Đại Tập 57 · Bộ Kinh Tập IV · Số 490–584

Kinh Cự Lực Trưởng Giả Sở Vấn Đại Thừa - Quyển Trung

KINH CỰ LỰC TRƯỞNG GIẢ SỞ VẤN

ĐẠI THỪA

QUYỂN TRUNG

Bấy giờ, Đức Phật bảo Trưởng giả Cự Lực và những vị Trưởng giả:

–Các ông đời trước vốn đã vun trồng căn lành và lòng tin vững bền, muốn tu học hạnh đạo của Đại Bồ-tát, cắt bỏ nghiệp chướng nhiễm ô, cầu chứng Bồ-đề, phải nên quán xét các loài hữu tình kia, từ vô thỉ đến nay luân hồi lưu chuyển, thân thọ khổ báo, trải qua nhiều đời không có giới hạn, mà sắc thân này không chắc thật, như huyễn như hóa. Các loài hữu tình bị ảo tưởng làm điên đảo, tạo ra nghiệp nhân, ngoài thì mượn các duyên tích tập hợp thành, như đống bọt trên mặt nước. Năm uẩn cùng đất, nước, gió, lửa và nghiệp đời trước làm nhân, gây tạo thế lực, tích tập các chủng tử trụ trong Tàng thức, rồi nhờ cha mẹ tình ái hòa hợp, vui vầy, dẫn đến thọ sinh, gọi là Yết-la-lam, thần thức trước tiên nương vào chỗ đó, cho đến khi tinh huyết giao kết, bất tịnh ngưng kết lại trong bào thai, trải qua nhiều giai đoạn: Gió nghiệp bên trong thổi, tứ chi tăng trưởng, do thế lực của nghiệp dần dần hình thành, từ sắc thân bốn đại cho đến các căn vẹn toàn và tâm thức, phiền não cũng sinh đầy đủ. Khi ra khỏi bào thai, tiếp xúc gió bên ngoài, đau đớn mà phát ra tiếng khóc, đối với tất cả cảnh không thể hiểu rõ. Gió duyên chuyển động có hơi thở ra vào, bú mớm sữa mẹ, sinh đại tiểu tiện. Tâm thức lúc này sinh nhiều phân biệt, đam mê ăn uống, bổ dưỡng các căn, tiện lợi cho da thịt, máu ruột, vị, xương, tủy, lông, tóc, móng, răng, nước miếng, rồi mới trưởng thành tướng tốt xấu của thân thể, tứ chi. Tự theo nghiệp nhân mà thọ lãnh các quả báo sai khác, tham, sân, si, cao ngạo khinh chê, phiền não theo đuổi vướng mắc. Gặp cảnh oán, thân lại sinh ảo tưởng thuận nghịch. Năm dục, sắc tướng ý buông thả đều vướng mắc, với nghiệp báo thân lại tăng thêm

nghiệp báo. Bên trong thân cận bạn ác, bên ngoài kiêu mạn với người tôn kính. Đối với các Bồ-tát và pháp chân thật tâm không ưa thích, cũng không chịu học hỏi lãnh thọ, mặc ý buông lung cho ngu si tạo ra các ác. Sân hận độc hại, dua nịnh ghen ghét, tức giận, ngang ngạnh, đánh đấm mắng chửi, làm tổn hại hữu tình. Đối với sắc đẹp của nam nữ hoàn toàn bị chấp trước như vật bị trói buộc, không tháo gỡ được. Còn chính bản thân mình thì không nghĩ là vô thường, cho là trường tồn, không có sự thay đổi và chết. Đối với tài sản châu báu thì tham cầu tích chứa mà không nhàm chán, không biết đủ. Phiền não, bụi nhơ nơi cõi trần che lấp tâm thức, không tu sửa trí tuệ để vô minh tăng trưởng, không hiểu được sắc tướng của nam nữ thế gian và chính bản thân mình là từ năm Căn, bốn đại trong pháp hữu lậu sinh ra. Do duyên điên đảo bị đọa vào chỗ bất tịnh. Da, máu, thịt, tóc, lông, móng, răng vốn không tự có tướng, từ tham ái kết nghiệp phát sinh. Nhân duyên luân hồi lưu chuyển không dứt, quả khổ sinh tử không bao giờ ngừng nghỉ. Lửa nghiệp phiền não thiêu đốt thân tâm, ngày đêm chưa từng được an ổn. Ngu muội, lười biếng, buông thả thì không thích đạo Bồ-đề, quay lưng với Thánh đạo. Đối với tâm mình dơ bẩn không biết cầu trong sạch, thân thường ngông láo, tâm ý ngạo khinh, chê bai nhân quả, coi thường người hiền lành, đối với tướng không, rỗng và ảo mộng của pháp hữu vi thì không biết, không hiểu, đó là các loài hữu tình vô trí, ở trong biển sinh tử không hạn kỳ. Này các Trưởng giả! Đối với những việc như vậy phải biết rõ nghĩa lý sâu xa, sắc tướng đẹp đẽ của nam nữ, tiền tài, quyến thuộc đều là giả duyên mà có, chỉ là sự tạm thời. Nên nhớ rằng, cái gì đã hưng thịnh rồi thì trở lại bị hủy diệt. Thân tướng và năm uẩn tánh vốn đều không, do các Nhân giả tạo mà thọ nhiều quả báo khác nhau. Như người trong mộng trải qua bao nhiêu là việc khi thức dậy tất cả đều là không, không có gì. Cho nên Đại Bồ-tát một lòng cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác thì đối với các sắc tướng phải tự biết nghĩa lý để thoát khỏi sự cấu nhiễm một cách nhẹ nhàng, trí tuệ được sáng suốt. Tuy phát đại nguyện vào trong các đường lãnh thọ nhiều loại thân, cũng chỉ vì giáo hóa chúng sinh chứ tâm không hề điên đảo. Cứ như thế, cho

đến khắp các cõi ở mười phương, tùy ý thuận theo chúng sinh làm các sự nghiệp: Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, tìm cách tiếp nhận để làm lợi ích cho hữu tình. Bỏ nhà tà kiến vào chánh đạo, tu các hạnh thiện cùng hướng về Đại thừa, quyết đến Bồ-đề, thề nguyện không đầu hàng hay thoái lui.

Này thiện nam! Đại Bồ-tát vì cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác mà thân tâm thanh tịnh thì được bốn tổng trì (pháp, nghĩa, chú thuật, nhẫn Đà-la-ni). Đối với tên, câu nghĩa, ấn, nhẫn không được quên, cẩn thận xem xét tư duy để đạt được tự tánh chân thật của các pháp này. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, đối với các hữu tình thì bình đẳng giáo hóa, không sinh tâm phân biệt hay thương ghét kẻ oán người thân. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, không tham đắm vào các món ngon vật lạ của thế gian, nuôi dưỡng bằng niềm vui nghe pháp, sự an lạc khi vào thiền. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, xem tất cả các pháp hữu vi ở thế gian đều có tướng sinh diệt, đều giả dối, ảo tưởng không chân thật. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh phải nuôi dưỡng cha mẹ, tôn kính thuận theo bậc sư trưởng, tiếp nhận sự dạy bảo, không có tâm khinh mạn. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, sinh vào dòng họ cao quý, làm vua nước lớn, dùng chánh pháp giáo hóa muôn dân, chấm dứt tranh đấu. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, tu hạnh ít ham muốn chỉ biết đủ, không tham tiếc và xa lánh kẻ chuyên mổ thịt nguy hại, không làm theo những luật lệ ác độc của hạng Chiên-đà-la, luôn tu hành phạm hạnh, cắt đứt tâm say đắm ái dục. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, ngôn ngữ chân thật, không có giả dối, âm thanh rõ ràng, giúp mọi người nghe được vui vẻ, nói pháp như nguồn suối tuôn trào không dứt. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, giỏi điều phục tham, sân, si… tâm đối với cái quả trong ba cõi không bị chấp trước, không xả bỏ hành trang pháp khổ (mười một pháp khổ của người xuất gia). Trí tuệ hiện ra tâm thường sáng rõ. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, ngày đêm tu tập bốn Đẳng, sáu Độ, cho đến mãi mãi không chút mệt mỏi, đó là con đường để dứt bỏ tám vạn bốn ngàn phiền não, sinh ra các công đức. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, không chấp giữ vào Bồ-đề, không nhàm chán sinh diệt, ở trong các pháp tâm luôn tự tại, hoặc nhập dòng lưu chuyển, hoặc chứng Niết-

bàn. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, đối với Đại thừa cao tột mà Phật đã nói, phải sinh lòng yêu thích sâu xa và cũng phải nhớ nghĩ kinh điển vi diệu của chư Phật thời quá khứ, giữ gìn không quên. Cũng có thể thay thế chư Phật giảng nói và chuyển bánh xe pháp, như con sông lớn chảy cuồn cuộn vô tận. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh thì xa lìa dua nịnh, kiêu mạn, ghen tị, thú dữ, trùng độc, hạnh Tất-xá-gia nên khởi tâm thương yêu mến hữu tình không cho phiền não tổn hại. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, nếu không tham của cải riêng tư, chẳng màng đến ăn uống, không bỏ rơi người bần cùng nghèo khổ hay kẻ cô thân, được sinh vào nơi giàu có, đầy đủ tiền của, quyến thuộc sum vầy, thân tướng đẹp đẽ có oai đức lớn. Đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, đối với tất cả vui sướng phải biết rõ, với tất cả khổ phải tìm cách giải thoát như: sinh, lão, bệnh, tử, thương yêu, chia ly, hay việc cố tránh né kẻ cừu thù, hoặc những việc muốn mà khó được… những khổ ấy hiện ra thì phải được hiểu rõ không để phiền não xúc chạm. Quán các hữu tình và xem sắc tướng như mộng như huyễn, không có kiên cố. Này các Trưởng giả! Theo chỗ nghe được nên nhận biết như vậy. Các đại Bồ-tát thân tâm thanh tịnh, biết rõ về bốn đại, năm uẩn, sắc thân trống không, hoàn toàn chẳng thật.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn lại bảo Trưởng giả Cự Lực và các vị Trưởng giả:

