phước tăng trưởng,

Oán thù đều chấm dứt,

Đoạn trừ được điều ác,

Hết hoặc, chứng Niết bàn.

Sau khi thuyết pháp làm cho gia chủ lợi ích hoan hỷ, Thế Tôn đứng dậy từ giã.

Nội nhiếp tụng:

Phật xuất Quảng Nghiêm Tây,

Hồi cố, vọng thành quách,

Kinh du thập tụ lạc,

Tối hậu chí Ba ba.

Bấy giờ, Thế tôn bảo A Nan Đà:

– Ta muốn đi đến thành Câu Thi Na.

Nghe Phật bảo, A Nan Đà theo sau Phật đi về thôn Ba ba. Chưa đến sông Kim, nữa đường Thế Tôn tạm nghỉ lại, bảo A Nan Đà:

– Ta đang đau lưng, hãy xếp y Ôn đản la tăng già của Ta làm bốn để Ta nằm nghỉ.

Nghe lời Phật dạy, tôn giả A Nan Đà vội xếp y và thưa lại với Phật xin Ngài định liệu. Khi ấy, Thế Tôn xếp y Tăng già chi để gối đầu, nằm nghiêng qua bên phải, gác hai chân lên nhau, tưởng đến ánh sáng, an trú trong chánh niệm, nghĩ đến lúc sẽ thức dậy. Tác ý như thế rồi, Thế Tôn bảo A Nan Đà:

– Ông hãy đến sông Khước Câu Đa lấy một bát nước đầy. Ta muốn uống nước và lau thân thể.

Khi A Nan Đà mang bát đến bờ sông kia thì trước đó có năm trăm chiếc xe vừa vượt qua sông làm cho nước bị đục ngầu. Lấy nước đầy bát, đem về chỗ Phật, tôn giả thưa:

– Đại đức! Có năm trăm chiếc xe vừa vượt qua sông này nên nước bị đục ngầu. Xin Thế Tôn dùng rửa tay chân chứ không nên uống. Sông Kim gần đây, có nước trong sạch.

Đức Phật dùng nước này rửa chân, lau mặt. Thân thể vừa an ổn, Ngài liền ngồi dậy kiết già, ngồi thẳng chánh niệm tỉnh giác.

Có một đại thần tráng sĩ tên Viên Mãn đi qua nơi này. Thấy đức Phật Thế Tôn đang ngồi dưới gốc cây với uy nghi nghiêm trang rất ưa nhìn, thân tâm tịch tịnh rất nhu hòa như lá phướng vàng xinh đẹp sáng chói rực rỡ, ông ta đến làm lễ sát hai chân Ngài rồi ngồi qua một bên. Phật hỏi:

– Ông ưa thích pháp thanh tịnh của Sa môn hay pháp của Bà la môn?

Đại thần đáp:

– Đại đức, con ưa thích tịnh pháp của Ca La Ma.

Phật hỏi:

– Vì sao ông ưa thích tịnh pháp ấy?

Đáp:

– Đại đức! Một hôm đang đi, Ca Ma La nghỉ lại dưới gốc cây bên đường. Có năm trăm chiếc xe đi ngang qua chỗ ấy.

Một lúc sau, có người đến đó, hỏi vị ấy:

– Vừa rồi, ngài có thấy năm trăm chiếc xe đi qua đây không?

Đáp:

– Không thấy.

Hỏi:

– Có nghe tiếng không?

Đáp:

– Không nghe.

Hỏi:

– Hay là ngài đang ngủ?

Đáp:

– Không ngủ.

Hỏi:

– Nếu không ngủ, năm trăm chiếc xe đi qua đây sao ngài không nghe thấy?

Đáp:

– Tôi không ngủ say, tâm luôn luôn thức tỉnh nhưng nhờ vào định lực nên không thấy nghe.

Nghe như vậy, người kia suy nghĩ:

– Bậc thượng nhân hiếm có chú tâm tịch tịnh như vậy.

Lại nữa, khi xe chạy qua ồn ào kinh động, bụi bay mù mịt phủ đầy cả thân thể y phục nhưng vị ấy cũng không biết. Thế nên, con có lòng tin thanh tịnh và ưa mến pháp ấy.

Phật bảo đại thần:

– Ngài nghĩ sao, tiếng động do năm trăm chiếc xe chạy so với tiếng sấm trong không trung, tiếng nào lớn hơn?

Thưa:

– Đại đức, chẳng những tiếng vang động của năm trăm chiếc xe mà đến trăm ngàn vạn chiếc đi nữa cũng làm sao so được với tiếng sấm.

Phật bảo:

– Này đại thần, trước đây ở trong giảng đường Trùng Các tại tụ lạc này, vào sáng sớm Ta mặc y mang bát vào làng khất thực, sau khi thọ trai, thu xếp y bát, rửa chân xong, vào ngồi thiền định trong giảng đường. Bỗng nhiên trời nổi sấm, phát tiếng sét lớn. Khi ấy, bốn con bò, hai người nông phu và hai anh em con trưởng giả nghe tiếng sét ấy, sợ hãi đến nỗi cùng bỏ mạng. Nhân dân trong thành kêu la vang động. Bấy giờ, sau khi xuất thiền, Ta ra khỏi giảng đường và đi kinh hành. Có một người ra ngoài thành đến chỗ Ta, làm lễ sát chân và đi kinh hành theo Ta. Ta hỏi:

– Vì sao trong thành kêu la vang dậy như thế?

Thưa:

– Vừa rồi, bỗng nhiên trời nỗi sấm, giáng sét lớn ở trong thành, làm cho bốn con bò, hai nông phu và hai anh em con trưởng giả vì quá sợ hãi nên bỏ mạng, cho nên trong thành vang động tiếng ồn.

Người ấy hỏi Ta:

– Đại đức, chẳng lẽ Ngài không nghe tiếng sấm lớn ư?

– Ta không nghe.

Thưa:

– Thế Tôn đang ngủ phải không?

– Ta không ngủ, bên trong tỉnh giác nhưng không nghe bên ngoài.

Đại thần suy nghĩ:

– Lạ thay, đức Như Lai Ưùng Cúng Chánh Đẳng Giác sống thật an tịnh, tiếng sấm lớn như thế mà Ngài không nghe, làm cho ta phát tâm tịnh tín.

Nghe xong, Viên Mãn bạch Phật:

– Đại đức, đối với Phật như vậy làm sao không kính tín! Hiện nay con đã có lòng tin sâu xa thanh tịnh với Ngài.

Viên Mãn bảo sứ giả:

– Ngươi hãy lấy tấm vải mới tinh mềm mại thượng hạng màu hoàng kim của ta, để dâng lên đắp cho Thế Tôn.

Sứ giả mang đến, Viên Mãn bạch Phật:

– Thế tôn! Đây là tấm vải mới thượng hạng màu hoàng kim, xin Ngài thương con mà nhận cho.

Để cho ông ta được lợi ích nên Thế Tôn nhận lấy. Viên Mãn lại nói:

– Đại đức Thế Tôn! Con lại muốn cúng dường Phật và Tăng, xin Ngài chấp nhận.

Phật bảo:

– Đấy là việc tốt.

Thấy Phật nhận lời, Viên Mãn vui mừng lạy sát chân Phật rồi từ giã.

Phật bảo cụ thọ A Nan Đà:

– Ông hãy cắt rọc tấm vải vàng này, Ta muốn đắp.

Vâng lời Phật dạy, A Nan Đà dùng dao cắt rọc tấm vải rồi đem dâng lên Phật. Khi Phật đắp lên, ánh sáng trên thân Ngài rực rỡ che khuất cả màu sắc tấm vải. A Nan Đà bạch Phật:

– Con theo hầu Phật đã hơn 20 năm, chưa bao giờ thấy dung nhan của Ngài chiếu sáng rực rỡ như vậy. Vì sao ánh sáng phi thường này xuất hiện như vậy?

Phật bảo A Nan Đà:

– Có hai trường hợp hiện ra ánh sáng như vậy khác với ngày thường. Đó là:

Một: Vào đêm Bồ tát chứng quả Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

Hai: Vào đêm Như Lai nhập Vô dư Đại Niết Bàn.Tướng trạng thù thắng này hiện ra vào hai lúc ấy.

– Này A Nan Đà! Ta muốn đến sông Kim.

Nghe Phật dạy, A Nan Đà theo Phật đến sông ấy. Đến nơi, cổi y để trên bờ, Phật mặc y tắm xuống sông tắm rồi lên bờ lau sạch thân thể, bảo A Nan Đà:

– Chắc Chuẩn Đà sẽ hối hận, thầy hãy an ủi ông ấy với lời lẽ: “Này Chuẩn Đà: Ông đang được nhiều lợi ích tốt đẹp vì đã cúng dường đức Đại sư vào lần sau cùng và nhận bữa cúng dường này xong, Phật sẽ nhập Vô dư Niết bàn; việc này thật khó gặp”. Vì hai lý do ấy, Chuẩn Đà sinh hối hận, nên giải thích cho ông ta:

– Này Chuẩn đà, tôi đích thân nghe Phật dạy thế này, có hai trường hợp nhận cúng dường làm cho người cho được phước vô cùng. Một là khi Bồ tát nhận bữa ăn cúng dường xong thì chứng Vô thượng Chánh Đẳng Giác. Hai là khi Như Lai nhận bữa ăn cuối cùng xong thì nhập Vô dư Niết bàn.

– Này A Nan Đà! Hai trường hợp cúng dường này được quả báo vô cùng.

– Này A Nan Đà! Chuẩn Đà sẽ được hai thiện nghiệp sống lâu nhiều sức khỏe, tuấn tú, được sinh thiên, tài sản, thức ăn, giàu sang, thân thuộc đều phát triển.

Cụ thọ A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn! Bí sô Xiển Đà tâm tính hung ác, sân hận, bừa bãi, thường không tùy thuận các Bí sô mà còn phát ngôn hung dữ. Sau khi Phật diệt độ, cộng trú với vị ấy như thế nào?

Phật bảo:

– Này A Nan Đà! Sau khi Ta diệt độ, Bí sô nên trị ác tính của Xiển Đà bằng cách Mặc tẫn. Khi bị trị phạt như vậy, nếu đại chúng biết ông ấy hối hận, sinh tâm cung kính mong cầu hối cải, nên cùng nhau hoan hỷ, nói chuyện trở lại như cũ.

Thế Tôn lại bảo A Nan Đà:

– Ta muốn đến thành Câu Thi Na.

Vâng lời, A Nan Đà theo Phật đi đến xứ sở của Tráng Sĩ. Sau khi qua sông Kim, cách thành ấy không xa, nghỉ lại bên đường, Thế Tôn bảo A Nan Đà:

– Ta đau lưng, thầy hãy xếp y Ôn hằng la tăng già làm bốn, Ta muốn nằm nghỉ.

Nghe Phật dạy, A Nan Đà vội xếp y và thưa lại:

– Con đã làm xong, xin Phật định liệu.

Thế Tôn xếp y Tăng già chi gối đầu, nằm nghiêng bên phải … như trước. Ngài bảo A Nan Đà:

– Thầy hãy thuyết về pháp giác phần.

A Nan Đà thưa:

– Đại đức Thế Tôn đã tự chứng, tự giác giác phần này và dạy cho con:

– Y vào yên tịnh, y vào ly dục, y vào tịch diệt mà đoạn trừ các ngoại duyên, chuyên cần tu tập Niệm, Trạch pháp, Tinh tấn, Hỷ, Khinh an, Định, Xả giác phần. Pháp giác phần này, do Đại đức Thế Tôn tự chứng, tự giác mà nói ra.

Phật bảo:

– Với bảy pháp giác phần mà thầy thuyết ra như vậy, nếu y vào yên tịnh … mà tu tập nhiều, tinh cần tinh tấn, sẽ chứng đắc Vô thượng Chánh Đẳng Bồ đề.

Sau khi dạy như vậy, đức Phật ngồi dậy, chánh niệm tư duy ngồi thẳng.

Có Bí sô nói kệ:

Thế Tôn tự khuyến khích,

Bảo nói pháp vi diệu,

Hãy vì những người bệnh,

Nói bảy bồ đề phần.

Thân Đại sư có bệnh,

Và vì Bí sô bệnh,

Đem pháp bảy Bồ đề,

Diễn thuyết cho khai ngộ.

Lành thay, A Nan Đà,

Đã viên mãn pháp trắng,

Thông minh có trí lớn,

Giỏi thuyết pháp của Phật.

Với Chánh niệm, Trạch pháp,

Tinh tấn, Hỷ giác phần,

Khinh an và Định, Xả,

Giảng giải thật rõ ràng.

Vô Thượng Điều Ngự Sư,

Ưa nghe pháp giác phần,

Tuy thân có bệnh tật,

Vẫn nghe hết từng câu.

Phật là đấng vua pháp,

Đủ khả năng hướng dẫn,

Mà còn tôn trọng pháp,

Huống chi những người khác.

Lại có những hiền Thánh,

Trong giáo pháp Mười lực,

Giả sử thân bị bệnh,

Vẫn tinh tấn lắng nghe.

Hạng này giỏi trì Kinh,

Và thông suốt Luật, Luận,

Còn thích nghe chánh pháp,

Người khác sao không nghe.

Pháp ly nhiễm của Phật,

Nghe rồi làm đúng pháp,

Tinh cần chuyên niệm pháp,

Sẽ đắc được hỷ phần.

Do tâm đã có hỷ,

Làm thân này khinh an.

Do an nên lạc sinh,

Từ lạc sinh ra định.

Do diệu định và xả,

Rõ các hành vô thường,

Đoạn sinh y ba hữu,

Không sinh tâm nhiễm trước.

