Đại Tập 57 · Bộ Kinh Tập IV · Số 490–584

Số 535 - Kinh Thân Nhật

SỐ 535

KINH THÂN NHẬT

Hán dịch: Đời Tây Tấn, Tam tạng Trúc Pháp Hộ,

người nước Nguyệt Chi.

Nghe như vầy:

Một thời, Phật cùng với chúng đại Tỳ-kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị, trú tại đỉnh núi Linh thứu, thuộc thành Vương xá.

Bấy giờ, trong thành Vương xá, có đại Trưởng giả giàu có, tên là Chiên-la-nhật, của báu nhiều vô lượng, kính tin pháp Phật, cúng dường chúng Tăng, tinh tấn không ai bằng.

Trưởng giả có người em tên là Thân Nhật, không tin pháp Phật, tin theo các tà đạo, thấy anh hầu hạ chánh pháp thì ôm lòng giận ghét. Ông ta hầu hạ ngoại đạo tên là Bất-lan Ca-diếp.

Một hôm Bất-lan Ca-diếp và năm trăm ngoại đạo gọi Thân Nhật lại nói:

–Nay chỉ có anh của ông là không chịu theo ta, không biết đạo chân chánh mà lại tin theo Phật.

Chiên-la-nhật biết việc các ngoại đạo bàn luận, ông bảo Thân Nhật:

–Ngày mai tôi muốn mời thầy của chú. Các vị ấy có chịu hạ mình đến nhà tôi không?

Thân Nhật đáp:

–Nên đến đó thỉnh trước.

Thân Nhật liền đi đến chỗ các thầy của mình, quỳ gối thưa:

–Nay anh con muốn hàng phục, thỉnh mời các đại nhân. Ngày

mai, xin các vị vui lòng đến nhà con thọ thực.

Các sư nói:

–Tốt lắm!

Các sư liền nhận lời mời.

Lúc đó, Thân Nhật trở về báo lại cho người anh:

–Hôm nay các sư đã nhận lời. Ngày mai sẽ đến.

Khi ấy, Chiên-la-nhật sai nhiều người giúp việc đào cái hầm lớn sâu năm thước, ngay giữa cửa, rồi đem bùn xanh đổ đầy hầm. Sau đó phủ lên một lớp đất bùn mỏng, làm cho bằng phẳng. Lại chuẩn bị sẵn năm trăm cái giường lỏng một chân, dùng vải che lại. Lại lấy năm trăm bát đựng sữa bò chín, chuẩn bị sẵn sàng, đợi các sư ngoại đạo đến.

Sáng hôm sau, Thân Nhật đến thỉnh các sư.

Các Ni-kiền Tử không có phép tắc, đi đứng lộn xôn, chen nhau vào ngồi trước, không nhường cho người trên. Họ vừa đến cửa, hấp tấp chạy tới, liền rơi xuống hầm bùn, làm dơ y phục. Các sư đều sân giận, muốn bỏ về.

Lúc ấy, Chiên-la-nhật sai người kéo giữ lại, dùng lời khuyên giải:

–Đây là hầm bùn cũ, Đạo nhân không biết mới rơi xuống đó. Không phải cố ý, xin chớ có sân giận. Xin mời các sư đến thọ thực, thay y phục rồi vào dùng cơm.

Các sư đi vào trong, được người nhà dâng cho bát sữa, các sư cầm lấy rồi tìm chỗ ngồi. Vừa ngồi xuống, các giường đều nghiêng sụp, năm trăm Đạo nhân đều ngã xuống đất, bát sữa đổ đầy mặt và y phục các sư. Lúc đó, các Đạo nhân càng tức giận, bảo Thân Nhật:

–Hôm nay ông cùng với anh ông âm mưu làm xấu chúng tôi. Việc này thật không nhỏ đâu!

Khi ấy, Thân Nhật cũng rất buồn. Đạo nhân tức giận muốn bỏ đi.

Bấy giờ, Chiên-la-nhật kéo giữ lại, dùng phương tiện thí dụ, nói:

–Khi các ông rơi xuống bùn, thân thể đen bẩn, thật là hôi nhơ, giống như đạo các ông. Bây giờ dính sữa trắng, màu này tinh khiết, ví như đạo Phật. Các ông cũng có thể bỏ đạo tà thuật của các ông mà đến với đạo pháp chúng tôi.

Các ngoại đạo không nghe theo, tức giận bỏ đi.

Sáng ngày mai, Thân Nhật đến gặp các thầy của mình, quỳ gối thưa:

–Anh con không ý thức, đã làm việc phi pháp. Con thật không biết, xin các sư thương xót, đừng quở trách con. Tuy vậy, hôm nay, con sẽ báo oán việc ngày hôm qua cho các sư. Anh con chỉ làm hầm bùn và sữa để làm xấu và hại các sư. Nay con báo oán còn hơn thế nữa. Con sẽ thỉnh vị thầy mà anh con tin theo. Con sẽ đào hầm sâu năm trượng ở giữa cửa, để lửa vào trong đó, rồi phủ lên lớp đất mỏng. Con sẽ dọn bày thức ăn trộn thuốc độc. Khi Phật đến, nếu không rơi xuống hầm lửa thì cũng bị cơm trộn thuốc độc giết hại. Ý các sư thế nào?

Khi ấy các sư đáp:

–Như Phật Thế Tôn, Thánh trí dũng mãnh, thấy được các việc trong quá khứ, vị lai, những điều người khác bàn bạc Phật đều biết trước. Tuy ông muốn làm vậy, e rằng không thể được. –Trước hết, con sẽ thỉnh họ đến. Nếu họ nhận lời, tức là không biết, còn nếu chắc là bậc Thánh minh thì không nhận lời thỉnh của con.

Các sư nói:

–Hay lắm!

Khi ấy, Thân Nhật ra khỏi thành Vương xá, đi tới núi Linh thứu, đến trước Phật, chắp tay vái chào, bạch Phật:

–Con muốn thỉnh Phật và các đệ tử. Nguyện xin Phật vui lòng đến nhà con dùng bữa cơm đạm bạc.

Phật bảo:

–Tốt lắm!

Lúc đó, Thân Nhật vui mừng ra về. Rồi trở lại bạch với các thầy mình:

–Phật đã nhận lời mời, như vậy là không biết. Chúng ta chỉ việc đào hầm, làm thức ăn trộn thuốc độc thôi.

Lúc ấy, các ngoại đạo đều rất vui mừng, bàn bạc với nhau rất vui vẻ.

Thân Nhật có con tên là Chiên-la-pháp (Hán dịch là Nguyệt

Quang Đồng tử), đời trước đã có nhân duyên học kinh đạo Phật, có thần lực, ý chí dũng mãnh, hướng về Đại thừa. Đồng tử thưa với cha:

–Phật là Bậc Đại Thánh, chứng đắc thần thông, biết trước mọi việc đến vô cùng, thấy rõ việc đến vô tận, đến ý nghĩ của loài côn trùng Phật cũng đều biết trước. Cha chớ nên tin theo lời nói xấu ác. Không đúng mà mắc tội nặng.

Chiên-la-pháp lại tiếp tục thưa cha:

–Giả sử đến kiếp tận, lửa cháy khắp ba ngàn cõi nước, lấy các chất độc nhiều như núi Tu-di cũng không thể làm động một sợi lông của Phật, huống chi là hầm lửa nhỏ này mà muốn hại Phật! Việc cha làm ví như lửa con đom đóm, dùng ánh sáng nhỏ mà muốn che mặt trời, mặt trăng, giống như chim nhỏ muốn lấy thân mình làm lở núi Thiết vi, ngược lại bị tan nát thân, chứ không thể làm gì được! Nay hành động của các ngoại đạo cũng như vậy, cha không nên thỉnh Phật.

Người cha không tin, vẫn làm theo âm mưu trước.

Sáng ngày mai, Trưởng giả sai người đến gặp Phật, thưa:

–Vật thực cúng dường đã xong, xin Phật vui lòng đến nhà con.

Lúc đó, Như Lai khởi tâm hướng đến, phóng ra ánh sáng lớn chiếu soi tất cả.

Khi ấy, mười phương đều có mười vị Bồ-tát đều là bậc A-duy-nhan (Nhất sinh bổ xứ). Mỗi vị Bồ-tát, đều cùng với trăm ức vô số Bồ-tát bay đến đại hội. Các vị đều đem theo hoa quý, hương thơm Chiên-đàn và các vị ca nhạc cúng dường Thế Tôn. Các vị đến thành Vương xá muốn được xem Như Lai cảm hóa Thân Nhật.