–Này thiện nam! Như vậy, Đại Bồ-tát ở trong sinh tử gieo duyên, kết thân, yêu mến hữu tình, hiện ra hình tướng nhưng không có mong cầu, trong nhiều cảnh giới đều xa lìa ái nhiễm. Thân tâm bình đẳng, không giữ, không bỏ, thường làm việc thiện để chúng sinh được lợi ích an vui, không bao giờ bỏ bê hay lười biếng. Mạng sống của Bồ-tát ở trong ba cõi tăng giảm tùy theo sự thay đổi an vui của chúng sinh, tuy muốn cho tất cả được tự chứng biết nghĩa lý nhưng tâm không vướng mắc vào đó, đối với các chúng sinh đều bình đẳng trước sau như một. Những thứ châu báu đẹp đẽ như: vàng, bạc, kho tàng, tiền của, lúa gạo, y phục, thức ăn nước uống, giường nằm, đồ ngồi, hương bột, hương thoa, tràng hoa, chuỗi ngọc, thể nữ, quyến thuộc cùng tất cả những thứ trang sức quý đẹp của thế gian và ngay cả sắc thân, mạng sống của mình, Đại Bồ-tát đều không luyến ái.

Nếu có chúng sinh đến cầu xin những thứ: tiền tài, lúa gạo, vàng bạc, kho tàng, châu ngọc, quần áo, thức ăn, nước uống, giường chiếu, đồ ngồi, hương bột, hương thoa, chuỗi ngọc, tràng hoa, nam nữ, thể nữ, quyến thuộc nội ngoại, mạng sống sắc thân thì cũng sẵn sàng cho hết, chưa từng có tâm tham tiếc dù trong một khoảnh khắc nhỏ. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát từ lâu đã tự hiểu được tướng sinh diệt là không thật nên không vướng mắc vào. Đại Bồ-tát cũng vì muốn viên mãn sáu hạnh Ba-la-mật để đến bờ giác độ thoát chúng sinh xa lìa bến khổ, cho nên đối với cảnh tướng không thật là nguyên nhân của sự sinh diệt này, chỉ cầu xa lìa, tâm không chấp trước, không tham tiếc.

Này thiện nam! Nên biết Đại Bồ-tát luôn luôn sáng suốt tiến tới không chút lười biếng, tu hành sáu hạnh Ba-la-mật cao tột như vậy để mau chóng thành tựu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, là hoàn toàn phù hợp với chánh pháp của Như Lai, tâm không hề thoái chuyển.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì các Trưởng giả dùng kệ nói rõ nghĩa lý ấy một lần nữa:

Lành thay! Trưởng giả

Các ông nên biết

Là bậc Bồ-tát

Với pháp sinh diệt.

Có nhiều thân tướng

Đủ loại mạng sống

Các thứ trang nghiêm

Thể nữ quyến thuộc.

Vì muốn viên mãn

Sáu Ba-la-mật

Chuyển hóa chúng sinh

Xa lìa bờ khổ.

Với những thứ này

Đều không tham ái

Này thiện nam tử

Vui vẻ lắng nghe.

Hành hạnh Bồ-tát

Phải siêng tu tập

Chớ để tham, sân

Phiền não trói buộc.

Đêm ngày xiết chặt

Chìm đắm ba nẻo

Không có dừng nghỉ

Này thiện nam tử!

Thân này giống như

Đồ chứa ăn uống

Khoảng trống trong ngoài

Thường nên trong sạch.

Chớ để nhập vào

Các thứ độc hại

Nếu có ăn uống

Xem các vị ngon.

Có làm tổn hại

Mạng sống sắc thân

Trong thân nếu có

Các tham, sân, si.

Thuốc độc phiền não

Xem các pháp vị

Chúng sinh ăn vào

Tổn hại pháp thân.

Cùng với tuệ mạng

Này thiện nam tử

Tất cả chúng sinh

Từ trước đến nay.

Ít có trí tuệ

Như một đứa bé

Chỉ muốn uống sữa

Không hề thấy biết.

Có những cảnh tướng

Không thể phân biệt

Lỗi lầm sinh diệt

Do nhân ra quả.

Quả lại tạo nhân

Trí không hiện rõ

Tâm thường ngu tối

Chỉ tham ăn uống.

Bổ dưỡng bốn đại

Thường ở trong mộng

Mà không tỉnh biết

Gặp giáo pháp Phật.

Tâm không tu tập

Như người say nói

Lời không có nghĩa

Với cảnh năm dục.

Chẳng chịu xa lìa

Ngày đêm nghĩ bậy

Tăng dần khổ đau

Tích chứa buồn lo.

Thân tâm buông thả

Theo dòng sinh tử

Nhập biển sinh tử

Bồng bềnh trôi nổi.

Lãnh những nghiệp báo

Đói lạnh khốn khổ

Gầy ốm tiều tụy

Bờ giác còn xa.

Không thể giải thoát

Những chúng sinh này

Từ bấy lâu nay

Từ nơi chân tâm.

Cấu nhiễm che tối

Không thể thấu hiểu

Nên với cảnh ảo

Tham yêu vướng mắc.

Này các Trưởng giả

Phải biết thân mình

Nhờ nhân duyên thành

Không có chắc chắn.

Chỉ do sức nghiệp

Tạo ra gom lại

Sinh tử luân hồi

Lãnh các quả báo.

Xoay tròn nhiều kiếp

Không lúc giải thoát

Người trí tự xem

Tâm sâu chán bỏ.

Phàm phu mê muội

Không hiểu vô thường

Chấp ta chấp người

Ham vui quá độ.

Không gần bạn lành

Tự kết nghiệp duyên

Thân hoại mạng chung

Rơi vào địa ngục.

Luân chuyển ba cõi

Lãnh các khổ đau

Lửa lớn đốt thân

Không đất để trốn.

Tâm bi chư Phật

Thương xót thế gian

Người không lòng tin

Cũng khó cứu giúp.

Người trí tự biết

Sắc thân ảo giả

Không có chân thật

Chỉ do nghiệp nhân.

Gom lại mà có

Các căn trần lớn

Gom tụ hòa hợp

Gọi tạm là thân.

Như bọt như bèo

Hoàn toàn vô thể

Máu mủ hư hoại

Chỗ nào yêu chấp.

Vì thế nên biết

Trong những thứ ấy

Đều xem không sạch

Sinh tâm chán lìa.

Siêng tu Thánh pháp

Đạt thân không hoại

Xa lìa các ác

Gần tri thức thiện.

Tin pháp cao tột

Tu hạnh Bồ-đề

Rộng tu phước tuệ

Sinh trong nước Phật.

Thân tâm an vui

Trong sáng không sợ

Dùng áo tốt đẹp

Và thức ăn ngon.

Giường chiếu, đồ ngồi

Vòng hoa chuỗi ngọc

Hương quý vô giá

Đủ loại vật dụng.

Chẳng thiếu thứ gì

Dùng tâm thanh tịnh

Vui vẻ cúng dường

Hiểu rõ, hổ thẹn.

Mong trừ nghiệp tội

Phước trí tăng trưởng

Người được như vậy

Trong trăm ngàn kiếp.

Với đạo Vô thượng

Phát sinh tin hiểu

Dần dần thấu biết

Thật tánh chân không.

Xưa nay vắng lặng

Như biển sâu thẳm

Không có tăng giảm

Khi gặp gió duyên.

Nước thành đợt sóng

Sóng tức là nước

Động tĩnh là một

Hiểu rõ như thế.

Trụ cảnh giới Phật

Không sinh nẻo ác

Chấm dứt luân hồi

Qua trăm ngàn ức.

Na-dũ-đa kiếp

Tâm địa sáng suốt

Tham, sân, si, mạn

Phiền não nghiệp nhân.

Mà không hiện hành

Các loại quả khổ

Tự nhiên không lãnh

Sắc thân chắc chắn.

