Căn Bản Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự 40 Quyển

Quyển Thứ 15

Nhiếp tụng bảy trong biệt môn ba:

Thí thân lý xà yên

Thạch khí sinh nghi hoặc,

Nhiễm y hữu đa chủng

Tùy ý họa Già lam.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Vừa tắm xong, thân thể còn ướt, Bí sô đã mặc y làm cho y ố màu và có mùi hôi. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Nên sắm khăn lau thân.

Có Bí sô không tìm được khăn. Phật dạy:

– Tắm xong, ngồi xổm một lúc trên đất, dùng y tắm lau khô thân thể, sau đó mặc y.

Mang dép da bị dính bùn đất, Bí sô chà đập làm dép bị đứt quai. Phật dạy:

– Không nên làm như vậy.

Họ lại rửa bằng nước làm dép bị hư. Phật dạy:

– Không nên làm vậy, dùng khăn ướt lau.

Do đó, Bí sô nên dùng vật để lau giày dép. (Y tắm – nguyên ngữ là tẩy quần, dùng một tấm vải rộng một khổ rưỡi, dài sáu thước Tàu quấn chặt che từ eo lưng xuống dưới đùi, không cột đai. Đó là theo phép của các nước Tây trúc). (Chăn tắm của chư Tăng Nam Truyền xử dụng là tấm vải dài chừng 2, 2m rộng chừng , 8m. N.D).

* Phật ở bên bờ hồ Yết Già, nước Chiêm Ba. Có Long nữ tín tâm thuần thiện nhưng rồng con lại không tin, không sống theo pháp luật. Rồng mẹ tìm cách khuyến khích con nghe pháp:

– Con hãy đến bên Thánh giả nghe chánh pháp để con được phước lợi.

Không biến đổi hình rồng, rồng con đến chỗ tụng kinh. Thấy vậy, Bí sô trẻ tuổi sợ hãi kêu lớn:

– Lưng dài! Lưng dài!

Các Bí sô chưa ly dục khác đều sợ hãi, dùng dây lông cột cổ rồng, lôi ném ra ngoài chùa.

Rồng con về nhà, mẹ hỏi:

– Vừa rồi con đến chỗ Thánh giả nghe pháp phải không?

Đáp:

– Mẹ yêu mến! Không nên nói đến người không từ ái này làm gì.

Mẹ hỏi:

– Đối với con, họ đã làm việc phi pháp gì?

Rồng con kể lại đầy đủ chuyện bị dây lông cột cổ.

Mẹ nói:

– Do sự việc như vậy nên gọi họ là Thánh giả, nếu là hạng khác thì chắc đã giết chết con rồi.

Rồng con im lặng.

Bạn bè của rồng con thấy vậy cùng nhau chê bai, gọi nó là cổ lở. Bị họ diễu cợt, rồng con buồn rầu thân thể vàng vọt, gầy ốm, mất sức, suy nhược. Thấy vậy, rồng mẹ hỏi:

– Vì sao thân thể con ốm vàng như vậy?

Đáp:

– Mẹ thân! Con thường bị bạn bè châm chọc là cổ lở. Con xấu hổ nên gầy ốm như vậy.

Mẹ nói:

– Vì con không biến đổi thân hình cũ nên bị lỗi như vậy, nếu biến hình thì không bị dây lông trói cổ. Từ nay, đi nghe diệu pháp, con phải biến hình, tùy thuận như vậy thì mặc sức thấy nghe. Nếu giữ thân cũ, con phải ần mình để nghe.

Vì thiếu lòng tin nên rồng con chỉ im lặng chứ không theo lời mẹ dạy. Rồng mẹ suy nghĩ: “Thánh giả dùng dây lông cột cổ rồng con, gây khó khăn cho người muốn nghe pháp. Vì chuyện này, ta nên đến bạch Phật “.

Vào giữa đêm, với thân hình chiếu sáng rồng mẹ đến gặp Phật, lạy sát chân Ngài, ngồi qua một bên. Do hào quang trên thân của rồng mẹ chiếu ra làm cho khắp hồ Yết Già sáng rực rỡ. Rồng mẹ bạch Phật:

– Đại Đức! Con của con thiếu lòng tin, con khuyên nó đến nơi tụng kinh. Trông thấy nó, Thánh giả dùng dây lông cột chặt cổ ném ra ngoài chùa nên cổ bị thương tổn. Các bạn của nó thấy vậy nên châm chọc gọi là cổ lở. Vì bị châm chọc nên thân thể nó vàng vọt gầy yếu hao tổn. Cầu xin Thế Tôn nhẹ nhàng ngăn ngừa chư thánh chúng chớ nên dùng dây lông cột cổ các rồng con, xin Ngài từ mẫn cho.

Biết như vậy, Thế Tôn im lặng nhận lời. Long nữ lễ Phật từ giả.

Sáng sớm hôm sau, khi an tọa trước chúng tăng, Thế Tôn bảo các Bí sô:

– Đêm qua, Long nữ đến gặp Ta, lạy sát chân rồi ngồi qua một bên với ánh sáng chiếu ra làm sáng rực cả bờ hồ, thưa với Ta: “Đại đức! Con của con chưa có lòng tin nên con khuyên nó đến chỗ tụng kinh. Trông thấy nó, Thánh giả dùng dây cột lông chặt cổ ném ra ngoài chùa. Do cổ thương tổn, bị các bạn châm chọc nên thân thể nó âu sầu vàng vọt suy nhược hao tổn. Cầu xin Thế Tôn nhẹ nhàng ngăn các thánh chúng đừng dùng dây lông cột các rồng con, xin Ngài từ mẫn cho “.

– Này các Bí sô! Vì sao các thầy làm việc phi pháp như vậy, làm cho long thần kia sinh tâm khinh mạn, có thể khiến cho chánh pháp bị đưa đến tiêu vong. Thế nên các Bí sô không được dùng dây lông cột cổ rồng rắn, khi thấy chúng đến, nên búng ngón tay bảo:

– Hiền thủ! Hãy đi đến chổ khuất. Nếu chúng theo lời bỏ đi thì tốt, nếu không đi thì dùng gậy chỉa hai như chân dê nhẹ nhàng kẹp đầu bỏ vào trong ống đất có khoét lỗ bên hông, dùng vật bịt miệng, khiêng bỏ ra ngoài. Nếu không có loại gậy này thì dùng loại dây mềm cột nhẹ cổ kéo đi. Nếu không có dây mềm thì dùng gậy nhẹ nhẹ đè giữ rồi dùng dây tơ buộc cổ bỏ vào trong ống, như trước đưa ra ngoài thả nơi vùng cây cỏ …

Rắn phun lửa sân, đốt cháy đám cỏ, rắn cũng bị chết. Phật dạy:

– Không nên thả trong đám cỏ.

Sau, họ bỏ rắn nơi đất trống, không trông chừng lâu, lại có các loại trùng khác đến ăn thịt. Phật dạy:

– Thả ra, không nên đi ngay, thả nơi đất trống, đợi chúng vào hang rồi sau đó mới đi.

* Duyên khởi tại thành Vương Xá. Trong thành có một trưởng giả giỏi làm những vật dụng bằng đá, tùy thời trữ hay bán nên thu hoạch nhiều lợi nhuận. Ông ta suy nghĩ: “Làm cách gì để được nhiều phước nghiệp, ngay trong đời này được lợi không cùng. Ta nên thỉnh Phật và Tăng đến nhà cúng dường, dùng thực phẩm đựng trong đồ dùng bằng đá, thu hoạch nhiều phước nghiệp, được lợi ích vô cùng”.

Ông ta đến gặp Phật thưa như trên … cho đến Phật và chư Tăng đến nhà an tọa. Trưởng giả dọn đồ dùng mới cho thượng tọa, đồ dùng cũ cho hạ tọa. Bí sô nghi ngại không chịu thọ nhận. Phật dạy:

– Phát xuất nơi tâm thanh tịnh nên được nhận chớ nghi ngại.

Trưởng giả cúng dường làm cho tất cả đều no đủ. Đức Phật thuyết pháp xong, rời tòa ra về.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Bí sô cần nhuộm, Thế Tôn cho phép. Bí sô nấu cây nhuộm còn ướt để nhuộm y cho hoại sắc. Phật dạy:

– Nên phơi cây cho khô sau đó mới nấu nhuộm.

Họ phơi y vào giữa trưa nên màu nhuộm không tốt. Phật dạy:

– Không nên phơi giữa trưa nắng.

Họ để chỗ tối làm cho y bị mốc. Phật dạy:

– Không nên để nơi quá nắng hay quá tối tăm, tùy lúc phơi cho khô ráo.

Họ lại nấu chung y cùng với cây nhuộm làm cho y bị hư. Phật dạy:

– Nấu nước nhuộm riêng.

Họ nhuộm chỉ một lượt rồi đổ bỏ cây nhuộm. Phật dạy:

– Nên nấu nhuộm ba lần rồi mới bỏ.

Bí sô nấu ba lần nước để nhuộm đổ chung một chỗ. Phật dạy:

– Nên để riêng ba chỗ.

Họ không nhớ nước nào trước sau và giữa. Phật dạy:

– Ghi rõ thứ tự của nó.

Bí sô dùng nước nhuộm rưới trên y. Phật dạy:

– Không nên vậy, đổ nước nhuộm vào chậu trước, sau đó nhúng y vào.

Họ dùng nhiều nước nhuộm, khi phơi bị chảy nước. Phật dạy:

– Không nên dùng nhiều nước nhuộm.

Có lúc họ nhuộm ít nước làm y bị loang lỗ. Phật dạy:

– Không được quá nhiều hay quá ít, châm chuớc vừa phải.

Họ phơi y trên đất, làm y bị dính bụi đất. Phật dạy:

– Không nên như vậy.

Họ phơi trên cây nhọn làm cho nước nhuộm nghiêng về một bên. Phật dạy:

– Nên phơi trên dây hay trên sào.

Họ vắt trên dây làm y đùn vào giữa nên không ăn màu. Phật dạy:

– Nên phơi một bên y trên dây, dùng kẹp tre kẹp lại cho ổn định. Nếu sợ hư y thì dùng vật lót chỗ kẹp.

Bí sô không thường trở tấm y làm cho màu nhuộm ở một bên. Phật dạy:

– Nên trở nhiều lần.

Bấy giờ có Bí sô làm đại y nhiều lớp, nhuộm rồi phơi trên dây, nặng quá dây không chịu nổi. Phật dạy:

– Trải phơi trên cỏ, trở nhiều lần (cho khô).

Có người dùng thuốc nhuộm mới nhuộm y cũ, có người lấy y mới nhúng vào nước nhuộm cũ. Phật dạy:

– Y mới dùng nước nhuộm mới, y cũ dùng nước nhuộm cũ, không nên làm khác đi.

Có người đem y mới phơi nơi bóng râm, đem y cũ phơi giữa ánh mặt trời. Phật dạy:

– Y mới phơi giữa trời, y cũ nơi bóng râm.

Khi nhuộm y, họ dùng nước nhuộm thứ ba để nhuộm y lần đầu, nước tiếp theo nhuộm lần hai, nước thứ nhất nhuộm y lần ba. Phật dạy:

– Nước thứ nhất dùng nhuộm y lần đầu, nước tiếp theo nhuộm lần giữa và cuối.

Nhuộm y xong, không dùng nước xả, làm y bị loang lỗ. Phật dạy:

– Nên dùng nước xả.

Bí sô nhuộm y xong, xả nước ngay trong ngày. Phật dạy:

– Nên đợi sáng hôm sau.

Ngay khi nhuộm y, có mưa gió, Bí sô hoảng hốt không biết sẽ phơi y chỗ nào. Phật dạy:

– Nên phơi trước hiên.

Họ nhuộm y trước hiên, nước nhuộm làm dơ đất, thấy vậy, người thế tục hỏi:

– Thánh giả! Vì sao nơi này có máu chảy?

Đáp:

– Không phải máu, là chỗ tôi nhuộm y.

Người đời sinh bất mãn. Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Dùng phân bò hay đất trát láng nơi nhuộm y.

Duyên xứ như trước. Trưởng giả Cấp Cô Độc sáng tạo tịnh xá … cúng Phật và Tăng xong, nhưng tường vách chưa có tô vẽ, nên suy nghĩ: “Ta hãy xin phép Phật tô vẽ chùa tăng “.

Trưởng giả đến gặp Phật, lạy sát chân, lùi qua một bên bạch:

– Đại Đức! Vách chùa chưa được vẽ, con muốn vẽ.

Phật dạy:

– Tùy ý.

Trưởng giả không hiểu, đến bạch Bí sô, Bí sô không biết dùng màu sắc gì nên đến gặp Phật. Phật dạy:

– Lành thay trưởng giả! Nay ông không biết nên lại đến hỏi, nên dùng bốn màu xanh vàng đỏ trắng và tạp sắc để tô vẽ.