Bấy giờ, nhà Thân Nhật có ánh sáng màu vàng, sáng như mặt trời.

Chiên-la-pháp thưa:

–Hôm nay Phật hiện ánh sáng sắc vàng ở nhà ta. Phật vì nghĩ đến nhà ta, nên có sự cảm ứng này. Ngài có thể đến đây mà không cần phải sai người đón rước.

Người cha vẫn không tin.

Khi ấy, đệ nhất phu nhân của Thân Nhật, tên là Nguyệt Vũ, mẹ

của Chiên-la-pháp, thấy việc biến hóa lạ thường này, lòng rất vui mừng hớn hở, phát tâm Chánh chân Vô thượng.

Bấy giờ, Chiên-la-pháp thưa mẹ:

–Mẹ nên bảo năm trăm phu nhân trang sức để ra tiếp đón Như Lai. Vì sao? Vì Thế Tôn khó gặp, hàng trăm ngàn kiếp mới có Phật ra đời.

Năm trăm phu nhân đều nghe theo, vui vẻ ra chào đón Phật.

Khi Phật vào thành, chân vừa bước đến ngạch cửa, ba ngàn cõi nước chấn động mạnh, những người bệnh tật đều hết bệnh, người mù thấy được, người điếc nghe được, người câm nói được, người què đi được, người bị trúng độc chất độc không thể làm hại, các nhạc khí không đánh tự kêu, vàng bạc bảy báu đều phát ra âm thanh, chim bay, thú chạy, kêu hót rất hay…

Khi ấy, chư thần và các chúng trời nơi mười phương cùng các vị thần lớn, không thể tính đếm được, cùng theo nhau đến nhà Thân Nhật.

Phật vừa bước lên hầm lửa, hầm lửa biến thành ao tắm. Trong đó mọc lên hoa sen lớn như bánh xe, hoa có ngàn cánh, cọng sen bằng bảy báu, màu sắc tươi đẹp. Phật đi trên hoa sen đó, các Bồ-tát đi trên hoa có năm trăm cánh, đệ tử đi trên hoa có năm trăm cánh.

Thân Nhật thấy hầm lửa biến hóa như vậy lòng rất kinh sợ, cúi đầu làm lễ.

Phật vào trong nhà, các Bồ-tát, đệ tử đều đã ngồi yên.

Thân Nhật tự biết lỗi lầm đứng trước Phật, thưa:

–Con rất ngu si, không biết gì, nên làm việc phi pháp. Trong thức ăn hôm nay, đều có trộn thuốc độc, xin Đức Thế Tôn chờ chốc lát để con làm thức ăn khác.

Phật bảo:

–Ông cứ đem thức ăn tẩm thuốc độc đến dọn cho ta.

Thân Nhật vui vẻ làm theo lời Phật, phân chia thức ăn cho tất cả. Phật và đại chúng thọ nhận và chú nguyện. Thức ăn có độc biến thành trăm vị, mùi thơm bay khắp mười phương. Những ai nghe mùi thơm của thức ăn này đều tự nhiên no đủ, thân được an ổn, đều phát tâm bình đẳng vô thượng.

Đại chúng ăn uống xong, năm trăm phu nhân và Chiên-la-pháp đảnh lễ Phật, rồi đứng qua một bên, Trưởng giả Thân Nhật tự lấy ghế nhỏ, ngồi ở trước Phật, thưa:

–Bạch Thế Tôn! Thế Tôn đã chứng đắc thần thông, đạt được ba trí. Những việc gì con nghĩ và làm, Phật đều biết hết, sao không kịp thời dạy bảo chúng con, để cho chúng con làm việc phi pháp, tạo ra tội ác này. Phật lẽ nào không biết chúng con bàn luận?

Phật bảo Thân Nhật:

–Thuở xưa, vào thời quá khứ, cách đây vô số kiếp, có Phật hiệu là Đề-hòa-kiệt Như Lai Chánh Đẳng Chánh Giác, trí tuệ vô lượng, hóa độ những người biếng nhác.

Một thời, Phật cùng với chúng Bồ-tát và vô số đại đệ tử đi vào thành. Bấy giờ, có Trưởng giả tên là Tỉnh Đà Vệ, vừa ra khỏi thành, gặp con gái Phạm chí xinh đẹp, ít ai sáng bằng, tay cầm hoa thơm đẹp.

Khi ấy, con của Trưởng giả liền lấy năm trăm đồng tiền bằng bạc mua hoa của cô gái, hoa có năm cành. Con của Trưởng giả đem tung lên cúng dường Phật. Phật bèn truyền thọ rồi nói: “Cách sau vô số a-tăng-kỳ kiếp, con sẽ được làm Phật, hiệu là Thích-ca Văn. Trong thời con làm Phật, sẽ có Trưởng giả tên là Thân Nhật, cùng với các ngoại đạo hợp nhau làm việc ác nghịch, đào hầm lửa, thức ăn có thuốc độc, mưu toan thử thách con. Tuy làm ác như vậy, nhưng được con hóa độ.”

Phật bảo Thân Nhật:

–Con Trưởng giả khi ấy nay chính là ta. Chính lúc được Như Lai thọ ký, ta liền đạt trí tuệ thiền định, biết trước tên họ của ông, huống chi là hôm qua các ông mưu toan bàn bạc việc này, lẽ nào Ta không biết. Nên biết, chư Phật rất khéo léo dùng đến trí tuệ, chỉ vì muốn đem nhân duyên để hóa độ cho người biết phát tâm.

Trưởng giả Thân Nhật nghe Phật dạy, liền đắc pháp nhẫn, bèn ca ngợi Thế Tôn:

–Trí tuệ của Như Lai vượt qua tất cả, biết rõ hôm nay con không mắc tội. Vì sao? Vì vào đời quá khứ, Phật Đỉnh Quang đã nói trước tên con, hôm nay con sẽ được Phật hóa độ. Do đó con mới nói là không bị mắc tội.

Bấy giờ, Phật thuyết pháp ở thành Vương xá có hàng ngàn trưởng giả, cư sĩ và năm trăm ngoại đạo đều phát tâm Chánh chân Vô thượng, năm trăm phu nhân đều chứng đắc quả vị Bất thoái chuyển.

Đồng tử Nguyệt Quang rời khỏi chỗ ngồi, tán thán Phật, rồi thưa:

–Vào đời sau, nếu con được làm Phật, nguyện cho cõi nước của con, tất cả mọi người đều không có tâm ác, ai cũng hiền lành chân thật. Nếu có những người quá ư xấu ác, vào đời năm trược xấu nhơ, trong cõi nước của con, con nguyện cũng sẽ hóa độ cho họ.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Ông có nghe Đồng tử Nguyệt Quang nói không?

Tôn giả A-nan thưa:

–Thưa, con có nghe.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Sau khi ta nhập Niết-bàn một ngàn năm, chánh pháp sắp chấm dứt, Đồng tử Nguyệt Quang sẽ ra đời ở nước Tần, làm bậc Thánh quân, thọ trì kinh pháp của ta, mở rộng sự giáo hóa, làm cho đạo của ta được phát triển mạnh lên. Nước Tần và các nước gần bên: Thiện Thiện (phía Tây nhà Hán), Ô Trường Quy, Tư Sơ Lặc, Đại Uyên, Vu-điền và các dân tộc Rợ đều tin theo Phật, tôn kính pháp, thọ làm Tỳ-kheo rất nhiều. Tất cả người nam, người nữ nào nghe kinh Thân Nhật, nếu trước kia đã phạm tội ác, nay đều được hết tội. Nên biết, Đức Thế Tôn ứng hiện hóa độ như vậy. Người có phạm tội ác nghịch còn được độ thoát, huống là là người chí thành học Phật đạo.

Phật giảng nói kinh xong, tất cả chúng hội đều vui vẻ làm lễ rồi lui ra.

Số 536 - Kinh Thân Nhật Nhi Bản

SỐ 536

KINH THÂN NHẬT NHI BẢN

Hán dịch: Đời Tống, Tam tạng Cầu-na Bạt-đà-la,

người nước Thiên Trúc.

Nghe như vầy:

Một thời, Phật ở trên núi Linh thứu, thuộc thành Vương xá. Bấy giờ, quốc vương, đại thần, trưởng giả, dân chúng đều kính trọng, vâng giữ giới của Phật.

Phật dạy quốc vương, các quan, trưởng giả, dân chúng: Không được sát sinh, trộm cắp, xâm phạm phụ nữ, xâm phạm của cải người khác; không được nói hai lưỡi, nói lời thô ác, nói dối, nói thêu dệt; không được ganh ghét, tham lam, nghi ngờ.