Vô lượng thời gian

Vui vẻ sung sướng

Tâm không nghĩ xấu

Cũng không ảo tưởng.

Với cảnh điên đảo

Thường sinh suy nghĩ

Giỏi nói pháp yếu

Lợi ích chúng sinh.

Tự làm không bệnh

Người khác cũng không

Vui hợp điều thuận

An ổn vui đủ.

Thâm nhập thiền định

Lìa các khổ buộc

Thường làm việc thiện

Bảo vệ chúng sinh.

Không tạo duyên ác

Gần gũi bậc trí

Ca tụng Như Lai

Pháp màu cao tột.

Cung kính khen ngợi

Vui mừng làm theo

Xem khắp thế gian

Sự tướng hữu vi.

Đều như huyễn mộng

Không chút chân thật

Hiểu rõ ăn uống

Sắc lực mạng sống.

Gốc khổ phiền não

Kẻ ngu không biết

Tham ái đắm nhiễm

Dù một khoảnh khắc.

Cũng không đoạn dứt

Mùi vị ăn uống

Làm tăng lỗi lầm

Bạn lành khuyên bảo.

Tâm không thêm tin

Gặp kẻ xấu ác

Thỏa mãn gần kề

Vào trong ngu si.

Không thể thấu biết

Các cảnh cõi trần

Ảo tưởng chìm đắm

Không kể ngày đêm.

Mê nhiều thú vui

Người trí xem nó

Sinh nhiều chán bỏ

Các cõi thế gian.

Sắc tướng huyễn hoặc

Rồi cũng suy tàn

Vợ, con, trai, gái

Quyến thuộc, nhân duyên.

Như người đi đường

Tạm thời gặp gỡ

Khi nhân duyên hết

Ân ái lìa xa.

Quyến luyến bên nhau

Dù ít cũng khó

Này các trưởng giả

Biết thân là ảo.

Ví như họa só

Vẽ nhiều màu sắc

Đẹp xấu mà thành

Rồi cũng tan rã.

Lại như mùa đông

Nước đóng thành băng

Chắc cứng tạm thời

Cũng tan thành nước.

Vì sao như vậy?

Sắc tướng hư huyễn.

Thể tánh chẳng thật

Mà người ngu si

Theo cảnh sinh tham

Yêu thích vướng mắc.

Tâm đó điên đảo

Tạo nhân không thiện

Rơi vào ba nẻo

Lãnh đủ thứ khổ.

Trải qua nhiều kiếp

Không có đột ra

Nếu sinh trời, người

Cũng mê hoan lạc.

Do thân ảo này

Tạo ra nghiệp ác

Không có cùng tận

Người si như thế.

Thường bị trói buộc

Ma oán quấy phá

Vợ con, trai gái

Cha mẹ, quyến thuộc.

Trói buộc tâm lại

Không cho thoát khỏi

Thời gian ngày đêm

Vì bị ràng buộc.

Nhận lầm làm vui

Thật ra do khổ

Ba độc nhiễm vào

Tăng trưởng ngạo khinh.

Là người như vậy

Trái với duyên thiện

Trí tuệ không sinh

Việc làm không cùng.

Các bất luật nghi

Với nhiều quyến thuộc

Cha mẹ, vợ con

Tiền tài, thực phẩm.

Trong pháp sinh khổ

Tâm không chán đủ

Không nghĩ dứt ra

Tham nhiễm chấp ái.

Cầu nhiều của báu

Gom góp kho tàng

Mà thấy chúng sinh

Đói khổ nghèo hèn.

Lòng không thương cảm

Cứu giúp nguy khốn

Không hành chánh đạo

Nghĩ xấu càng nhiều.

Người trí chỉ dạy

Không chịu lắng nghe

Nên cứ xoay tròn

Này các Trưởng giả.

Sắc thân con người

Ví như cây lớn

Rễ, thân, lá, cành

Sum suê tỏa rộng.

Lâu không thấm nước

Đất cát khô cằn

Mặt trời thiêu đốt

Nhựa sống cạn kiệt.

Năm tháng chẳng lâu

Tất sẽ khô mục

Tất cả chúng sinh

Tráng niên sắc tốt.

Thân tướng đầy đủ

Tham đắm thế gian

Chạy theo năm dục

Gân, huyết suy hao.

Bệnh khổ xâm nhập

Hình dáng tiều tụy

Các căn tàn tạ

Không được lâu bền.

Cuối cùng mòn mất

Người si như thế

Mê đắm sắc thân

Tham nhiều của báu.

Không biết tội phước

Không nghĩ vô thường

Như cây khô mục

Không lâu gãy đổ.

Này các Trưởng giả

Xem thân ảo này

Và của cải kia

Vàng, bạc, lưu ly.

Chân châu, ma-ni

Xa cừ, mã não

San hô, hổ phách

Thể nó không thật.

Như bọt nước kia

Kẻ ngu mê tình

Tưởng là quý trọng

Càng tăng ham muốn.

Chánh niệm tạp loạn

Với pháp môn Phật

Không có hướng vào

Người trí hiểu biết.

Sắc thân, vật dụng

Tất cả đều như

Cảnh thấy trong mộng

Đều không tự tướng.

Phải giữ sáu căn

Khép kín năm dục

Gần kề Tam bảo

Hành hạnh sáu Độ.

Bỏ hết tham tiếc

Dứt tâm ái nhiễm

Xem các dục kia

Như ngọn lửa lớn.

Thiêu đốt chúng sinh

Phải hết sức sợ

Không nên quyến luyến.

Kinh Cự Lực Trưởng Giả Sở Vấn Đại Thừa - Quyển Hạ

KINH CỰ LỰC TRƯỞNG GIẢ sở vấn

ĐẠI THỪA

QUYỂN HẠ

Phật bảo trưởng giả:

Các chúng sinh này

Ở trong Hiền kiếp

Gom chứa các pháp.

Là: tham, sân, si

Kiến, mạn, nghi, hối

Với các cảnh dục

Tiếp xúc đắm mê.

Suốt ngày lẫn đêm

Không bao giờ dứt

Chưa từng tu tập

Thiền định vắng lặng.

Nguồn khổ sinh tử

Cũng không xem xét

Không rõ thế gian

Là tướng sinh diệt.

Không có tự thể

Hoàn toàn là không

Chỉ do tham ái

Gom lại gieo trồng.

Mượn nhân duyên sinh

Hòa hợp mà có

Nhân duyên chấm dứt

Cuối cùng tan mất.

Do gốc vô minh

Lại sinh tham ái

Gốc ngọn liên tục

Như kiến bò quanh.

Với xuất thế gian

Trong lý chân thật

Chư Phật Bồ-tát

Cảnh giới thanh tịnh.

Không có chút tâm

Yêu thích hướng vào

Những người như vậy

Bị ngu si che.

Trong biển sinh tử

Bồng bềnh trôi nổi

Năm trần huyễn tướng

Tâm nhiều vướng mắc.

Say loạn điên đảo

Mãi không tỉnh biết

Nếu có chúng sinh

Căn lành thành thục.

Tự nhiên gần kề

Những tri thức thiện

Tâm thường tu tập

Hành hạnh nhị lợi.

Với các tăng thượng

Ta, người, chúng sinh

Có thể thuyết pháp

Phát tâm hiếm có.

Ưa thích cung kính

Không sinh cao ngạo

Với công đức Phật

Sâu xa vi diệu.

Cảnh không nghĩ bàn

Không nghi, không chê

Cũng không với những

Trong cảnh năm trần.

Giả dối mê đắm

Khởi lên tham ái

Không tạo nhiều tội

Nhân khổ sinh diệt.

Ngày đêm tinh cần

Suy nghĩ chắc thật

Tăng các thắng hạnh

Tập các pháp thí.

Thường vui đọc tụng

Kinh điển Đại thừa

Tâm không tà niệm

Không có tưởng khác.

Pháp thiền an vui

Phạm hạnh thanh tịnh

Nuôi lớn pháp thân

Và cho tuệ mạng.

Không như người si

Vướng mắc thế gian

Chỉ nghĩ ăn uống

Sắc thân, tài vật.

Vui đắm năm dục

Thường không chán bỏ

Không biết gốc khổ

Không cầu giải thoát.

Theo các ngoại đạo

Biết tà, nghĩ tà

Chánh niệm không sinh

Tuệ không chân thật.

Như nói ta có

Ao báu trong sạch

Nếu có chúng sinh

Vào trong tắm rửa.

Bơi lội vui đùa

Những người như vậy

Không lâu sẽ được

Sinh lên cõi trời.

Ngu si như thế

Chìm trong dị kiến

Không hiểu nhân quả

Tìm gỡ tà vọng.

Điên đảo chánh lý

Tu hạnh bất tịnh

Nhân ác, quả khổ

Không được giải thoát.

Này các Trưởng giả

Phải nên hiểu biết

Nhân quả thế gian

Hư giả hòa hợp.

Như tượng gỗ người

Sự nghiệp làm ra

Mà ở trong đó

Chớ sinh cao ngạo.

Kho tiền châu báu

Tôn vinh, phung phí

Như thấy cảnh mộng

Biết rồi là không.