Nhiếp tụng tám trong biệt môn ba:

Tạo tự sở tu vật

Xuyên sàng lễ kính nghi,

Biệt súc thế phát y

Hoa man trụ miên xứ.

* Duyên xứ như trước. Trong thành này có một trưởng giả. Bí sô khất thực thường đến nhà ấy hướng dẫn cho trưởng giả thọ trì quy giới. Một hôm, nhân nghe giảng thuyết về bảy loại phước nghiệp, ông ta thưa:

– Thánh giả! Con phát tâm muốn tu tập một loại phước nghiệp.

Bí sô đáp:

– Lành thay! Nên làm.

Hỏi:

– Thánh giả, con nên làm gì?

Đáp:

– Nên làm trú xứ cho chúng Tăng.

Hỏi:

– Thánh giả! Con đang hiện có chi phí để làm chùa, nhưng không có bạn giỏi giúp con thực hiện.

Đáp:

– Trưởng giả! Ngài hãy sắm đủ vật liệu, tôi sẽ giúp ngài xây dựng.

– Lành thay Thánh giả!

Họ giao tiền vật, Bí sô suy nghĩ: “Vật này thuộc về tứ phương Tăng, làm sao xử dụng để làm đồ dùng được, ta nên đi xin ở nơi khác, còn tiền trưởng giả thì cất vào kho.

Sau đó, trưởng giả suy nghĩ: “Thánh giả hảo tâm giúp ta làm chùa, hãy đến xem hình dáng như thế nào “.

Đến nơi, thấy chưa làm gì cả, ông ta hỏi Bí sô:

– Ngài hứa làm chùa, ý gì mà chẳng có gì cả?

Đáp:

– Ông không đưa vật liệu lấy gì để làm?

Nói:

– Vật đã giao sao không xử dụng?

Đáp:

– Vật để trong kho.

Trưởng giả nói:

– Hãy dùng vật này sắm các đồ dùng.

Đáp:

– Vật này thuộc tứ phương Tăng, tôi không dám xử dụng.

Trượng giả nói:

– Làm chùa vốn thuộc tứ phương Tăng, xử dụng có lỗi gì?

Đáp:

– Trưởng giả! Tôi đến thưa với Phật và làm theo lời dạy của Ngài.

– Tùy ý ngài đi thưa.

Bí sô đến nói với các Bí sô, Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Vật này dùng sắm vật dụng để xây cất chùa.

Gặp lúc Bí sô làm chùa đi khất thực từng nhà, thấy vậy trưởng giả lấy làm lạ nói:

– Ngài làm chùa cho con vì sao còn khất thực, có thể dùng tiền vật trong việc cất chùa để ăn, nếu thiếu con sẽ đem lại thêm.

Đáp:

– Chả lẽ một mình tôi ăn vật của tứ phương?

Trưởng giả:

– Theo ý con hiểu, nào có lỗi gì?

Bí sô đáp:

– Để tôi hỏi Thế Tôn.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người làm chùa được ăn trong chi phí làm chùa.

Tuy nghe cho phép ăn nhưng Bí sô vẫn ăn thức ăn dở. Phật dạy:

– Không nên ăn thức ăn dở.

Họ ăn món thượng hạng. Phật dạy:

– Không nên ăn thượng hạng, hãy xem chùa khác mà ăn như họ.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô bị đau bụng, phải đi tiêu luôn đến nổi rất mệt nhọc. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên khoét lỗ nơi giường để tùy lúc đi tiêu.

Họ khoét lỗ nơi giường quá tốt. Phật dạy:

– Nên dùng giường cũ hay giường dây, nên khoét lỗ hay vạch lỗ trống theo sợi dây đan, sau khi hết bệnh tùy việc mà sửa chửa.

Do đi ngoài ma sát nhiều nên phần dưới bị lở loét. Phật dạy:

– Nên lót vật mềm bên cạnh lỗ.

Bất tịnh rơi ra đất dùng bồn đất hứng không cho rơi từ trên cao xuống. Bồn bị mùi phẩn hôi nên bỏ ra và tìm bồn khác, thay đổi như vậy không tìm thêm được vật dụng. Phật dạy:

– Không nên bỏ tất cả, phải giữ lại một cái xử dụng, một cái đem rửa sạch rồi phơi khô. Nếu không có cái bồn thứ hai thì lót bằng lá cây. Bồn tuy được rửa nhưng không hết mùi hôi thì nên bôi dầu.

Như lời Phật dạy nên săn sóc người bệnh. Bấy giờ có các Bí sô già và trẻ cùng nhau đến thăm bệnh. Đến nơi, vị trẻ kính lễ bệnh nhân.Vị già đến, bệnh nhân phải kính lễ. Do làm lễ nên bệnh nặng thêm. Phật dạy:

– Thân bệnh nhân bất tịnh, không nên làm lễ họ. Thân mình ô nhiễm cũng không nên lễ bái người. Giả như họ có lễ bái cũng không nên nhận. Nếu ai làm trái đều bị tội vượt pháp.

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Như Thế Tôn dạy người chẳng thanh tịnh không nên nhận lễ bái của người và không lễ bái người khác. Thưa Đại Đức! Có bao nhiêu loại bất tịnh ô nhiễm?

Phật bảo Ô Ba Ly:

– Có hai loại bất tịnh. Một là nhai cắn bất tịnh, hai là uế ô bất tịnh. Nhai cắn bất tịnh nghĩa là nhai bằng răng các loại cây, cắn nuốt các thức ăn uống rễ trái bánh rau. Khi ăn và đã ăn xong, chưa súc miệng sạch đều gọi là bất tịnh.

Ô uế bất tịnh nghĩa là khi đại tiểu tiện, dọn dẹp nơi bất tịnh và cạo tóc, mà chưa rửa ráy súc miệng sạch đều gọi là bất tịnh. Khi tiếp xúc những việc bất tịnh như vậy mà nhận người lễ hay lễ người đều bị tội Ác tác (Lời văn sáng tỏ từ kim khẩu Phật nói ra nhưng xứ này không dùng làm cho quy tắc bị chìm mất cả).

* Duyên xứ như trước. Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Bạch Thế Tôn! Bà la môn Diệu Hoa nói lời thế này: “- Thưa Kiều Đáp Ma! Khi con đi xe mà nắm cương giữ ngựa lại hoặc giơ roi gọi to, ngay khi ấy xin biết rõ cho con là Bà la môn Diệu Hoa đảnh lễ dưới chân Phật và thăm hỏi sức khỏe Ngài. Thưa Kiều Đáp Ma! Khi nếu thấy con đang đi bộ mà tháo giày dép ra hoặc tránh qua bên đường, hoặc đưa tay chào, khi ấy xin biết rõ cho là con đang kính lễ thăm hỏi như trước. Thưa Kiều Đáp Ma, khi thấy con đang cùng bàn luận với mọi người, nếu rời khỏi chỗ ngồi, hoặc bỏ thượng y hoặc lột khăn đội đầu, ngay khi ấy cũng như trước, xin biết rõ cho là con đang lễ kính”. Thưa Thế Tôn! Không biết trong thánh giáo của Như Lai cũng có pháp lễ kính như vậy không?

Phật bảo Ô Ba Ly:

– Không nên lễ kính bằng hành động như vậy. Phàm miệng nói: “Tôi xin lễ kính chỉ là khẩu nghiệp biểu thị lễ kính. Nếu khom người nói: xin làm lễ, thì cũng là lễ nhưng chưa đầy đủ “.

Này Ô Ba Ly! Trong pháp luật của Ta có hai loại lễ kính. Thế nào là hai?

1 Năm vóc sát đất,

2 Hai tay nắm lấy mu bàn chân, miệng nói: “Tôi xin kính lễ”. Người nhận lễ nói: “Khỏe mạnh”.Nếu không làm như vậy đều bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô tùy tiện mặc các loại y để cạo râu tóc, lại mặc y ấy để thọ thực và lễ bái Đại sư. Người không có tín tâm thấy vậy sinh bất mãn: “Sa môn Thích tử thật không thanh tịnh, mặc y cạo tóc để thọ thực, lại mặc y ấy kính lễ Đại sư. Đối với họ, làm sao chúng tôi kính trọng được!”

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được mặc một trong ba y để cạo râu tóc, nên sắm y cạo tóc riêng ( tức man điều) và mặc y này để cạo râu tóc.

Có người quá nghèo khó có y này. Phật dạy:

– Nên dùng y tăng khước kỳ che thân để cạo.

Sau khi cạo tóc, Bí sô không gội. Thấy vậy, những người thế tục cùng nhau chê bai:

– Sa môn Thích tử sau khi cạo râu tóc không biết tắm rửa thật khả ố.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Sau khi cạo râu tóc phải nên tắm rửa.

Có người già bệnh sức khỏe suy yếu, có lúc khó lấy nước. Phật dạy:

– Trường hợp như vậy nên rửa năm chi phần là đầu và tay chân.

* Duyên xứ như trước. Có những Bà la môn và cư sĩ kính tín đem vòng hoa đẹp đến cúng dường Bí sô nhưng họ không dám nhận. Người thế tục nói:

– Thánh giả … nói rộng như trước, cho đến … chả lẽ chúng con bỏ hết các thiện phẩm để qua đời sau hay sao, mong ngài nhận cho!

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Được cúng dường vòng hoa nên nhận.

Nhận xong, họ vứt bỏ tùy tiện. Thấy vậy, người cúng bất mãn nói:

– Con dùng vật quý để mua hoa này cúng dường quý ngài, vì sao lại xem thường vứt bỏ.

Phật dạy:

– Không nên tự ý vứt bỏ.

Bí sô dùng vòng hoa cúng dường tháp thờ tóc và móng (Phật), người cúng nói:

– Thánh giả! Chả lẽ con không thấy tháp thờ tóc móng hay sao? Con đã cúng dường tháp trước rồi. Nay mới đem hoa đến cúng quý ngài.

Nghe như vậy, Bí sô gắn hoa trên cửa phòng. Thấy vậy, người tục cho là điện Phật nên lễ bái. Phật dạy:

– Chớ để ngoài cửa, nên để trong phòng.

Họ để nơi trống trải, bị lỗi như trước. Phật dạy:

– Nên để chỗ khuất. Khi ngửi có mùi thơm, là vật thơm làm ích lợi cho mắt.

Bí sô không biết thế nào là chỗ khuất. Phật dạy:

– Nên gắn một bên chỗ nằm.

Nhiếp tụng chín trong biệt môn ba

Hảo tọa tinh sàng thí

Hương nê cập bát lung,

Du khí pháp ngữ hành

Y đại trì tam sách.

* Duyên tại thành Thất La Phiệt. Phật dạy các Bí sô:

– Nếu được giường, chỗ ngồi tốt đẹp, Tăng già nên nhận, không cho phép cá nhân nhận. Được cúng giường dựa lớn, Tăng được nhận lấy, không cho phép cá nhân nhận.

* Duyên khởi như trước. Người tục có tín tâm đem bột thơm thượng hạng đến dâng, nhưng Bí sô không dám nhận. Họ nói:

– Thánh giả! Chúng con lấy quý ngài làm phước điền … nói rộng như trước cho đến … nay lẽ nào chúng con vứt bỏ thiện phẩm đi qua đời sau hay sao, xin ngài nhận cho.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên nhận.

Nhận xong, Bí sô vứt dưới đất trước mặt người cho. Họ bất mãn nói:

– Con dùng vật quý giá để mua hương này mà ngài lại vứt bỏ.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên vứt bỏ, hãy đem thoa phết nơi tháp thờ tóc móng của Phật, … nói rộng như trước, cho đến… nhận rồi nên để bên đầu tháp, thoa lên tường, mũi thường ngửi luôn, phàm vật thơm làm cho mắt sáng.

Có trưởng giả có tín tâm thỉnh chúng Bí sô đến nhà thọ trai, dùng dầu thơm thượng hạng thoa lên chân Bí sô. Bí sô không dám nhận. Họ thưa:

– Thánh giả! Những người kính tín Bà la môn, người khác cúng dầu thơm họ đều nhận và thoa nơi đầu hoặc thân thể. Chúng con kính trọng nên lấy dầu thơm thoa chân quý ngài, vì sao không nhận?

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Được nhận dầu thơm thoa chân.

Bí sô nhận rồi vứt bỏ. Người tục thấy vậy, nói rộng như trước … “Lành thay quý ngài xin nhận cho chúng con đem về chùa tuỳ ý xử dụng “.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên vứt bỏ trước mặt họ như trước.

* Duyên xứ như trước. Các Bí sô để bát bừa bãi làm cho hư vỡ. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không nên để bát bừa bãi mà nên làm tủ đựng bát.

Các Bí sô đục tường làm tủ. Phật dạy:

– Không nên làm như vậy, khi bắt đầu làm chùa nên làm tủ đựng bát trong các phòng.

Như Phật dạy nên làm tủ đựng bát, các Bí sô ở Lan nhã không có nơi để làm tủ đựng bát. Phật dạy:

– Nên dùng dây sắn hay cỏ bện thành lồng, trát phân bò hay bùn bên ngoài rồi đựng bát bên trong.