Nên tin làm thiện thì được phước lành, làm ác mắc quả báo xấu.

Điều mình không ưa thích, chớ đem cho người.

Những người nào học các ngoại đạo, không lãnh thọ giáo giới của Phật dạy thì nhà vua, trưởng giả, quan dân đều không cung kính. Sở dó không cung kính là vì đó chẳng phải là đạo chân chánh. Dạy người không có đạo đức, tự mình sát sinh, dạy người sát sinh; tự mình trộm cắp tài vật của người, dạy người trộm cắp tài vật của người; tự mình xâm phạm phụ nữ của người; tự mình nói hai lưỡi, nói thô ác, nói dối, nói thêu dệt; dạy người nói hai lưỡi, nói thô ác, nói dối, nói thêu dệt; tự mình ganh ghét, tham lam, nghi ngờ, dạy người ganh ghét, tham lam, nghi ngờ.

Khi ấy, trong nước có trưởng giả, thuộc một trong bốn tộc tánh, tên là Thân Nhật, tài sản rất nhiều, vàng bạc, châu báu vô số. Thân

Nhật cung phụng ngoại đạo, không cung kính đạo Phật, không tin kinh sách Phật. Các ngoại đạo ganh ghét Phật, cùng nhau hội họp, bàn luận với Thân Nhật:

–Nay Phật được nhà vua, cận thần, trưởng giả, quan, dân kính trọng, riêng chúng ta không được vua, cận thần, trưởng giả, quan, dân kính trọng. Phật thường nói: Biết các việc trong hiện tại, quá khứ, vị lai, còn biết trước những suy nghĩ trong tâm của người khác, biết họ đang nói điều gì, nghĩ việc gì. Nay ta có thể thử xem xét, Phật có nói đúng như vậy hay không. Thân Nhật nói:

–Nên thử như thế nào?

Các ngoại đạo bảo Thân Nhật:

–Nên làm một bữa cơm để thỉnh Phật, trong đó có trộn thuốc độc. Ngay cửa, đào một cái hầm sâu năm trượng, để lửa trong đó, trên phủ một lớp đất mỏng, để Phật đi trên đó, sẽ rơi xuống hầm. Nếu như Phật biết sự việc trong hiện tại, quá khứ, vị lai thì không nhận lời mời của ta. Còn như nhận lời mời, là không biết các việc trong hiện tại, quá khứ, vị lai. Hãy đào đất làm hầm, đặt bày thức ăn trong đó có tẩm thuốc độc.

Thân Nhật thưa:

–Dạ vâng, rất tốt!

Ông ta liền đi thỉnh Phật.

Phật nói:

–Rất tốt!

Thân Nhật trở về, báo với ngoại đạo, ngoại đạo nói:

–Người này thật không biết gì. Hãy mau đào đất làm hầm thôi!

Thân Nhật có một người con trai tên là Chiên-la-pháp, mười sáu tuổi, thông biết được việc đời trước, học đạo Phật, có thể biết được các việc trong hiện tại, vị lai, quá khứ. Chiên-la-pháp thưa với cha:

–Phật đã biết việc bàn luận của mình, không cần phải thử, cha chớ nên nghe lời người xấu ác, mà tự mình nhảy vào nước sôi, lửa bỏng.

Thân Nhật không tin theo lời con, liền sai người đào hầm, để

lửa trong đó, làm cơm có tẩm thuốc độc.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Ông hãy nên bảo các Tỳ-kheo: “Sáng ngày mai, đi trọ trai, không được đi trước Phật, mà đều phải theo sau Phật.”

Phật ngồi tư duy chánh đạo, các vua trời đều kinh động.

Thân Nhật sai người đến bạch Phật. Người ấy đến chỗ Phật, thưa:

Đã đến lúc, xin mời Ngài đến thọ trai.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Ông hãy bảo các Tỳ-kheo đắp y, mang bát đi theo sau Phật.

Các Tỳ-kheo vâng lời, đắp y mang bát đi theo sau Phật.

Vô số các vua trời và các quỷ thần đều đi theo.

Phật liền biến hóa đất thành màu vàng ròng, thẳng đến cửa nhà Thân Nhật. Vừa đến nơi, Phật liền phóng ra ánh sáng làm cho trong nhà Thân Nhật tất cả đều thành màu vàng.

Chiên-la-pháp thưa với cha:

–Nay Phật đã đến cửa thành, mười phương đều sáng như mặt trời. Phật cùng với các Tỳ-kheo và vô số các trời cùng đến. Phật đi trong chúng Tỳ-kheo và vô số chư Thiên, giống như mặt trăng sáng ở giữa các vì sao. Nay trong nhà cha sáng giống như vậy. Cha không nên thử Phật.

Thân Nhật cũng không tin lời con.

Phật đến cửa thành, vừa bước lên ngạch cửa, khắp cả thành liền chấn động mạnh: Người bệnh được khỏe mạnh, người mù được thấy, người điếc nghe được, người câm nói được, người bị độc, độc không gây hại được, người say cuồng được hiểu biết, người lưng gù được ngay thẳng, người sân giận đều làm cho vui vẻ. Các thứ nhạc, đàn không hầu… không đánh tự kêu. Các vòng châu ngọc của phụ nữ đều phát ra tiếng. Trăm thứ chim thú đều cùng nhau ca hót rất hay.

Phật đến cửa nhà Thân Nhật, hầm lửa sâu năm trượng đã biến thành ao tắm, trong ao mọc hoa sen. Phật đứng trên hoa sen có ngàn cánh, còn các đệ tử đứng trên hoa sen trăm cánh, tất cả đều bước trên hoa sen mà đi vào.

Thấy hầm lửa biến thành ao nước, trong ao lại mọc hoa sen, Thân Nhật rất kinh sợ, cúi đầu sát đất, chí thành thưa:

–Thức ăn hôm nay cúng Phật đều có tẩm thuốc độc, con lấy lại, xin làm thức ăn khác cúng Phật.

Phật bảo Thân Nhật:

–Thôi, khỏi làm thức ăn lại, hãy đem thức ăn có trộn thuốc độc đến đây.

Khi ấy, trên tòa, các Tỳ-kheo đều đã ngồi yên chỗ.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Ông hãy bảo các Tỳ-kheo chớ nên ăn. Cần phải vâng lời Phật dạy, chú nguyện rồi mới ăn. Phật liền chú nguyện:

–Trong thiên hạ có ba độc:

1.Tham dâm.

2.Sân giận.

3.Ngu si.

Phật không có ba độc này. Thuốc độc cũng không làm hại được. Người chí thành trì kinh pháp, độc cũng không làm hại. Các Tỳ-kheo hành đạo chân chánh, độc cũng không gây hại.

Phật nói vừa xong, thuốc độc trong thức ăn đều được tiêu trừ.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Ông hãy bảo các Tỳ-kheo thọ thực. Thuốc độc trộn trong thức ăn đều đã tiêu trừ.

Khi Phật và các Tỳ-kheo đã ăn uống xong, Thân Nhật liền bước lên trước, đầu mặt lễ sát chân Phật, quỳ gối chắp tay, thưa:

–Bạch Thế Tôn! Con vốn không có tội tình gì, chỉ do tin theo lời người xấu, dạy làm việc ác. Con nguyện theo Phật, cầu xin Phật rũ lòng thương xót xá tội cho con.

Phật giảng nói kinh cho Thân Nhật, Thân Nhật liền đắc quả thứ nhất: Tu-đà-hoàn, thọ năm giới, làm Ưu-bà-tắc:

1.Không sát sinh.

2.Không trộm cắp.

3.Không xâm phạm vợ của người khác.

4.Không nói hai lưỡi.

5.Không uống rượu.

Sau khi thọ giới xong, Thân Nhật đem cả đầu mình đảnh lễ sát chân Phật.

Số 537 - Kinh Việt Nan

SỐ 537

KINH VIỆT NAN

Hán dịch: Đời Tây Tấn, Cư sĩ Nhiếp Thừa Viễn.

Nghe như vầy:

Một thời, Phật và các Hiền giả nhóm họp tại nước Ba-la-nại-tư. Khi ấy, trong nước có một Trưởng giả, thuộc một trong bốn dòng họ lớn, tên là Việt Nan. Nhà Trưởng giả giàu có, châu báu, trâu ngựa, ruộng vườn, nhà cửa, đồ vật rất nhiều. Việt Nan là người tham lam keo kiệt, ganh tị, không tin đạo đức, không ưa ban cho. Ban ngày thường dạy người gác cửa: “Nếu có người đến xin, chớ có cho vào.”