Nên hết khổ các hữu,

Không thích cõi trời người,

Chứng Niết bàn Vô thượng,

Như củi hết lửa tắt.

Đại lợi ích như vậy,

Đều từ nghe pháp sinh,

Nên khuyên người lâm chung,

Lắng nghe diệu pháp này.

Thế Tôn bảo A Nan Đà:

– Hãy lên đường đến thành Câu Thi Na.

A Nan Đà vâng lời, theo sau Phật đi đến vùng đất Tráng Sĩ, ở tại rừng Sa La, sắp nhập Niết bàn. Thế Tôn bảo A Nan Đà:

– Thầy hãy bố trí chỗ nằm cho Ta giữa cây Song thọ. Ở đó, Ta sẽ nằm hướng đầu về phía Bắc, vào nữa đêm nay Ta sẽ nhập Niết bàn.

Sau khi thi hành theo đúng lời Phật dạy, A Nan Đà đến gặp Thế Tôn, lạy sát chân Phật, đứng qua một bên bạch rằng:

– Con đã bố trí đúng lời Phật dạy.

Đến chỗ nằm ấy, đức Như Lai nằm nghiêng bên phải, hai chân gác lên nhau, tưởng đến ánh sáng, tỉnh giác chánh niệm quán sát an trú vào tưởng Niết Bàn.

Khi ấy, đứng tựa vào sau lưng chỗ nằm của Phật, A Nan Đà sụt sùi rơi nước mắt khóc lớn, nói:

– Đau thay, khổ thay, vì sao Như Lai mau Niết Bàn như vậy, vì sao Thiện Thệ mau Niết Bàn như vậy, vì sao con mắt của thế gian diệt mau như vậy? Trước đây, mỗi khi các Bí sô ở khắp nơi đến gặp Phật, được Ngài thuyết pháp đầu đuôi giữa đều thiện, văn và nghĩa vi diệu, thuần nhất viên mãn, tướng phạm hạnh thanh tịnh trong sạch. Nhân đó, ta được nghe pháp thâm diệu ấy. Hiện nay, nghe đức Phật đã nhập Niết bàn, họ không còn đến nữa, làm cho diệu pháp thù thắng như vậy chìm mất khỏi thế gian.

Phật hỏi các Bí sô:

– A Nan Đà đang ở đâu?

Đáp:

– Thế Tôn! Tôn giả đang khóc lóc sau chỗ nằm của Thế Tôn, nói như thế này … như trên … diệu pháp thù thắng chìm mất khỏi thế gian.

Phật bảo A Nan Đà:

– Thầy chớ ưu buồn áo não khóc lóc. Vì sao? Thầy đã phục vụ Như Lai, tạo nghiệp từ bi về thân nên được lợi ích lớn, chỉ riêng thân cũng đã được phước vô biên; tạo nghiệp từ bi về miệng và ý cũng được phước vô biên như vậy.

Này A Nan Đà, chư Như Lai trong quá khứ đều có người thị giả cũng chỉ như là thầy đã chuyên tâm thị giả Ta. Chư Như Lai trong vị lai đều có người thị giả cũng chỉ như là thầy.

Này A Nan Đà, tướng trạng thế gian đều vô thường, phải bị tan hoại không ngừng. Do sự thật đó, thầy không nên quá ư buồn bã khóc lóc khổ não. Ta không thấy một pháp nào do nhân duyên sinh trong thế gian mà thường trụ không bị hoại diệt. Ta đã từng dạy pháp yếu cho thầy: những sự việc gì khả ái vừa ý đều vô thường, phải biệt ly.

Thế Tôn ban bố lòng đại bi làm cho A Nan Đà hoan hỷ, rồi Ngài bảo các Bí sô:

– Chuyển Luân Thánh Vương thành tựu bốn việc hiếm có. Đó là: – Khi đến gặp vua, những chúng Sát lợi đều rất hoan hỷ; nghe được diệu pháp lại thêm hoan hỷ. Cũng vậy, có chúng Bà la môn, chúng trưởng giả, các chúng Sa môn đến gặp vua … như nói trên … cho đến hoan hỷ. Các thầy nên biết, như bốn việc hiếm có của Chuyển Luân Thánh Vương, A Nan Đà cũng có bốn việc hiếm có như vậy. Đó là:

– Chúng Bí sô ở bốn phương đến gặp thầy ấy đều hoan hỷ, nghe diệu pháp càng thêm hoan hỷ. Như vậy, các Bí sô ny, cận sự nam, cận sự nữ đến gặp A Nan Đà cũng rất hoan hỷ như vậy.

– Này các Bí sô, A Nan Đà lại có bốn việc kỳ diệu hiếm có. Đó là: Khi thuyết pháp cho chúng Bí sô, A Nan Đà làm cho hiểu rõ không còn nghi ngờ. Chúng Bí sô đều suy nghĩ: Lành thay, lành thay, A Nan Đà hãy tuyên thuyết diệu pháp xin chớ im lặng, chớ từ chối vì mệt nhọc, vì những người nghe không thấy chán. Sau khi thuyết pháp, A Nan Đà im lặng. Khi thuyết pháp cho Bí sô ny, cận sự nam, nữ, A Nan Đà cũng như vậy.

Nghe nói như vậy xong, A Nan Đà vui vẻ bạch Phật:

– Thế Tôn! Trên đất này có sáu thành lớn, là Thất La Phạt, Bà Kê Đa, Chiêm Ba, Ba La Ny Tư, Quảng Nghiêm, Vương Xá, vì sao Thế Tôn bỏ qua những vùng đất nhiều phước với địa hình lớn đẹp mà đến vùng hoang dã cằn cỗi biên địa hạ liệt này để bát Niết bàn?

Phật bảo A Nan Đà:

– Đừng nói thành Câu Thi Na là nơi biên địa hạ tiện không đáng ưa thích. Vì sao? – Này A Nan Đà, ngày xưa, tại chỗ thành Câu Thi Na này có đô thành tên Câu Xa Phạt Để của Bậc Thánh Vương, an ổn phong phú, nhân dân thịnh vượng, dài 12 du thiện na, rộng 7 du thiện na. Thành có 7 lớp nhà làm tường bằng bốn loại báu vàng bạc lưu ly thủy tinh bao vây. Cửa thành cũng bằng bốn loại báu. Mỗi cửa đều có trụ lớn chạm hoa văn bằng vật báu, cao bằng bảy người chồng lên. Hào ngoài thành sâu ba người rưỡi. Bờ hào xây bằng gạch báu. Theo trong bảy lớp nhà làm tường, đều có trồng cây đa la bằng bốn loại báu. Cây đa la vàng trang sức cành lá hoa quả bằng bạc. Cây bằng bạc có trang trí bằng vàng. Cây bằng lưu ly có trang sức bằng thủy tinh. Cây thủy tinh trang sức bằng lưu ly. Khi các cây này bị gió lay động, phát ra âm thanh rất hay thích ý mọi người. Giữa những hàng cây này, có ao tắm, các bậc cấp đi xuống đều bằng bốn loại báu. Lan can bốn bên đều bằng bốn loại báu. Trong ao có nhiều loại hoa khả ái như sen vàng, sen xanh, sen đỏ, sen trắng, hoa rất mềm, hoa rất thơm, hoa thường tươi. Những hoa này không ai quản lý, mọi người xử dụng tùy ý. Bên bờ ao lại có hoa chiêm bát ca, hoa ma lị ca, hoa mỹ ý. Những loại hoa ấy đều nở theo mùa.

– Này A Nan Đà! Trong rừng có nhiều cô gái đẹp trang sức nhiều chuỗi ngọc, du ngoạn tùy ý, được cung cấp các loại ăn uống tùy theo nhu cầu. Trong thành này, những người ham thích năm dục lạc du ngoạn trong rừng này, đều toại ý.

Lại thường có các loại âm nhạc, trống, tiêu sáo, ca múa phát ra những âm thanh rất hay khuyến khích về việc tu tập các phước nghiệp, giữ trai giới.

Lại nữa, này A Nan Đà, trong thành ấy, có vua hiệu Đại Thiện Kiến, đầy đủ bảy báu và bốn việc hiếm có. Đó là Luân Bảo, Tượng Bảo, Mã Bảo, Châu Bảo, Nữ Bảo, Chủ Tàng Bảo, Binh Bảo. Bốn việc hiếm có của vua là:

Một: Vua sống rất lâu, đầu tiên làm vương tử, lên làm thái tử, rồi lên ngôi vua, sau cùng tu tập phạm hạnh. Mỗi một giai đoạn này kéo dài tám vạn bốn ngàn năm.

Hai: Tướng mạo nhà vua rất tuấn tú phi phàm.

Ba: Vua ít bệnh, luôn an vui, sự ăn uống thích hợp, đúng lúc.

Bốn: Nhân dân trung hiếu với vua tưởng như cha mẹ mình. Vua cũng thương yêu dân như con đỏ. Khi cỡi xe đi ra ngoài, vua ra lệnh cho người hầu: - Ông hãy cho xe đi từ từ để dân chúng được thấy ta. Đ?i với thường dân, vua luôn thương yêu. Này A Nan Đà! Bấy giờ dân trong nước mang các loại báu như vàng, bạc, ma ny đến thưa với vua:

– Đại vương, thần có vật báu này, xin dâng đại vương, mong ngài thương xót nhận cho.

Nhà vua bảo:

– Này các khanh, những vật báu như vậy, ta đã có rất nhiều nên không cần nữa.

Cầu khẩn đến ba lần nhưng vua vẫn không nhận nên mọi người suy nghĩ: “Đem vật này đến đây, chúng ta chỉ muốn dâng vua nhưng ngài không nhận, phải làm sao đây, vậy cứ đặt trước vua rồi trở về”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, họ đặt báu trước vua rồi trở về. Vua suy nghĩ: “Những báu vật này được đúng với pháp, chẳng phải do mong cầu phi pháp vậy ta nên dùng để xây dựng pháp đường”.

Khi ấy, nghe nhà vua sắp làm Pháp đường, tám vạn bốn ngàn tiểu vương đến tâu vua:

– Xin Thánh vương chớ suy nghĩ làm mệt tinh thần, chúng thần mong muốn được xây dựng cho vua.

Vua bảo:

– Ta đủ tài vật quý báu để làm, không phiền đến các khanh.

Sau ba lần tâu như vậy nhưng vua vẫn không đồng ý, các tiểu vương cùng đến đỡ chân vua hoặc cầm vạt áo, chắp tay tâu:

– Xin ngài nghỉ ngơi, để cho chúng thần làm.

Thấy họ ân cần như vậy nên vua im lặng chấp thuận. Biết vua đã đồng ý, các tiểu vương trở về chỗ của mình. Có người mang vàng bạc các loại báu vật đến, có người mang từng cây cột báu đến gặp vua, họ tâu:

– Thánh vương, đã đủ những vật cần dùng, không biết sẽ xây dựng nơi nào và lớn nhỏ ra sao?

Vua đáp:

– Chọn vùng đất tốt đẹp ở phía Đông thành, ngang dọc một Du thiện na và xây dựng ở đó.

Nghe như vậy, đến chỗ ấy các tiểu vương xây dựng pháp đường theo đúng kích thước.

– Này A Nan Đà! Những xà kèo cột diềm, cầu thang, lan can, hàng hiên vây quanh của ngôi nhà đều làm bằng vàng bạc lưu ly thủy tinh các báu vật. Những giường, chỗ ngồi, nệm gối, bàn ghế, tủ rương, y phục trong nhà đều trang trí bằng các vật báu.

– Này A Nan Đà, ở giữa hai trụ ở dưới thềm nhà, đều có trồng cây mà cành lá hoa quả đều bằng bảy báu, các báu trang trí xen nhau như nói ở trước. Khi gió nhẹ thổi phát ra âm thanh hòa nhã như nhạc trời. Trong nhà, được trải bằng cát vàng, thường được rưới bằng nước thơm Chiên đàn. Dây bằng vàng làm ranh giới đường đi. Bốn phía được giăng lưới báu, rũ các linh báu trang trí cực kỳ xinh đẹp.

Sau khi cùng nhau xây dựng pháp đường lộng lẫy xong, tám vạn bốn ngàn tiểu vương lại xây ao tắm vuông vức 40 dặm bên cạnh ngôi nhà này. Bờ ao đều xây dựng bằng bốn loại báu. Trong ao có bốn loại hoa. Ngoài ao, lại có các bệ trồng hoa tươi như nói ở trước. Trước nhà, có những hàng cây mà cành lá hoa quả trang trí bằng bốn loại báu xen lẫn nhau. Khi gió thổi phát ra tiếng như nói ở trước. Mặt đất ở đó được trải với cát bằng vàng và rưới bằng nước thơm. Có linh báu treo khắp nơi hòa âm với nhau.

Sau khi công việc hoàn mãn, các vị tiểu vương tâu vua:

– Thưa Thánh Vương! Pháp đường và vườn, ao đã hoàn tất rất hoa lệ, xin ngài ngự đến.

Nghe tâu, vua suy nghĩ: “Ta không nên hưởng thụ pháp đường cao đẹp này trước, nên thỉnh tất cả Sa môn, Bà la môn có đức hạnh đến cúng dường đầy đủ các vật đúng pháp trong tòa nhà này”.

Theo ý nghĩ ấy, nhà vua tổ chức đại hội bố thí. Sau khi cúng dường đầy đủ, vua suy nghĩ: “Trong pháp đường này, ta không nên sống phóng dật hưởng lạc.