Có đất bụi rơi vào, Phật dạy:

– Nên như cách cũ làm nắp đậy lại, không nên để ngoài đất mà làm dây treo lên nhánh cây.

Đi ra ngoài, Bí sô mang lồng theo. Thấy vậy, người bất tín chê cười, hỏi:

– Thánh giả! Ngài đang mang lồng gà hay chuồng nhốt khỉ vậy?

Phật dạy:

– Khi đi ra ngoài, không được mang theo, nên để lại chỗ cũ.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô du hành trong nhân gian, đến tụ lạc kia, tìm nơi nghỉ lại. Sau khi được chủ nhân đồng ý, Bí sô rửa chân rồi lại xin dầu. Cô gái trong nhà đem dầu ra cúng. Không có vật đựng, Bí sô đưa tay muốn nhận. Cô gái nói:

– Thánh giả biết xin dầu mà không biết đưa vật đựng.

Đáp:

– Này tiểu muội! Đức Phật chưa cho phép.

Cô gái im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên cầm theo vật đựng dầu.

Nghe Phật cho phép, Ô Ba Nan Đà đem theo hai đệ tử đều cầm vật đựng dầu đi xin dầu. Có một phụ nữ đem dầu đến cúng, thấy đồ đựng dầu quá lớn nên đấm ngực nói:

– Thánh giả! Ai có thể cho đầy bình dầu này?

Bí sô nói:

– Lạ thật! Keo kiệt quá, hãy cho theo ý bà, sẽ có các Bà la môn tín tâm khác cho đầy thêm.

Phụ nữ ấy im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Không được đồ đựng dầu quá lớn để xin dầu.

Phật đã ngăn cầm đồ lớn, họ cầm đồ quá nhỏ xin dầu nên không đủ dùng. Phật dạy:

– Không nên cầm đồ quá nhỏ. Đồ đựng có ba hạng, loại lớn hai muỗng, loại nhỏ m?t muỗng, giữa hai hạng trên là vừa, nên sắm dùng như vậy.

* Duyên xứ như trước. Có hai Bí sô một già một trẻ vừa đi theo đường vừa nói lời phi pháp. Có Dạ xoa không tín tâm nghe như vậy, suy nghĩ Thích ca tử này đi theo đường nói lời phi pháp, vậy ta nên hút tinh khí của hắn.

Đi theo sau, Dạ xoa lại suy nghĩ: “Việc trước bỏ qua, không truy cứu nữa, nếu họ lại nói bậy, ta sẽ hút tinh khí “.

Khi đi theo, Dạ xoa này gặp một Dạ xoa khác là hạng có kính tín hỏi:

– Ngươi muốn làm gì?

Dạ xoa này kể lại sự việc trên. Dạ xoa kia nói:

– Hai vị đi đường chắc bàn luận về pháp. Ngươi hãy chờ một lúc, đừng theo Bí sô nữa, ta đích thân cùng ngươi bàn luận.

Đáp:

– Này bạn! Tôi không thể thả hai kẻ này được.

Khi ấy, hai Dạ xoa đi theo sau.

Hai Bí sô nói lời phi pháp đ?n ngã rẽ, một người đến vườn Cấp Cô Độc, một người về hướng tinh xá Lộc Tử Mẫu. Khi ấy, vị nhỏ lạy sát chân vị thượng tọa, nói:

– Ngài đi bình an.

Thượng tọa đáp:

– Cụ thọ! Chúc ông không bệnh, chớ có phóng dật.

Hai Bí sô đều đi theo đường của mình. Dạ xoa bất tín biểu hiện hình dạng muốn hút tinh khí. Dạ xoa đến sau nói:

– Ngươi không nên vội vàng làm ẩu, hai Bí sô ấy đã nói diệu pháp. Ngươi không hiểu nên vội sanh sân hận.

Dạ xoa kia hỏi:

– Cái gì là pháp?

Đáp:

– Chả lẽ ngươi không nghe vị lớn nói không bệnh, chớ có phóng dật. Được không bệnh, đức Phật gọi là lợi lớn. Chẳng phóng dật, là gốc của các điều thiện. Như Thế Tôn dạy:

Nếu người không phóng dật,

Được đến nơi bất tử,

Ai sống theo phóng dật,

Phải trở về đường chết.

Nghe pháp xong, Dạ xoa kia hoan hỷ và theo đường trở về.

Dạ xoa đến sau suy nghĩ: đây là việc nên làm của ta, ta hãy đến thưa với Thế Tôn để Ngài biết.

Đến nơi, lạy sát hai chân, ngồi qua một bên, Dạ xoa bạch Phật:

– Đại Đức! Có các Dạ xoa là chúa phi nhân có tâm kính tín Phật pháp nhưng cũng có Dạ xoa không có tín tâm. Đối với Phật pháp, chúng dạ xoa phần nhiều không kính tín. Có những Bí sô đi theo đường nói lời phi pháp, sợ bị dạ xoa nghe và gây chuyện bất lợi. Cầu xin Thế Tôn chế định các Bí sô luôn luôn giữ chánh niệm, khi đi đường không được nói lời phi pháp, xin Ngài từ bi cho.

Biết như vậy, Thế Tôn im lặng nhận lời.

Biết Phật đã nhận lời, Dạ xoa lạy sát chân Phật rồi từ giả.

Sau khi Dạ xoa đã đi, Thế Tôn an tọa giữa đại chúng bảo các Bí sô:

– Ta nghe Dạ xoa nói thế này: “Trên đường, Bí sô vừa đi vừa nói chuyện phi pháp. Dạ xoa bất tín tìm cầu thuận tiện cho chúng vì chỗ quấy của ngươi, người xuất gia mà khi đi đường nói lời phi pháp. Thế nên, nay Ta chế định những pháp phải làm cho Bí sô khi đi trên đường. Khi đi đường, Bí sô có hai việc phải làm, một là nói lời đúng pháp, hai là im lặng như bậc thánh, ở nơi an nghỉ đọc thánh kệ:

Năm dục lạc trong đời

Hay là các thiện lạc,

So với lạc hết ái

Không bằng một phần ngàn.

Do Tập hay sinh Khổ

Nhân Khổ lại sinh Tập,

Bát thánh đạo vượt qua

Đến nơi Diệu Niết bàn.

Hành động người bố thí

Tất thu hoạch ích lợi,

Hỷ lạc nên bố thí

Sau tất được an lạc.

* Duyên xứ như trước. Làm ba y xong, Bí sô vắt trên vai đi theo đường nên bị thấm mồ hôi và dính bụi đất. Phật dạy:

– Nên làm túi đựng đặt trên vai mang đi.

Bí sô không biết làm túi như thế nào. Phật dạy:

– Làm dài ba gang, rộng một gang rưỡi. Trên chiều rộng một gang rưỡi may dính lại bên trong.

Họ để trống một đầu, hình như vòi voi. Phật dạy:

– Không nên như vậy nên chừa miệng ngay giữa túi.

Họ không làm nút nên bụi đất rơi vào. Phật dạy:

– Nên làm nút.

Bí sô để y thường dùng bên dưới, y không thường dùng lên trên, khi lấy dùng làm thứ tự đảo lộn. Phật dạy:

– Cái thường dùng để trên, không thường dùng để dưới.

* Duyên xứ như trước. Có bọn giặc rượt người trên đường chạy vào trong làng. Mọi người chạy ra rượt bọn giặc chạy tứ tản. Khi ấy, giặc tìm nước uống nhưng không có dây và gầu. Đầu đảng sai người leo lên cây nhìn xa, nếu có ai đến thì mượn dùng. Họ thấy có Bí sô đang trên đường đi đến nên bảo nhau:

– Có Thích tử đến, họ mang nhiều thứ chắc có gầu và dây. Nếu có thì tốt, bằng không có thì mổ bụng hắn ra lấy máu uống.

Sau khi bàn luận, bọn chúng nhìn theo dõi, thấy Bí sô đến, nên hỏi:

– Thánh giả! Có dây và gầu múc nước giếng không?

Đáp:

– Tôi không có.

Nghe như vậy, bọn giặc nhốn nháo lên đều cầm dao gậy nhìn xem hai bên.

Vị thượng thủ trong chúng là bậc A la hán quan sát vì sao những người này đều cầm dao gậy, biết rõ bọn giặc muốn giết Bí sô, nên bảo với bọn chúng:

– Vì sao trong lòng các vị rối loạn lên vậy?

Bọn họ kể lại đầy đủ. Thượng tọa nói:

– Các vị chớ lo, tôi sẽ làm tất cả, chắc có nước trong mặc sức uống no đủ.

Vị này liền lấy dây đai lưng của các Bí sô nối nhau và cột bát vào thật chắc chắn, thả xuống giếng tùy ý lấy nước, quán sát thấy không có trùng nên uống thỏa mãn. Mọi người vui mừng nói:

– Thánh giả! Nếu không có nước, chắc chắn tôi đã giết hại các ngài rồi. Lành thay! Thánh giả nên mang theo dây gầu.

Bí sô nói:

– Sẽ làm theo lời ông.

Bọn giặc liền lạy sát chân Bí sô và ra đi. Các Bí sô cũng đều uống nước, đựng đầy bình lọc và bình rửa (bình lọc bịt miệng, bình rửa mở miệng), rồi cùng nhau đi về đường phía trước đến vườn Cấp Cô Độc. Thấy vậy, Bí sô chào hỏi:

– Lành thay mới đến, các vị đi đường có an ổn không?

Họ kể lại tất cả. Bí sô bạch Phật. Phật bảo:

– Vậy nay ta cho phép các Bí sô nên mang theo dây gầu.

Nghe như vậy, Bí sô mang theo dây quá dài. Phật dạy:

– Không nên như vậy.

Họ mang dây quá ngắn. Phật dạy:

– Không nên như vậy. Dây có ba hạng là dài, vừa và ngắn. Loại dài là 150 gang, ngắn 10 gang, trung bình giữa hai loại trên.

Có nơi đầy đủ nước, họ vẫn mang theo dây gầu dài. Phật dạy:

– Nên tính theo thế đất, dài ngắn tùy lúc.

Nhiếp tụng mười trong biệt môn ba:

Tu thế đao ưng súc,

Cập tiễn giáp đẳng vật,

Chi sàng tinh yển chẩm

Hương thổ dụng tùy tình.

* Duyên xứ như trước. Một Bí sô nọ tóc đã dài nên đến thợ cạo, nói:

– Hiền thủ! Xin cạo tóc cho tôi.

Thợ suy nghĩ: “Sa môn Thích tử dùng cường lực sai người, làm uổng công phí sức mà cuối cùng họ chẳng đền đáp gì cả “.

Người thợ cố kéo dài thời gian chùi mài dao dụng cụ và suy nghĩ nếu ta cạo nhanh, lại có người đến nữa, liên miên như vậy phế bỏ gia nghiệp của ta nên nói:

– Hãy tạm thời đi nơi khác, sau giờ ngọ rồi đến đây.

Theo lời dặn, Bí sô đến, thợ lại bảo chiều đến. Chiều Bí sô đến, thọ bảo sáng mai, cứ nói dối như vậy cuối cùng không chịu cạo.

Có Bí sô bạn hỏi:

– Cụ thọ! Vì sao thầy đến nhà ấy mãi vậy. Họ là thân thuộc hay người quen?

Đáp:

– Không phải vậy! Chỉ vì tóc tôi dài nên đến cạo, bị họ gạt, tôi phải đến nhiều lần.

Người bạn nói:

– Thầy không nghe hay sao, thợ giỏi thường không nói thật. Tôi biết cạo tóc nhưng Phật chưa cho phép.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu có Bí sô biết cạo tóc nên cạo cho nhau, nên ở chỗ khuất đừng để kẻ tục sinh chê cười.

Nghe Phật dạy, Bí sô ấy đến gặp người bạn, nói:

– Cụ thọ! Đức Phật đã cho phép, vậy thầy hãy đến cạo tóc cho tôi.

Đáp:

– Lành thay! Tuy Phật đã cho phép nhưng chả lẽ tôi cạo tóc bằng đầu ngón tay hay sao, cần phải có đá mài, dao cạo, kéo cắt móng tay.

Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Nay Ta cho phép Tăng già được giữ dao cạo và các vật kèm theo.

* Đức Phật trú tại vườn Đa Căn Thọ, thành Kiếp Tỷ La. Ngài bảo mỗi nhà Thích tử xuất gia một người nhưng giường không chân đỡ nên họ nằm không an. Thân hình họ mềm mại, trước đây nằm trên những vật hoa lệ, nay nằm giường thấp nên thân thể không an, nhiệt độ trong người giảm xuống nên đến y sĩ, hỏi:

– Hiền thủ! Nhiệt độ tôi giảm xuống, hãy trị cho tôi.

Y sĩ nói:

– Hãy đưa tôi đến phòng ở của thầy, xem xếp đặt chỗ nàèm như thế nào.