Việt Nan có một người con, tên là Chiên-đàn, cũng rất tham lam keo kiệt. Việt Nan sau khi qua đời, cũng sinh lại trong nước này, làm con của vợ chồng người hành khuất mù.

Một hôm người chồng bảo:

–Nàng bệnh nặng, nay lại mang thai, tôi thì nghèo khổ, không đủ cơm ăn, áo mặc. Nàng hãy tự đi.

Nghe lời chồng nói, người vợ liền ra đi, chưa được bao xa thì gặp đống rác lớn, dừng nghĩ ở đó.

Đến chín tháng, người vợ sinh ra đứa bé, hai mắt đều mù. Người mẹ phải đi xin thức ăn về nuôi con.

Đến lúc con lên bảy tuổi, người mẹ nói:

–Mẹ nuôi con đã lâu rồi. Nay con hãy tự mình chống gậy, cầm bát đi xin, nói những lời bi thảm: “Ở đời, người nghèo rất khổ. Nay con bạc phước sinh vào nhà nghèo hèn, hai mắt lại mù, không thấy gì

cả, bị người khinh dể. Cho con xin chút ít thức ăn uống, để con đỡ đói, ví như trời mưa cho người khát được nước uống.”

Nghe mẹ nói như vậy, đứa bé liền đi xin từng nhà, rồi đến nhà Chiên-đàn.

Khi đứa bé vừa đến nơi, người canh cửa đã bỏ đi đâu đó, nên nó vào được trong sân, nói y lời mẹ dạy.

Khi ấy Chiên-đàn đang đứng ở nhà trên, nghe đứa bé mù nói vậy, liền nổi giận, kêu người canh cửa, hỏi:

–Ai cho đứa bé mù xin ăn này vào cửa?

Nghe gọi, người canh cửa rất sợ, liền kéo đứa bé mù đánh đập, đẩy ra ngoài cửa. Bị thương ở đầu, mặt, gãy cánh tay phải và bát đựng thức ăn rơi xuống đất bể nát, thân thể rất đau đớn, đứa bé kêu khóc thảm thiết.

Nghe tin con như vậy, người mẹ liền chạy đến chỗ con, nói:

–Người nào xấu ác, gây hại con ta? Con ta còn nhỏ, hai mắt lại mù, nó có lỗi gì mà phải chịu như vậy? Sao trời không thương xót!

Đứa bé thưa với mẹ:

–Con vừa vào trong cửa nhà này để xin. Có một người gọi lớn, nhiều người mạnh mẽ đến kéo con đánh đập, làm cho thân thể con bị tổn thương, rất đau đớn như vầy. Không bao lâu con sẽ chết! Lúc ấy, vị thần giữ cửa, liền kêu đứa bé, nói: –Con bị đau khổ này cùng còn nhỏ thôi. Sau này con bị đau khổ rất lớn, là do tội đời trước: Con giàu có của cải mà không ban cho nên nay chịu quả khổ này. Ở đời không có giàu sang mãi. Giàu sang mà không có lòng ban phát cho người thì cũng như không có tài vật, khi chết bị đau khổ. Lúc đó lo buồn, hối hận, đâu có ích gì!

Khi ấy, người đến xem rất nhiều, họ nói với nhau và tiếng đồn vang xa.

Với trí giác ngộ, Phật biết được, nên cùng các Tỳ-kheo vào thành khất thực. Trông thấy việc này,

Phật liền hỏi Tôn giả A-nan:

–Những tiếng gì mà ồn ào đến như vậy?

Tôn giả A-nan bạch Phật:

–Đó là sự việc đã xảy ra của mẹ con đứa bé mù.

Tôn giả A-nan liền chắp tay bạch Phật:

–Xin Phật thương xót, đi đến chỗ đứa bé này.

Phật im lặng không đáp.

Khất thực xong, lúc trở về, Phật liền đến đó. Thấy đứa bé mù bị thương đau đớn, Phật lấy tay xoa đầu, mắt. Đứa bé thấy những vết thương đau đớn liền được lành mạnh. Nhờ đó biết được nhân đời trước của mình.

Phật hỏi đứa bé:

–Đời trước, con là Trưởng giả tên Việt Nan phải không?

Đứa bé thưa:

–Vâng, phải.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Người ở đời rất ngu si. Một đời làm cha con với nhau mà không biết được.

Bấy giờ, Phật thuyết kinh để giải bày cho mọi người:

Người cầu con và của

Trong cả hai việc này

Rất buồn lo, khổ cực

Làm người mắc quả báo.

Có thân khó bảo tồn

Huống là con và của

Ví như nóng tháng hạ

Nghỉ mát bên gốc cây.

Trong chốc lát, sẽ đi

Thế gian không thường còn.

Tôn giả A-nan bạch Phật:

–Sau khi qua đời, đứa bé này sẽ sinh vào cõi nào?

Phật nói:

–Nó sẽ bị đọa vào đại địa ngục đến một kiếp.

Khi Phật thuyết giảng kinh này, hơn tám vạn người đều xả bỏ ba độc: tham, sân, si, chứng được mắt pháp. Các đệ tử đều vui mừng, làm lễ Phật rồi lui ra.

Số 538 - Kinh Ha-Điêu A-Na-Hàm

SỐ 538

KINH HA-ĐIÊU A-NA-HÀM

Hán dịch: Đời Đông Tấn, Sa-môn Trúc Đàm-vô-lan,

người nước Thiên Trúc.

Nghe như vầy:

Một thời, Phật ở tại vườn Kỳ-đà, thuộc nước Xá-vệ. Ha-điêu A-na-hàm dẫn năm trăm Ưu-bà-tắc đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất làm lễ, rồi lui ra ngồi một bên. Tôn giả Xá-lợi-phất thuyết giảng kinh cho họ nghe. Nghe xong, mọi người rất vui mừng, rồi lui ra.

Bấy giờ, mọi người đi đến chỗ Phật, đầu mặt lễ sát chân Phật, chắp tay đi nhiễu Phật ba vòng, rồi ngồi qua một bên.

Phật hỏi Ha-điêu A-na-hàm:

–Nhờ những công đức nào mà ông giáo hóa được năm trăm người đệ tử này theo ông?

Ha-điêu A-na-hàm liền quỳ gối, chắp tay thưa:

–Con thường vâng giữ bốn điều Phật dạy. Bốn điều đó là:

1.Bố thí cho người.

2.Nói lời tốt đẹp.

3.Xem xét bạn bè, giúp đỡ cho họ đầy đủ những vật cần dùng.

4.Giúp đỡ tài vật cho bạn bè không tính toán.

Phật nói:

–Lành thay, lành thay! Chư Phật ở quá khứ không hề bỏ qua bốn việc này. Chư Phật ở đời sau cũng không bỏ qua bốn việc này. Chư Phật hiện tại cũng không bỏ qua bốn việc này.

Nghe Phật nói kinh xong, Ha-điêu A-na-hàm và mọi người rất

vui mừng, làm lễ và lui ra. Về nhà, Ha-điêu A-na-hàm gọi những người giúp việc, nô tỳ ra ngồi ở trước nhà, rồi thuyết kinh, mở bày cho họ, về đường thiện ác, sinh tử. Lại lên điện trên, gọi những người coi kho, cô hầu ra trước, để nói kinh giới cho họ. Tất cả đều rất vui mừng. Lại đến điện sau, nói kinh giới cho các phu nhân, phụ nữ. Sau đó đến điện chánh, ăn chay giữ giới, lên tòa ngồi ngay thẳng, nhớ nghĩ chân chánh, liền được tâm bình đẳng.

Khi ấy, Tứ Thiên vương ở cõi trời thứ nhất, mời chư Thiên đến hội họp, cùng nhau khen ngợi công đức của Ha-điêu A-na-hàm. Vị vua lớn nhất trong bốn Thiên vương hạ xuống, đến chỗ Ha-điêu A-na-hàm, khen ngợi công đức của ông ta. Lúc đó, Ha-điêu A-na-hàm được tâm bình đẳng, không đáp lời Thiên vương. Một vị Tỳ-kheo ở bên Phật, đến nhà Ha-điêu A-na-hàm. Ông ta liền đứng dậy đón tiếp vị Tỳ-kheo, mời ngồi ở trước.

Tỳ-kheo nói:

–Ở trong chúng, Phật thường khen ngợi công đức của ông.

Ha-điêu A-na-hàm hỏi Tỳ-kheo:

–Khi Phật khen ngợi con, có người cư sĩ nào ở đó không?

Tỳ-kheo đáp:

–Không có cư só. Nếu có cư sĩ sẽ gây ra sự ganh tị nghi ngờ gì?