Chỉ dùng một người phục vụ, nhà vua đích thân vào pháp đường tịnh tu phạm hạnh. Ngồi kiết già trên tòa bạc ở lầu vàng, vua chánh niệm tư duy xa lìa các pháp ác bất thiện của dục giới, đoạn trừ tầm từ, chứng sơ thiền. Ra khỏi lầu vàng lên lầu bạc, ngồi trên tòa vàng trang trí với pha lê thủy tinh, nhà vua tuần tự đi sâu vào thiền định trừ các nghiệp chướng.

Khi ấy, cùng nhau đến gặp Bảo nữ, tám vạn bốn ngàn cung nhân thể nữ thưa:

– Thưa ngài! Chúng tôi đều được nhờ ân vua, nhưng từ lâu không được hầu hạ, trong lòng rất khát ngưỡng, mong được yết kiến, mong ngài cho phép.

Đại phu nhân bảo với Chủ Binh Thần:

– Ngài biết cho, đã lâu hậu cung chúng tôi không được gặp Đại vương, trong lòng rất luyến mộ, muốn đến triều kiến, hãy bố trí xe cộ cho.

Vị quan ấy nói:

– Nếu như vậy! Xin quý ngài ra lệnh tùy tùng trang trí tất cả đồ dùng bằng màu vàng. Chúng tôi đang ra lệnh tám vạn bốn ngàn tiểu vương tập họp đội binh.

Tuân lệnh, trước tiên các tiểu vương dàn tám mươi ngàn xe voi, với tượng vương Trưởng Tịnh dẫn đầu. Thứ đến dàn xe ngựa với mã vương Đằng vân làm thượng thủ. Thứ đến dàn xe kéo với đại xa Hỷ Minh làm thượng thủ. Hai loại này đều có tám mươi ngàn chiếc được trang trí cực kỳ xinh đẹp đặc biệt số một.

Đại phu nhân và các thể nữ đều đi xe Minh Lộ. Những người đi theo đều cỡi voi ngựa, uy nghi nghiêm túc cờ trống rực rỡ, vang trời dậy đất, cùng nhau đến pháp đường.

Nghe tiếng vua hỏi:

– Vì sao xe ngựa rộn rịp ồn ào như vậy?

Người hầu đáp:

– Đại phu nhân, và đông đảo vô số thể nữ cùng các tiểu vương trang sức với y phục, vòng hoa, cờ lọng đều màu vàng, đang đến đây để bái yết đại vương.

Vua bảo:

– Hãy bố trí tòa ngồi bên ngoài pháp đường này, ta sẽ đến xem.

Sau khi bố trí tòa ngồi bằng vàng xong, người hầu tâu vua:

– Thần đã làm xong.

Nhẹ nhàng bước xuống đài, đến nữa bậc thềm, trông thấy ngựa xe trang nghiêm vàng rực, nhà vua suy nghĩ: “Uy nghi của họ thật khả ái, trang sức thật đẹp lạ, sao mà họ rực rỡ đến như vậy”.

Sau khi vua an tọa, đại phu nhân ra trước làm lễ rồi đứng qua một bên, tâu:

– Đại vương! Xin dâng tám vạn bốn ngàn cô gái quý báu diễm lệ này lên Đại vương, xin ngài nhận cho đừng từ chối.

Tám vạn bốn ngàn tiểu vương đều đem binh báu thượng thủ của mình, tâu vua:

– Đại vương, xe voi, xe ngựa, xe kéo này và tám vạn bốn ngàn thành ấp với thành Câu Xa Bạt Để đứng đầu, có tám vạn bốn ngàn lầu đài trang trí rất đặc biệt xinh đẹp, xin ngài thương xót nhận lấy và che chở cho.

Vua nói:

– Này chị em! Trước đây ta cùng các người rất thân mật, sao hôm nay trở thành oán địch vì đem các việc phi pháp để khuyến dụ ta.

Nghe vua gọi mình là chị em, đại phu nhân và các thể nữ khóc lóc rơi nước mắt, tâu:

– Xem ý ngài như đã bỏ chúng em.

Dùng vạt áo lau nước mắt, họ thưa tiếp:

– Vì sao trước đây Đại vương đối với chúng em cực kỳ thân mật, nay như là kẻ óan.

Nhà vua bảo:

– Các vị nên biết, mạng người ngắn ngủi, sinh phải có chết, ta cùng mọi người đều phải bị tiêu diệt. Giả như có vô số trăm ngàn cô gái đẹp thì cũng như kẻ óan thù giả làm thân thiết tất gây hại cho ta, tuy thương yêu lắm rồi cũng biệt ly. Cận thần, xe ngựa, lầu đài xinh đẹp nhiều vô số vô biên, mỗi loại có đến tám vạn bốn ngàn thì cũng bị tan hoại không thể còn mãi. Thế nên, người trí hãy mau từ bỏ thật xa, cần tu tập phạm hạnh chớ sinh nhiễm trước.

Nghe vua nói như vậy, đại phu nhân biết vua không thu nhận vì không đúng ý nguyện.

Sau khi dạy bảo đúng như pháp xong, nhà vua trở vào lầu vàng, ngồi kiết già trên tòa bạc, rãi tâm đại từ đến các loài hữu tình, hết mười phương cho đến vô biên, tu tập phổ biến như vậy rồi nhất tâm an trú, vượt qua tâm từ, phát sinh tâm bi, đại hỷ, đại xả với các hữu tình cũng như vậy. Khắp hết mười phương đều có lầu đài và tòa ngồi trang trí bằng các loại báu. Khi vua tu tập từng tâm vô lượng của bốn phạm trú, các dục đều diệt. Khi tuổi thọ sắp hết, bị cái chết bức bách, tâm vua ưu buồn; sau khi qua đời sinh lên Phạm thiên.

Phật bảo A Nan Đà:

– Từ thành Câu Thi Na đến bờ sông Kim, rừng Sa La, tháp Hệ Quan, thuộc vùng đất Tráng Sĩ chu vi mười hai du thiện na, ngày xưa Như Lai làm vua Chuyển Luân đã qua đời tại đây sáu lần, ngày nay lại nhập Niết bàn nơi này là lần thứ bảy.

Lại nữa, đức Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác không còn nơi nào bỏ thân vào lần thứ tám trong mười phương thế giới. Vì sao? Ta đã chấm dứt sinh tử, đoạn sạch các hoặc nghiệp, không còn thọ thân khác nữa.

Khi ấy, Phật bảo cụ thọ Ô Ba Ma Na đang ở trước mặt:

– Thầy không nên ở ngay trước Như Lai.

Nghe bảo, Bí sô ấy lui qua chỗ khác.

A Nan Đà:

– Bạch Phật!

Con đã hầu Phật hơn nai mươi năm, chưa từng nghe Thế Tôn có lời quở trách như đối với Bí sô Ô Ba Ma Na.

Phật bảo:

– Này A Nan Đà! Có vô lượng chư Thiên Trường Thọ cùng nhau bất mãn nói:

– Trên đời khó được gặp lúc Như Lai Đại sư xuất thế, lâu xa mới xuất hiện một lần như hoa ô đàm bạt. Giữa đêm nay, nhất định Ngài sẽ vào cảnh giới Vô dư Niết bàn vi diệu. Do uy đức của Bí sô đang che trước Phật, chúng ta không sao thân cận Thế Tôn để cúng dường cung kính.

A Nan Đà thưa:

– Có bao nhiêu Chư thiên đến đây?

Phật dạy:

– Phương Nam từ sông Kim đến rừng Song Lâm thuộc thành Câu Thi Na, đến tháp Hệ Quan, trong phạm vi 12 du thiện na này đều có chư thiên đại uy đức chen vai nhau, không còn chỗ để dựng cây gậy.

Khi ấy, các Bí sô đều phân vân, thưa Thế Tôn:

– Cụ thọ Ô Ba Ma Na trước đây tạo nghiệp gì mà nay có uy đức lớn?

Phật dạy:

– Này các Bí sô, Ô Ba Ma Na hiện đang thụ hưởng quả của nghiệp đã gây trước kia … nói như các nơi khác cho đến nói kệ.

– Này các Bí sô, thời quá khứ, trong kiếp Hiền này, khi loài người thọ hai vạn năm, có đức Phật xuất thế hiệu là Ca Nhiếp Ba đầy đủ mười hiệu, trú ở rừng Thi Lộc, Tiên nhân đọa xứ, thuộc Ba La Ny Tư. Tiền thân của Ô Ba Ma Na xuất gia trong pháp Phật ấy.

Bấy giờ, các Bí sô mặc y mang bát đi vào thành khất thực, đến lượt vị ấy ở lại giữ chùa. Khi ấy, có mưa to gió lớn nỗi lên, trời rất lạnh lẽo, vị ấy suy nghĩ: “Các vị đồng phạm hạn đang bị khổ vì gặp phải trời lạnh này, y phục chắc ướt hết. Họ sắp trở về, ta hãy chuẩn bị đầy đủ vật dụng để chờ đợi”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, vị ấy vào phòng tắm đốt lửa nấu nước nóng và bố trí chỗ ngồi, gác cây làm giá phơi trước hiên rồi đến trước chùa trông ngóng các Bí sô. Khi các Bí sô kia về chùa, vị này âm thầm vào phòng tắm, dùng nước giặt sạch y bị ướt rồi phơi trên giá, đưa y phục sạch cho các Bí sô mặc. Được nghỉ ngơi, thân thể ấm lại, không còn khổ lạnh, các Bí sô hoan hỷ vừa ý.

Quỳ dài chắp tay hướng về đại chúng, vị Bí sô giữ chùa phát nguyện:

– Hôm nay, những thiện căn của con nhờ làm cho các vị đồng phạm hết khổ được an vui, như Phật Ca Nhiếp Ba Như Lai Ưùùng Cúng Chánh Đẳng Giác thọ ký cho Đồng tử vào đời vị lai khi loài người thọ một trăm năm, được thành Phật hiệu Thích Ca Mâu Ny ; cho con được xuất gia trong giáo pháp của Phật ấy, đoạn trừ các phiền não chứng quả A La Hán, nhờ công đức đốt lửa làm cho thân thể sáng rực, chư Thiên không thể đến gần.

Các thầy nên biết, do nguyện lực nên vị ấy được xuất gia trong giáo pháp của Ta, đoạn trừ các phiền não chứng quả A La Hán, có đại uy đức. Thế nên, chư thiên không thể đến gần vị ấy.

Khi ấy, cụ thọ A Nan Đà bạch Phật:

– Sau khi Đại đức Thế Tôn nhập Niết bàn, con nên cung kính cúng dường pháp thân của Như Lai như thế nào?

Phật bảo A Nan Đà:

– Ông hãy bỏ qua việc ấy đi, việc ông hỏi sẽ có các vị Bà la môn trưởng giả có tín tâm đứng ra làm.

A Nan Đà lại bạch Phật:

– Những việc mà các trưởng giả làm đó như thế nào?

Phật dạy:

– Tất cả đều như phép tẩm liệm của vua Chuyển luân.

Hỏi:

– Phép của vua Chuyển Luân như thế nào?

Phật bảo:

– Này A Nan Đà! Sau khi vua Chuyển Luân qua đời, dùng năm trăm tấm vải trắng đẹp bó khắp thân thể và trang sức bằng năm trăm tấm y đẹp, đặt vào quan tài bằng sắt đổ đầy dầu thơm, rồi đậy lại, dùng gỗ thơm hỏa thiêu. Sau khi hỏa thiêu, rưới sữa thơm cho tắt lửa, thu lấy cốt và đặt trong bình bằng vàng, xây tháp lớn thờ ở ngã tư đường, dùng cờ phướng tàn lọng và các hương thơm hoa đẹp cung kính tôn trọng cúng dường và tổ chức đại trai hội. – Này A Nan Đà! Sau khi Ta nhập diệt, trời người cúng Ta theo đúng như sự cung kính cúng dường vua Chuyển Luân nhưng hơn gấp bội …

– Này A Nan Đà! Hãy đến thành Câu Thi Na, đem lời Ta, nói với năm trăm người thuộc họ Tráng Sĩ rằng này các vị, đức Đại sư Như Lai vào giữa đêm nay chắc chắn nhập Niết bàn Vô dư y, hãy làm những gì cần làm để sau này khỏi hối hận vì sao đức Đại sư nhập Niết bàn ở địa phương này mà chúng ta không biết cúng dường.

Vâng lời Phật dạy, cụ thọ A Nan Đà mang theo y Tăng già chi và một thị giả đi đến ngôi nhà hội họp của dân chúng thành Câu Thi Na.

Bấy giờ, năm trăm tráng sĩ đang bàn luận công việc ở đó, A Nan Đà đem lời của đức Thế Tôn bảo các Tráng Sĩ rằng các vị đã tập họp ở đây, hãy lắng nghe, vào giữa đêm nay chắc chắn nhập Niết bàn vô dư y, hãy làm những gì cần làm để sau này khỏi hối hận vì sao đức Đại sư nhập Niết bàn ở địa phương này mà chúng ta không được cúng dường.

Nghe như vậy, các tráng sĩ đều đưa vợ con thân quyến, bạn bè, người phục vụ cùng nhau đến rừng Sa La. Đến nơi, họ đảnh lễ sát chân đức Phật rồi ngồi qua một bên.

Sau khi được Thế Tôn thuyết pháp làm cho được lợi ích hoan hỷ, các tráng sĩ rời chỗ ngồi đứng dậy, sửa y phục, chừa vai phải, chắp tay cung kính, bạch Phật:

– Đại đức Thế Tôn! Chúng con đều thuộc họ Tráng sĩ quý tộc ở thành Câu Thi Na, nguyện trọn đời quy y Phật Đà, quy y Đạt Ma, quy y Tăng Già và thọ trì các học xứ.