Mà những người ngu

Không biết việc này

Sinh diệt biến đổi

Tánh vốn vắng lặng.

Đối với thế gian

Chấp là thường có

Vì lý do gì?

Vì do xưa nay.

Khởi tham, sân, si

Trói buộc không xả

Thuận, nghịch, vui, giận

Không có dừng nghỉ.

Oan gia cừu thù

Luôn luôn gặp nhau

Quyến thuộc rộng lớn

Tài sản phong phú.

Gần gũi thân cận

Cùng nhau vui chơi

Tham ái thêm lớn

Đó là nhân khổ.

Về sau bần cùng

Tài vật tiêu mất

Trái ngược, biệt ly

Buồn rầu khổ não.

Khởi nhiều tranh giành

Và kết oan gia

Đến tuổi quá già

Thêm nhiều loại khổ.

Hình sắc tiều tụy

Các căn suy yếu

Bạn lành quyến thuộc

Họ đều xa lánh.

Thanh niên trai tráng

Mê đắm năm dục

Không thích tu hành

Không nghĩ chán bỏ.

Già bệnh xâm nhập

Lo lắng buồn phiền

Thân hoại mạng chung

Đọa xuống địa ngục.

Ngưu đầu giam giữ

Đau khổ chua cay

Vô phương cứu giúp

Trải qua nhiều kiếp.

Địa ngục chấm dứt

Sinh làm ngạ quỷ

Đầu như núi lớn

Cổ nhỏ như kim.

Ăn uống không được

Chỉ da bọc xương

Nghiệp ngạ quỷ hết

Làm loài súc sinh.

Mang lông, vảy, cánh

Bơi lội, bay nhảy

Bị lưới bủa vây

Lần lượt tóm bắt.

Kinh sợ hoảng hốt

Trốn chạy không được

Roi gậy đập đánh

Trả nghiệp đời trước.

Nghiệp súc sinh hết

Hoặc sinh làm người

Nghèo đói xấu xa

Các căn không đủ.

Tiền của thiếu thốn

Quá nhiều bệnh khổ

Nếu sinh phú quý

Phước tuệ trái nghịch.

Tài sản có được

Không thể đem dùng

Hoặc nhiều sân hận

Tự tâm thường khổ.

Hoặc nhiễm bệnh nặng

Mà bị chết yểu

Quả báo như vậy

Do tham, sân, si.

Chỗ tạo tác đó

Như tằm kéo tơ

Tự trói buộc mình

Như con thiêu thân.

Bị lửa đốt cháy

Thân tâm khó chịu

Không có tạm ổn

Nghiệp ác liên tục.

Qua lại không yên

Vào ba đường ác

Như dạo xem vườn

Gặp nhiều đau khổ.

Tâm không hối tiếc

Không cầu giải thoát

Cũng không chán bỏ

Lãnh các tội báo.

Khó gắng khó nhẫn

Quạnh hiu tăm tối

Vào đúng lúc ấy

Không chút than vãn.

Cha mẹ, vợ con

Tất cả quyến thuộc

Không thể thế nhau

Duy chỉ chính mình.

Thọ nhiều chướng nạn

Từ khổ đến khổ

Không có chấm dứt

Nhân duyên như vậy.

Đều do chúng sinh

Vô thủy vô minh

Liên tục tạo ra

Tham, sân, kết sử.

Thân, khẩu, ý động

Tạo quá nhiều ác

Chưa hiểu hối trừ

Nghiệp nhân ba cõi.

Từng lúc lớn thêm

Này các Trưởng giả

Nếu có chúng sinh

Chí ưa vắng lặng.

Mong cầu xuất ly

Tâm với chỗ duyên

Nhiễm, tịnh bình đẳng

Tự nhiên sẽ được.

Nghiệp chướng tiêu dần

Xa lìa luân hồi

Ác báo lẫn lộn

Gặp chánh pháp Phật.

Tin vui tu tập

Dần dần điều phục

Các tham, sân, si

Cũng khéo xem xét.

Hiểu rõ sắc thân

Như mộng như ảo

Như chớp, như bọt

Rốt ráo tìm cầu.

Thấy chỗ không thật

Những người có trí

Phải biết như vậy

Xem xét kỹ càng.

Ta - pháp đều không

Gặp được chư Phật

Với pháp chân thiện

Tuần tự tu hành.

Hạnh Ba-la-mật

Tích tập vi diệu

Chánh pháp trên hết

Xả bỏ tánh phàm.

Thành dòng giống Thánh

Ví như hòn núi

Chứa đất mà thành

Lại như giọt nước.

Nhiểu dần đầy bình

Này thiện nam tử

Với Phật giáo thừa

Trọng lý chân thật.

Gắng nhẫn được vui

Với vị đạo đời

Không nên tham đắm

Bỏ pháp giả dối.

Chứng tánh chân thật

Lìa khổ sinh tử

Được vui không sợ

Thấu rõ sắc tướng.

Giống như bóng nắng

Thật tình ảo tưởng

Thể tánh không thực

Xem xét như vậy.

Tự tướng các pháp

Tâm không điên đảo

Cuối cùng giải thoát

Tên ấy gọi là:

Tánh Bồ-tát thừa

Khéo được an vui

Tất cả chúng sinh

Theo hạnh của Phật.

Mỗi mỗi hạnh nguyện

Hiểu tu tùy thuận

Tâm không thoái chuyển

Luôn luôn tinh tấn.

Không hề bỏ bê

Mau chóng tu tập

Sáu Ba-la-mật

Tự làm bố thí.

Không mong đền đáp

Ba luân thí không

Hai duyên đều mất

Hoặc đến sau này.

Thảy đều không tiếc

Các căn giữ kỹ

Không phạm giới cấm

Oán cừu luôn gặp.

Cũng không báo trả

Đầu, giữa, cuối đêm

Mạnh mẽ tinh tấn

Lìa xa phiền não.

Dừng mọi tán loạn

Các phần thiện ác

Đủ sức nghĩ chọn

Thân nghiệp thanh tịnh.

Thường hành luật nghi

Giọng nói nhỏ nhẹ

Hòa vui tâm chúng

Sáu thức vắng lặng.

Dứt các giác quan

Đối với chư Phật

Cái có hơn hết

Pháp sâu vi diệu.

Có thể nhập vào

Dùng trí khéo léo

Thu nhận chúng sinh

Tùy căn cơ đó.

Tìm cách diễn nói

Đều khiến ngộ nhập

Pháp môn giải thoát.

Khi ấy, Trưởng giả Cự Lực cùng năm trăm Trưởng giả nghe pháp xong, tâm họ hết sức vui mừng, nhờ nghe pháp ấy nên đạt được pháp nhẫn sâu xa, được nhẫn hơn hết, được nhẫn không gì hơn, họ liền đứng dậy, đi quanh Phật ba vòng, đảnh lễ sát chân Phật, rồi đứng sang một bên. Trưởng giả Cự Lực và năm trăm vị Trưởng giả cùng lúc bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Từ trước đến giờ, chúng con chưa từng được nghe pháp sâu xa vi diệu này. Hôm nay, chúng con được gặp Đấng Vô Thượng Giác, là người đầy đủ Nhất thiết trí, là người ban bố pháp lớn cho khắp thế gian. Chúng con được nghe diệu pháp như vậy nên mới hiểu rõ, các pháp ở thế gian chỉ là sự tạo lập giả hợp, như huyễn mộng… cuối cùng cũng chỉ là không. Chúng con đều tự thấu hiểu và được nhập vào pháp Nhẫn vô sinh, phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chúng con nguyện vào vị lai cũng sẽ như Đức Thế Tôn

ngày hôm nay, có thể ở trong vô lượng đại chúng, người, trời cất tiếng gầm của sư tử, hiện rõ ràng lời nói pháp cao đẹp trong sạch, làm lợi ích an lạc cho tất cả chúng sinh.

Bạch Thế Tôn! Chúng con rất vui muốn nói kệ khen ngợi Đức Như Lai, xin Như Lai cho phép. Nói rồi họ đứng trước Phật nói kệ: Tướng sắc vàng vi diệu Hơn hết không gì bằng Dùng âm thanh dịu dàng Ca ngợi nghĩa chân thật. Đã tu hạnh Bồ-tát Mạng sống không thể lường Tất cả các chúng sinh

Thấy nghe đều vui vẻ.

Gom công đức thanh tịnh

An vui nơi đạo tràng

Ví như vua mặt trời

Luôn đứng chỗ hư không.

Đều do thời xa xưa

Làm bố thí rộng lớn

Như: vàng, bạc, châu báu

Voi, ngựa và xe cộ.

Cả đầu, mắt, tủy não

Nào thành nước, vợ con

Làm những việc khó làm

Bố thí được viên mãn.

Nên dùng sức bản nguyện

Hiện ra thân biến hóa

Lâu dài không gián đoạn

Vượt qua vô số kiếp.

Đại Bi không nghĩ bàn

Thương mến các chúng sinh

Ban phát pháp cam lồ

Trừ não sẽ được trong.