Ha-điêu A-na-hàm thưa:

–Phật nói lời chân thật, sợ cư sĩ không tin, sẽ bị đọa vào địa ngục. Nếu người tin lời Phật, liền đến hầu hạ con, ban phát cho con. Con không thích làm phiền người khác. Do đó, nên con mới hỏi như vậy.

Khi Tỳ-kheo từ giã ra về. Ha-điêu A-na-hàm thưa:

–Có lẽ từ sớm đến giờ thầy chưa ăn gì. Xin mời thầy ở lại dùng bữa.

Nói xong, ông ta liền đi lấy nước và thức ăn.

Ăn uống xong, Tỳ-kheo trở về, bạch Phật:

–Con đến nhà Ha-điêu A-na-hàm nói: “Ở trong chúng, Phật thường khen ngợi Ha-điêu A-na-hàm.”

Nhân đó, ông ta hỏi con: “Khi Phật khen ngợi con, có cư sĩ nào ở đó không?”

Con nói: “Không có cư só. Nếu có, cư sĩ sẽ gây ra sự ganh tị nghi ngờ gì?”

Ha-điêu A-na-hàm thưa: “Phật khen ngợi con là lời thành thật, không sai. Cư sĩ không tin lời Phật, sẽ bị đọa vào địa ngục. Nếu tin thì lại đến hầu hạ con. Con không thích làm phiền người khác. Do đó, nên mới hỏi như vậy.”

Phật nói:

–Lành thay, lành thay! Ta chưa từng nói bảy việc của Ha-điêu A-na-hàm cho các ông nghe. Nay lại có thêm một việc nữa là tám việc.

Tám việc đó là:

1.Không mong cầu, không muốn cho người ta biết đến.

2.Có lòng tin, nhưng không muốn cho người ta biết đến.

3.Biết sợ hãi tội lỗi, nhưng không muốn cho người ta biết đến.

4.Biết hổ thẹn, nhưng không muốn cho người ta biết đến.

5.Rất sáng suốt tiến tới nhưng không muốn cho người ta biết đến.

6.Tự xem xét nhưng không muốn cho người ta biết đến.

7.Đắc thiền định nhưng không muốn cho người ta biết đến.

8.Thông tuệ nhưng không muốn cho người ta biết đến.

Sở dó không muốn cho người ta biết đến là vì: Không muốn làm phiền người khác, nên không muốn làm cho người khác biết đến.

Phật giảng nói kinh xong, các Tỳ-kheo lòng rất vui mừng, đều đến trước Phật làm lễ và lui ra.

Số 539 - Kinh Lô-Chí Trưởng Giả Nhân Duyên

SỐ 539

KINH LÔ-CHÍ TRƯỞNG GIẢ NHÂN

DUYÊN

Hán dịch: Thất dịch. Phụ vào dịch phẩm

đời Đông Tấn.

Phật nói:

–Nếu vướng mắc vào tham lam, bỏn sẻn thì bị hàng trời, người khinh rẻ. Do đó, người trí nên biết bố thí người khác? Vì sao? Vì ta từng nghe:

Xưa kia, có đại Trưởng giả tên là Lô-chí. Nhà rất giàu có, tài sản vô lượng, kho tàng chất đầy như Tỳ-sa-môn. Do thuở xưa gieo nhiều ruộng phước, tu hạnh bố thí, nên được phước báo này. Nhưng khi bố thí lại không biết lòng cho. Do đó, tuy giàu có, nhưng tâm ý thấp hèn, bản thân mặc quần áo dơ bẩn, ăn cơm độn, gạo lúa xấu đắng, rau cỏ sơ sài để no lòng; uống nước thiu, nước lạnh để trị bệnh khát; đi xe cũ mục, lấy lá cỏ làm tán xe; đối với tài sản của mình rất là keo kiệt, tinh thần khổ nhọc, mệt mỏi chăm lo giữ gìn của cải, cực khổ như đầy tớ, bị mọi người chê cười.

Nghe vậy, La-hầu-la nói kệ:

Do bố thí không đồng

Nên quả báo sai khác

Bố thí với tâm thành

Tâm ý được thoải mái.

Nếu lòng không kính trọng

Quả bố thí không sạch

Lô-chí tuy rất giàu

Vẫn bị cười, coi thường!

Lại nữa, có một thời, trong thành đến kỳ lễ hội, nhà cửa được trang hoàng, vẽ vời rất đẹp, cờ, lọng, lụa là trang sức khắp nơi, treo các giỏ hoa, rưới nước thơm dưới ao và rải các loài hoa thơm, đẹp. Các cửa lớn, cửa nhỏ, cửa sổ đều có hoa trang trí. Lại có các thứ âm nhạc, ca múa, vui chơi, hưởng lạc như ở các cung trời. Trong các cửa lớn, đều đặt bình vàng, đựng đầy nước thơm. Trong các hẻm nhỏ đều treo cờ, lọng, lụa là, rải các loại hoa thơm đẹp, rưới nước thơm dưới đất.

Thấy dân chúng, người người hợp lại, cùng nhau vui chơi nhảy múa rất vui vẻ, Lô-chí liền nghĩ: “Những tôi tớ, kẻ xin ăn, người thấp hèn, đều vay mượn quần áo để mặc, được ăn những thức ăn ngon. Ta thì y phục, chuỗi ngọc, của báu đầy đủ, cớ sao lại không vui chơi?”

Lô-chí liền đi mau về nhà, dùng chìa khóa mở cửa kho, lấy năm quan tiền, rồi khóa cửa lại, suy nghĩ: “Nếu ở nhà ăn, có mẹ, vợ và quyến thuộc thì sẽ không đủ. Nếu đến nhà người khác ăn thì chủ nhà và người xin ăn sẽ đến xin.”

Lúc đó, Lô-chí dùng hai quan tiền mua bánh, hai quan tiền mua rượu, một quan tiền mua hành, lấy vạt áo bọc muối, từ trong nhà ra ngoài thành, đến bên gốc cây. Đến nơi, thấy có nhiều quạ, ông ta nghĩ: “Nếu ngồi ở đây, quạ sẽ đến rỉa ăn.”

Nghĩ vậy, ông ta liền đi đến gò cao, thấy có nhiều chó, lại càng chạy xa. Đến chỗ vắng vẻ, lấy muối bỏ vào rượu, ăn bánh với hành. Trước đây chưa từng uống rượu, nên ông ta rất say. Say sưa rồi, ông ta nói:

–Bây giờ cả nước đều vui vẻ, ta sao lại một mình không vui?

Lô-chí liền đứng dậy nhảy múa, ca hát:

Dầu làm Đế Thích

Ngày nay vui chơi

Còn không bằng ta

Huống Tỳ-sa-môn!

Lại nói tiếp:

–Nay gặp lễ hội, tha hồ uống rượu, tha hồ vui sướng, còn hơn Tỳ-sa-môn, cùng hơn cả trời Đế Thích.

Khi ấy, Thích Đề-hoàn Nhân cùng vô số Thiên chúng đang đến vườn Kỳ hoàn. Đi giữa đường, gặp Lô-chí say sưa, múa men, ca hát lại còn nói hơn cả trời Đế Thích.

Đế Thích bèn suy nghĩ: “Kẻ tham lam bỏn sẻn này, ở chỗ vắng, uống rượu, mắng chửi, làm xấu ta.”

Rồi lại nghĩ: “Ta chớ nên đến chỗ Phật, trước hết nên quấy rối kẻ kia đã.”

Đế Thích liền biến hóa thân mình giống như Lô-chí, đi đến nhà ông ta. Đến nơi, ông nhóm họp cha mẹ, tôi tớ, quyến thuộc, rồi ngồi ở trước mặt mẹ, thưa:

–Xin mẹ nghe lời con nói. Từ trước đến nay, có con quỷ bỏn sẻn theo con, làm cho con tiếc của, không dám ăn, cũng không cho cha mẹ, quyến thuộc tiền bạc, của cải gì… đều do con quỷ bỏn sẻn này. Nay con ra đi, gặp một Đạo nhân, cho con bài chú thiện, nên trừ được quỷ bỏn sẻn. Nếu quỷ bỏn sẻn kia có đến, hoàn toàn không thể làm não loạn con được. Nhưng con quỷ bỏn sẻn lại giống như con. Nếu nó đến, các người giữ cửa hãy lấy cây đánh cho nó thật đau, ắt nó sẽ giả xưng: “Ta là Lô-chí.” Mọi người chớ nên tin lời nó.