Tôn giả A Nan Đà suy nghĩ: nếu để từng tráng sĩ ấy thọ trì học xứ cận sự của đức Thế Tôn thì kéo dài thời gian làm trở ngại sự viên tịch. Ta nên thỉnh Ngài cho họ thọ trì học xứ một lần.

Sau khi suy nghĩ như vậy, tôn giả đứng dậy, sửa y phục, chắp tay bạch Phật:

– Đại đức Thế Tôn! Các vị tráng sĩ cùng quyến thuộc … có rất nhiều người với tên họ khác nhau, muốn quy y Tam bảo, cầu thọ năm giới. Thọ từng người, sợ kéo dài thời gian, cầu xin Ngài đại bi cho họ thọ một lần.

Sau đó ở trước Thế Tôn, A Nan Đà nêu tên một lần, cho họ thọ giới.

Nghe Phật thuyết pháp, lại được thọ giới, Các tráng sĩ rất hoan hỷ đảnh lễ sát chân Phật, rồi từ giã.

Khi còn là Bồ Tát, ở cõi trời Đỗ Sử Đa, Thế Tôn quán sát về năm việc ở thế gian. Thiên tử trời Lục Dục ba lần làm thanh tịnh bụng người mẹ. Bồ tát hiện tướng voi trắng đi vào thai mẹ. Thiên Đế Thích bảo Thiện Ái Vua Càn Thát Bà:

– Này Thiện Ái, Bồ tát đang ở cung Đỗ Sử Đa, quán sát về năm việc ở thế gian. Thiên tử trời Lục Dục làm sạch bụng người mẹ. Ngài hiện tướng voi trắng giáng thần vào thai mẹ, chúng ta hãy đến hộ vệ Ngài.

Vua Càn Thát Bà thưa:

– Đại thiên hãy đi trước, chúng tôi đang bận tấu âm nhạc ở đây.

Khi Bồ tát ra khỏi thai mẹ, Thiên Đế Thích lại bảo vua âm nhạc:

– Này Thiện Ái! Bồ tát đang ra khỏi thai mẹ, chúng ta hãy đến hộ vệ.

Thiên Ái cũng đáp như trước.

Khi Bồ tát đang cùng các đồng tử vui chơi, Thiên Đế Thích lại bảo vua âm nhạc:

– Này Thiện Ái, Bồ tát đang đi chơi cùng các đồng tử, chúng ta hãy đến hộ vệ.

Thiện Ái cũng đáp như trước.

Khi Bồ tát quán sát lão, bệnh, tử, trong lòng buồn bã nên đi vào rừng vắng tu tập các hạnh khổ, sau đó dùng cháo sữa được nấu qua 16 lần của hai mục nữ, sức lực phục hồi, ăn uống trở lại, taà’e1m rửa thân thể, thoa các loại dầu, Thiên Đế Thích lại bảo thần âm nhạc đến hộ vệ.

Thiện ái cũng đáp như trước.

Khi Thế Tôn chiến thắng 36 ức quân ma, chứng trí Giác Vô thượng, Phạm Vương thỉnh đến Ba La Ny Tư chuyển pháp luân ba lần mười hai hành, chế các học xứ, những ai có duyên đáng được độ đều đã được Ngài độ thoát, cuối cùng đến nằm nghỉ ở thành Câu Thi Na, Thiên Đế Thích lại báo cho thần âm nhạc biết… như trước … nghe pháp.

Thiện Ái cũng đáp:

– Tôi đang tấu nhạc.

Thiên Đế Thích lại bảo thần âm nhạc:

– Này thần, đức Thế Tôn đang nằm lần cuối cùng, chắc chán Niết bàn, hãy cúng dường lần cuối cùng.

Thần cũng dáp như trước.

Khi âùy, Thế Tôn suy nghĩ: “Người mà Thanh văn có thể độ thì Như Lai cũng độ cho họ được, nhưng người phải chờ Phật độ thì không ai có thể độ được vì phải dùng đến phương tiện thiện xảo thắng thượng. Ta hãy độ thần âm nhạc Thiện Ái”.

Sau khi suy nghĩ, Thế Tôn nhập định, do định lực nên ngay tại chỗ đang nằm hóa ra một thân khác và hóa ra đàn không hầu bằng lưu ly có ngàn dây.

Biến mất tại chỗ nằm, tay cầm đàn không hầu, đến cõi trời Ba mươi ba, hóa thân Phật đi vào cửa cung thần âm nhạc Thiện Ái.

Bấy giờ, với sự kiêu mạn, tự cho mình là người giỏi vô địch về đàn không hầu, ở trong cung mình, Thiện Ái vui chơi say đắm tấu nhạc.

Thế Tôn bảo người giữ cửa:

– Ngoài cửa, có Càn Thát Bà đang muốn gặp mặt.

Được người giữ cửa vào báo đầy đủ sự việc, nhạc vương kiêu ngạo nói:

– Ngoài ta ra lại có Càn thát bà khác ư?

Đáp:

– Họ đang ở ngoài cửa.

Nghe nói, không thể nhịn được, Thiện Ái vội ra cửa, hỏi:

– Này người kia, ngươi là Càn Thát Bà hay sao?

Đáp:

– Chính ta là vua Càn Thát Bà, nếu ngươi có khả năng hãy tấu âm nhạc với ta.

– Thưa Đại tiên! Rất hay, chúng ta hãy cùng chơi.

Cùng nhạc vương tấu đàn không hầu, Phật bứt đứt một sợi dây, vị kia cũng vậy nhưng âm thanh cả hai bên đều không bị suy giảm. Phật lại bứt đứt cả hai dây, vị kia cũng vậy mà âm điệu hai bên vẫn như nhau. Phật lại bứt đứt ba, bốn dây; vị kia cũng vậy, cho đến chỉ còn một dây mà âm thanh vẫn như cũ. Phật lại bứt đứt dây còn lại, vị kia cũng vậy. Phật lại đưa tay tấu vào khoảng không mà âm điệu lại hay hơn gấp bội. Không thể làm được như vậy nên vị kia rất thán phục biết khả năng âm nhạc của người siêu tuyệt hơn mình nên không còn ngạo mạn nữa.

Biết như vậy, Thế Tôn biến hình Càn Thát Bà trở lại thân Phật. Thấy Phật Thế Tôn với sắc thân vàng ròng ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp chiếu sáng rực rỡ hơn một ngàn mặt trời, như núi báu chúa, ngắm mãi không chán, nhạc thần rất vui mừng kính trọng ngưỡng mộ, lạy sát chân Phật, xin nghe giáo pháp.

Quán sát căn tính, Thế Tôn tùy căn cơ thuyết pháp Tứ thánh đế làm cho vị này được khai ngộ. Dùng chày kim cương trí tuệ phá tan núi hai mươi tà kiến về thân, nhạc thần chứng quả Dự lưu.

Sau khi kiến đế, rất vui mừng, vị này bạch Phật:

– Đại đức Thế Tôn! Hiện nay sự chứng đắc của con chẳng phải do cha mẹ, vua, trời, quyến thuộc hay các bạn bè, Sa môn hay Bà la môn … làm cho con thành tựu được thắng sự này, chỉ nhờ Thế tôn từ bi thương xót làm cho con hôm nay được khô cạn biển máu, vượt qua núi xương, đóng nẻo đường ác, mở đường Niết bàn, an ổn đường trời người. Hôm nay, con xin quy y Phật Pháp Tăng làm cận sự nam, từ nay cho đến trọn đời không sát sinh, cho đến không uống rượu, thọ ba quy và năm học xứ.

Sau khi lại thuyết pháp chỉ dạy làm cho nhạc thần được lợi ích an lạc, Thế Tôn nhập định biến mất khỏi thiên cung trở về chỗ nằm cuối cùng ở Song lâm.

Quyển Thứ 38

Tiếp tục nói về Bát Niết Bàn.

Khi ấy, tại thành Câu Thi Na có vị xuất gia theo ngoại đạo tên Thiện Hiền (Phạn ngữ: Tu Bạt Đà La), một trăm hai mươi tuổi, thân thể già yếu. Đối với Thiện Hiền, bộ tộc Tráng sĩ ở thành Câu Thi La đều cung kính, tôn trọng cúng dường và xem như bậc A la hán. Gần chỗ Phạm chí Thiện Hiền thường ở, có một ao hoa lớn tên là Mạn Đà Chỉ Nhĩ. Trên bờ ao có cây Ô Đàn Bạt.

Ngày xưa, khi còn ở cung Đổ Sử Đa, lúc Bồ tát hóa hình voi trắng đi vào thai mẹ thì mầm nụ hoa cây Ô Đàm Bạt mới nhú ra; lúc đản sinh, cây phát ra ánh sáng; lúc làm đồng tử, hoa ấy mọc ra; lúc nhàm chán lão, bệnh, tử, đi sâu vào núi, hoa ấy mới lớn dần như mỏ chim thứu; khi tu khổ hạnh hoa hiện tướng sum sê; khi từ bỏ khổ hạnh, ăn uống trở lại … như nói ở trước cho đến khi chứng Đẳng Chánh Giác, thì hoa nở ra; khi Phạm Vương thỉnh Phật đến Bà La Ny Tư chuyển Pháp Luân thì cây và hoa có ánh sáng tươi tốt rực rỡ với hương thơm ngào ngạt tỏa khắp nơi. Với lòng đại bi độ khắp cả hữu tình có duyên ở thế giới này rồi, khi Đức Phật đi đến thành Câu Thi Na nằm nghỉ lần cuối cùng thì hình dáng màu sắc của cây hoa khô héo, trông thấy ai cũng kinh ngạc than thở.

Thấy cây ấy thay đổi như vậy, Thiện Hiền suy nghĩ: “Tại thành Câu Thi Na chắc có tai họa”.

Khi ấy, thiên thần hộ quốc nói lớn với mọi người:

– Vào giữa đêm nay, đức Như Lai nhập Vô dư Niết bàn.

Nghe như vậy, Thiện Hiền suy nghĩ: “Suy tàn thay! Khổ não thay! Vị Đại Sa môn họ Kiều Đáp Ma chắc chắn nhập Niết bàn vào giữa đêm nay. Nhưng, ta còn hoài nghi về pháp mà mình đã đắc nên thường suy nghĩ đến bao giờ, bằng cách gì được gặp vị ấy để thưa hỏi những điều chưa tỏ ngộ. Tiếc thay, Pháp nhãn không bao lâu nữa sẽ không còn. Vậy ngay bây giờ, ta phải đích thân đến thưa hỏi vị ấy. Nếu được Đ?c Đại bi thương xót giải nghi cho thì ta được hiểu rõ những điều còn phân vân”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, Thiện Hiền ra khỏi thành Câu Thi Na, đến rừng Song Lâm.

Thấy mặt trời Phật sắp lặn, với tâm trạng buồn rầu A Nan Đà đi kinh hành nơi đất trống trước cổng chùa. Thấy vậy, Thiện Hiền đến hỏi:

– Thưa ngài A Nan Đà! Tôi nghe Sa môn Kiều Đáp Ma đầy đủ Nhất thiết trí, tế độ chúng sinh một cách bình đẳng nhưng tôi còn những phân vân về pháp mà mình đã đắc, nên thường mong muốn được nghe những điều chưa biết, đến nay vẫn chưa toại nguyện.

Hôm nay, nghe tiếng chư Thiên báo cho chúng tôi biết rằng đêm nay chắc chắn Như Lai vào Niết bàn, đại đức có thể xin phép cho tôi được gặp Phật để thưa hỏi sự nghi ngờ ấy. A Nan Đàø bảo Thiện Hiền:

– Ông không nên nói như vậy, vì làm phiền Thế Tôn. Hiện nay, Đại sư của tôi đang mỏi mệt, không được khỏe.

Sau ba lần thưa thỉnh như vậy nhưng không được chấp thuận, Thiện Hiền thưa:

– Tôn giả A Nan Đà, trước đây tôi có nghe vị tiên nhân phạm chí có đức độ lễ nghĩa nói: - Chư Phật ra đời như hoa ô đàm, ức trăm vạn kiếp mới xuất hiện một lần. Hôm nay, chắc chắn Như Lai vào Niết bàn, tôi còn mê muội xin được thưa hỏi với Ngài, mong đại đức xin phép cho tôi được gặp Phật, thật là may mắn. A Nan Đà nói:

– Này Thiện Hiền, hiện nay thân thể Đại sư của tôi rất mệt mỏi, không được an ổn, chớ nên làm phiền.

Ba lần Thiện Hiền tha thiết cầu xin như trước nhưng vẫn không được tôn giả chấp thuận. Khi A Nan Đà và Thiện Hiền bàn luận trước chùa, Thế Tôn với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân nghe rõ từng câu nên bảo A Nan Đà:

– Thầy không nên ngăn trở Thiện Hiền, hãy cho phép gặp Ta để tùy ý thưa hỏi. Vì sao? Thiện Hiền này là người ngoại đạo cuối cùng được Ta thuyết pháp làm cho sinh lòng tin thanh tịnh, đích thân Ta gọi đến chào mừng và nhận làm đệ tử. Nghe Phật từ bi cho phép, tâm ý Thiện Hiền hoan hỷ vô bờ bến, đến gặp Thế Tôn, cùng nhau chào hỏi rồi ngồi qua một bên, thưa:

– Này Kiều Đáp Ma, xin cho phép tôi hỏi và Ngài giải đáp cho.

Phật bảo:

– Này Phạm chí, ông hãy hỏi đi.