Chúng con từ nhiều kiếp

Lưu chuyển trong nhiều cõi

Tham ái với tài sản

Và vợ con, quyến thuộc.

Ít phước không trí tuệ

Không phát tâm Bồ-đề

Đắm chìm nơi danh vọng

Cùng năm dục vui thú.

Chúng con nhờ phước cũ

May mắn gặp Thế Tôn

Nghe nghĩa vi diệu này

Biết rõ pháp không thật.

Tất cả được giải thoát

Tâm mọi người an ổn

Xin Phật cho chúng con

Xuất gia làm Sa-môn.

Nguyện hết thảy chúng sinh

Thấu biết pháp môn này

Không ham vui thế gian

Mau thành đạo Bồ-đề.

Trưởng giả Cự Lực và các vị Trưởng giả nói kệ xong, mỗi người thành kính đảnh lễ Đức Phật, xin xuất gia. Đức Phật đồng ý.

Bấy giờ, Đức Phật ngồi trên tòa mỉm cười vui vẻ, dùng sức oai đức hiện bày thần thông lớn. Trên khuôn mặt Đức Phật hiện ra vô số hào quang, gồm đủ loại màu sắc, giống như ánh sáng của các loại châu báu phản chiếu nhau, nào là màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu xanh lá cây, màu tím, màu ngọc pha lê, màu vàng ròng. Ánh hào quang ấy phóng ra chiếu khắp vô lượng, vô biên a-tăng-kỳ thế giới không thể nghĩ bàn. Lên đến thế giới Phạm thiên, chỗ có ánh sáng của mặt trời, mặt trăng và ánh sáng của thân chư Thiên, tất cả đều bị che phủ không hiện ra được. Ánh hào quang chỉ chiếu sáng một nơi như thế, tất cả chúng sinh đều tiếp xúc được, không ai là không vui. Nghiệp ác, tội chướng của chúng sinh đều được tiêu trừ. Người mù có thể thấy, người điếc có thể nghe, người què có thể đi, người câm có thể nói, người đói có thể no đầy, người không có quần

áo được quần áo. Hữu tình được tháo bỏ gông cùm nơi lao ngục, không có các ác, cảnh Thánh hiện ra trước mắt.

Khi ấy, trong chúng hội lớn của trời, người, ai ai thân ý cũng vui vẻ kỳ lạ chưa từng có, cùng thốt lên: “Vì nhân duyên gì mà hiện tướng này?” Mọi người phát tâm đứng dậy, nhiễu quanh Phật trăm ngàn vòng, cung kính lễ bái, cúng dường, khen ngợi rồi lui ra đứng một bên. Lúc này, từ trong chúng hội, Tôn giả A-nan bày vai bên phải, gối phải quỳ xuống đất, cúi mình cung kính bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà Thế Tôn hiện tướng kỳ lạ đẹp đẽ ấy? Tất cả chúng hội đều có sự nghi ngờ, ai ai cũng bảo: “Đức Thế Tôn khi mỉm cười là luôn luôn có nhân duyên.” Hôm nay, Như Lai hiện tướng lạ này chắc có nguyên nhân. Cúi xin Đức Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác đại Từ, đại Bi vì chúng con mà giảng nói. Đức Thế Tôn luôn tự trang nghiêm, giảng nói đủ các loại việc thiện. Chúng con rất vui muốn được nghe.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả A-nan:

–Hôm nay Như Lai hiện tướng đẹp đẽ này vì nhằm giảng nói cho Trưởng giả Cự Lực cùng năm trăm Trưởng giả, để họ tự thấu hiểu pháp Nhẫn vô sinh, mà phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, tuần tự hội đủ nhân duyên rồi sẽ thành Phật. Này Tôn giả A-nan! Hãy lắng nghe! Các vị Trưởng giả này đã ở trong vô lượng trăm ngàn kiếp thời quá khứ, chỗ của chư Phật, mỗi người đều được gần kề cung kính cúng dường lễ bái, tôn trọng khen ngợi, được nghe pháp nghĩa chân thật cao tột như vậy, nên tiêu trừ nghiệp chướng, xa lìa ba nẻo khổ. Với trăm ngàn kiếp thường sinh vào cõi người, cõi trời và lãnh thọ pháp vui cao đẹp hơn hết, cho đến nay họ được tài sản giàu có đồ sộ, có nhiều quyến thuộc, phước tuệ tôn nghiêm, được mọi người yêu kính. Tất cả đều do đời trước có sức gieo trồng căn lành. Nay đến đời của ta, họ lại được nghe nghĩa pháp sâu xa. Này Tôn giả A-nan! Trưởng giả Cự Lực và các vị trưởng giả kia, vào đời vị lai họ sẽ gặp Di-lặc Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác. Khi gặp vị Phật ấy, họ lại nghe được diệu pháp Đại thừa thanh tịnh, có thể khéo léo tinh tấn tu tập hạnh bố thí, đó là hạnh đầu tiên trong sáu Ba-la-mật, có thể ở trong mười phương gần kề lễ bái, cung kính, cúng dường, tôn trọng,

khen ngợi vô lượng chư Phật, cũng có thể gặp được chư Phật trong Hiền kiếp. Phật Thế Tôn đó cũng lại giảng nói pháp nghĩa Đại thừa vi diệu. Họ nghe rồi lãnh thọ và vì mọi người, họ lần lượt diễn nói, chỉ dạy cái lợi, cái vui cho vô lượng chúng sinh. Này Tôn giả A-nan! Trưởng giả Cự Lực sau khi trải qua năm ngàn kiếp, sẽ sinh vào các cõi nước của Phật, tu hành nhiều cách, gặp được nhiều vị Phật, làm những việc cúng dường nhưng không thấy mình làm. Sau cùng, thành tựu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, tất cả đồng một hiệu là: Cát Tường Tạng gồm đủ mười tôn hiệu: Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Só, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật - Bạc-già-phạm. Cõi nước được trang nghiêm, an ổn, thịnh vượng vui vẻ, chánh pháp, tượng pháp trải qua rất nhiều đời, tất cả đều đồng đẳng, thuyết pháp cứu độ chúng sinh không thể tính đếm.

Khi ấy, Tôn giả A-nan và đại chúng trời, người nghe Phật, Thế Tôn khéo giảng nói pháp nghĩa vi diệu như vậy, tất cả liền ca ngợi cùng bạch với Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Kinh này nên đặt tên gì? Chúng con lãnh thọ và gìn giữ như thế nào?

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Kinh này đặt tên là “Kinh Trưởng giả Cự Lực hỏi về Đại thừa.” Các ông cứ theo đó thọ trì.

Phật thuyết giảng kinh xong, Tôn giả A-nan cùng các Bồ-tát, Tỳ-kheo và Trưởng giả Cự Lực và các chúng Trời, Người, A-tu-la, Càn-thát-bà ở thế gian nghe Phật giảng nói đều rất vui mừng, một lòng tin nhận tu hành.

Số 544 - Kinh Biện Ý Trưởng Giả Tử Sở Vấn

SỐ 544

KINH BIỆN Ý TRƯỞNG GIẢ TỬ SỞ VẤN

Hán dịch: Đời Hậu Ngụy, Sa-môn Pháp Tràng.

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật cùng với một vạn vị Bồ-tát và một ngàn hai trăm năm mươi vị Sa-môn, ở tại vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn thường giảng nói pháp cho vô số đại chúng cùng vây quanh.

Khi ấy, ở trong thành có con của đại Trưởng giả tên là Biện Ý và năm trăm người con của các Trưởng giả khác, mỗi người đều đem theo năm trăm người hầu cùng nhau đi đến chỗ Đức Phật. Đến nơi, cung kính, đảnh lễ sát chân Phật, rồi ngồi sang một bên.

Lúc ấy, Biện Ý (con đại trưởng giả) thấy mọi người đều ngồi yên, mới nương theo oai thần của Đức Phật, từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, trang nghiêm đến đảnh lễ trước Đức Phật, rồi quỳ gối chắp tay, bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Con có điều muốn thưa hỏi, cúi mong Đức Thế Tôn thương xót giảng giải cho con. Đức Thế Tôn là Đấng Chí Chân, thần thông biến hóa, đạo đức không gì hơn, ở trong ba cõi tìm cách giảng giải, dẫn dắt, cứu độ chúng sinh, khiến cho họ đến với giáo pháp của Đức Phật. Nhưng về sau, vào đời ác năm trược, bị ba độc sôi sục, thiêu đốt, không còn trật tự trên dưới, đối xử nhau với lòng ác

độc. Thời điểm ấy, các hàng vua chúa, quần thần vì tham lam ngôi vua mà khởi binh đánh nhau, gây nên cảnh chết chóc, lúc ấy tai họa ập đến dân lành. Nếu bốn chúng đệ tử Phật, nhờ ân đức của Phật mà được vào đạo, bề ngoài tuy mặc áo pháp nhưng trong lòng ganh ghét không có sự kính thuận, trở lại chê bai lẫn nhau, hiển bày việc xấu, ngăn chận việc tốt, cao ngạo coi khinh người khác thì những hạng người này đều là phần tử ở trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, chỉ vì lợi ích một lúc mà không biết tai họa bao kiếp về sau. Thế thì phải dùng phương pháp gì để giáo hóa họ? Cúi xin Đức Thế Tôn trình bày đầy đủ những phương pháp giáo hóa, để cho những người ở đời vị lai nhờ phước đức ấy mà thoát khỏi ba đường ác, an vui vónh viễn. Đức Phật khen:

–Lành thay, lành thay! Này Biện Ý! Ông đã đứng trước Đức Thế Tôn tạo nên tiếng gầm của sư tử, thưa hỏi về phương pháp khai hóa cho tất cả, để những kẻ hung ác, ngu si ở đời vị lai, nhờ phương pháp ấy mà được an vui. Những điều ông muốn hỏi, chớ có hoài nghi, Như Lai sẽ vì ông mà phân biệt giảng nói.