Nói rồi ông ta cho mở cửa các kho, lấy nhiều của cải, làm thức ăn ngon cho mẹ, vợ cùng quyến thuộc ăn uống no nê. Sau đó, bảo người giữ cửa mau ra đóng cửa, kẻo quỷ bỏn sẻn đến, đợi cho ta phân chia chuỗi ngọc, y phục, tấu các loại âm nhạc, rồi mới mở cửa.

Lúc đó, Đế Thích mở rộng kho tàng, lấy các chuỗi ngọc quý báu, trước hết dâng cho mẹ, rồi đến cho vợ và tất cả nam nữ trong nhà. Những khách đến thăm cũng được cho chuỗi ngọc, y phục, thức ăn và các loại nhạc. Quyến thuộc trong nhà dùng các loại hương thoa thân, xông trầm, rưới nước.

Khi ấy, Đế Thích một tay dắt mẹ Lô-chí, một tay dắt vợ Lô-chí, vui chơi nhảy múa, vui vẻ không cùng.

Người ở thành Xá-vệ, nghe quỷ bỏn sẻn tham lam trong người Trưởng giả Lô-chí đã bị diệt trừ, nên tụ họp đến xem thử.

Lúc này, Lô-chí tỉnh rượu, trở về thành, vào nhà, thấy mọi người đứng đầy cả cửa, lại nghe trong nhà có tiếng ca múa, nên rất kinh ngạc, nghĩ: “Chắc là nhà vua giận ta nên đem quần thần, binh chúng đến nhà ta, muốn trách phạt ta. Hay là người trong thành Xá-vệ, nhân ngày lễ hội mà vào nhà ta? Hay là chư Thiên muốn làm ích lợi cho ta, nên đến nhà ta tấu các loại âm nhạc này? Hay là người nhà phá hoại kho tàng của ta, tự ăn uống?” Suy nghĩ rồi, Lô-chí vội vàng chạy đến cửa chính, lớn tiếng gọi những người trong nhà.

Khi ấy, tiếng nhạc trong nhà rộn ràng, làm cho mọi người không nghe tiếng Lô-chí gọi, Đế Thích nghe tiếng gọi, bảo mọi người:

–Ai đập cửa ngoài kia? Các người hãy ngừng nhạc lại. Hoặc có thể là quỷ bỏn sẻn kia đã trở về.

Nghe có quỷ, mọi người mở cửa lớn, bỏ chạy.

Khi ấy, Lô-chí đi vào nhà, thấy quyến thuộc ngồi la liệt vây quanh. Đế Thích ngồi ở giữa, mẹ ngồi bên phải, vợ ngồi bên trái, y phục xinh đẹp, đeo chuỗi ngọc quý, trống nhạc đàn ca, uống rượu mừng hội, sắc mặt vui vẻ, Lô-chí ngạc nhiên hỏi Đế Thích:

–Ông là ai mà vào nhà tôi tự do như vậy?

Đế Thích mỉm cười:

–Ngày nay, người trong nhà đã biết ta.

Quyến thuộc trong nhà liền hỏi Lô-chí:

–Ông là ai?

Lô-chí đáp:

–Ta là Lô-chí.

Mọi người đều chỉ Đế Thích, nói:

–Đây mới là Lô-chí, chủ nhà của chúng ta.

Lô-chí lại hỏi người nhà:

–Còn tôi là ai?

Người nhà đáp:

–Ông tuy nhận như vậy nhưng giống như quỷ của Lô-chí.

Lô-chí nói:

–Tôi không phải là quỷ. Tôi là Lô-chí. Các người hãy xem cho kỹ.

Nhìn về phía mẹ, Lô-chí nói:

–Đây là mẹ tôi, đây là anh tôi, đây là em tôi, đây là vợ yêu quý của tôi, đây là con thương yêu của tôi, tất cả nô bộc đều là của tôi.

Lại chỉ Đế Thích và nói với người nhà:

–Đây là dung mạo người khác chỉ giống tôi, hóa ra giả tôi. Tôi từ nhỏ đến nay, tích chứa tài sản, tiền của, kho tàng… người này huyễn hóa, gạt gẫm, để làm tiêu tan tài sản của tôi.

Khi ấy, mọi người trong nhà đều không tin.

Đế Thích hỏi mẹ:

–Con với người này rất giống nhau, phải không?

Mẹ đáp:

–Dung mạo quỷ kia rất giống con.

Mẹ lại nói với Đế Thích:

–Xem con là người hiếu thuận, biết phụng dưỡng mẹ. Chính con là thật, mẹ đã sinh con, người kia là quỷ. Nếu cả hai người đều hiếu thuận với mẹ thì mẹ không thể phân biệt được. Do con hiếu thuận, người kia trái nghịch, nên mẹ chắc chắn biết con là con của mẹ.

Đế Thích quay lại hỏi vợ:

–Người kia là chồng của nàng, sao nàng không lại thân cận với hắn đi.

Người vợ thẹn đỏ mặt, nói:

–Quái lạ, không đi đâu hết, tôi nhất định không làm vợ người đó.

Người vợ thưa Đế Thích:

–Đại gia, thiếp thà chết bên chàng, chứ quyết không sống bên quỷ kia.

Đế Thích bảo người nhà:

–Các ngươi đã quyết định ta là Lô-chí, sao lại để quỷ kia vào đây?

Người nhà nghe nói vậy, liền kéo ngược chân Lô-chí đánh đập, đẩy ra ngoài cửa. Đến hẻm nhỏ, Lô-chí khóc lớn, than:

–Thật lạ thay! Nay tôi thân thể, đầu mặt có khác lúc trước hay sao, mà bị mọi người đuổi đi như vậy?

Lại nói với người xung quanh:

–Thân của tôi có giống như trước không? Mặt của tôi có giống như trước không?

Rồi lại hỏi những người đi đường:

–Tướng mạo cao thấp có khác không?

Những người bên cạnh đáp:

–Ông vẫn như vậy, không khác lúc trước.

Lô-chí lại nói với mọi người:

–Ta nay là ai? Ai đã hóa ra ta làm người khác phải không? Tên ta là gì? Ta đang ở đâu?

Lại than lớn:

–Thật là lạ thay! Bây giờ ta biết đi đường nào?

Khi ấy, Lô-chí như người điên cuồng. Những người hàng xóm, chẳng phải người nhà, đều đến an ủi Lô-chí:

–Ông chớ lo sợ, ông là Lô-chí, ông ở trên phố lớn, trong thành Xá-vệ. Chúng tôi là xóm giềng của ông, nên đến thăm ông, ông hãy bình tĩnh, để tìm phương kế, phân minh rõ ràng.

Nghe nói vậy, Lô-chí tạm yên tâm, lau nước mắt, hỏi lại mọi người:

–Tôi có phải thật là Lô-chí không?

Mọi người đáp:

–Ông thật là Lô-chí.

Lô-chí bảo mọi người:

–Các người đều có thể làm chứng cho tôi được không?

Mọi người đáp:

–Chúng tôi có thể làm chứng: Ông thật là Lô-chí.

Lô-chí nói:

–Nếu vậy, các người hãy nghe tôi nói nguyên nhân:

Người trẻ này là ai?

Rất giống tôi như đúc

Cùng vợ yêu của tôi

Chung ngồi kề trên giường.

Người quyến thuộc trong nhà

Đánh đuổi tôi ra khỏi

Họ đều thương người kia

Cho ở trong nhà tôi.

Tôi chịu khổ đói rét

Tích chứa tiền của cải

Người kia tự do dùng

Tôi chẳng có hào nào.

Giống như Tỳ-sa-môn

Ăn mặc được thoải mái

Những người ở trong thành

Tất cả đều nghi ngờ.

Đều nói như thế này:

Việc này nên làm sao?

Có người rất hiểu biết

Nói lời như thế này:

Người xảo quyệt gian trá

Tướng mạo giống Lô-chí

Biết ông rất bỏn sẻn

Nên đến quấy rối ông.

Chúng ta cùng làm chứng

Đừng để ông bị đuổi.

Nghe nói như vậy, mọi người đồng lòng, nói với Lô-chí:

–Sao, bây giờ ông muốn làm gì?

Lô-chí liền nói:

–Các người nên vì tôi, ngày mai tụ họp, cùng đi đến cung vua.

Mọi người nói:

–Sáng mai chúng tôi sẽ đưa ông đến cung vua.

Qua ngày mai, mọi người nói:

–Lành thay, lành thay! Nay đã đến lúc.

Lô-chí liền nói:

–Đây là việc lớn. Tiền bạc của tôi, nay tôi không được quyền sử dụng. Các ông có thể cho tôi mượn, nếu kiện thắng được, tôi sẽ trả lại cho.