Hỏi:

– Thưa Kiều Đáp Ma! Tôi từng nghiên cứu các loại ngoại đạo. Họ đều thành lập tôn chỉ riêng cho mình như Bộ Kích Noa, Ca Nhiếp Ba Tử, Mạt Tắc Yết Lỵ Cù Lỵ Tử, San Thệ Di Tỳ Bích Tri Tử, A Thị Đa Kê Xá Cam Bạt La Tử, Ny Yết Lan Đà Thận Nhã Đề Tử … Những vị thầy này, ai cũng trình bày sự đặc thù về tông chỉ của mình, vậy chẳng biết người nào đúng?

Thế Tôn nói kệ bảo Thiện Hiền:

– Ta, năm hai chín tuổi,

Xuất gia cầu thiện pháp,

Trong hơn năm mươi năm,

Thực hành Giới, Định, Tuệ,

Nhất tâm không tán loạn,

Chỉ tìm cầu chân lý,

Ngoài chánh pháp này ra,

Ngoại đạo không Sa môn.

Nói kệ xong, Thế tôn bảo Thiện Hiền:

– Đây là thánh đạo tám chi do chư Phật thuyết giảng, rất khó có, rất khó gặp, ngoài pháp này ra mà cầu quả Sa môn thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư thì không thể được. Thế nên, cần phải cầu đạo quả Sa môn từ nơi tám chi thánh đạo trong pháp luật thuyết giảng toàn thiện vì chắc chắn đạt được.

Lại nữa, này Thiện Hiền, vì xa rời pháp tám thánh đạo nên các ngoại đạo Sa môn Bà la môn đều bị lệ thuộc vào kiến chấp của mình nên cho rằng ba đời không nhân quả, những phúc đức do tu tập đều hư dối vô ích. Thế nên, giữa chúng Sa môn Bà la môn, Ta đã rống lên tiếng rống sư tử rằng những sự tu tập theo chánh pháp đều chứng đắc đạo quả.

Khi Phâït thuyết giảng pháp này, phạm chí Thiện Hiền viễn trần ly cấu, đắc pháp nhãn tịnh, được tín tâm bất hoại với pháp chân thật, vượt qua sông ái, phá tan lưới nghi, thông đạt pháp vi diệu, rời khỏi chỗ ngồi đứng dậy sửa y phục, chắp tay hướng về tôn giả A Nan Đà Nan Đà thưa:

– Thật khó được thưa hỏi bậc Đại sư tôn quý, con nhờ đại đức nên được lợi ích hoàn toàn, may mắn gặp được đấng Pháp vương vô thượng, là bậc Quán đảnh tối thượng trong các vị thầy, nhờ vào sức Ngài nên con được chứng đắc, con lại muốn được xuất gia thọ cận viên trong pháp luật thiện thuyết, thành tựu tánh Bí sô, tu tập hạnh Sa môn.

Cụ thọ A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn, hiện nay Thiện Hiền nghe pháp nên được liễu ngộ, tâm muốn xuất gia … thành tựu tánh Bí sô; xin Thế tôn từ bi tế độ cho.

Thế Tôn bảo Thiện Hiền:

– Lành thay! Bí sô hãy đến đây tu tập phạm hạnh.

Ngay sau lời nói của Phật, Thiện Hiền đầy đủ cả uy nghi, được xuất gia, thọ cận viên thành tựu tánh Bí sô, nhất tâm dũng mãnh không phóng dật, với suy nghĩ về lý do vì sao các thiện nam tử cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y, chánh tín xuất gia, tu tập phạm hạnh trong đạo pháp vô thượng, ngay trong pháp ở đời này tự chứng ngộ: “Ta sinh đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn thọ thân sau”.

Khi phát tâm quán sát thấu triệt như vậy, Thiện Hiền liền chứng quả A la hán. Sau khi chứng đắc tâm giải thoát, Thiện Hiền suy nghĩ: “Hiện nay, ta không nỡ nào nhìn Phật nhập Niết bàn được, vậy nên nhập diệt trước”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, Thiện Hiền đến lạy sát chân Phật, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:

– Đại đức Thế Tôn! Con xin nhập Niết bàn trước.

Phật bảo Thiện Hiền:

– Ông nhập Niết bàn ngay lúc này hay sao?

Đáp:

– Thưa vâng.

Sau khi hỏi đến ba lần, Phật bảo:

– Tất cả các hành đều vô thường, ông đã định liệu thời gian cho việc làm của mình, Ta còn biết nói gì.

Khi sắp nhập Niết bàn, Thiện Hiền suy nghĩ: “Ta nên làm năm pháp gia trì rồi mới diệt độ. Đến xem thân ta, mọi người đều thấy ta cạo bỏ râu tóc, mặc Tăng già chi, chớ để họ thấy hình thức ngoại đạo. Khi ngoại đạo đến khiêng, không thể di động thi thể của ta, đồng phạm hạnh mới có thể khiêng đi. Khi để vào nước để tắm rửa thân ta, chân ngoại đạo không thể bước được vào đáy nước; các vị đồng phạm hạnh có thể rửa thân thể ta. Khi các ngoại đạo đi vào nước sẽ bị cá rùa quấy nhiễu không an, nhưng các vị đồng phạm hạnh không bị gây hại. Các ngoại đạo không thể hỏa thiêu di thân ta nhưng đồng phạm hạnh có thể làm cho lửa cháy”.

Sau khi tác ý về năm pháp gia trì xong, vị này nhập Niết bàn.

Nghe phạm chí Thiện Hiền đã nhập Niết bàn, các ngoại đạo đem các loại âm nhạc, cờ phướn, tàng lọng đi đến thành Câu Thi Na. Tại ngã tư đường, ngoại đạo bảo với mọi người:

– Quý vị nên biết! Vị Đại Sa môn Kiều Đáp Ma thường nói rằng chỉ trong giáo pháp của Ta mới có tám chi Thánh đạo với quả Sa môn, trong ngoại đạo không có … nói đủ như trước … cho đến rống lên tiếng sư tử nhưng vị đồng phạm hạnh trong pháp của tôi là đại sư Thiện Hiền cũng đắc Niết bàn nào khác gì họ.

Các Bí sô nói:

– Nếu các vị nói người ấy là bạn cùng nhóm với mình thì hãy tự ý mang đi.

Nhiều ngoại đạo đến cùng nhau nâng lên nhưng vẫn không di động được huống gì mang đi. Bí sô bảo:

– Nếu các vị không thể làm thì để cho chúng tôi.

Đáp:

– Tùy ý.

Khi các Bí sô khiêng đi, ngoại đạo đành im lặng.

Lại nữa, khi các ngoại đạo đến ao nước rửa, các Bí sô nói:

– Các vị hãy tắm rửa thân thể cho người đồng phạm hạnh của mình.

Bước xuống nước nhưng chân ngoại đạo không thể chạm vào đáy ao lại còn bị cá rùa quấy nhiễu còn các Bí sô thì không bị như vậy.

Bí sô lại nói:

– Nếu vị này là đồng phạm hạnh với các người, hãy tự mình hỏa thiêu đi.

Được ngoại đạo đốt, lửa vẫn không bắt cháy được.

Khi ấy, bị mọi người cùng nhau chê bai, ngoại đạo xấu hổ cúi đầu bỏ đi.

Thấy sự việc hy kỳ như vậy, đối với Thế Tôn, những tráng sĩ ở thành Câu Thi Na càng thêm kính ngưỡng phát tâm tịnh tín, luyến mộ, nói thế này:

– Đức Đại bi Thế Tôn nằm nghỉ lần cuối cùng, hiện thân có bệnh, chi tiết không an mà còn thuyết pháp cho Thiện Hiền, làm cho mau được chứng quả A la hán, lại còn làm cho các tráng sĩ thành Câu Thi Na lợi ích tốt đẹp.

Khi ấy, các Bí sô đều có nghi ngờ, thưa Thế Tôn:

– Như lai đang hiện thân có bệnh, chi tiết bất an mà còn làm cho phạm chí Thiện Hiền ra khỏi biển sinh tử chứng quả A la hán, cứu cánh Niết bàn, chấm dứt hết khổ.

Phật bảo Bí sô:

– Các ông nên biết, việc này chưa hy hữu vì hiện nay Ta đã đoạn trừ ba độc căn bản, giải thoát khỏi sinh, lão, bệnh, tử, sầu ưu khổ não, đủ Nhất thiết trí, tự do hoàn toàn trong tất cả các cảnh giới mà làm cho Thiện Hiền thoát khỏi biển sinh tử, đến chỗ tận cùng, đạt đến Niết bàn, chưa phải là khó. Thời quá khứ, khi Ta còn trong sinh tử, đủ cả tham, sân, si, chưa đoạn trừ được sinh, lão, bệnh, tử, ưu bi khổ não, không có trí tuệ trong thân bàng sinh mà còn xả bỏ thân mạng vì phạm chí Thiêïn Hiền và các tráng sĩ thành Câu Thi Na. Các thầy hãy lắng nghe Ta kể … Ngày xưa, trong vùng núi đầm lớn, có một nai chúa nhiều trí tuệ dự đoán được thời cơ, cùng bầy nai ngàn con sống trong rừng. Gặp nơi nai sống, thợ săn đến báo cho vua. Nhà vua cho binh lính đến bao vây để bắt. Nai chúa suy nghĩ: “Nếu ta không cứu bầy nai này thì chắc chắn chúng bị thợ săn sát hại”.

Nhìn khắp bốn hướng, nai chúa suy nghĩ: “Ta nên làm cách gì để cứu bầy nai thoát nạn này”. Nai chúa thấy tận dưới núi có khe nước chảy xiết ra ngoài cốc núi. Vì sức yếu, bầy nai không thể lội qua. Nai chúa bước xuống đứng ngang qua dòng nước rồi kêu lớn: – Các ngươi mau đến đây, từ bờ này leo lên lưng ta chạy qua bờ kia thì thoát chết, nếu không như vậy tất bị giết hại. Như vậy, bầy nai tuần tự đạp trên lưng nai chúa, vượt qua dòng nước chảy xiết, được thoát nạn. Bị móng chân bầy nai đạp, da thịt trên lưng nai chúa tan nát hết, phơi bày xương sống ra. Rất đau đớn nhưng tâm nai chúa vẫn kiên trì chịu đựng, để cho bầy nai đi qua an toàn mà vẫn lưu luyến nhìn lại xem còn con nào sót lại không. Trong bầy, có một nai con không thể vượt qua. Tuy rất đau đớn nhưng vì lòng thương yêu không nghĩ đêùn thân mình, nai chúa ra khỏi khe nước, đỡ lấy nai con đặt lên lưng của mình, vượt qua bờ bên kia. Xem khắp nơi, biết bầy nai đã qua hết, nai chúa đã kiệt lực sắp qua đời nên phát nguyện:

– Tôi cứu bầy nai và nai con này vượt qua tai ách mà không tiếc thân mạng, xin cho trong đời tương lai khi chứng quả Chánh đẳng giác, tôi sẽ độ cho họ thoát khỏi lưới sinh tử đến nơi tối hậu Niết bàn vi diệu.

Phật bảo các Bí sô:

– Ýù các ông nghĩ sao, chớ sinh ý nghĩ khác. Nai chúa thời quá khứ chính là thân ta, bầy nai nay là các tráng sĩ thành Câu Thi Na, nai con nay là Thiện Hiền.

Lại nữa, này các Bí sô, như khi Ta còn mang thân bàng sinh vô trí, lúc hơi thở không còn ổn định, chịu các đau khổ, da thịt thân thể phân tán mà còn cứu độ Thiện Hiền đến chỗ bình an. Các thầy hãy lắng nghe, ngày xưa tại Bà La Ny Tư có quốc vương tên Phạm Thọ dùng pháp trị đời rộng như kinh thuyết. Vua có Trí Mã biết trước việc sắp xảy ra nên được các nước bên cạnh đến triều cống. Khi Trí Mã qua đời, các tiểu vương sai sứ đến báo:

– Này vua Phạm thọ hãy thu thuế chia cho chúng ta, bằng không thì không được ra khỏi thành. Nếu trái lệnh, chúng ta cùng nhau đến tiêu diệt nước của ngươi.

Vua bảo sứ giả:

– Ta không nộp thuế cũng không xuất thành.

Ở trong nước, vua tìm kiếm và sau đó được một Trí Mã ở nơi khác. Vào đầu xuân, cây cối mọc xum suê, chim hót vang lừng rất đáng yêu thích. Cỡi Trí Mã, vua cùng các thể nữ đi du ngoạn vườn hoa, hoan hỷ hưởng lạc.

Nghe vua Phạm Thọ cùng các quan và thể nữ đang du ngoạn bên ngoài không còn e sợ, chưa vào thành ngay, các tiểu vương bàn nhau rồi dẫn bốn loại binh kéo đến cửa thành.

Đại thần tâu vua:

– Các tiểu vương không kính mệnh ngài, dám hưng binh làm loạn, đến gõ cửa thành, xin hãy chuẩn bị.

Nghe tâu, vua ra lệnh Trí Mã:

– Hãy dẫn bốn loại binh, ta đích thân thảo trừ giặc.

Khi ấy, vua dẫn quân, thề với mọi người chiến đấu với giặc. Ỷ vào uy lực của mình, một mình vua tiến tới trước nên ngựa bị trúng giáo của giặc, lòi ruột ra ngoài rất đau đớn khổ sở không thể chịu nỗi, sắp tuyệt mạng. Ngựa suy nghĩ: “Vua bị nguy khốn, ta không cứu thì thật trái đạo, vậy cố chịu đau khổ để cứu vua thoát nạn về đến cửa thành vào nơi an ổn”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, ngựa nhìn khắp nơi không thấy có đường vào thành, nhưng ngoài thành có hào nước lớn tên Diệu Phạm gần cung vua. Trong ao này có bốn loại hoa sen xanh vàng đỏ trắng mọc khắp nơi. Khi ấy, Trí Mã không kể đến thân mạng mình, nhảy xuống ao chạy trên lá sen, cõng vua vượt nạn, vào thẳng trong cung. Vua vừa bước xuống thì ngựa qua đời.