Thấy đầu giường nằm bị thấp, y sĩ nói:

– Vì đầu giường nằm của ngài bị thấp làm cho nhiệt độ của bốn đại suy giảm, hãy kê thêm vật làm chân dưới giường.

Đáp:

– Phật chưa cho phép.

Y sĩ nói:

– Đức Phật đại từ bi chắc chắn cho phép.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên làm chân cho giường nằm.

Họ làm theo lời nhưng không hết bệnh nên hỏi y sĩ về cách điều trị. Y sĩ nói:

– Khi nằm ngủ nên để gối.

Đáp:

– Phật chưa cho phép. v.v … như trên.

Phật dạy:

– Khi nằm nên để gối.

Bí sô không biết làm như thế nào. Phật dạy:

– Cách làm gối là dùng vật dài bốn gang tay rộng hai gang tay, xếp chồng hai lớp may như cái túi bên trong độn bông gòn, dùng để kê đầu.

* Duyên tại thành Xá Vệ. Tất Lân Đà Bà Ta thường sinh bệnh …như đã nói ở trước … cho đến hỏi:

– Trước đây dùng vật gì?

Đáp:

– Trước đây dùng đất thơm.

Hỏi:

– Nay sao không dùng.

Đáp:

– Phật chưa cho phép.

Họ đem sự việc bạch Phật. Phật dạy:

– Vì bệnh cho dùng đất thơm.

TẠP SỰ PHÁP,

HẾT BIỆT MÔN THỨ BA.

Nhiếp tụng tổng biệt môn thứ tư

Thượng tòa cập tường sách,

Duyên phá tinh dưỡng bệnh,

Chiên trà trư giá tự,

Bát y tài thọ pháp.

Nhiếp tụng một trong biệt môn bốn:

Thượng tòa phiên thứ thuyết

Hoặc khả cộng chí chung,

Lự tác phi thời tương

Xứ bất vi hạn tề.

* Như Thế Tôn dạy mỗi nữa tháng phải tiến hành trưởng tịnh. Bí sô không biết sai ai thuyết giới.

Phật dạy:

– Nên khiến thượng tọa, khi thuyết giới thượng tọa nên thường tụng.

Có một trú xứ kia, thượng tọa không tụng được. Mọi người nói:

– Sắp thuyết giới rồi sao không ôn tập lại?

Đáp:

– Cụ thọ! Tôi không có khả năng làm sao bây giờ?

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Thượng tọa không có khả năng, vị thứ hai nên thuyết.

Lại có trú xứ, vị thứ hai cũng không thuyết giới được … nói rộng như trước… vị thứ hai không làm được thì sai vị thứ ba. Lại có trú xứ vị thứ ba không làm được … nói rộng như trước.

Phật dạy:

– Bí sô nên làm cách luân phiên thuyết giới.

Khi Bí sô luân phiên thuyết giới, có vị thuyết được, có vị thì không. Vị có khả năng thì thuyết, vị không khả năng thì chẳng biết làm gì. Phật dạy:

– Người không biết thuyết cầu vị có khả năng thuyết cho.

Lại có trú xứ luân phiên thuyết giới, đến lượt vị không biết thuyết tìm vị biết thuyết thì họ không chịu nên không biết phải làm sao. Phật dạy:

– Nên dự phòng thỉnh trước vị có khả năng thuyết giới.

Như Thế Tôn dạy: “Sai thượng tọa thuyết giới. Thượng tọa không làm được thì sai vị thứ hai. Vị thứ hai không làm được thì sai vị thứ ba. Nếu như vậy mà vẫn không làm được thì luân phiên nhau làm. Vẫn không làm được thì nên cầu vị có khả năng hoặc thường thỉnh vị làm được. Có trú xứ nọ không có một ai tụng hết giới được nhưng riêng thượng tọa tụng được bốn pháp Ba La Thị Ca, ngoài ra không tụng được nữa “. Khi ấy, các Bí sô không thuyết giới nữa.

Phật dạy:

– Không nên tất cả đều ngưng thuyết giới. Người nào tụng được đoạn nào thì tụng đoạn ấy. Thượng tọa có thể tụng bốn pháp Tha thắng, thứ tọa tụng Tăng tàn, thứ tọa tụng hai Bất định, thứ tọa tụng Ba mươi, vị tiếp theo tụng chín mươi, vị tiếp tụng pháp đối thuyết, vị tiếp theo tụng pháp chúng học, vị thứ đến bảy diệt tránh, nên tụng trình tự như vậy, không được không tụng giới kinh.

* Duyên tại thành Thất La Phạt, Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Như Phật dạy về nước đúng thời và phi thời. Thế nào là (nước dùng cho) thời và phi thời?

Phật dạy:

– Nước không lược là thời, nước phải lược sạch là phi thời. Nhưng lấy nước nhỏ giọt cũng là sạch.

* Duyên xứ như trước. Bấy giờ Lục chúng thường bị trói buộc bởi nhiều ác dục tham lam cấu uế, đến các trú xứ khác để hưởng thụ một cách phi lý, hoặc nhất thiết thời, hoặc phòng phân tề thời, hoặc nhật phần thời, hoặc thân hữu thời. Thế nào là tất cả thời? Đây là trú xứ mùa xuân của ta, đây là trú xứ mùa hạ, đây là trú xứ mùa đông; gọi là tất cả thời. Thế nào là phân tề? Đây là phòng tôi, đây là phòng người khác. Thế nào là nhật phần thời? Đây là trú xứ ở buổi sáng, đây là trú xứ ở buổi chiều. Thế nào là thân hữu thời? Đây là chỗ của quỹ phạm sư tôi, đây là chỗ của thân giáo sư, đây là chỗ của đệ tử, đây là chỗ của môn nhân, đây là trú xứ của người quen. Do như vậy, có nhiều người đến làm phiền não các Tỷ kheo. Họ đem sự việc bạch Phật.

Phật dạy:

– Bí sô không được tự phân chia giới hạn trong trú xứ như vậy; ai thọ dụng như vậy bị tội vượt pháp.

Quyển Thứ 16

Nhiếp tụng hai trong biệt môn bốn:

Tường sách ny thế cụ

Bất trước đả quang y,

Đắc thiểu diệc bình phần

Nhữ tịnh nghi ưng thức.

* Duyên khởi tại thành Thất La Phiệt. Sau khi trưởng giả Cấp Cô Độc dâng cúng, kẻ đạo người tục đến chùa quá đông. Sau khi suy nghĩ: “Nay vườn chùa biến thành đại lộ, vậy ta nên làm tường rào chung quanh”. Trưởng giả đến gặp Phật và bạch:

– Thế Tôn! Nay vườn chùa này trở thành đại lộ, con muốn làm tường rào vườn lại, không biết có được không?

Phật dạy:

– Trưởng giả, nên làm tùy ý.

Trưởng giả xây tường kín bốn mặt. Đến mùa hạ, trời mưa nước không thoát được nên ứ đọng lại. Sau đó, trưởng giả đến lễ Phật, thấy nước đọng đầy nên suy nghĩ: “Trước đây khi xây tường, ta không làm cống thoát nên nước bị ứ đọng thế này, nếu Phật cho phép, sẽ làm cống thoát”.

Trưởng giả bạch Phật, Phật dạy:

– Tùy ý làm cống thoát nước.

Bấy giờ, trâu bò cạ thân hình hay húc sừng vào tường làm cho hư hoại. Thấy vậy, trưởng giả suy nghĩ: “Ta tuy làm tường nhưng chưa làm rào gỗ … nói rộng như trên. Phật dạy:

– Nên làm rào gỗ.

Có kẻ xấu trộm lấy gỗ mang đi. Đến nơi, trưởng giả thấy rào bị lấy trộm nên nghiêng ngã, đem sự việc bạch Phật xin làm hào ngoài rào.

Phật dạy:

– Làm tùy ý.

Trưởng giả làm hào vây chung quanh tường rào.

Duyên xứ như trước. Có một Bí sô ny tên là Để Lệ, tóc đã quá dài, đến nhà thợ cạo để cạo tóc. Thợ suy nghĩ: “Các Thích nữ này cố ép ta làm không công … vv..” như trước. Theo lời xin của Bí sô, Phật cho phép Ny tăng già được phép cất giữ dụng cụ cạo tóc … và nên cạo tóc cho nhau ở chỗ khuất.

* Duyên xứ như trước. Sau khi Thế Tôn độ Nan Đà xuất gia, nàng Tôn Đà La làm pháp y đẹp làm thật láng sạch, ủi cho thẳng gửi đến Nan Đà. Nan Đà mặc bộ y tốt này, tay bưng bát thượng hạng, đi nhanh trước đại chúng. Bí sô bạch Phật. Suy nghĩ: “Do mặc y láng đẹp nên có lỗi như vậy”, Phật bảo các Bí sô:

– Đây là việc phi pháp không nên làm. Kẻ ngu si Nan Đà mặc y phục đẹp này, tay bưng bát tốt đi nhanh trước đại chúng thật là phi pháp. Nếu có Bí sô mặc y láng đẹp bị tội vượt pháp.

Khi Thế Tôn đã ngăn dùng y láng đẹp, có Bà la môn cư sĩ với tín tâm đem y láng đẹp dâng cho Bí sô. Bí sô không dám nhận, nói rộng như trước“… lẽ nào để chúng con không có tư lương thiện để mang sang đời sau hay sao, xin hãy nhận cho”.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Được phép nhận nhưng khi nhận rồi phải làm mất màu láng đẹp của y mới được xử dụng tùy ý.

Bí sô dùng tay chà sát y nhưng không mất màu láng. Phật dạy:

– Để nơi đất trống làm cho ướt rồi chà.

Nhưng cũng không làm cho hết. Phật dạy:

– Ngâm nước cho bạc màu.

Nhưng cũng không hết sạch. Phật dạy:

– Sau khi đã ngâm nước rồi thì xử dụng tùy ý chớ có nghi ngại. Nếu có các tín tâm Bà la môn cư sĩ dâng y láng đẹp đến đại chúng thì xử dụng như trên.

* Duyên xứ như trước. Bấy giờ các Bà la môn cư sĩ tại thành này có việc quan trọng nên tập họp trong giảng đường cùng nhau đàm luận. Họ nói:

– Các vị biết không! Sa môn Kiều Đáp Ma và các đệ tử Thanh văn nhận được lợi dưỡng thì không chia đều cho nhau, chẳng bằng ngoại đạo.

Giữa buổi họp, trong chúng có một Bà la môn trước đây không có tịnh tín, bảo mọi người:

– Sáng mai, tôi cùng các bạn đích thân đến xem chúng Kiều Đáp Ma có chia đều với nhau không?

Mọi người nói:

– Tốt.

Khi ấy, Bà la môn đem hai tấm vải bạch điệp vào rừng Thệ Đa và ngay trước thượng tọa đem dâng vải đến tứ phương Tăng, thưa:

– Thánh giả! Tôi dâng xấp vải này đến chúng tăng tùy ý thọ dụng.

Thượng tọa nói:

– Này đại Bà la môn! Chúc ngài khỏe mạnh trường thọ. Vải cúng dường này của ngài chính là trang nghiêm tâm là giúp đỡ tâm, khéo hộ trì định lực thù thắng để đắc diệu Bồ đề, được thọ hưởng y phục thù thắng trong nhân gian và thiên thượng.

Nghe như vậy, Bà la môn giả dạng biểu hiện thái độ cung kính, làm lễ từ giả.

Khi ấy, Thế Tôn bảo cụ thọ A Nan Đà:

– Ông nên bảo các Bí sô rằng Bà la môn ấy cố đến chùa vì muốn tìm khuyết điểm nên cúng xấp vải. Các Bí sô nên phân chia quân bình, nhận lấy từng phần nhỏ hoặc dùng vá y hoặc làm dây nút cột, hoặc làm khăn tay xử dụng tùy thân.

Vâng lời Phật dạy, A Nan Đà bảo các Bí sô:

– Thế Tôn có dạy Bà la môn kia đến để tìm khuyết điểm. Với xấp vải họ cúng, các vị nên phân chia đều mỗi người lấy một phần nhỏ hoặc dùng để vá y hoặc dùng để làm dây nút hoặc làm khăn tay xử dụng tùy thân.

Nghe như vậy, Bí sô nói với Tôn giả:

– Chúng tôi phụng hành đúng lời dạy của Thế Tôn.

Nhận được vải, Bí sô phân đều và xử dụng như đã nói. Vào sáng sớm, Bà la môn đứng tại cửa thành. Bấy giờ các Bí sô mặc y mang bát vào thành khất thực, vừa đi đến cửa thành. Bà la môn ấy nói:

– Thánh giả! Xấp vải tôi cúng cho tăng, các vị xử dụng như thế nào?

Một Bí sô nói với đại Bà la môn:

– Sau khi nhận vải, chúng tăng cùng phân chia bình đẳng. Phần của tôi dùng để vá y rách.

Người khác nói:

– Phần của tôi dùng để làm dây nút cột y.