Mọi người nói:

–Ông muốn vật gì, chúng tôi sẽ cho ông.

Khi ấy, Trưởng giả Lô-chí nói:

–Các người đưa cho tôi mượn hai tấm vải, trị giá bốn thù vàng, để dâng lên vua.

Mọi người đều cười, nghĩ thầm: “Lô-chí từ trước đến nay, chưa từng có như vậy. Nay nói bốn thù, thật là lòng bố thí lớn.”

Lô-chí liền ôm hai tấm vải đến cung vua, bảo người gác cổng:

–Tôi có vải, muốn hiến dâng cho nhà vua.

Người gác cổng rất kinh ngạc, mỉm cười, nghĩ: “Ta ở đây ba mươi năm, chưa từng nghe người này đến đây dâng hiến vật gì. Nay vì sao lại như vậy?”

Khi ấy, người giữ cửa liền vào, chắp tay tâu vua:

–Thật là việc chưa từng có! Hôm nay, Lô-chí đến cửa cung dâng hiến.

Nhà vua suy ngẫm, không hề vội vàng, mà tự nghĩ: “Hôm nay nhằm ngày lễ hội, vì lý do gì có nhiều người kéo đến cung ta? Lô-chí keo kiệt, lại càng không đến cung ta. Người giữ cửa không lẽ đùa với ta. Việc này như thế nào, ta không thể tin. Phàm làm vua, ví như biển lớn, không chảy ngược về các sông nhỏ, đâu có thể tính toán tài sản nhiều ít.”

Bấy giờ, nhà vua mới cho dẫn Lô-chí vào. Vua suy nghĩ: “Lô-chí này, vốn bản tánh keo kiệt, nếu không có việc chết đến nơi thì đâu có đến đây.”

Khi ấy, Lô-chí cùng với mọi người đến chỗ vua, muốn lấy hai tấm vải ra để dâng lên vua. Lô-chí dùng tay kéo mạnh tấm vải đang kẹp dưới nách, nhưng kéo hoài không được, phải dùng hết sức kéo mới lấy ra được.

Khi Lô-chí kéo ra được, Đế Thích liền hóa nó thành hai bó cỏ.

Nhìn thấy hai bó cỏ. Lô-chí rất hổ thẹn, liền ngồi xuống đất. Thấy vậy, nhà vua thương xót bảo:

–Dù là bó cỏ, cũng không có gì khổ sở. Ngươi muốn nói việc gì thì cứ nói đi.

Lô-chí nghẹn ngào, sụt sùi thưa:

–Thần thấy bó cỏ, thật vô cùng xấu hổ. Không lẽ chui đầu xuống đất. Không biết hôm nay có thân này hay là không? Biết làm sao đây?

Nghe nói, nhà vua thương xót, mới hỏi người bên cạnh:

–Hôm nay, người kia sao mà khổ sở, không thốt ra lời? Các ngươi, nếu biết việc này thì nên thay thế, trình bày rõ ràng.

Người bên cạnh tâu vua:

–Hôm nay, Lô-chí đến cung vua là muốn tâu trình một việc: Không biết người nào, hình dạng giống như Lô-chí, đến nhà giả xưng là Lô-chí, làm cho những người trong nhà đều yêu mến người ấy. Người ấy đã tiêu dùng sạch hết tài sản, mọi người trong nhà đã không nhận biết được, còn đánh đuổi Lô-chí ra khỏi nhà, lang thang ngoài đường, do đó nên buồn khổ, không thốt nên lời.

Vua bảo:

–Nếu như vậy thì thật đáng buồn khổ. Vì sao? Vì tài sản của mình đã bị người khác dùng. Tuy vậy, ta sẽ xét xử để lấy lại tài sản cho ngươi.

Vua lại hỏi:

–Người đời, tuy hình dạng giống nhau, nhưng tâm ý chưa chắc giống nhau. Tuy tâm giống nhau, nhưng chỗ ẩn kín trong thân thể có dấu vết, có thể mọi người không biết, ắt phải khác nhau chút ít. Ngươi chớ buồn rầu, ta sẽ kiểm tra lại cho ngươi.

Khi ấy, có một vị quan tên là Túc Cựu, liền đứng dậy, chắp tay, tâu vua:

– Lành thay! Đại vương! Trí tuệ của nhà vua, thương xót người oan uổng, thật là chánh đáng.

Bấy giờ, Túc Cựu liền nói kệ:

Người buồn khổ lo sợ

Vua cứu giúp cho họ

Người nghèo cùng gặp nạn

Nhà vua làm bạn thân.

Người làm thiện chân chánh

Vua cùng làm bạn pháp

Đối với người làm ác

Vua làm móc câu voi.

Lúc này, Lô-chí hình thể sát đất, tâu vua:

–Nhà thần có chỗ cất báu rất kín đáo, người kia không thể biết

được. Thân thể thần có vết kín, làm sao biết được. Cúi xin đại vương vì hạ thần kiểm xét.

Vua liền sai sứ đến gọi người giống Lô-chí, bảo ông ta mau đến. Nghe gọi, người kia liền đến chỗ vua, đứng một bên. Hình tướng hai người không thể phân biệt được. Vua quán xét kỹ, cho là việc chưa từng có, tuổi tác, tướng mạo, vóc hình lớn nhỏ, mặt mũi, nói cười, nhan sắc đều giống nhau như biến hóa ra, giống nhau không khác chút nào. “Nay hai người này đứng ở đây ta không thể phân biệt, còn làm cho ta kinh ngạc, nghi ngờ.”

Vua hỏi người mới gọi đến:

–Ông là ai?

Người này liền than thở:

–Thần mà không sống ở đây, chi bằng chết còn hơn. Làm sao mà thần sinh trưởng ở đất nước nhà vua mà vua không biết, lại hỏi hạ thần là ai!

Vua thẹn đỏ mặt, nghĩ: “Đây thật là Lô-chí.” Vua nói với người đến trước:

–Ông lại muốn nói điều gì?

Lô-chí thưa:

–Thần là Lô-chí, người kia không phải.

Vua nói:

–Hai người các ông như bóng trong gương, mặt mũi, hình dáng, nhan sắc giống nhau, làm sao có thể phân biệt?

Lô-chí thưa:

–Chính vì việc này, hạ thần mới đến vua trước. Giống như có người bệnh đau, khổ sở, gặp nạn, sợ hãi thì đều hướng về vua vậy.

Vua nói:

–Thật đúng như vậy. Sở dó ta nhận tô thuế của mọi người chính là việc này.

Vua suy nghĩ, rồi nói với Đế Thích:

–Ta muốn hỏi ông: Tánh của Lô-chí là bỏn sẻn, còn tánh của ông rộng rãi, mỗi người mỗi tánh khác nhau. Nay vì sao ông lại xưng là Lô-chí?

Đế Thích thưa:

–Vua hỏi chi điều nhỏ nhặt như vậy. Thật đúng như vua nói, nhưng nay hạ thần đã gần gũi và theo Phật giáo. Người bỏn sẻn, đọa vào loài ngạ quỷ, trăm ngàn vạn năm chịu khổ đói khát, cầu xin máu mủ, phẩn tiểu bất tịnh để ăn, hoàn toàn cũng không thể được, dù nhỏ như đầu sợi lông, nước sông suối mát mẻ thì biến thành dòng lửa… Thần nghe bỏn sẻn có lỗi như vậy, nên sợ hãi, muốn xả bỏ tội lỗi này. Vì vậy liền xả bỏ lòng bỏn sẻn tham lam, phát sinh tâm bố thí.

Nhà vua bảo:

–Ngươi nói có lý, giống như áo hôi bẩn, dùng tro giặt liền sạch. Nghe pháp, tâm phiền não được đoạn trừ.

Vua bảo các quan:

–Như vậy, làm sao phân biệt được hai người, ai là Lô-chí thật, ai là Lô-chí giả?

Vị quan Túc Cựu tâu:

–Thần xin hỏi những việc ẩn kín trong nhà của hai người. Nếu có giống hay khác, sau đó ta có thể phân biệt, biết được.

Vua bảo quan Túc Cựu:

–Ta bận nhiều việc, không thể tinh tế hỏi được. Theo lời ngươi nói, nên như vậy mà hỏi.

Quan Túc Cựu liền phân hai người, mỗi người mỗi chỗ, rồi bảo:

–Các ngươi hãy ghi chép lại: Hằng năm, những người thân thuộc, trong ngoài, lớn nhỏ, số người, tên họ bao nhiêu. Trong nhà có phòng ốc, cửa lớn, cửa nhỏ và tài sản, tất cả kho chứa, các thứ đồ vật để trên đất hay giấu trong lòng đất, mọi thứ đều nghi rõ ra hết, thành sổ sách, rồi mau đem đến đây.