Biện Ý lại thưa hỏi Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà người ta được sinh lên cõi trời? Vì nhân duyên gì sinh trong loài người? Vì nhân duyên gì đọa vào địa ngục? Vì nhân duyên gì bị đọa trong loài ngạ quỷ? Vì nhân duyên gì bị đọa trong loài súc sinh? Vì nhân duyên gì được sinh vào hàng tôn quý, được mọi người kính trọng? Vì nhân duyên gì sinh trong hàng tôi tớ bị người sai khiến? Vì nhân duyên gì sinh trong hàng thứ dân, nhưng hơi miệng lại thơm tho, sạch sẽ, thân tâm thường an vui, không bị chê bai, được mọi người khen ngợi? Vì nhân duyên gì được sinh trong loài người, nhưng thường bị người khác ghét bỏ, chê bai, hình dáng xấu xa, thân tâm không yên ổn, thường lo lắng, sợ hãi? Vì nhân duyên gì sinh ở nơi thường được gặp Phật, nghe pháp, vâng giữ giới luật, gặp gỡ hàng tri thức, đạt được tâm thiện? Nếu làm Sa-môn thì thường đạt được điều mong muốn? Những điều con hỏi như thế, cúi xin Đức Thế Tôn phân biệt, giảng giải, khiến cho mọi người ở trong chúng hội này đều được nghe chánh giáo, mong cho tất cả đều được cứu giúp đến chỗ an vui.

Đức Phật bảo:

–Này Biện Ý! Hãy lắng nghe và khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông giảng nói về pháp vi diệu cần thiết. Có năm việc, ai thực hành sẽ được sinh lên cõi trời. Năm việc đó là gì?

1.Tâm thương yêu, không giết hại chúng sinh, trái lại biết nuôi dưỡng mạng sống loài vật, để cho chúng được an ổn.

2.Hiền lành, không trộm cắp tài vật của người khác, trái lại phải biết bố thí, không tham lam keo kiệt, cứu giúp những kẻ khốn khổ.

3.Trong sạch, không phạm vào thân thể người nam hoặc người nữ, siêng năng ăn chay giữ giới.

4.Có lòng tin ngay thẳng, không lừa dối người khác, giữ gìn bốn lỗi của miệng, không được tham lam, dối trá.

5.Không được uống rượu, không tạo điều kiện để miệng gây điều không tốt. Đó là năm việc, làm được sẽ sinh lên cõi trời.

Lúc ấy, Đức Thế Tôn nói kệ:

Không giết, được sống lâu

Không bệnh, thường khỏe đẹp

Tất cả sinh cõi trời

Thân vui, ánh sáng tỏa.

Không trộm, thường giàu sang

Của cải tự nhiên đủ

Cung điện bằng bảy báu

Lòng luôn được an vui.

Nam nữ không tham đắm

Thân thơm, thể trong sạch

Thường sinh thân đoan nghiêm

Đức hạnh tự sáng ngời.

Không dối, hơi miệng thơm

Nói năng thường thông suốt

Luận bàn luôn trôi chảy

Lời nói nhiều người nghe.

Rượu, thịt không được dùng

Ý không bị rối loạn

Dù sinh ở nơi đâu

Trời, người thường theo hầu.

Khi người ấy qua đời

Hai lăm vị thần lớn

Năm phước tự nhiên đến

Ánh sáng rất rạng ngời.

Đức Phật bảo:

–Này Biện Ý! Lại có năm việc, nếu ai làm được sẽ sinh trong loài người. Năm việc đó là gì?

1.Bố thí của cải cho kẻ khốn khổ.

2.Giữ giới, không phạm mười điều ác.

3.Nhẫn nhục, không làm náo loạn tâm ý chúng sinh.

4.Tinh tấn, khuyến hóa, không được biếng nhác.

5.Nhất tâm giữ trọn trung hiếu.

Đó là năm việc, làm được sẽ sinh trong loài người, sẽ được giàu sang, sống lâu, oai đức đoan nghiêm… được làm vua trong loài người, được tất cả cung kính hầu hạ.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Bố thí được giàu sang

Tiền của luôn dư giả

Thường sinh nơi tôn quý

Hưởng tài sản của cha.

Thường giữ giới đầy đủ

Lãnh thọ ba ngôi báu

Hết lòng không làm ác

Để mạng sống được lâu.

Nhẫn nhục, không phiền ai

Không tức giận người nào

Bị đánh, không đánh trả

Thường sinh nơi đoan chánh.

Siêng năng không biếng nhác

Luôn nhớ hạnh phải làm

Thường sinh nơi quyền quý

Được làm tướng triều đình.

Một lòng không thoái chuyển

Trung tín nhớ kỹ càng

Phụng sự các tôn trưởng

Sinh nơi không khổ nhọc.

Thực hành năm việc này

Đời sau được làm vua

Sắc tài đều đứng đắn

Tướng dũng mãnh tự có.

Đức Phật bảo:

–Này Biện Ý! Lại có năm việc, nếu ai làm theo thì khi chết sẽ bị đọa vào địa ngục, trải qua ức kiếp mới ra khỏi. Năm việc đó là gì?

1.Không tin có Phật, Pháp, Tăng, chê bai khinh thường, hủy hoại Thánh đạo.

2.Đập phá tượng Phật, chùa chiền, tôn miếu.

3.Ở trong bốn chúng mà trở lại chê bai làm hại nhau, không tin tội lỗi, tai họa, không có tâm tôn kính nhường nhịn.

4.Thường chống đối nhau, không biết kẻ trên người dưới, vua tôi, cha con không hòa thuận nhau.

5.Đời vị lai có người muốn tu đạo, được tu đạo rồi lại không vâng theo lời dạy của sư trưởng, tự cho mình là hơn hết, khinh khi, cao ngạo, chê bai sư trưởng.

Đó là năm việc, nếu ai làm thì chết bị đọa vào địa ngục, xoay vần mãi trong đó, không có kỳ hạn ra khỏi.

Đức Thế Tôn bèn nói kệ:

Người ngu si ở đời

Không tin Phật, Pháp, Tăng

Ý ngu muốn hủy hoại

Bảo Phật không thần lực.

Gặp các việc thiện, ác

Nên tạo ra các tội

Đập phá đền thờ thần

Lợi ít, mắc tội nhiều.

Đời sau trong bốn chúng

Ôm lòng độc ghét ganh

Vì danh lợi hại nhau

Không biết sau tội nặng.

Những người ác ở đời

Cha, con ganh ghét nhau

Vì của cải, lợi danh

Không có tâm kính thuận.

Vị lai những người ác

Nếu có làm Sa-môn

Không vâng lời thầy dạy

Chết mắc tội rất nặng.

Người tạo năm việc này

Tội họ nói không hết

Ức kiếp trong địa ngục

Chư Phật không thể cứu.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, ai làm sẽ bị đọa trong loài ngạ quỷ. Năm việc đó là gì?

1.Tham lam keo kiệt, không muốn bố thí cho người khác.

2.Trộm cắp, không hầu hạ nuôi dưỡng cha mẹ.

3.Ngu si, không có lòng thương.

4.Gom giữ của cải vật dụng, không dám ăn mặc.

5.Không cung cấp cho cha mẹ, anh em, vợ con, tôi tớ.

Đó là năm việc, nếu ai làm thì khi chết sẽ bị đọa trong loài ngạ quỷ.

Lúc này, Đức Thế Tôn nói kệ:

Keo kiệt không bố thí

Không nuôi dưỡng cha mẹ

Gom chứa sợ bỏ sót

Không thương kẻ yếu già.

Vợ con và tôi tớ

Thảy đều không cung cấp

Giữ tài sản đến chết

Đọa ngạ quỷ rất khổ.

Thân không có áo mặc

Bụng lớn, cổ như kim

Đi kiếm ăn khắp nơi

Đồng sôi rót vào miệng.

Không muốn uống nước đồng

Vả miệng, ép phải uống

Một ngụm vào trong bụng

Gan, ruột, phổi… chín nhừ.