Người khác nói:

– Phần của tôi vuông bằng bàn tay dùng làm khăn xử dụng tùy thân.

Nghe nói như vậy, Bà la môn suy nghĩ: “Những lời chúng ta nói đều không thật, lại cùng khinh mạn hủy báng nói Sa môn Thích tử được lợi dưỡng không chia đều nhau. Nay chính ta nghiệm biết các Bí sô là bậc đầy đủ đức hạnh, thật là công bằng tâm không thiên lệch phe đảng, vậy ta nên xuất gia với họ”.

Sau khi phát lòng tin như vậy, Bà la môn ấy đi đến gặp Phật, đảnh lễ sát chân bạch rằng:

– Cầu xin Thế Tôn từ bi cho phép con được xuất gia trong pháp luật thiện thuyết và thọ cận viên thành tựu tánh Bí sô, để siêng năng tu tập phạm hạnh.

Thế Tôn bảo Bà la môn:

– Lành thay! Lành thay! Ông có thể phát tâm cao thượng này mà cầu xuất gia. Bậc trí liễu tri những bậc xuất gia có năm lợi thù thắng sau sẽ nói rộng, cho đến Thế Tôn và các Thánh giả đều tán thán, vậy nên cầu xuất gia.

Thế Tôn bảo Bà la môn:

– Thiện lai Bí sô!

Vị này liền được xuất gia, trở thành viên cụ, siêng năng chánh niệm dũng mãnh không ngừng đạäp phá tan bánh xe sinh tử năm nẻo như nói rộng ở trước, đoạn trừ các phiền não chứng quả A la hán, cho đến Thích Phạm chư thiên đều cung kính.

Phật dạy các Bí sô:

– Biết nhận vừa đủ, giúp đỡ người khác, được thu hoạch lợi ích như vậy. Thế nên này Bí sô, nếu được bánh, thức ăn cho đến rất nhỏ như chiếc lá cây, đại chúng nên cùng nhau phân chia. Nếu được y vật cho đến vật nhỏ để làm tim đèn, chúng tăng cũng phải cùng phân chia.

* Duyên xứ như trước. Khi ấy trong thành có một Bà la môn thường ưa thích sự thanh tịnh, mong cầu xuất gia, suy nghĩ: “Ta sẽ xuất gia theo pháp mà có sự tẩy tịnh thoả mãn theo ý mình”.

Bà la môn ấy đi khắp nơi tìm kiếm, qua những nơi tu hành của ngoại đạo và Bà la môn, thấy có người đi vệ sinh xong không có tẩy tịnh, có người xuống nước dùng hàng trăm cục đất để tẩy tịnh, thấy nhiều việc xấu ác, hoặc nhiều việc phức tạp, đều không vừa ý không phải là nơi quy y. Bà la môn suy nghĩ: “Ta đã xem khắp nơi nhưng không vừa ý mình, chỉ có chưa đến xem Sa môn Thích tử”.

Đến rừng Thệ Đa, ông ta gặp cụ thọ Xá Lợi Phất cầm bình đựng chừng ba thăng nước đi đến nơi vệ sinh. Thấy vậy, sau khi suy nghĩ: “Đây là đệ tử thượng thủ của Sa môn Kiều Đáp Ma, ta hãy đến xem họ tẩy tịnh như thế nào”, ông ta đi theo sau.

Khi vị A la hán không nhập định, không thể quán sát ý hướng của người khác. Thấy người khác đi theo, Xá Lợi Tử liền chánh niệm quán sát vì sao Bà la môn này đi theo mình, mới biết tâm người này vì tìm sự sạch sẽ, nên theo dõi việc hay dỡ của ta. Tôn giả lại quán sát người ấy có thiện căn không và có nhân duyên với ai, mới thấy người này trước đây có thiện căn và thuộc nhân duyên với mình.

Sau khi sau nghĩ như vậy, Tôn giả xếp đặt pháp phục trên đầu gió, chỉ mặc tăng khước kỳ và nội y, thứ đến đặt bảy cục đất vụn hình như nữa trái đào, theo một hàng ở một bên trên bệ gạch, bên này lại xếp hàng bảy cục, lại đặt một cục ở riêng một bên. Tôn giả cầm một miếng thẻ và ba cục đất đi vào nhà xí nhưng không đóng cửa lại tạo điều kiện để người khác từ xa thấy được. Sau khi vệ sinh, Tôn giả dùng miếng thẻ chùi sạch thân rồi cầm một cục đất bằng tay trái tẩy tịnh bên dưới, đến lượt dùng một cục đất tẩy tịnh chỗ tiểu tiện, sau khi sạch rồi lại dùng một viên đất tẩy tịnh tay trái, tay phải cầm bình nước đến chỗ để đất cục, đặt bình trên đùi trái cho nước chảy từ từ (nếu có cây chảng ba để đặt bình ở trên thì rất tiện). Trước tiên dùng bảy cục đất để tẩy tịnh tay trái bằng từng viên, sau đó dùng bảy viên tẩy tịnh cả hai tay, tẩy rửa hai tay cho thật sạch, sau đó dùng một cục để chùi rửa bình rửa. Sau khi làm xong, từ từ đi ra với uy nghi tịch tịnh mặc pháp y vào, rồi dùng nước rửa hai chân, sau đó vào trong phòng dùng nước sạch súc miệng ba lần, sau đó mới tùy ý làm việc khác.

Thấy sự việc như vậy, Bà la môn ấy phát sinh lòng tin sâu xa và suy nghĩ: “Lành thay! Pháp cần thiết như vậy không thể làm hơn được nữa! Ngoại đạo dùng cả trăm cục, chẳng bằng Thích tử chỉ cần mười bốn cục”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, vị này đảnh lễ sát dưới hai chân Xá Lợi Tử, bạch:

– Tôn giả! Nay con xin nguyện được xuất gia trong pháp luật thiện thuyết của Tôn giả và thọ cận viên thành tựu tánh Bí sô, cần tu phạm hạnh, sống không phóng dật.

Xá Lợi Tử nói:

– Lành thay! Lành thay! Này Bà la môn, ông có thể phát tâm thù thắng như vậy, thật là việc toàn thiện. Như lời Phật đã dạy, các bậc trí giả thấy năm điều lợi ích nên ưa thích xuất gia. Năm điều ấy là:

1 Công đức xuất gia là lợi ích của ta, người khác không có được. Thế nên người trí nên cầu xuất gia.

2 Tự biết ta là người thấp hèn, bị người khác sai khiến ; sau khi xuất gia được người cúng dường lễ bái khen ngợi. Thế nên người trí nên cầu xuất gia.

3 Sau khi qua đời ở đây sẽ sinh về thiên giới, xa ba đường ác. Thế nên người trí nên cầu xuất gia.

4 Do từ bỏ thế tục nên thoát ly sinh tử, sẽ được Niết bàn an ổn vô thượng. Thế nên người trí nên cầu xuất gia.

5 Thường được chư Phật và chúng Thanh văn cùng các bậc thượng nhân tán thán. Thế nên người trí nên cầu xuất gia.Ông nên quán sát sự lợi ích này, dùng tâm chí thành xả bỏ lưới tục cầu đại công đức.

Sau khi dạy như vậy, Tôn giả cho vị ấy xuất gia thọ mười học xứ, thứ đến thọ cận viên, theo như pháp được giáo giới siêng năng tu tập, đoạn trừ các phiền não, chứng pháp vô sinh, đắc quả A la hán thoát ly ô nhiễm của ba cõi, xem vàng không khác đất, như dao cắt dầu thơm, liễu tri không hai tướng, như tay vỗ trên không, tâm không còn trở ngại, dùng đại trí tuệ phá tan vỏ vô minh, đầy đủ tất cả ba minh, sáu thông, bốn vô ngại biện, xả ly tất cả ái trước, lợi dưỡng cung kính trong ba cõi, được Đế Thích chư thiên cùng nhau tán thán.

Bấy giờ, Xá Lợi Tử đưa vị đệ tử La hán này đến gặp đức Phật, cùng nhau lạy sát chân Ngài và trình bày lại tất cả sự việc trên.

Phật bảo Xá Lợi Tử:

– Ông khéo dùng phương tiện hay như vậy dẫn dắt chúng sinh vào pháp của Ta, nhân đây chế giới làm việc thanh tịnh phước lợi vô biên.

(Nghiệm vào thánh giáo chính do kim khẩu Phật nói ra này, sự hợp với việc nên làm, không trái nghịch với lý đúng, chỉ vì những luật bộ trước đây có thiếu sót, tuy có truyền chút ít nhưng không tường tận chỗ thiết yếu làm cho học giả không có chỗ y cứ làm cho pháp này bị thiếu sót trong bảy trăm năm, hoặc dùng ống gỗ mềm vào việc tẩy tịnh, hoặc dùng vải lau thân, hoặc lau tay trên đá, không có nơi nào dùng đất cả. Việc này hoặc phi giáo pháp căn bản nên muốn sạch lại trở thành nhơ bẩn. Nay đã có gương sáng rõ ràng, làm theo hay không là do kính vâng hay khinh mạn.)

Bấy giờ, các Bí sô đều có nghi ngờ, thưa với Thế Tôn:

– Do duyên nghiệp gì mà cụ thọ Xá Lợi Tử dùng việc thanh tịnh để điều phục hướng dẫn Bà la môn kia làm cho xuất gia đạt đến chỗ viên tịch?

Phật bảo các Bí sô:

– Chẳng phải chỉ ngày nay điều phục được người kia làm cho được an lạc, thời quá khứ cũng đã từng dùng việc thanh tịnh điều phục làm cho xả bỏ bè đảng giặc mà quy y Tam bảo thọ trì năm giới. Các ông hãy lắng nghe:

– Ngày xưa, tại tụ lạc kia có Bà la môn cưới vợ rồi sinh được một bé gái hình dáng xinh đẹp. Khi mới lớn, cô gái vẫn sống trong nhà. Một đêm nọ, có năm trăm tên giặc vào cướp trong thôn ấy. Bị khát, tên chúa đảng cần nước uống nên vào nhà người Bà la môn tìm nước, thấy cô gái nhỏ, nên bảo:

– Cô gái! Ta đang khát nước, có nước hãy mang lại đây.

Sau khi nói:

– Xin đợi một chút, cô gái vội đốt đèn để xem xét nước.

Chúa giặc hỏi:

– Xem gì vậy?

Đáp:

– Xem nước.

Hỏi:

– Có gì đáng để xem?

Đáp:

– Sợ có cỏ tóc, uống sinh bệnh.

Nói:

– Ta là giặc cướp muốn hại thôn ngươi, làm việc nghịch lý đáng cho uống độc dược, lo gì đến cỏ tóc làm ta bị bệnh!

Nghe như vậy, cô gái nói kệ:

Thường hành động của giặc

Cướp đoạt tài vật người

Dù ông có làm gì

Tôi vẫn làm đúng pháp.

Sau khi biết rõ nước sạch, cô gái đưa cho tên giặc. Uống nước xong, tên giặc chúa sinh ý vui vẻ nói với cô gái nhỏ:

– Cô hãy làm em gái ta, chớ ái ngại!

Cô gái nói:

– Tôi thật không cần kẻ làm giặc như vậy làm anh em. Họ thường có tâm cướp đoạt tài vật người khác. Thấy vậy, tài chủ sẽ bắn tên độc và kẻ cướp bị chết khổ đau khó nói hết. Tôi nghe anh chết, càng đau khổ gấp bội. Nay nếu ngài có thể quy y Tam bảo giữ năm giới, tôi sẽ chịu làm em ngài.

Tên giặc ôn hòa bảo cô gái:

– Lời nói của em thật hay, ta sẽ làm theo.

Cô gái liền giảng về Tam quy Ngũ giới làm cho họ sinh lòng tin. Bọn giặc cùng nhau phụng trì rồi tìm đường bỏ về.

– Này các Bí sô, chớ nghĩ gì khác, chúa giặc ngày xưa nay chính là người Bà la môn . Cô gái ấy nay là Xá Lợi Phất. Ngày xưa vì sạch sẽ nên xem nước làm cho giặc thọ giới bỏ việc ác mà quy y. Nay lại dùng pháp tẩy tịnh ấy làm cho họ thán phục, cứu ra khỏi sông ái lên bờ Niết bàn, thoát hẳn biển khổ, vĩnh viễn chứng vô sinh.