Hai người đều đem sổ sách đến. Tất cả vật sở hữu, việc bí mật, cho đến những dấu vết đều giống nhau.

Vua thấy việc này cho là việc chưa từng có: “Ta đã hết sức suy nghĩ nhiều cách, mà không thể phân biệt. Đây chẳng phải là việc của người thường. Chắc là việc làm của phi nhân.”

Vua bảo:

–Hãy gọi hai người đến bên ta.

Vua nhìn xem hồi lâu, rồi bảo người hầu:

–Hãy gọi mẹ họ đến.

Quân lính liền gọi người mẹ đến. Đến nơi, người mẹ hướng đến nhà vua, lễ bái.

Vua chắp tay:

–Tôi cũng chào bà.

Người mẹ tâu:

–Nguyện cho đại vương sống lâu ngàn năm, vạn tuế, lìa các oán hại, tu phước không mỏi.

Vua bảo trải tòa ngồi, mời người mẹ ngồi yên lên đó.

Vua hỏi người mẹ:

–Hai người này, ai là con bà? Ai chẳng phải là con bà?

Đế Thích nói nhỏ với mẹ:

–Mẹ chớ có nhìn lại cái khổ lúc trước.

Mẹ nói:

–Con chớ có lo.

Người mẹ cung kính tâu vua:

–Đứa con hiếu thảo, cúng dường mọi thứ cho tôi, hiếu thuận với tôi, đó là con tôi. Đứa con bất hiếu, thường không thương yêu tôi, nên biết chẳng phải là con tôi. Mà hai người này, tuy biết tâm tốt xấu, nhưng tiếng nói, hình dạng giống nhau. Tôi cũng không thể phân biệt. Vua lại hỏi:

–Ta muốn hỏi thêm các việc khác: Bà nuôi đứa con này từ lúc còn nhỏ, thường tắm rửa, bà thấy trên thân thể nó, chỗ ẩn kín, có dấu sẹo hay nốt ruồi gì bí ẩn không? Người mẹ nói:

–Tâu vua, có.

Đế Thích nghĩ: “Giả sử có vết sẹo lớn như núi Tu-di, ta cũng có thể hóa ra được, huống gì là vết sẹo nhỏ”, liền biến hóa ngay.

Vua liền nghĩ: “Nay ta sẽ xử được việc này. Chắc chắn quyết định được!” Vua bảo:

–Các ngươi hãy bày nách bên trái, giơ cao cánh tay lên.

Hai người liền đưa cánh tay lên, thấy hai vết sẹo không khác, vua và quần thần cười lớn, nói:

–Việc này chưa từng nghe thấy, làm cho mọi người cười, làm

cho mọi người sợ, làm cho mọi người nghi. Đây là việc kỳ lạ, rất đáng lo sợ!

Vua bảo các quan:

–Việc như vầy, ta chẳng hiểu được, nên dẫn hai người này đến vườn Kỳ hoàn gặp Phật, ắt sẽ được giải quyết rõ ràng, việc này làm ta mất vui trong ngày lễ hội này.

Vua liền nói kệ:

Phật ra đời đã lâu

Hay cứu giúp thế gian

Giải thoát các tội lỗi

Khô cạn biển ái dục.

Mặt như ánh trăng rằm

Đầy đủ thần túc thông

Ba cõi đều kính ngưỡng

Tự tại trong thế gian.

Bậc Đại Bi có thể

Giải nghi cho chúng ta

Tất cả đều khen ngợi

Việc này phải như vậy.

Nói kệ xong, vua và quần thần đều tự trang sức trên mão, đeo châu báu chuỗi ngọc. Quần thần cầm hương hoa đi theo sau vua. Hai Lô-chí cưỡi hai con voi, đều được trang sức. Khi ấy, nhà vua đi xe có mái che, cùng với trăm ngàn vạn loại âm nhạc hòa tấu đi theo sau vua.

Khi đến tinh xá Kỳ hoàn, nhà vua cởi bỏ năm thứ mũ báu, lọng báu, đao kiếm, giày da và dây đai, ngọc châu, y phục tề chỉnh, đi đến chỗ Phật.

Bấy giờ, trời, rồng, tám bộ và bốn chúng đang vây quanh nghe Phật thuyết pháp.

Khi ấy, nhà vua và mọi người đều quỳ sát đất làm lễ Phật, rồi chắp tay, bạch Phật:

–Con và chúng sinh bị vô minh che lấp, không phân biệt được thật giả, chỉ Phật là tâm ý trong sáng. Tất cả chúng sinh bị trăm ngàn ngọn lửa phiền não thiêu đốt, chỉ có Phật Thế Tôn được đoạn trừ,

vắng lặng. Tất cả thế gian đều bị trói buộc trong sinh tử, chỉ có Phật là bậc được giải thoát, làm bạn thân chân chánh của chúng sinh. Trong khi tất cả người đều mù. Phật là bậc có mắt sáng. Chúng con không thể phân biệt được các nhân duyên trong hai người này, ai là Lô-chí, ai chẳng phải là Lô-chí.

Nhà vua cho dẫn hai Lô-chí đến trước Phật. Tất cả mọi người đều ngồi im lặng.

Lô-chí giả sắc mặt vui vẻ, có chuỗi ngọc châu báu trang sức trên thân, ngồi im lặng.

Lô-chí thật sắc mặt tiều tụy, ăn mặc bẩn thỉu, bụi đất bám đầy thân, rất là buồn khổ, thưa:

–Thế Tôn đại Bi, cứu giúp tất cả! Xin Ngài cứu giúp cho con.

Bấy giờ, Đế Thích thấy Lô-chí buồn rầu, tự mỉm cười.

Vua Ba-tự-nặc từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay, thưa Phật:

–Đối với việc này, Phật có thể chứng biết. Tất cả chúng sinh bị phiền não che mờ, chỉ có Phật Thế Tôn cầm ngọn đèn trí tuệ hướng dẫn chúng sinh theo đường giải thoát. Như vị thầy thuốc lớn, như người dẫn đường, có thể ban cho tất cả chúng sinh sự không sợ hãi, ban cho tất cả chúng sinh tài sản căn lành, diệt trừ phiền não, nên gọi là đại tiện. Lành thay, Đức Thế Tôn! Xin Thế Tôn dùng ngọn lửa trí tuệ, thiêu đốt rừng lưới nghi, phiền não của con. Nguyện xin Thế Tôn, đoạn trừ nghi ngờ của chúng con. Hai người này, ai là thật, ai là giả?

Lúc này, Đức Thế Tôn đưa cánh tay tướng tốt trang nghiêm chỉ Đế Thích mà hỏi:

–Ông làm việc gì vậy?

Đế Thích liền biến mất thân tướng Lô-chí, trở lại hiện nguyên hình với các thứ ánh sáng, châu như ý, anh lạc trang sức nơi thân, chắp tay hướng về Phật, nói kệ thưa:

Bị bỏn sẻn chế ngự

Không dám ăn mặc gì

Năm tiền mua rượu bánh

Trộn muối vào mà uống.

Uống rồi lại say sưa

Cười giỡn và ca múa

Khinh chửi các vị trời

Vì nhân duyên như vậy

Con làm khổ não hắn. Phật bảo Đế Thích:

–Tất cả chúng sinh đều có tội lỗi, ông nên xả bỏ. Bấy giờ, Lô-chí thưa với Đế Thích:

–Tôi cực khổ lắm mới tích chứa được của cải. Tất cả tài sản của tôi nếu ông không tiêu dùng thì sao hết?

Đế Thích đáp:

–Tôi không làm tiêu hao một hào ly tài vật của ông.

Phật bảo Lô-chí:

–Hãy về nhà xem lại tài vật của ông.

Lô-chí bạch Phật:

–Tài vật của con, ông ấy đã tiêu dùng hết, về nhà làm chi nữa?

Đế Thích đáp:

–Thật tình, tôi không tiêu hao một chút nào tài sản của ông.

Lô-chí thưa:

–Tôi không tin ông, mà chỉ tin lời Phật dạy.

Do tin lời Phật nên Lô-chí đắc quả Tu-đà-hoàn.

Khi ấy, tám bộ chúng và bốn chúng thấy, nghe việc này đều chứng đắc bốn đạo quả. Các chúng sinh gieo nhân duyên ba nghiệp, chư Thiên và bốn chúng nghe Phật thuyết pháp, tất cả đều vui mừng và lui ra.