Khi các tiểu vương tranh nhau vào khu vườn, tìm khắp nơi nhưng không gặp được vua, kéo quân cướp bóc rồi trở về nước mình.

Vua Phạm Thọ thoát nạn, bảo tồn được tính mạng, bảo các đại thần và nhân dân nước Bà La Ny Tư:

– Nếu ai cứu được tính mạng vua Sát Đế Lợi quán đảnh thì báo ân như thế nào?

Quần thần tâu nên chia cho họ nữa đất nước. Vua bảo:

– Trí Mã này cứu ta toàn mạng, nay đã chết vậy báo đáp thế nào đây?

Quần thần tâu:

– Nên vì Trí Mã tổ chức hội Bạch liên hoa bất thường, bố thí rộng rãi, tu các phước nghiệp để tư trợ cho đường âm hồn của Trí Mã.

Vua đáp:

– Rất hay, hãy mau thi hành.

Khi ấy vua ra lệnh cho thái tử, thể nữ trong cung, các quan ra lệnh cho dân chúng trang hoàng các ngã đường, bài trí hương hoa, cờ lọng, đèn sáng treo la liệt khắp nơi tại chỗ hội như vườn hoan hỷ rất đáng ưa thích. Vua sai đánh trống báo khắp gần xa:

– Ngày mai, vì Trí Mã, ta sẽ tổ chức hội Bạch liên hoa bất thường tại ngã tư đường, hãy bảo nhau biết cùng nhau tập trung ở hội trường để nhận sự cúng dường của ta.

Đúng lúc, mọi người vân tập, được cung cấp vừa ý tùy theo nhu cầu. Này các Bí sô, các thầy nghĩ sao? Trí Mã lúc ấy chính là thân Ta. Vì vua ấy, Ta đang chịu các sự khổ sở, thân thể tan nát, vẫn không nghĩ đến mạng sống, cứu được vua thoát nạn.

Khi ấy, các Bí sô lại có nghi ngờ, thưa Thế Tôn:

– Bạch Đại đức, cụ thọ Thiện Hiền đã tạo nghiệp gì mà nay được làm đệ tử cuối cùng của Đại sư?

Phật bảo các Bí sô:

– Các thầy nên biết, hiện nay thầy ấy ưởng thọ quả báo do nghiệp đã tạo … nói rộng như các nơi khác, cho đến nói bài kệ … Này các Bí sô, thời quá khứ, trong kiếp Hiền này khi loài người thọ hai vạn tuổi, có Phật ra đời hiệu Ca Nhiếp Ba đủ mười hiệu ở trong rừng Thi Lộc, Tiên nhân đọa xứ thuộc Ba La Ny Tư. Đức Thế Tôn có người cháu bên họ ngoại tên Vô Ưu xuất gia cầu giải thoát. Vì cho rằng quả giải thoát tự nhiên chứng đắc nên vị ấy không chuyên cần tu tập tám chánh đạo. Do đó, tuy xuất gia đã lâu nhưng không chứng quả gì, vị ấy du hành nhân gian tùy ý nhập hạ.

Bấy giờ, đức Như Lai ấy đã độ kẻ có duyên xong, việc làm đã hoàn mãn như củi hết lửa tắt nên sắp nhập Niết bàn vào lúc nữa đêm ấy. Lúc ấy, Bí sô kia đang ở dưới gốc cây Vô Ưu. Nghe đức Như Lai Ca Nhiếp Ba sẽ vào Niết bàn, thần cây này buồn bã khóc lóc nên nước mắt rơi ướt thân cây. Nhìn lên, Bí sô hỏi thần ấy:

– Vì sao khóc lóc như vậy?

Thần cây đáp:

– Vào nữa đêm nay, đức Phật Ca Nhiếp Ba sẽ nhập Niết bàn.

Nghe nói như vậy, Bí sô ấy rất đau buồn khổ sở như bị tên bắn vào tim, khóc lóc kêu gào lớn tiếng.

Thần cây hỏi:

– Vì sao buồn khóc như vậy?

Đáp:

– Đức Ca Nhiếp Ba Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác là cậu ruột của tôi. Tuy nương nhờ Ngài nhưng tôi không chuyên cần tu tập, cách nơi ấy quá xa, thật khó lễ kính. Là kẻ phàm phu, tôi không đủ năng lực đến đó nhanh chóng nên buồn khóc.

Thần cây bảo:

– Tôi có năng lực đưa ngài mau đến đó nhưng không biết gặp Phật có lợi ích gì?

Bí sô đáp:

– Tôi rất dũng mãnh, nếu được gặp Phật, tất tu tập theo lời dạy mà chứng quả.

Dùng thần lực của mình, thần cây đưa Bí sô ấy đến gặp Phật một cách mau lẹ. Sau khi gặp Phật, Bí sô sinh tâm thanh tịnh và phát nguyện lớn. Tùy theo căn tính, Thế Tôn thuyết diệu pháp làm cho vị ấy chứng quả A la hán nhưng vì không nỡ nhìn Phật vào Niết bàn nên nhập diệt trước.

Thấy Thế Tôn và Bí sô ấy nhập diệt như vậy, thần cây có tâm luyến mộ suy nghĩ: “Vị cụ thọ này chứng đắc thắng quả là nhờ ta, nguyện đem công đức này trong đời tương lai như Phật Ca Nhiếp Ba thọ ký cho Ma Nạp Bà lúc loài người sống 100 tuổi, thành Phật hiệu Thích Ca Mâu Ny, khi Phật ấy sắp Niết bàn, ta được chứng quả Vô học của bậc Thanh văn và diệt độ trước.

Này các Bí sô, các thầy nghĩ sao, vị thiên thần ấy nay là Thiện Hiền, do ý nghĩa ấy nên bất cứ lúc nào cũng nên xa lánh bạn xấu ác, thân cậïn bạn lành; nên học như vậy.

Bấy giờ, tôn giả A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn! Tại nơi yên tịnh, con suy nghĩ rằng thiện tri thức là một nữa phần phạm hạnh. Những người tu hành mà thành tựu là nhờ vào năng lực của bạn thiện, có bạn thiện thì xa lìa bạn ác. Vì ý nghĩa này mới được biết bạn thiện là nữa phần phạm hạnh.

Phật dạy:

– Này A Nan Đà, chớ nói rằng thiện tri thức là nữa phần phạm hạnh. Vì sao? – Thiện tri thức là toàn phần phạm hạnh. Nhờ họ nên được xa lìa ác tri thức, không tạo các điều ác, thường tu tập các điều thiện thuần nhất thanh bạch đầy đủ viên mãn tướng phạm hạnh. Do nhân duyên ấy, ai được gặp và sống chung với bạn lành thì dễ đạt được Niết bàn, nên gọi là toàn phần phạm hạnh. Vì sao? – Này A Nan Đà! Ta nhờ thiện tri thức nên làm cho các hữu tình đều được giải thoát khỏi sinh lão bệnh tử ưu bi khổ não. Nếu xa rời thiện tri thức thì không có việc ấy. Này A Nan Đà, cần phải tu học lời Ta dạy bảo.

Đức Phật lại bảo các Bí sô:

– Do ý nghĩa trên, từ nay về sau không nên vội vàng độ cho ngoại đạo xuất gia thọ cận viên, trừ người họ Thích và ngoại đạo bện tóc thờ lửa. Họ mặc y phục ngoại đạo đến cầu xuất gia và thọ cận viên, nếu hỏi không có các chướng pháp thì thu nhận. Vì sao? Đó người thân tộc của Ta, có cơ duyên vậy. Người thờ lửa nói có tác dụng của nghiệp, có nhân có duyên, có quả báo của sự siêng năng. Với những người ấy, không cần phải cộng trú, nên cho họ xuất gia và thọ cận viên ngay. Với các ngoại đạo khác đến cầu xuất gia và thọ cận viên, thân giáo sư của họ nên cho y phục, ăn thức ăn hằng ngày của Tăng, cộng trú bốn tháng. Khi quán sát tánh hạnh người ấy đã nhu thuận có thể hóa độ được thì mới cho họ xuất gia và thọ cận viên; nên biết như vậy.

Lại nữa, này các Bí sô, pháp nào có thể sinh trưởng lợi lạc trong hiện tại và tương lai, các thầy nên thọ trì đọc tụng, giảng thuyết cho người khác, chớ cho quên mất, sẽ khiến cho phạm hạnh được tồn tại lâu dài ở đời, an lạc cho trời người, lợi ích cho các chúng sinh. Pháp ấy là khế kinh, ứng tụng, ký biệt, phúng tụng, tự thuyết, nhân duyên, bản sự, bản sinh, phương quảng, hy hữu, thí dụ, luận nghị. Với mười hai phần giáo này, ai thọ trì đọc tụng tu hành đúng như thuyết thì làm cho hiện tại và tương lai được lợi lạc … cho đến … từ mẫn quần sinh làm cho Phật pháp trú thế lâu dài.

Này các Bí sô, sau khi Ta Niết bàn, Bí sô nào suy nghĩ hiện nay ta không còn bậc Đại sư, thì hãy bỏ nhận thức ấy đi. Ta đã chế định các thầy cứ mỗi nữa tháng thuyết giới Ba la đề mộc xoa. Đó chính là Đại sư của các thầy, là chỗ nương tựa của các thầy, đó không khác gì Ta còn ở thế gian.

Lại nữa, kể từ hôm nay, các Bí sô hạ tọa đối với các vị trưởng túc, không được gọi bằng tên họ mà nên gọi là Đại đức hay Cụ thọ. Bí sô trưởng lão gọi Bí sô nhỏ là Cụ thọ. Đối với vị nhỏ, Bí sô lớn nên thương yêu che chở với tâm từ ái, cung cấp y, bát, túi bát, dây nịt lưng không để thiếu thốn, hoặc dạy bảo đọc tụng, thiền quán ngày càng lợi ích; như vậy làm cho giáo pháp của Ta ngày càng phát triển, ngược lại giáo pháp sẽ mau tiêu diệt.

Lại nữa, này các Bí sô, trên mặt đất này có bốn chỗ, nếu người nam nữ nào có lòng tin thanh tịnh thì trọn đời nên luôn luôn ghi nhớ giữ tâm cung kính. Bốn nơi ấy là:

Một: Nơi Phật Đản sinh.

Hai: Nơi Phật thành Chánh giác.

Ba: Nơi chuyển Pháp luân.

Bốn: Nơi nhập đại Niết bàn.

Người nào thường đến bốn nơi này, đích thân kính lễ hay hướng về kính lễ chánh niệm chí thành, sinh lòng tin thanh tịnh và luôn giữ như vậy, sau khi qua đời chắc chắn sinh Thiên.

(ngài Nghĩa Tịnh đích thân bái kiến những nơi cư trú suốt hơn năm mươi năm trong một đời của đức Như Lai. Có tám chỗ là: Một: Nơi đản sinh; Hai: Nơi thành đạo; Ba: Nơi chuyển pháp luân; Bốn: Núi Thứu phong; Năm: Thành Quảng nghiêm; Sáu: Nơi từ cõi trời đi xuống; Bảy: Vườn Kỳ thụ; Tám: Nơi Niết bàn rừng Song lâm. Bốn nơi là định xứ, còn lại là bất định.

Nhiếp tụng:

Sinh thành pháp thứu,

Quảng hạ kỳ lâm,

Kiền thành nhất tưởng,

Phước thắng thiên kim.

Này các Bí sô, nếu các thầy có gì nghi ngờ hãy thưa hỏi. Đối với Phật Pháp Tăng bảo, hay là đối với Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Bốn thánh đế, ai có nghi ngờ, Ta sẽ giải đáp.

Khi ấy, Cụ thọ A Nan Đà bạch Phật:

– Thế Tôn! Như con hiểu lời Phật dạy là bảo các Bí sô còn nghi ngờ nên hỏi, nhưng trong chúng này không có một vị nào còn nghi ngờ đối với Phật Pháp Tăng bảo, Khổ, Tập, Diệt, Đạo đế để cần phải thưa hỏi.

Phật dạy:

– Lành thay, lành thay! Này A Nan Đà, thầy hiểu biết thật đúng nên nói như vậy. Ta dùng trí tuệ quán sát trong chúng này thấy không còn ai nghi ngờ về Tam bảo và Tứ đế.

Sau đây là việc làm cuối cùng của Như Lai. Với lòng đại bi, đức Như Lai vén thượng y bày thân thể ra, bảo các Bí sô:

– Các thầy hãy quán sát thân Phật, các thầy hãy quán sát thân Phật. Vì sao? Vì đức Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác khó được gặp như hoa Ô đàm bát la.

Khi ấy, trong sự im lặng của các Bí sô, Phật dạy:

– Các pháp đều như vậy vì các hành vô thường. Đây là lời giáo huấn tối hậu của Ta.

Sau khi dạy như vậy, Thế Tôn an tâm chánh niệm vào tịnh lự thứ nhất, rồi xuất khỏi định này thuận chiều vào tịnh lự thứ hai … cho đến phi tưởng phi phi tưởng xứ … đến diệt thọ tưởng định thì tịch nhiên yên lặng.

Khi ấy, A Nan Đà hỏi tôn giả A Ny Lư Đà:

– Hiện nay Đại sư của tôi đã vào Niết bàn hay chưa?

Đáp:

– Phật chưa Niết bàn chỉ đang trú diệt thọ tưởng định.