Phật bảo các Bí sô:

– Các ông nên biết đây là việc thường làm nên phải luôn để ý, tẩy tịnh như vậy có lợi ích lớn, làm cho thân thể thanh khiết, chư thiên cung kính. Thế nên này các Bí sô, từ nay về sau, các Bí sô, Bí sô ny, học giới nữ, cầu tịch nam, cầu tịch nữ, Ô ba sách ca, Ô ba tư ca, quy y với Ta, nhận Ta làm thầy, đều phải tẩy tịnh như Xá Lợi Tử. Người nào không tẩy tịnh như vậy, không nên nhiễu tháp hành đạo, không được lễ Phật tụng kinh, không được làm lễ người, không được nhận người lễ, không được ăn cơm, ngồi trên giường tòa của tăng cũng không được vào giữa Tăng vì thân thể bất tịnh không đúng như pháp hay làm cho chư thiên gặp mặt không sinh hoan hỷ, trì chú pháp không hiệu nghiệm. Ai vi phạm bị tội ác tác. Nếu người không tẩy tịnh mà cúng trai tăng, chép kinh, tạo tượng, vì khinh mạn nên được phước rất ít. Sáng sớm, sau bữa trưa, ai không đánh răng thì không được ăn, cũng không thành trai giới, mắc tội như trước. Các ông nên vâng theo lời dạy của Ta, không được tự xem thường, làm pháp bất tịnh, biếng nhác phóng dật hành động theo hạ tiện sẽ đọa đường ác.

Khi các Bí sô nghe lời Phật giáo huấn đều rất hoan hỷ, phụng hành như pháp.

Nhiếp tụng ba trong biệt môn bốn:

Duyên phá tu tùy thế

Minh nguyệt văn tiện lĩnh

Y chỉ tri sai biệt

Tam nhân cộng tọa thính.

* Duyên khởi tại vườn Cấp Cô Độc, thành Thất La Phiệt. Khi ấy các Bí sô mặc y cũ không có tâm yêu tiếc nên biên y đều bị rách. Bí sô bạch Phật.

Phật dạy:

– Dùng chỉ vá lại những chỗ rách.

Họ đã may ngang, chỉ lại sút ra, lại dùng chỉ tốt may lại thật chắc. Phật dạy:

– Nên xem y Tăng già chi như da trên thân.

Có các Bí sô lại không có y phụ thêm nên thường mặc đại y, dưới nách họ chảy mồ hôi làm nhơ bẩn, hôi hám bất tịnh làm y mau bị hư. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Ngay chỗ dưới nách may chồng thêm biên vải.

Bí sô không biết may chồng như thế nào. Phật dạy:

– Dùng miếng vải rộng một gang rưỡi, dài một cánh tay làm tấm may chồng lên. Không nên dùng màu trắng nên dùng hoại sắc.

Họ dùng màu casa, Phật dạy:

– Không nên dùng đá đỏ đất đỏ để nhuộm (đây là màu càn đà, đỏ, đen, sợ ố qua y khác).

Bí sô may lên thật kỹ, Phật dạy:

– Nên may sơ thôi.

Họ may chồng lên một bên, Phật dạy:

– Nên may chồng cả hai biên y rồi tùy ý mặc cả trên và dưới. Nếu có mùi hôi phải thường giặt sạch.

* Duyên xứ như trước. Bà la môn nọ lấy vợ chưa bao lâu sinh được một gái tên là Minh nguyệt. Tuổi vừa trưởng thành, Minh nguyệt được Đại thế chủ độ cho xuất gia và thọ cận viên.

Bấy giờ, Đại thế chủ đưa năm trăm Bí sô ny đến gặp Phật, lạy sát hai chân rồi ngồi qua một bên. Sau khi thuyết pháp xong, Đức Phật ngồi im lặng.

Sau khi nghe pháp, Đại thế chủ rời khỏi chỗ ngồi sửa y một bên vai, chắp tay cung kính bạch:

– Thế Tôn! Ngài đã thuyết Tỳ Nại Da cho Bí sô, xin Ngài từ bi cũng thuyết cho ny.

Phật dạy:

– Không thể có sự việc Như Lai Đại sư đích thân thuyết pháp Tỳ Nại Da cho Bí sô ny. Nhưng đối với chúng Bí sô ny, có người nào chỉ nghe một lần mà thọ trì được, Ta sẽ thuyết cho họ.

Khi ấy đang ngồi trong chúng, Bí sô ny Minh Nguyệt đứng dậy chắp tay bạch:

– Thế Tôn! Xin thuyết cho, con hy vọng được lĩnh ngộ khi nghe lời Ngài dạy một lần.

Khi được nghe Ph?t thuyết, vị này lĩnh ngộ không sai. Phật bảo các Bí sô:

– Chúng Thanh văn ny trong giáo pháp của Ta, người chỉ nghe một lần đã lĩnh ngộ, Bí sô ny Minh Nguyệt chính là đệ nhất.

Đức Phật suy nghĩ:

– Không phải nơi nào cũng tìm được người như Minh Nguyệt hay tương tợ như vậy cũng khó có được, thế nên Bí sô nên thọ trì Tỳ Nại Da của Bí sô ny và thuyết cho Bí sô ny, lại nên dạy bảo, trả lời cho họ khi được hỏi.

Như Thế Tôn dạy:

– Do y vào giới, do trú vào giới mà tu tập theo pháp, nên định và tuệ tương ưng đúng như lý. Ny Minh Nguyệt này tùy thuận nơi Ta, do y vào giới do trú vào giới nên định và tuệ tương ưng phát sinh mạnh mẽ, tinh tấn chuyên cần nói rộng như trước, đắc quả A la hán phá tan bánh xe năm nẻo, ra khỏi biển sinh tử … Thích Phạm chư thiên đều cúng dường.

Khi ấy, các Bí sô đều có nghi ngờ, thưa với Thế Tôn:

– Bí sô ny Minh Nguyệt này từng làm nghiệp gì mà do quả dị thục của nghiệp ấy nên rất thông tuệ có biện tài lớn, được gọi là bậc đệ nhất về ghi nhớ điều đã nghe, xuất gia tu tập trong Phật pháp, đoạn trừ phiền não chứng quả A la hán?

Phật bảo các Bí sô:

– Nghiệp mà Bí sô ny Minh Nguyệt này đã từng làm nay quả báo thành thục nói rộng như nơi khác.

– Này các Bí sô! Vào thời quá khứ, cách đây 91 kiếp, khi loài người thọ tám vạn tuổi, có đức Phật ra đời hiệu Tỳ Bát Thi, đầy đủ mười hiệu, cùng sau vạn hai ngàn Bí sô đi đến thành Thân Tuệ, ở trong rừng Thắng Tuệ. Bấy giờ trong thành có một trưởng giả lấy vợ chưa lâu sinh được một bé gái. Khi cô ta lớn lên, người cha kính tín vào ngày lễ Tùy ý (tự tứ) đưa cô ta đến chùa các Bí sô ny, đem dao cạo và kim cúng dường lễ Tùy ý cho chúng Bí sô ny. Thấy thiện sự này, cô gái sinh tâm hoan hỷ thưa với cha:

– Con cũng đồng tình cùng chúng Bí sô ny, tham dự lễ Tùy ý.

Cha nói:

– Lành thay! Hãy làm theo ý con.

Cô gái liền đem dao cạo và kim may, vàng, bạc, trân bảo các vật khác nhau dâng lên ny chúng để làm lễ Tùy ý rồi quỳ trước vị thủ chúng, chắp tay lễ bái phát nguyện:

– Con xin nguyện đem thiện căn này có được do cung kính làm phước cúng dường ny chúng, trong đời tương lai làm cho con đạt được đại trí tuệ đại biện tài, đầy đủ nghe và ghi nhớ.

Này các Bí sô, chớ có nghĩ khác, cô gái ngày xưa, nay là Minh Nguyệt. Do ngày trước cô ta cúng dường dao cạo … đến ny chúng, tạo được thiện căn, lại phát nguyện rộng, nguyện vào đời tương lai được đại biện tài đầy đủ nghe và ghi nhớ. Do nghiệp duyên ấy nên nay hưởng quả báo này.

Lại nữa, vào thời Phật Ca Nhiếp Ba, cô ấy xuất gia tu tập làm Bí sô ny cho đến trọn đời giữ giới thanh tịnh nhưng cuối cùng vẫn chưa chứng quả. Thời đó, vị ny thân giáo sư của cô ấy là bậc đệ nhất về nghe và ghi nhớ trong Phật pháp ấy. Đệ tử vị kia phát nguyện thế này:

– Trong Phật pháp này, thân giáo sư của tôi là bậc tổng trì đệ nhất. Như Phật thọ ký vào đời tương lai khi loài người thọ 100 tuổi, có Phật ra đời hiệu Thích Ca Mâu Ny, tôi sẽ xuất gia trong giáo pháp của Phật ấy và cũng được Phật thọ ký tôi là bậc đệ nhất về nghe và thọ trì trong ny chúng. Do nguyện lực ngày xưa, nay hưởng thụ quả báo này.

Các ông nên biết, nếu nghiệp thuần đen hưởng quả báo đen … nói rộng như trước. Thế nên các ông cần phải tu học như vậy.

Duyên xứ như trước. Có hai Bí sô một già một trẻ cùng du hành nhân gian đến thành Thất La Phiệt. Bí sô già đi đến tinh xá Lộc Tử Mẫu. Sau khi đi vào vườn Cấp Cô Độc, để cư trú một thời gian, Bí sô trẻ thỉnh một Bí sô làm y chỉ rồi thưa với vị thầy ấy:

– Bạch A Giá Lợi Da, con để y bát ở chùa kia, xin đến lấy về.

Thầy nói:

– Con tùy theo việc đi mau về.

Đáp:

– Nơi ấy không có việc gì khác thì con về ngay.

Sau khi lạy sát chân thầy, Bí sô này đến chùa kia. Trước đây, Tăng nơi đó có quy chế ai không có thầy y chỉ thì không được ở lại dù trong một đêm nên Bí sô này đến vị khác xin y chỉ. Vào sáng sớm, ý vị này muốn về nên đến phòng thầy gõ cửa, thưa:

– Con xin kính lễ A Giá Lợi Da, thân tứ đại ngài khỏe không?

Thầy đáp:

– Không khỏe.

Vị này suy nghĩ: “Thầy đang bệnh mà ta bỏ đi ngay thật không nên. Vì việc này mà Thế Tôn chế định cần phải y chỉ để săn sóc nhau. Nay, ta nên ở lại chờ thầy hết bệnh sẽ đi”.

Sau khi phục vụ cho thầy hết bệnh, vị này thưa:

– Xin thầy trông nom ngọa cụ, con muốn ra đi.

Thầy nói:

– Con có thiếu thốn gì không?

Đáp:

– Không thiếu gì cả nhưng nguyên ý con không tính ở đây, chỉ tạm đến để lấy y bát của mình. Vì chúng này có chế định tạm trú một đêm cũng phải có y chỉ, con sợ pháp của tăng nên thỉnh y chỉ, thấy thầy có bệnh con suy nghĩ thầy đang bị bệnh mà ta bỏ đi thật không đúng, nay xin nói rõ ý mình.

Thầy khen:

– Lành thay! Lành thay Cụ thọ! môn nhân, cộng trú đối với thân giáo sư và quỹ phạm sư nên chăm sóc nhau. Nếu có các môn nhân, cộng trú khác đối với hai thầy cũng nên như vậy, tăng trưởng thiện pháp như hoa sen vượt lên khỏi nước, đây là việc thiện, con lên đường bình an, thường nên cẩn thận chớ có phóng dật.

Vị này đảnh lễ thầy, từ giả ra đi, dần dần về vườn Cấp Cô, đến gặp thầy chắp tay lễ kính. Thầy nói:

– Lành thay Cụ thọ! Vừa về đến, vì sao ở lâu vậy?

Vị ấy đem sự việc trình bày hết cho thầy biết. Thầy nói:

– Lành thay Cụ thọ! Ông khéo làm được như vậy, là đã kính trọng chăm sóc thầy mình, làm cho thiện căn ngày đêm tăng trưởng như hoa sen trong nước.

Vị thầy lại suy nghĩ: “Vì trước đây đã y chỉ (người khác) nay nên cho thọ lại y chỉ không?”

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Có chuyện đi tạm thời, tính trở lại, nên y chỉ theo thầy cũ không phiền thọ y chỉ lại.

* Duyên xứ như trước. Có một Bí sô chuyên tu tập tịnh lự. Một Bí sô nhỏ khác cầu vị này làm y chỉ. Vị này suy nghĩ: “Như lời Phật dạy, thà làm đồ tể chứ không nên cho người khác xuất gia và thọ cận viên mà không dạy bảo. Với người cộng trú đã như vậy thì đối với môn nhân cũng thế. Ta tu thiền định không có điều kiện dạy bảo vậy ta nên gửi cho vị khác nhờ dạy bảo đọc tụng”.

Vị này đến gặp một Bí sô nói:

– Cụ thọ! Xin dạy kinh cho người này.

Đáp:

– Tôi dạy đọc khi thầy cam kết nếu có người kia thiếu thốn sẽ cung cấp, thì tôi vâng theo.

Nói:

– Nếu họ có thiếu thốn, tôi sẽ tự cung cấp.

Sau khi được dạy bảo một thời gian, vị kia bị bệnh. Vị thầy y chỉ phải như pháp cung cấp làm cho hết bệnh. Vị thầy y chỉ bị nhiễm bệnh, vị kia không chăm sóc lại thầy mình. Ba lần như vậy, vị kia vẫn không phục vụ thầy.