Chịu khổ nhọc như thế

Trải qua mấy vạn năm

Hết tội mới được ra

Sinh làm người nghèo hèn.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, ai tạo ra thì bị đọa trong loài súc sinh. Năm việc đó là gì?

1.Phạm giới, lén trộm cắp.

2.Mắc nợ nhưng chống cự không trả.

3.Thích giết hại để nuôi dưỡng thân mình.

4.Không thích nghe và lãnh thọ kinh pháp.

5.Luôn viện cớ việc bố thí, ăn chay giữ giới là khó làm để kết duyên với đời.

Lúc ấy, Đức Thế Tôn nói kệ:

Thường lén lút trộm cắp của người

Nợ tiền không trả còn chống cự

Thích giết hại, săn bắn, chài lưới

Tạo duyên đời chẳng gặp pháp hội.

Không tin thành thật không biết đạo

Việc quá khứ, hiện tại, vị lai

Tạo các tội mà mình chẳng biết

Chút ít lần hồi đọa súc sinh.

Làm trâu, ngựa, voi, lừa, lạc đà

Heo, dê, chó… nhiều không tính đếm

Đã mang nặng chết còn lột da

Khổ lắm thay! Không thể chịu nổi.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, ai thực hành sẽ thành người cao quý, được mọi người kính trọng. Năm việc đó là gì?

1.Ban phát và mang lại điều tốt lành cho khắp mọi nơi.

2.Kính lễ Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng và các bậc trưởng lão.

3.Nhẫn chịu, không có tức giận.

4.Nhu hòa, khiêm tốn, nhún nhường.

5.Học rộng, nghe nhiều, đọc tụng kinh và giữ giới.

Đó là năm việc, nếu thực hành thì làm người tôn quý, được mọi người kính trọng.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Tâm bình đẳng bố thí

Cứu khắp chúng được yên

Đẹp, khỏe, thọ, không bệnh

Họ hàng đều nhờ ân.

Người kính Phật, Pháp, Tăng

Thờ lạy các tôn trưởng

Sinh vào hàng tôn quý

Thường được mọi người lạy.

Nhịn nhục không giận dữ

Cả đời được ngay thẳng

Mọi người thấy vui mừng

Ngắm hoài không biết chán.

Tâm điều phục nhu hòa

Khiêm nhường và kính thuận

Học hỏi, tụng thuộc kinh

Mới được người tôn quý.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, nếu ai làm thì bị sinh trong hạng thấp hèn, làm kẻ tôi tớ. Năm việc đó là gì?

1.Kiêu mạn, không hiếu thuận với cha mẹ.

2.Ương ngạnh, không có cung kính.

3.Buông lung, không lễ lạy Tam bảo.

4.Sinh sống bằng nghề trộm cắp.

5.Mắc nợ, trốn tránh không trả.

Đó là năm việc, nếu làm sẽ sinh trong hạng thấp hèn, làm kẻ tôi tớ.

Lúc ấy, Đức Thế Tôn nói kệ:

Như có người ngu đần

Kiêu mạn với song thân

Không có tâm cung kính

Đời sau sinh thấp hèn.

Tam bảo không thờ lạy

Ương ngạnh với tôn trưởng

Không xót thương người khác

Đời sau làm nô tỳ.

Buông thả tâm ý mình

Trộm cắp tài vật người

Nợ nần không muốn trả

Sau sinh trong tôi tớ.

Ăn mặc dựa vào chủ

Sai khiến chẳng thảnh thơi

Gắng công trả nợ chủ

Tội hết mới được ra.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, ai thực hành thì được sinh trong hạng người hơi miệng thơm sạch, thân tâm thường an vui, không bị chê bai, được mọi người khen ngợi. Năm việc đó là gì?

1.Rất thành thật, không lừa dối người khác.

2.Tụng kinh, không có sự phân biệt đây, kia.

3.Giữ gìn lời nói, không nhạo báng Thánh đạo.

4.Khuyên dạy người bỏ việc ác, làm việc thiện.

5.Không soi mói việc tốt, xấu của người khác.

Đó là năm việc, làm được sẽ sinh trong hạng người hơi miệng thơm sạch, thân tâm thường an vui, không bị chê bai, được mọi người khen ngợi.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Cung kính ba ngôi báu

Không ngạo nghễ song thân

Chân thành không dối trá

Làm thế được người kính.

Giữ lời không chê bai

Tâm bình đẳng tất cả

Khuyên người xa nghiệp ác

Tụng thuộc, nhớ kinh pháp.

Không khinh khi người đời

Kính nhau như cha mẹ

Ngăn ác, tăng điều thiện

Như thế mau thành Phật.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, nếu có ai làm thì sau này sinh trong loài người thường bị mắng nhiếc, bị người ghét bỏ, hình dáng xấu xí, tâm ýa không an, thường ôm lòng sợ hãi. Năm việc đó là gì?

1.Thường không có lòng chân thật, lừa dối người khác.

2.Trong pháp hội có người thuyết pháp lại chê bai người ấy.

3.Thấy bạn đồng học thì khinh thường và tìm cách để thử họ.

4.Không theo sự hướng dẫn tốt của người khác, nên làm việc gì cũng đều sai. 5.Nói hai lưỡi để hai bên đánh nhau.

Đó là năm việc, nếu làm thì sau này sinh trong loài người, thường bị mắng nhiếc, bị người ghét bỏ, hình dáng xấu xí, tâm ý không an, thường ôm lòng sợ hãi.

Lúc này, Đức Thế Tôn nói kệ:

Lừa dối mê hoặc chúng

Không có tâm chân thật

Tâm, miệng tạo ra nghiệp

Khiến thân chịu tội nặng.

Nếu đọa trong địa ngục

Móc sắt kéo lưỡi ra

Nước đồng rót vào miệng

Sớm tối chẳng nghỉ ngơi.

Nếu đời này làm người

Hơi miệng thường tanh hôi

Người gặp đều không thích

Không dịu dàng vui vẻ.

Thường gặp việc đến quan

Bị bàn tán chê cười

Mắc phải các ách nạn

Tâm ý chẳng được yên.

Chết đọa vào địa ngục

Ra khỏi làm súc sinh

Xoay chuyển trong năm đường

Không thoát khỏi ách nạn.

Này Biện Ý! Lại có năm việc, ai thực hành sẽ sinh vào nơi thường được gặp Phật, Pháp, Tăng, khởi đầu không có gì sai trái, gặp Phật, nghe pháp, liền được tâm thiện. Nếu làm Sa-môn thì đạt được điều mong muốn. Năm việc đó là gì?

1.Tự mình vâng theo Tam bảo, khuyên người khác thờ lạy.

2.Tạo hình tượng Phật, phải làm cho sáng đẹp.

3.Thường vâng theo lời dạy bảo của thầy, không phạm giới đã thọ.

4.Thương yêu khắp tất cả chúng sinh cũng như thân mình, thương yêu như con đỏ.

5.Kinh pháp đã thọ, sớm chiều đọc tụng.

Đó là năm việc, để sinh về nơi thường được gặp Phật, Pháp, Tăng, khởi đầu không có gì sai trái, gặp Phật, nghe pháp, liền được tâm thiện. Nếu làm Sa-môn thì đạt được điều mong muốn

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Người phụng kính Tam bảo

Giáo hóa khuyên lạy, thờ

Tạo hình tượng Phật đẹp

Vâng lời các tôn sư.

Nên xem cả mọi người

Như thân mình chẳng khác

Mình, người đều bình đẳng

Làm thế gặp được Phật.

Sớm tối thường học hỏi

Trí tuệ là quý nhất

Mở bày kẻ ngu dốt

Khiến đều hiểu chân đạo.

Sau khi nghe Đức Phật giảng nói về nghĩa nơi pháp chính yếu của năm mươi việc, Biện Ý liền vô cùng vui mừng, đạt được pháp

nhẫn. Năm trăm người con của trưởng giả đều đạt được Pháp nhãn thanh tịnh, những người trong pháp hội đều đạt được chí nguyện. Lúc ấy, Biện Ý liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Đức Phật, quỳ gối chắp tay, bạch:

–Lành thay! Bạch Thế Tôn! Ngài đã vui vẻ giảng nói pháp này để cho những người trong pháp hội đều được nghe và để cứu độ ách nạn cho mai sau. Giờ ngọ ngày mai, kính thỉnh Đức Thế Tôn và cả đại chúng ở trong hội này quá bước đến nhà con, trong một xóm nghèo để thọ thực. Khi ấy, Đức Thế Tôn yên lặng nhận lời, Biện Ý đảnh lễ Đức Phật rồi vui vẻ ra về.

Biện Ý về đến nhà, thưa với cha mẹ:

–Hôm nay, con thỉnh được một vị hiếm có trong loài người, gọi là Như Lai Pháp Sư Vô Thượng, cả ba cõi không ai sánh bằng.