Hỏi:

– Chính tôi được nghe Phật dạy rằng nếu Phật Thế Tôn nhập vào định cuối cùng tịch nhiên bất động thì ngay sau đó Mắt thế gian khép lại, chắc chắn vào Niết bàn.

Khi ấy, Thế Tôn xuất khỏi diệt thọ tưởng định nghịch chiều lần lượt vào phi tưởng phi phi tưởng xứ, xuất phi phi tưởng xứ vào vô sở hữu xứ … vào vô sở hữu xứ … vào thức vô biên xứ … vào không vô biên xứ … vào tịnh lự thứ tư … vào thứ ba … vào thứ hai … vào thứ nhất, xuất khỏi sơ thiền nhập vào thứ hai, thứ ba, tịnh lự thứ tư, tịch nhiên bất động vào cảnh giới vô dư diệu Niết bàn.

Sau khi Thế Tôn Niết bàn, mặt đất chấn động, sao xẹt giữa ban ngày các phương rực sáng. Trên không trung, chư Thiên đánh trống.

Bấy giờ, đang ở trong vườn Trúc Lâm, hồ Yết Lan Đắc Ca, thành Vương xá, thấy mặt đất chấn động nên chánh niệm quán sát xem sự việc gì, liền thấy Như Lai vào đại Viên tịch, cụ thọ đại Ca Nhiếp Ba suy nghĩ: “Bây giờ, ta không còn đức Đại sư nữa, chỉ còn sống dựa vào pháp, các hành là như vậy, biết làm sao nữa. Vua Vị Sinh Oán con vua Thắng Thân mới có tín căn, nếu nghe đức Phật nhập Niết bàn tất thổ huyết mà chết, vậy ta nên dự bị phương cách trước”.

Nghĩ như vậy xong, Đại Ca Nhiếp Ba bảo đại thần Hành Vũ trong thành:

– Ngài biết không, đức Phật đã vào Niết bàn. Vua Vị Sinh Oán mới phát tín căn. Nếu nghe Phật vào Niết bàn, tất nhà vua thổ huyết ra chết. Ta nên dự bị tạo phương tiện trước, tuần tự nói cho vua nghe. Ngài hãy mau đi vào một khu vườn, theo như pháp vẽ bản sinh của Phật ở tòa nhà đẹp.

Khi Bồ tát ở thiên cung Đổ sử, lúc sắp giáng sinh quán sát năm việc; thiên tử ở Dục giới làm sạch thân người mẹ ba lần; hiện hình voi trắng đi vào thai mẹ; sau khi đản sinh, vượt thành xuất gia, khổ hạnh sáu năm, ngồi tòa kim cương dưới gốc cây Bồ đề mà thành Đẳng Chánh Giác, sau đó đến nước Bà La Ny Tư vì năm Bí sô mà chuyển Pháp luân Tư đế ba lần mười hai hành, thứ đến thành Thất La Pạt hiện đại thần thông cho trời người, thứ đến lên cung trời Ba mươi ba tuyên thuyết pháp yếu cho thân mẫu Ma Da rồi đi bằng ba đường cầu thang báu xuống Chiêm Bộ Châu vì nhân dân tại thành Tăng Yết Xa rất khát ngưỡng, giáo hóa quần sinh ở khắp nơi các nước, lợi ích viên mãn khi sắp viên tịch thì đi đến rừng Sa La song thọ ở thành Câu Thi La, nằm quay đầu về hướng Bắc mà vào Đại Niết bàn. Sau khi vẽ sự tích hóa độ một đời của Như Lai, lại làm tám cái hộp to vừa bằng người, đặt bên cạnh tòa nhà ấy. Bảy hộp đầu chứa đầy sinh tô. Trong cái thứ tám đựng đầy nước thơm ngưu đầu chiên đàn. Nếu khi vua đi ra, nên tâu rằng xin long xa tạm thời hạ cố đến vườn hoa để xem các tranh vẽ. Khi trông thấy như vậy, vua sẽ hỏi Hành Vũ rằng tranh này thuật lại việc gì. Ngài nên tuần tự trình bày từng sự việc theo các bức họa. Bắt đầu từ cung Đổ sử, Bồ tát giáng thần vào thai mẹ … cuối cùng đến rừng Song thọ nằm quay đầu về hướng Bắc. Nghe nói như vậy, nhà vua sẽ bất tỉnh ngã lăn ra đất. Hãy mau đặt vua vào trong hộp thứ nhất, như vậy hai ba bốn cho đến hộp thứ bảy; cuối cùng đặt vào hộp nước thơm, vua sẽ an nghỉ.

Sau khi tuần tự chỉ dẫn xong, tôn giả đi về thành Câu Thi Na. Theo lời dạy của tôn giả, Hành Vũ thi hành. Khi vua ra ngoài, đại thần tâu:

– Xin long xa tạm thời hạ cố đến vườn hoa để xem các tranh vẽ.

Khi đến vườn hoa, trông thấy các tranh vẽ mới lạ trong nhà, bắt đầu từ đản sinh cho đến nằm nơi rừng Song lâm, vua hỏi đại thần rằng lẽ nào Thế Tôn đã vào Niết bàn hay sao?

Hành Vũ im lặng không đáp. Thấy vậy, biết Phật đã vào Niết bàn nên vua kêu thất thanh ngất xỉu ngã lăn ra đất. Các quan vội đặt vua vào hộp đựng tô cho đến cái thứ bảy, rồi mới đặt vào nước thơm. Từ đó vua nằm an nghỉ.

Khi Như Lai vào Niết bàn, hoa thơm Sa la tự rụng xuống phủ lên khắp kim thân.

Thấy như vậy, có Bí sô nói kệ:

Khi Thế Tôn Niết bàn,

Rừng Sa la tối thắng,

Rũ cành che phủ kín,

Tung rãi các hoa thơm.

Thiên Đế thích nói kệ:

Các hành vô thường,

Là pháp sinh diệt,

Sinh diệt diệt rồi,

Tịch diệt là vui.

Phạm Thiên Vương nói kệ:

Tất cả pháp trong đời,

Đã sinh đều phải tử,

Đao vô thường vĩ đại,

Phá tan hết các hành,

Đại sư Mắt thế gian

Đấng Thập lực vô thượng,

Duyên hóa độ viên mãn,

Tịch diệt tại song lâm.

Tôn giả A Ny Lư Đà nói kệ:

Phật không thở ra vào,

Nội tâm Ngài tịch tịnh,

Mắt thế gian đã nhắm,

Vào tịch nhiên bất động,

Thế Tôn đủ mười lực,

Hóa độ xong nhập Diệt.

Chúng sinh nào thấy nghe,

Tâm sợ hãi, lông dựng,

Tâm ngươi chớ hôn mê,

Cũng chớ nên ưu buồn,

Phật chứng chân mộc xoa,

Cũng như ngọn đèn tắt.

Thấy đức Phật đã nhập Niết bàn, các Bí sô đều rất bi cảm. Có người mê muội lăn lộn đất, đấm ngực kêu gào thảm não. Có người tư duy về pháp lý nên nói rằng hiện nay chúng ta nên nhẫn nại; Thế Tôn thường dạy tất cả những sự việc rực rỡ, khả ái, hỷ lạc, tuy thật tôn trọng nhưng cuối cùng đều trở về vô thường, đều phải bị biệt ly.

Tôn giả A Ny Lư Đà bảo với A Nan Đà:

– Cụ thọ nên khuyên nhủ đại chúng, hãy tự ức chế, chớ trái uy nghi, không nên buồn khóc quá đáng. Vì sao? Tại đây hiện nay đang có chư Thiên Trường Thọ đã sống trăm ngàn kiếp, đều bất mãn nói rằng vì sao các Bí sô xuất gia trong pháp luật thiệân thuyết của đức Thế Tôn lại không thể quán sát chính xác về việc vô thường nên sinh buồn khổ như vậy?

A Nan Đà thưa:

– Chư Thiên ấy có bao nhiêu?

Đáp:

– Từ thành Câu Thi Na này đến sông Kim và rừng Sa la đến tháp Thiên Quan của bộ tộc Tráng sĩ, trong phạm vi mười hai du thiện na này, khắp nơi đều có chư Thiên đại uy đức ấy, không còn một chỗ trống để đủ dựng một cây gậy. Thấy Phật đã Niết bàn, chư Thiên này đều bi cảm đấm ngực áo não ngã lăn trên đất … cũng như trước cùng nhau khuyên giải hãy cố ức chế cho đến ... phải trở về vô thường, đều phải ly biệt.

Khi ấy, tôn giả A Ny Lư Đà giảng thuyết rộng pháp yếu cho A Nan Đà và đại chúng đến rạng sáng. Các Bí sô im lặng lắng nghe.

A Ny Lư Đà lại bảo A Nan Đà:

– Thầy hãy đến thành Câu Thi Na, bảo với các Tráng sĩ rằng Như Lai Đại sư đã nhập cảnh giới vô dư diệu Niết bàn vào nữa đêm hôm qua. Các vị hãy mau làm những gì cần phải làm chớ để sau này hối hận. Đức Như Lai đại sư đã nhập Niết bàn ngay trong thành ấp của các vị, sao lại không cùng nhau cúng dường để báo ân Phật!

Sau nghe khi nói như vậy, A Nan Đà liền đưa đại y cho một Bí sô thị giả, cùng đi đến ngôi nhà hội họp của bộ tộc Tráng sĩ. Khi ấy có năm trăm người đang có mặt ở đó. Tôn giả bảo họ:

– Này quý vị Tráng sĩ và mọi người, đức Như Lai Đại sư đã vào cảnh giới vô dư y diệu Niết bàn vào giữa đêm qua. Quý vị hãy mau làm những gì nên làm, chớ để sau này hối hận.

Lại nữa, đức Như Lai Đại sư đã nhập Niết bàn tại thành ấp của các vị, vì sao các vị không tạo sự cúng dường để báo đáp từ ân của Phật?

Nghe nói như vậy, có tráng sĩ bất tỉnh ngã lăn ra đất, đấm ngực kêu lớn, thân thể run rẫy không còn tự chủ được; có người kêu lớn rằng chính tôi từng nghe Phật dạy thế gian vô thường tất phải ly biệt.

Các Tráng sĩ nói với nhau:

– Hãy mau mau đem các loại vòng hoa, hương dầu, hương bột, hương đốt, các vật xinh đẹp, kèn trống âm nhạc đến rừng Sa la để đích thân cúng dường.

Họ cùng với đại thần phụ tướng và quyến thuộc, nam nữ lớn nhỏ, bạn thân người quen ra khỏi thành Câu Thi La đến rừng Song lâm. Đến nơi, ngay trước tòa sư tử đức Phật đang nằm, họ hết sức than thở cảm thương rồi đem các loại hoa đẹp hương thơm tối thượng cùng vô số tràng phan cờ xí, thức ăn uống trân kỳ cùng các loại âm nhạc tấu lên cúng dường.

Sau đó, họ bạch A Nan Đà:

– Đấng Pháp vương vô thượng đã trở về viên tịch, không biết hiện nay phải tẩm liệm thi thể Ngài như thế nào?

Tôn giả đáp:

– Trước đây tôi đã vâng lệnh dạy của Phật, pháp tẩm liệm làm như vua Chuyển luân.

Hỏi:

– Pháp ấy thế nào?

Đáp:

– Trước tiên dùng vải tơ trắng bọc thi thể lại, sau đó dùng 1000 tấm bạch điệp quấn kín khắp bên ngoài rồi đặt vào kim quan chứa đầy dầu thơm, dùng nắp vàng đậy lại, chất gỗ thơm chiên đàn và hải ngạn bên ngoài rồi hỏa thiêu. Sau đó, dùng sữa bò rưới cho lửa tắt. Xá lỵ còn lại được đặt vào bình bằng vàng. Ngay ngã tư của đại lộ, xây dựng tháp, treo phướn lọng chung quanh, thoa hương, đốt hương, tấu các loại âm nhạc cung kính cúng dường, tổ chức hội bố thí lớn. Đ?y là pháp hỏa thiêu vua chuyển luân. Đối với đức Như Lai đại sư còn làm hơn thế nữa.

Nghe nói như vậy, các tráng sĩ thưa với tôn giả:

– Con xin nhận lời nhưng một hai ba ngày làm sao hoàn tất việc ấy, nếu đến bảy ngày thì có thể làm xong được việc trên.

Đáp:

– Có thể được.

Khi ấy, theo như pháp táng vua Chuyển luân đã nói ở trước, mọi người thực hiện đầy đủ không thiếu sót. Trong chu vi mười hai du thiện na quanh thành Câu Thi Na cho đến tháp Hệ Quan, có vô lượng chúng sinh ngưỡng mộ đồng vân tập đến mang theo hương hoa và các loại nhạc cụ để cúng dường. Thân quyến tráng sĩ đều ra khỏi thành đến rừng Sa la đến trước giường sư tử thành tâm dâng lên các vật cúng dường. Có một vị tráng sĩ kỳ túc bảo mọi người:

– Trong đại chúng hiện diện này, người nữ thì cầm tràng phan, nam thì đẩy xe, chúng ta cùng nhau mang các loại hoa, lụa, hương xoa, hương bột, hương đốt, và các loại âm nhạc đi vào cửa Tây thành Câu Thi Na rồi đi ra cửa Đông, vượt qua sông Kim Sa, đến tháp Hệ Quan, an trí nơi tốt nhất để hỏa thiêu.

Nghe nói như vậy, mọi người tranh nhau ra trước để đỡ kim quan lên. Tuy cùng nhau cố gắng hết sức nhưng họ không lay chuyển kim quan được.