Thầy bảo:

– Ông hãy đi cầu y chỉ khác.

Đáp:

– Được thầy làm y chỉ chính là ban ân, con không bị một khuyết điểm gì, vì sao lại đuổi đi?

– Ông không khuyết điểm nhưng tôi có. Khi ông bị bệnh thì tôi đích thân săn sóc. Tôi bệnh đến lần thứ ba mà ông vẫn không ngó đến. Ông đã có hành động không kính trọng như thế cho nên nếu có ai cho ông y chỉ thì ông nên ở với vị ấy.

Vị ấy phải im lặng không thể đáp được.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Đối với thầy y chỉ phải phục vụ, xem thầy như cha mẹ. Ai làm trái bị tội vượt pháp.

Bấy giờ có vị giáo độc A Giá Lợi Da bị bệnh, đệ tử thọ pháp lại không chăm sóc nhưng khi thầy hết bệnh lại đến học hỏi kinh. Thầy nói:

– Ông đi đi, khi ta bị bệnh, ông chẳng khi nào ngó đến vậy ai lại có thể dạy bảo ông học tập, hãy tìm đến người khác để dạy bảo cho.

Người đệ tử phải im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên săn sóc thầy y chỉ, đối với thầy giáo độc cũng phải cung cấp.

Vào một lúc khác, cả hai thầy y chỉ và giáo độc đều bị bệnh, không biết nên cung cấp cho vị nào. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Người nào có khả năng nên cung cấp cho cả hai thầy, nếu không khả năng, có thể cung cấp cho thầy y chỉ. Nếu không có thầy giáo độc thì được ở tùy ý nhưng không có thầy y chỉ thì không được cư trú.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô cho người kia xuất gia và thọ cận viên rồi bỏ họ đó, đi du hành nhân gian, không cung cấp y thực và dạy bảo giáo pháp gì cả. Người đệ tử này phải cầu y chỉ với vị khác. Vị thầy y chỉ này hổ trợ y thực và dạy bảo giáo pháp cho người này đúng như Thế Tôn dạy bằng bốn nhiếp pháp là bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Người môn nhân kia đối với thầy y chỉ rất yêu kính gấp bội, ý không muốn rời ra.

Thời gian sau đó, sau khi du hành xong, vị thân giáo sư của người kia trở về vườn Cấp cô. Các Bí sô trẻ tuổi đều nghênh tiếp, Bí sô lớn tuổi đều chào đón . Tuy thấy, nhưng người đệ tử cũ vẫn không rời chỗ ngồi. Các Bí sô bảo:

– Thấy Tôn giả đến, người trẻ đều nghênh tiếp, người già chào thiện lai, vì sao thấy Bổn sư mà ông không rời khỏi chỗ ngồi, có hợp lý không?

Đáp:

– Ông ấy cho tôi xuất gia thọ cận viên nhưng chẳng giúp đỡ về y thực, dạy bảo giáo pháp mà khiến tôi nhớ đến để thấy mà nghênh tiếp hay sao?

Bí sô nói:

– Chớ nói lời ấy. Như lời Phật dạy, nếu người nào nương dựa vào thầy, cạo bỏ râu tóc mặc pháp phục, với lòng tin thanh tịnh, xuất gia tu hành trong Phật pháp, mà trọn đời cúng dường tứ sự cho thầy cũng chưa thể báo được ân. Ông nói như vậy thật không đúng lý.

Vị kia im lặng. Bí sô bạch Phật.

Phật dạy:

– Khi trông thấy thầy, đệ tử môn nhân phải đứng dậy. Nếu gặp lại thân giáo sư thì xả ngay y chỉ.

Như lời Phật dạy, gặp thân giáo sư thì xả y chỉ, các Bí sô không biết như thế nào … sẽ nói rõ ở sau.

* Duyên xứ như trước. Có Bí sô làm y chỉ cho một thiếu niên Bí sô. Sau nữa tháng đến khi trưởng tịnh, người kia đến gặp thầy thưa:

– A Giá Lợi Da! Con xin đảnh lễ có việc thưa thỉnh, muốn thủ trì trưởng tịnh.

Thầy nói:

– Hiền thủ! Vì sao tôi được làm thầy của ông?

Đáp:

– Con đã nhận A Giá Lợi Da làm thầy y chỉ.

– Như ông ngạo mạn không biết kính trọng, ai cho y chỉ, hãy tùy ý đi tìm thầy y chỉ khác.

Người đệ tử im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Do các Bí sô hằng ngày không kính lễ thầy mình ba lần nên có lỗi như vậy. Vì thế nên biết, môn nhân đệ tử mỗi ngày ba lần phải đích thân đến lễ kính hai thầy”.

Ngài dạy các Bí sô:

– Vì vậy, đệ tử môn nhân các ông hằng ngày ba lần phải đích thân đến lễ kính hai thầy.

* Duyên xứ như trước. Bí sô nọ làm y chỉ cho người trẻ tuổi, nuôi dưỡng cung cấp thương yêu như con. Người đệ tử có việc phải đi đến trú xứ khác, bạch với thầy:

– A Giá Lợi Da! Xin ngài trông nom phòng xá ngọa cụ, con muốn du hành nhân gian.

Thầy đáp:

– Con có thiếu thốn gì không?

Đáp:

– A Giá Lợi Da! Con không thiếu gì cả, chỉ muốn du lịch trong nhân gian, không bao lâu sẽ về.

Thầy nói:

– Đi nữa đường, nếu con hối hận thì nên quay trở về.

Đáp:

– Rất đúng! Con xin vâng lời dạy sẽ về.

Đi nữa đường, vị này sinh hối hận nên suy nghĩ: “Ta cần gì thầy y chỉ đều cung cấp, ta bỏ vị ấy mà đi, thật không hợp lý vậy nên trở lại”.

Trông thấy vị ấy trở lại trú xứ, vị thầy hỏi:

– Con có quên gì không mà trở lại?

Đáp:

– Con không bỏ quên gì cả nhưng nữa đường suy nghĩ: ta cần gì, thầy y chỉ đều cung cấp, vậy còn cầu gì nữa ở ngoài mà du hành, nên con trở lại.

Thầy nói:

– Rất tốt.

Thầy lại suy nghĩ: “Nên y chỉ như cũ hay cho y chỉ lại?”

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nếu thầy y chỉ có tâm thương mến nhưng môn nhân không có tâm thương mến thì gọi là không xả y chỉ. Nếu thầy y chỉ không có tâm thương mến nhưng môn nhân có tâm thương mến thì cũng gọi là không xả y chỉ. Nếu cả hai đều có tâm thương mến cũng không gọi là xả. Cả hai đều xả thì gọi là hết y chỉ.

* Duyên xứ như trước. Một Bí sô nọ làm thủ chúng, có nhiều thiếu niên đến học tập. Một hôm, vị thầy bỗng nhiên bị bệnh nhưng những người theo học không ai chăm sóc thầy. Đến lần thứ ba, họ vẫn không hỏi han đến. Khi thầy hết bệnh, các đệ tử đều đến thưa với thầy xin dạy học tập hoặc xin dạy tụng.

Thầy nói:

– Cụ thọ! Ta bị bệnh ba lần, các ông chẳng có ai đến trông nom ta. Ai thấy các ông ngạo mạn như vậy mà dạy cho thì hãy đến học với họ.

Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Nên chăm sóc thầy dạy đọc tụng.

Họ lo chăm sóc thầy, bỏ phế việc tu tập thiện pháp. Phật dạy:

– Nên chia phiên nhau.

Bấy giờ có một Bí sô già yếu trước đó đã đến y chỉ, người khác báo:

– Ông già, ngày mai đến lượt ông.

Đáp:

– Vì sao ta cứ túc trực với thầy mãi vậy. Các ông an nhàn còn ta luôn phục vụ.

Những người khác nói:

– Đây là việc thiện như lời Phật dạy: “Ai chăm sóc người bệnh là chăm sóc Ta”. Ông là trượng phu tốt tùy ý nên làm.

Vị này liền chăm sóc thầy nhờ vậy hết bệnh, đến thưa:

– Xin thầy dạy con tụng kinh.

Đáp:

– Khoan đã, chưa đến lượt ông.

Lần sau đến thưa:

– Dạy con tụng thuộc lòng.

Đáp:

– Chưa đến lượt ông.

Vị này thưa thầy:

– Cung cấp phục vụ là đến lượt con, dạy đọc tụng kinh đến phiên người khác. Xin thầy ở lại an ổn, con đi nơi khác.

Thầy nói:

– Khoan đã, ông cần gì cứ nói, ta đều làm hết.

Vị này im lặng. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Đối với người thường phục vụ không nên xem như người khác. Không nên bỏ họ để đến lượt người khác.

Bấy giờ có hai người một thông minh, một chậm lụt. Khi dạy người thông minh thì dùng văn dài, người chậm lụt bị bỏ sót.

Phật dạy:

– Nên dạy lại.

* Duyên xứ như trước. Lục chúng Bí sô cùng đến nhà môn đồ. Họ đưa giường ra mời, cả sáu người cùng ngồi làm giường bị sập nên cùng nhau cười lớn. Các Bí sô khác thấy vậy, nói:

– Cụ thọ! Làm việc phi pháp như vậy chẳng biết xấu hổ mà còn cười lớn.

Họ cùng nhau đáp:

– Chẳng lẽ tôi uống rượu ăn hành tỏi hay sao?

– Không bao lâu nữa, cũng sẽ thấy các ông làm.

Họ hỏi:

– Tôi có phi pháp gì?

Chẳng lẽ không thấy giường hư nặng à?

Đáp:

– Chẳng lẽ gỗ không còn và thợ mộc chết hết hay sao?

Bí sô đành im lặng, đem bạch Phật. Phật dạy:

– Không được sáu người cùng ngồi một giường.

Họ lại ngồi năm người một giường và bị lỗi như trước, bốn người cũng vậy. Phật dạy:

– Không được bốn người. Trên một giường, ba người được ngồi, nếu gỗ quá cũ chỉ ngồi hai người. Giường nhỏ chỉ ngồi một người. Ai làm vi phạm bị tội vượt pháp.

Nhiếp tụng bốn trong biệt môn bốn:

Dưỡng bệnh trừ tánh tội

Tương viên bất thăng thọ,

Vương thần bất thọ giới

Trảm thủ bất ưng vi.

* Duyên xứ như trước. Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

– Như lời Phật dạy, nếu gặp người bệnh nên phục vụ cho họ, vậy dùng những vật gì để cung cấp?

Phật dạy:

– Này Ô Ba Ly! Chỉ trừ tánh tội, còn các vật thanh tịnh khác, tùy ý cung cấp.

* Duyên xứ như trước. Cụ thọ Ô Ba Nan Đà có một cầu tịch muốn thọ cận viên nên mời yết ma sư, bình giáo sư và bảy vị khác rồi đưa cầu tịch đến cầm theo tọa vật. Vị này, đến nơi đàn tràng trước, rưới nước quét dọn mặt đất trải tọa cụ nhưng mọi người vẫn chưa đến. Ô Ba Nan Đà nhìn sang hai bên thấy hoa nở trên cây nên sai cầu tịch:

– Ông hãy hái hoa dâng lên tăng chúng.

Vâng lời, cầu tịch leo lên hái hoa, bị rơi xuống đất gãy tay nên không thọ cận viên được. Bí sô bạch Phật. Phật dạy:

– Các ông nên biết như đệ nhất thái tử của vua Chuyển luân sắp thọ lễ quán đảnh để lên ngôi vua, trong thời gian ấy phải giữ gìn bội phần. Người muốn thọ cận viên cũng như vậy, phải khéo yêu mến che chở, cho nên không được sai họ leo lên cây cao. Ai sai họ leo cây, bị tội vượt pháp.

* Duyên xứ như trước. Trưởng giả tên Quảng Đại, là người tin tưởng của vua Thắng Quang. Một hôm, nhân có lỗi nên trưởng giả bị vua khiển trách. Ông ta suy nghĩ: “Đối với quốc chúa, thật khó phục vụ lâu dài, vậy phải tránh xa. Ta nên đi cầu xuất gia”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, ông ta đi đến rừng Thệ Đa. Thông thường, Lục chúng Bí sô cắt một người canh cửa chùa. Đang đứng trước cửa, thấy Quảng Đại đến, Ô Ba Nan Đà dùng lời ngon ngọt nói:

– Xin chào! Làm sao khó gặp ngài như trăng đầu tháng vậy?

Đáp:

– Đại Đức! Chẳng lẽ ngài không nghe người đời có câu: ít gặp thì kính, thường thấy nên khinh.

Hỏi:

– Này Quảng Đại, vì sao đến đây?

Đáp:

– Thánh giả! Phàm là quốc vương, thật khó phục vụ, nay tuy vừa ý họ nhưng sau cùng cũng bị diệt thân. Tôi muốn xuất gia, mong ngài tế độ cho.