Biện Ý liền bảo vợ mình sửa soạn đồ ăn uống, chuẩn bị đầy đủ cho bữa cúng dường. Hôm sau, Đức Thế Tôn cùng cả đại chúng đi đến nhà của Biện Ý, vào đúng chỗ ngồi ngay ngắn. Khi thấy Đức Thế Tôn và cả đại chúng đã an tọa, Biện Ý và cha mẹ, quyến thuộc cùng đến trước đảnh lễ sát chân Phật, mỗi người tự cung kính hầu hạ. Biện Ý đứng dậy đi lấy nước cho Đức Phật và đại chúng rửa tay, rồi hết lòng cung kính dâng thức ăn.

Phật và đại chúng thọ trai chưa xong, có một cậu bé ăn xin đến trước các tòa, lần lượt xin ăn. Vì Đức Phật chưa chú nguyện nên không ai dám cho. Cậu bé xin khắp, không được, nên tức giận, liền sinh suy nghĩ ác: “Các Sa-môn này buông lung, đâu có đạo đức gì? Còn kẻ nghèo theo xin thì dửng dưng không cho, trưởng giả mê lầm đem cơm cho họ, đây chẳng phải là lòng thương xót. Ta mà được làm vua, sẽ dùng xe bánh sắt cán đứt đầu họ”, nói rồi bỏ đi. Đức Phật nhận phẩm vật cúng dường xong, có một cậu bé ăn xin khác lại vào xin ăn, trong buổi thọ trai mọi người đều cho nên được rất nhiều cơm, thức ăn, cậu ta vui vẻ ra về, liền phát sinh suy nghĩ thiện: “Các Sa-môn này đều có lòng Từ, thương ta nghèo khổ, cho ăn no nê, cứu giúp được mấy hôm. Hay thay, Trưởng giả mới có khả năng làm việc cúng dường, ông ta chẳng khác gì Bồ-tát, phước ấy vô lượng. Ta mà được làm vua, sẽ cúng dường Đức Phật và chúng Tăng suốt trong bảy

ngày, để báo đáp ân cứu giúp đói khát hôm nay”, nói rồi liền đi. Đức Phật thọ trai xong, thuyết giảng pháp rồi trở về tinh xá.

Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Từ nay về sau, nhận đồ cúng dường xong mới thọ trai, lấy đó làm khuôn phép.

Bấy giờ, hai cậu bé ăn xin, lần lượt đi xin ăn qua đến một nước khác, nằm nghỉ nơi đám cỏ rậm bên đường. Vừa lúc vua nước ấy bỗng nhiên qua đời nhưng không có người nối ngôi.

Lúc này, trong nước có một thầy xem tướng, thông thạo về tướng pháp, mới tiên đoán: “Hiện nay, có kẻ nghèo khổ là người có mạng làm vua.” Quần thần, bá quan, ngàn xe, vạn ngựa, lần lượt đi khắp các cõi nước tìm người nào ứng với mạng làm vua. Nhìn thấy trong đám cỏ rậm bên đường, có đám mây che ở trên, thầy tướng xem rồi nói: “Trong đó có vị thần.” Liền cho người tìm và thấy một cậu bé ăn xin, có tướng ứng với bậc vua. Quần thần liền cúi lạy, ra mắt và mọi người đều xưng là “thần.”

Cậu bé ăn xin kinh hãi nói:

–Tôi là kẻ hạ tiện, chẳng phải là dòng vua chúa.

Quần thần đều thưa:

–Đã ứng với tướng làm vua, không nên từ chối.

Liền gội đầu, tắm rửa cho cậu bé đó bằng nước ấm thơm, mặc áo của vua, dáng vóc rất uy nghiêm, xứng với vô lượng phước lành, rồi dẫn cả đoàn người quay xe về nước.

Lúc ấy, cậu bé ăn xin có suy nghĩ ác kia, đang nằm ngủ say trong đám cỏ rậm, không hay biết gì, bị xe cán đứt đầu.

Vua về rồi thì trong nước âm dương điều hòa, khí hậu bốn mùa đều hưng thịnh, muôn dân an cư lạc nghiệp, ca tụng đức độ của vua.

Một hôm, vua tự nghĩ: “Thuở trước, mình là một kẻ nghèo khổ. Vì nhân duyên gì mà được làm vua? Nhớ thuở ấy, đi ăn xin, nhờ ân của Phật, được nhiều thức ăn, liền sinh suy nghĩ tốt: “Ta được làm vua sẽ cúng dường Đức Phật suốt bảy ngày.” Nhờ ân đức của Phật, hôm nay ta đã được làm vua.” Vua liền cho tập họp quần thần, đốt hương, hướng về nước Xá-vệ đảnh lễ và sai sứ giả đến thưa thỉnh Đức Phật: “Nhờ ân của Thế Tôn nên được làm vua, khát khao mong được

Thế Tôn đến giáo hóa cho những người ngu muội của nước này, để họ nghe được những lời chỉ dạy của Thế Tôn.” Lúc đó, nhận lời thỉnh của vị quốc vương kia, Đức Phật bảo với đệ tử: “Hãy nhận lời thỉnh mời của vị vua ấy.”

Đức Phật cùng rất đông các đệ tử đi đến nước ấy. Bấy giờ, vua cùng với các quần thần ra tiếp đón, cúi đầu lạy sát chân Phật, đốt hương, rải hoa, tấu nhạc để cúng dường. Đức Phật vào trong cung điện đi đến chỗ ngồi, vua đi lấy nước, thức ăn cúng dường, khoảnh khắc đã xong.

Lúc ấy, quốc vương đảnh lễ Đức Phật, thưa:

–Con vốn là hạng người thấp hèn. Có phước lành gì mà được hưởng quả vị này, ngưỡng mong Thế Tôn giảng nói, để muôn dân trong nước này nhờ đó mà được mở mang sự hiểu biết.

Đức Phật bảo vua:

–Này đại vương! Trước đây, trong nước Xá-vệ, có con nhà Trưởng giả tên là Biện Ý, mở hội thí lớn, thỉnh Phật và chúng Tăng. Lúc đó, Phật ngồi yên thọ thực nhưng chưa nhận phẩm vật cúng dường, có một cậu bé hành khất đến xin ăn, xin một loạt mà không được gì liền tức giận bỏ đi, khởi sinh suy nghĩ ác: “Nếu ta được làm vua, sẽ dùng xe bánh sắt cán đứt đầu họ.” Sau đó, có một cậu bé ăn xin khác đến, xin được rất nhiều thức ăn, ra về liền khởi sinh suy nghĩ thiện: “Nếu ta được làm vua, sẽ cúng dường các vị Thánh tăng này suốt bảy ngày.” Cậu bé khởi suy nghĩ thiện ấy, chính là vua hôm nay. Còn cậu bé sinh suy nghĩ ác kia, lúc ngủ say trong đám cỏ rậm, khi vua nhận ngôi rồi quay xe về nước, đoàn xe đã cán đứt đầu cậu ta. Cậu ấy chết, đọa vào địa ngục, bị xe lửa cán, trải qua ức kiếp mới khỏi. Hôm nay, vua thỉnh Phật để báo đáp lời thệ quá sâu dày, đời đời thọ phước không hết.

Lúc này, Đức Thế Tôn nói kệ:

Tâm người là cội độc

Miệng là cửa tai họa

Tâm nghĩ và lời nói

Thân chịu tội họa thay.

Kẻ ác không nghĩ tốt

Mình làm, mình chịu tội

Ý muốn hại người khác

Không ngờ xe cán mình.

Tâm tạo pháp cam lồ

Khiến người sinh lên trời

Tâm nghĩ và lời nói

Thân thọ phước đức ấy.

Người nghèo có nghĩ tốt

Tự làm yên thân mình

Tâm nghĩ đều là tốt

Như vua được ngôi cao.

Khi nghe kinh, quốc vương rất vui vẻ, quần thần và muôn dân trong cả nước đều đạt được quả Tu-đà-hoàn. Cúng dường Đức Phật suốt bảy ngày xong, Đức Phật ra về. Vua, quần thần và muôn dân đều vui vẻ đảnh lễ tiễn đưa.

Đức Thế Tôn vừa về đến tinh xá ở vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ thì Hiền giả A-nan, từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, đảnh lễ Đức Phật, quỳ gối bạch:

–Bạch Thế Tôn! Kinh hôm nay nên gọi tên là gì? Thọ giữ như thế nào?

Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

–Kinh này gọi là “Những điều Biện Ý con trưởng giả đã hỏi”, nên theo đấy mà thọ giữ. Cũng gọi là “Nghĩa thiết yếu của các pháp.”

Đức Phật lại bảo Tôn giả A-nan:

–Nếu có thiện nam, thiện nữ nào thực hành, vâng giữ, đọc tụng, truyền dạy kinh này cho đời sau và bảo người khác lãnh thọ giữ gìn thì phước của người ấy như phước của người hầu hạ thân Phật không khác. Người tụng kinh này về sau sẽ được Phật Di-lặc thọ ký. Như Lai có tướng lưỡi rộng dài nên lời nói không hư dối.

Đức Phật giảng nói kinh xong, các chúng Trời, Rồng, Quỷ, Thần, bốn chúng đệ tử Phật, nghe kinh đều vui vẻ, đảnh lễ Đức Phật.