Bấy giờ, cụ thọ A Nan Đà thưa với tôn giả A Ny Lư Đà:

– Các tráng sĩ ở thành Câu Thi Na tuy cố hết sức nhưng vẫn không di chuyển được kim quan của Phật, tôi không hiểu vì sao như vậy?

Tôn giả đáp:

– Vì chư Thiên có ý nghĩ rằng sẽ cùng tráng sĩ và nhân dân với nữ cầm tràng phan, nam đẩy xe tôn quý, uy nghi nghiêm túc tùy tùng theo Như Lai, chư Thiên chúng ta cùng cầm hoa, lụa ngũ sắc, đốt các hương thơm, tấu thiên nhạc, dâng lên nhiều sự cúng dường vào cửa Tây thành rồi ra cửa Đông, vượt qua sông Kim Sa đi đến tháp Hệ Quan. Nhưng vì họ chưa được tham dự với đủ nghi lễ ấy nên chưa di chuyển được Kim Quan.

Tôn giả A Nan Đà thưa:

– Nếu như vậy hãy tùy thuận theo ý chư Thiên.

Sau khi các tráng sĩ tùy thuận ý nguyện chư Thiên, chuẩn bị đầy đủ như đã nói rồi mới đến đỡ xe. Họ nâng nhẹ kim quan lên, đặt trên vai và tiến hành. Khi ấy, trên không trung, trời mưa hoa sen xanh vàng đỏ trắng, rắc bột thơm trầm thủy, chiên đàn, đa yết la đa ma la, hoa mạn đà la. Trăm ngàn loại âm nhạc của chư thiên đồng thời được tấu lên. Lọng hoa của chư Thiên hộ vệ theo nhiều như mây và rãi vô số thiên y. Các tráng sĩ ở thành Câu Thi Na bảo nhau:

– Chư Thiên đã cúng dường, đến lượt chúng ta.

Khi ấy, các tráng sĩ cùng tất cả nam nữ sang hèn khác bày biện hương hoa với uy nghi nghiêm túc, đem trăm ngàn vạn đồ vật không thể kể hết ra cúng dường, đi theo kim quan ra khỏi thành, vượt qua sông Kim Sa đến tháp Hệ Quan. Hoa được tung rãi nhiều ngập đến tận đầu gối.

Bấy giờ, nghe Phật diệt độ, một ngoại đạo phạm chí đến rừng Sala, lấy vài cành hoa đi về tụ lạc Ba ba. Giữa đường, người này gặp Đại Ca Nhiếp Ba cùng năm trăm đệ tử với uy nghi nghiêm túc đang đi về Song lâm để làm lễ Đại sư.

Gặp ngoại đạo, Ca Nhiếp Ba hỏi:

– Ông từ đâu đến và sẽ đi về đâu?

Đáp:

– Tôi từ thành Câu Thi Na đến và sẽ đến tụ lạc Ba Ba.

Tuy biết nhưng Ca Nhiếp Ba cố hỏi:

– Từ đó đến đây vậy ông có biết bốn đại của Đ?i sư Thích Ca Mâu Ny Như Lai chúng tôi còn khỏe mạnh không?

Đáp:

– Từ nơi ấy đến đây, chính tôi thấy Đại đức Kiều Đáp Ma đã vào Niết bàn được bảy ngày rồi, có các trời người đang đem hương hoa và các loại nghi lễ cùng nhau cúng dường di thân xá lỵ. Tôi được hoa này từ lễ hội ấy.

Trong năm trăm đệ tử do Đại Ca Nhiếp Ba đưa đi, có một Bí sô già bẩm tính ngu si không rõ thiện ác, nghe ngoại đạo nói, liền phát ra lời ác:

– Vui thay, sướng thay, từ nay chúng ta không còn bị quản thúc bởi các Giới luật dạy bảo điều này nên làm, điều này không nên làm. Việc này không còn nữa vậy từ nay về sau giữ hay không giữ đều do nơi ta, có thể làm thì làm, không cần thì vứt bỏ.

Khi Bí sô già nói như vậy, chư Thiên trên không trung nghe lời phi pháp ấy liền dùng thần lực che mất âm thanh không cho mọi người nghe chỉ trừ Ca Nhiếp Ba biết rõ.

Vì giáo giới Bí sô ấy nên tôn giả tạm thời nghỉ lại bên đường cùng ngồi với đại chúng và bảo rằng:

– Này Các cụ thọ! Các hành trong thế gian đều vô thường, bản chất không bền vững, không đáng tin tưởng, không trường tồn, đều trở về sự tiêu diệt vậy nên nhàm chán chớ có tham luyến. Thôi tạm gác việc này qua, chúng ta hãy mau lên đường để gặp toàn thân của Phật.

Sau đó, mọi người cùng nhau tiến bước.

Các Tráng sĩ và bốn chúng … trước đó đã dùng vải bọc thi thể Như Lai, quấn lại bằng một ngàn tấm bạch điệp rồi đặt vào kim quan chứa đầy dầu thơm, đậy lại bằng nắp vàng. Họ cùng nhau đem gỗ thơm đến theo pháp mà hỏa thiêu kim quan nhưng lửa không bắt cháy. Tôn giả A Ny Lư Đà bảo A Nan Đà:

– Tuy họ muốn đốt nhưng lửa không sao cháy được.

Hỏi:

– Vì sao vậy?

Đáp:

– Vì chư Thiên không cho lửa cháy.

Hỏi:

– Tại sao?

Đáp:

– Đại Ca Nhiếp Ba cùng năm trăm đệ tử đang trên đường đi đến, muốn thấy toàn thân kim sắc của Như Lai và đích thân xem hỏa thiêu, vì đợi vị ấy nên chư Thiên không cho lửa cháy.

A Nan Đà lại đem việc này báo cho mọi người biết rằng một lúc nữa tôn giả Đại Ca Nhiếp Ba và đệ tử sẽ đến đây.

Trông thấy tôn giả và đại chúng đến, nhân dân thành Câu Thi La cùng nhau mang hương hoa, các loại âm nhạc đến nơi, lạy sát chân tôn giã.

Có vô lượng trăm ngàn đại chúng đi theo tôn giả đến chỗ Thế Tôn, lấy gỗ thơm, giở nắp kim quan, mở cả ngàn lớp vải và bạch điệp ra, cùng chiêm ngưỡng dung nhan, đầu mặt lạy sát chân Thế Tôn. Ngay khi ấy, có bốn vị đại Thanh văn kỳ túc là cụ thọ A nhã Kiều Trần Như, cụ thọ Nan Đà, cụ thọ Thập Lực Ca Nhiếp Ba, cụ thọ Ma Ha Ca Nhiếp Ba nhưng chỉ riêng Đại Ca Nhiếp Ba có phúc đức lớn được nhiều lợi dưỡng về giá trị y bát thuốc trị bệnh nên cần gì cũng có thừa. Tôn giả suy nghĩ: “Ta hãy tự dâng lễ vật để cúng dường Thế Tôn”.

Đem đến một ngàn tấm bạch điệp và vải trắng, tôn giả quấn Thế Tôn bằng vải trắng sau đó dùng bạch điệp quấn bên ngoài, đặt vào kim quan, châm dầu cho đầy, đậy bằng nắp vàng, chất gỗ thơm lên rồi lui qua một bên.

Do uy lực còn lại của Phật và năng lực của chư Thiên, tự nhiên lửa từ trong gỗ thơm cháy ra.

A Nan Đà đi nhiễu bên phải giàn hỏa và đọc kệ:

Tướng hảo Như Lai đã viên tịch,

Tự nhiên lửa cháy thiêu thân Ngài,

Chỉ còn xá lỵ ở bên trong.

Ngàn lớp vải ngoài đều cháy hết.

Khi ấy những tráng sĩ ở thành Câu Thi Na muốn dùng sữa dập tắt lửa nhưng chưa kịp rưới thì ngay trong lửa bỗng sinh ra bốn cây là cây sữa màu vàng kim, cây sữa màu đỏ, cây bồ đề, cây ô đàm bạt. Sữa tự nhiên chảy ra trong bốn cây này làm cho lửa tắt. Những người sang hèn trong trong thành Câu Thi Na cùng nhau thu lấy xá lỵ đặt vào bình bằng vàng rồi đặt trên xe bảy báu, bày biện các loại hoa thơm, hương chiên đàn trầm thủy, hương bột, hương đốt, cờ lọng tràng phan, tấu lên các âm nhạc để cúng dường, khiêng đi vào trong thành, đặt vào giữa tòa nhà tráng lệ và tiếp tục cúng dường trọng thể như trước.

Các tráng sĩ ở tụ lạc Ba Ba nghe Thế tôn nhập Niết bàn ở thành Câu Thi Na đã trải qua bảy ngày, có vô lượng trời người tổ chức lễ cúng dường vĩ đại. Họ tập họp bốn loại binh tượng mã xa bộ trong tụ lạc của mình, đều trang bị các loại binh khí, cùng nhau kéo đến thành Câu Thi Na, muốn phân chia Xá lỵ. Đến nơi, họ bảo mọi người:

– Đối với Đức Vô thượng Pháp vương, Từ phụ của chúng sinh, tất cả chúng tôi từ lâu đã cúng dường cung kính và được dạy bảo thọ trì chánh pháp, nay Ngài đã diệt độ còn để lại xá lỵ. Chúng tôi muốn nhận đem về tụ lạc Ba Ba, xây tháp, tôn trí xá lỵ vào để cúng dường.

Nghe nói như vậy, Những người trong thành đều lên tiếng:

– Thế Tôn Đại sư là Đấng Từ phụ đích thân dạy bảo chúng tôi, đã nhập Niết bàn trong xứ của chúng tôi, vậy phải lưu lại toàn bộ xá lỵ lại đây để cúng dường mãi mãi, không thể nào phân chia cho người ngoài ấp được.

Khi ấy, người Ba Ba sai sứ đến nói:

– Nếu chia cho thì tốt bằng không chia, chúng tôi sẽ đem sức lực ra đoạt l?y.

Nghe vậy, người trong thành đáp:

– Đánh cũng uổng công, không thể lấy được đâu!

Khi ấy, ấp Giá Lạc Ca, ấp Đô Lỗ Ca, ấp A La Ma, ấp Phệ Suất Nô, các Thích tử thành Kiếp Tỷ La, các Cô Lật Tỳ Tử ở thành Bích Xá Ly cùng tập trung đến. Vua Vị Sinh Oán nước Ma Yết Đà đã nghe Phật Thế Tôn nhập Niết bàn tại thành Câu Thi Na, tất cả trời người đang tổ chức cúng dường to lớn, nên rất buồn khổ, bảo với đại thần Hành Vũ:

– Khanh biết không, ta nghe Thế Tôn đã vào Niết bàn, tại thành Câu Thi Na đang tổ chức cúng dường lớn. Vì tranh giành nên các nơi đua nhau đến muốn chiếm lấy xá lỵ. Ta cũng nên đến đó để xin nhận xá lỵ.

Đáp:

– Đúng vậy! Nên chỉnh đốn binh sĩ đi đến thành Câu Thi Na.

Vua Vị Sinh Oán muốn cỡi voi trắng đến chỗ Phật. Vừa leo lên lưng voi, nhớ đến ân sâu của Phật, vua bất tỉnh ngã lăn xuống đất. Một lúc sau tỉnh dậy, lên ngựa đi, nhớ đến ân sâu của Phật, không tự kềm chế nỗi, vua lại ngã xuống đất. Hồi lâu tỉnh lại, vua bảo đại thần Hành Vũ:

– Ta không thể đích thân đến chỗ Phật được, các khanh hãy thống lĩnh bốn loại binh đến thành Câu Thi Na, truyền lại lời dạy của ta thăm hỏi các tráng sĩ ít bệnh, ít phiền não, sinh hoạt khỏe mạnh, sốâng an lạc không? Khi còn tại thế, Thế Tôn luôn luôn ân cần tiếp dẫn chúng tôi, là Đại sư của ta. Hiện nay, Ngài đã nhập Niết bàn tại tụ lạc của quý vị, có để lại xá lỵ, xin cho nhận một phần đem về thành Vương xá xây tháp để đích thân ta tôn kính đem các loại hương hoa âm nhạc cúng dường.

Hành Vũ tâu:

– Xin tuân lệnh vua.

Vị này thống lĩnh bốn loại binh đi đến thành Câu Thi Na, bảo các tráng sĩ:

– Các vị hãy nghe cho, vua Vị Sinh Oán nước Ma Yết Đà thăm hỏi các vị … như trước. Đối với chúng tôi, Đại sư Thế Tôn thường làm cho lợi ích an lạc, thật đáng tôn kính. Hiện nay, Ngài đã nhập Niết bàn trong tụ lạc của quý vị, còn để lại xá lỵ, xin chia cho một phần đem về thành Vương xá xây tháp cúng dường.

Các tráng sĩ nói:

– Đúng là Thế Tôn làm lợi ích an lạc cho tất cả quần sinh, đáng tôn đáng kính nhưng hiện nay Ngài nhập Niết bàn tại tụ lạc chúng tôi, có để lại xá lỵ mà nhà vua muốn được có phần thì thật khó được.

Hành vũ bảo các tráng sĩ:

– Nếu quý vị đem cho thì tốt, bằng không chia phần thì tôi đem binh lực đến đoạt lấy mang đi.

Đáp:

– Tùy ý.

Khi ấy, mọi người đều tập trung đến vây kín làm vang dậy cả góc thành. Những nam nữ thuộc bộ tộc tráng sĩ trong thành đều thông thạo bắn cung, cùng tập trung cả tượng mã xa bộ cả bốn loại binh quyết cùng chiến đấu với binh lính của bảy nhóm kia.