– Hiền thủ phát được tâm này thật là việc tốt đẹp. Người xuất gia có năm lợi ích thù thắng nói rõ như trước. Chư Phật, Thanh văn và các bậc trí đều cùng khen ngợi. Nay thật đúng lúc.

Họ đưa Quảng Đại đi xuất gia và thọ cận viên.

Bấy giờ, vua Thắng quang hỏi quần thần:

– Không thấy Quảng Đại, vì bệnh phải không?

Đáp:

– Ông ấy không bệnh nhưng bị đại vương khiển trách nên đã bỏ đi, đến rừng Thệ Đa xuất gia.

Vua hỏi:

– Ai làm việc này?

Đáp:

– Thánh giả Ô Ba Nan Đà.

Nghe như vậy, nhà vua nổi giận sai sứ giả đến báo:

– Thánh giả! Người bị tôi khiển trách, ngài liền cho xuất gia vậy nay nên độ cho tôi cùng thái tử Ác Sinh và Thắng Man Hành Vũ cùng xuất gia luôn rồi ngài tự xưng vương thống lĩnh thành ấp.

Đến chùa, sứ giả trình bày đầy đủ lời vua phán.

Nghe lời này của vua, Ô Ba Nan Đà bảo sứ giả:

– Ông hãy đem lời ta về nói lại vua của ông, hãy đến chùa đem theo Ác Sinh, Thắng Man, Hành Vũ cùng nhau xuất gia. Ta sẽ làm vua nào có hại gì? Ta nào có đến nhà dụ dỗ Quảng Đại xuất gia đâu. Hắn tự đến cầu, ta mới tế độ, lợi ích luôn luôn được phước vô biên.

Nghe nói như vậy, nhà vua bất mãn chê trách. Các Bí sô đem sự việc bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Độ đại thần của vua có lỗi như vậy. Vì vậy, không nên vội độ những hạng này”.

Ngài bảo các Bí sô:

– Các ông nên biết, Ô Ba Nan Đà là kẻ ngu si, độ đại thần Quảng Đ?i xuất gia làm cho vua hiềm khích. Vậy nên Bí sô không nên độ đại thần xuất gia, thấy họ đến xin, cần phải gạn hỏi:

– Ông có phải là quan thần không? Nếu ai không gạn hỏi mà cho họ xuất gia, bị tội vượt pháp.

Sau khi Phật đã chế, có người ở nước ngoài đến, không ai biết rõ, vua bản quốc cũng chưa cho phép, đến gặp Bí sô cầu xin xuất gia. Họ đều ngờ vực không cho xuất gia.

Phật dạy:

– Nếu có những người ở nước ngoài như vậy, nên cho họ xuất gia, chớ nghi ngại.

* Duyên xứ như trước. Vào một lúc nọ, cụ thọ A Nan Đà vừa mới cạo râu tóc, vào sáng sớm mặc y mang bát vào thành khất thực, đi đến ngã đường kia. Có một Bà la môn là đại học sĩ đang ngồi trên tòa nhà cao đẹp rộng lớn giảng bốn minh luận cho năm trăm Bà la môn trẻ. Vị bác sĩ này ngạo mạn tự cao không giữ lễ phép, tính tình độc ác, khinh miệt người khác. Thấy Tôn giả A Nan, ông ta sai đệ tử:

– Ngươi có thể dùng tay đánh vào đầu Sa môn trọc đầu này không?

Đáp:

– Làm được.

Vâng lệnh thầy, người đệ tử nắm tay đánh vào đầu Tôn giả.

A Nan Đà nhìn khắp bốn phía. Bà la môn càng thêm sân hận lại sai đệ tử đánh tiếp vào đầu Tôn giả.

Suy nghĩ: “Ta nhìn làm gì “, nên A Nan im lặng bỏ đi.

Về đến rừng Thệ Đa, sau khi thọ trai rửa bát xong, Tôn giả nói với các Bí sô:

– Cụ thọ! Không nên đi đến ngõ ấy.

Hỏi:

– Có nguy hiểm gì?

– Nơi đó có Bà la môn tính tình độc ác không biết lễ phép, dạy các đệ tử đọc minh luận, sai một đệ tử dùng tay đánh vào đầu tôi.

Bí sô hỏi:

– Thầy phạm lỗi gì làm cho họ nổi giận?

– Tôi không có lỗi, lại vừa có lỗi.

Hỏi:

– Việc ấy như thế nào?

Đáp:

– Tôi vốn không có lỗi, họ sai người đánh vào đầu. Vì tôi nhìn nên họ đánh thêm. Trước không lỗi nhưng sau có lỗi.

Nghe như vậy, Ô Ba Nan Đà hỏi:

– Tôn giả! Ngài nói gì vậy?

Đáp:

– Chỉ là chuyện nhỏ.

– Vừa rồi tôi chỉ nghe sơ qua, xin ngài nói lại.

Nghe nói lại đầy đủ, vừa gật đầu, miệng v?a ừ liên tục, Ô Ba Nan Đà suy nghĩ: “Ta đã biết cách trị kẻ tiểu nhân ấy rồi”.

Ô Ba Nan Đà bảo thợ cạo cạo ngược xuôi làm đầu sạch nhẵn rồi dùng dầu thoa cho bóng. Vào sáng sớm, mặc y mang bát vào thành Thất La Phiệt, đi dần đến chỗ Bà la môn dạy học kia. Đang bận việc khác, họ không thấy Bí sô. Ngay trước nhà họ, Ô Ba Nan Đà đi qua lại nhiều lần. Thấy vậy, Bà la môn sai một đệ tử:

– Ngươi hãy đến đánh vào Sa môn trọc đầu kia.

Nghe nói như vậy, Ô Ba Nan Đà bảo Bà la môn:

– Người là vật chẳng biết gì, vì sao sai người khác mà không tự đi đánh?

Giận dữ nổi lên, Bà la môn đích thân đến dùng nắm tay đánh vào đầu Ô Ba Nan Đà . Ô Ba Nan Đà liền nắm lấy tay người kia và bảo:

– Này vật ngu si, A Nan Đà bị ngươi đánh, nay ta phải đưa ngươi đến gặp vua.

Ô Ba liền nắm tay hắn và lôi đi về phía trước. Bà la môn lên tiếng kêu các đệ tử đến nắm tay kia kéo lại. Những đệ tử cùng kế tiếp nhau kéo lại. Ô Ba Nan Đà có khí lực rất mạnh lôi cả người Bà la môn cùng năm trăm đệ tử đi đến cửa vua. Khi giận dữ, Lục chúng có khả năng đến như vậy. Đến cửa đền vua, cả cung điện đều chấn động. Thấy như vậy, vua hỏi tả hữu:

– Hãy ra cửa xem xét có việc gì mà Thánh giả Lục chúng đến đây?

Ra ngoài, họ thấy Ô Ba Nan Đà dẫn năm trăm Bà la môn trẻ cùng đến cửa, nên vào tâu vua:

– Thánh giả Ô Ba Nan Đà đang ở ngoài cửa.

Vua nói:

– Cho gọi vào.

Gặp mặt vua, Tôn giả hỏi:

– Đại vương! Giả như trước đây thánh giả A Nan Đà không xuất gia thì ở địa vị nào?

Vua đáp:

– Thánh giả! Sẽ làm Lực Luân vương.

– Vậy vua làm người nào?

Đáp:

– Trẫm là tùy tùng.

– Trước đây nhà vua có quy chế xem các Bí sô cũng như thái tử, Bí sô ny được xem như phi hậu, đặc cách việc này không chung với người khác. Đối với chúng tôi, vua rất thương yêu. Nhưng có Bà la môn nghịch lại lệnh vua, tự dùng tay đánh vào đầu thánh giả A Nan Đà rồi lại nổi sân đánh vào đầu tôi, việc này đúng không?

Nghe nói, vua cả giận sai cận thần:

– Khanh hãy đến chặt tay Bà la môn .

Đại thần liền đưa Bà la môn đến ngã tư đường, bảo cho mọi người biết. Bấy giờ, cha mẹ, thân tộc và các bạn bè của họ kéo tới khóc lóc như mưa, lên tiếng kêu gào nói:

– Khổ thay con tôi! Khổ thay con tôi!

Họ cùng nhau kéo tới thưa với pháp quan:

– Lành thay đại quan! Con tôi có tội nên vua ra lệnh chặt tay, đã phạm hiến pháp không phải phạt oan nhưng Bà la môn sống bằng tay phải, nếu ngài chặt tay trái thật là ban ân.

Nghe vậy, đại thần chặt tay trái. Sau đó, khi vết thương ở tay của Bà la môn này vừa lành, liền che tay trái đưa tay phải lên làm dấu chỗ đọc trong sách.

Từ xa trông thấy họ đưa tay lên, Ô Ba Nan Đà rất phẫn nộ, trở lại gặp vua, tâu:

– Đại vương! Làm theo đúng pháp lệnh của vua nhưng lại thành khoái lạc.

Tuy biết trong nước không có việc này, vua vẫn hỏi:

– Thánh giả! Ta có làmviệc gì?

Đáp:

– Trước đây vua ra lệnh chặt tay Bà la môn nhưng tay họ vẫn còn.

Vua gọi đại thần lại, hỏi:

– Sao không chặt tay Bà la môn?

– Đã chặt rồi.

– Nếu vậy, vì sao thánh giả Ô Ba Nan Đà thấy họ đưa tay dạy bảo?

Đại thần tâu:

– Thấy cha mẹ của họ khóc lóc van xin vì Bà la môn sống bằng tay phải, mong được chặt tay trái. Thế nên, thần chặt tay trái của hắn.

Vua phán:

– Khanh vì cha mẹ hắn nên chặt bên trái, nay theo lệnh ta chặt bên phải.

Đại thần tuân lệnh đến chặt bên phải. Không còn hai bàn tay, Bà la môn phải thả thỏng hai tay.

Một hôm, Ô Ba Nan Đà đi qua bên cạnh, hỏi:

– Vì sao thả hai tay không như ngày xưa đến đánh vào đầu ta?

Nghe vậy, người kia đau buồn im lặng không biết nói gì. Khi ấy các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ cùng mọi người đều bất mãn nói:

– Sa môn Thích tử không có từ bi gây việc hành hình, tạo sự đau khổ, chặt tay của người.

Bí sô bạch Phật. Phật suy nghĩ: “Khi Bí sô chặt tay của người gây ra lỗi như vậy, thế nên Bí sô không được chặt tay chân của người”.

Ngài bảo các Bí sô:

– Ô Ba Nan Đà là kẻ ngu si, làm trái pháp Sa môn, gây việc không được làm, đã bỏ tục xuất gia vào giáo pháp của Ta, lại làm nghiệp ác. Bí sô nào chặt tay chân người, phạm tội Tốt Thổ La Để Dã.

Các Bí sô đếu có nghi vấn, thưa Thế Tôn:

– Vì sao cụ thọ A Nan Đà hộ vệ Bà la môn ấy còn Ô Ba Nan Đà thì có ý báo thù?

Phật dạy:

– Chẳng phải ngày nay A Nan Đà có tâm ủng hộ, Ô Ba Nan Đà gây việc báo thù chặt tay của người. Các thầy nên lắng nghe, thời quá khứ trong khu vườn kia với đầy đủ hoa trái ao tắm, có một ẩn sĩ ở đó, chỉ ăn củ trái uống nước để sống, mặc y vỏ cây không mong muốn gì cả, ngồi kiết già dưới gốc cây, tư duy ý nghĩa của pháp. Trên cây có con khỉ hái trái cho rụng lổ đầu vị này. Vị ẩn sĩ nói kệ:

Ta không nghĩ đến chuyện

Làm ngươi khổ đến chết.

Do ngươi tự gây tội

Bị quả báo giết mình.

Trước đây, vị ẩn sĩ quen biết với người thợ săn. Có việc ra ngoài, thợ săn vào rừng đến dưới gốc cây có trái kia. Có việc nên ẩn sĩ đi khỏi chỗ ấy. Thấy không có ẩn sĩ ở đó nên thợ săn tạm thời nghỉ dưới gốc cây.

Bấy giờ, con khỉ lấy trái lớn ném vào đầu thợ săn. Đầu thợ săn vốn không có tóc, bị trái kia đánh vào nên chảy máu. Bị đau đớn cả tâm can, thợ săn ngững nhìn lên cây thấy con khi đang chuyền trên cành cây. Ông ta lấy cung bắn bằng tên độc. Con khỉ rơi xuống đất chết.

– Này các Bí sô, chớ có nghi ngờ, vị ẩn sĩ ngày xưa nay chính là A Nan, con khỉ nay là Bà la môn, thợ săn nay là Ô Ba Nan Đà. Ngày xưa, nó được A Nan Đà hộ trì, bị Ô Ba Nan Đà báo thù cho đến ngày nay cũng như vậy một người giữ, một người bỏ. Vì vậy nên biết nghiệp duyên đã tạo không bị mất … nói rộng như nơi khác.