Đại Tập 40 · Bộ Hoa Nghiêm V · Số 286–292 & Số 293 (Q.1–22)

Kinh Thập Địa Quyển 2, Phẩm 1: Địa Cực Hỷ (Phần 2)

KINH THẬP ĐỊA

QUYỂN 2

Phẩm 1: ĐỊA CỰC HỶ (Phần 2)

Lại nữa, Bồ-tát đã phát mười nguyện lớn; đạt được tâm gắng sức thọ nhận, dịu dàng, hòa nhã; thành tựu được lòng tin thanh tịnh, tin chư Phật xưa luôn hội nhập các hành, tu chứng các địa thù thắng, thành tựu Oai lực, Vô sở úy, pháp Bất cộng cao tột và pháp tánh không thể nghĩ bàn của Phật. Cảnh giới của Như Lai sâu xa khó lường, tùy thuận thâm nhập hạnh quả của Phật. Nói tóm lại, phải tin chánh hạnh của tất cả các Bồ-tát, cho đến thông hiểu sự gìn giữ Phật địa. Bồ-tát lại nghĩ rằng: Pháp của chư Phật sâu xa, thanh tịnh, vắng lặng như vậy. Tánh rỗng lặng, không tướng, không nguyện, không giới hạn, bao la rộng lớn, khó chứng đạt. Chúng sinh vì luôn sống trong tà kiến, bị vô minh ngu tối trói buộc ý thức, tâm kiêu mạn cao ngạo tính toán, khát ái trùm phủ tâm ý tìm cầu, chạy theo dua nịnh ý vui thích nơi phiền não, do tham lam keo kiệt, nên mãi mãi thọ sinh. Do tham, sân, si được tích tập, sân hận luôn thiêu đốt tâm, tạo nghiệp điên đảo.Vì hạt giống dục, hữu, vô minh hữu lậu trói buộc tâm ý, ý thức tạo mầm cho ba cõi. Tức là có danh sắc tương tục, danh sắc tăng trưởng thành sáu nhập, sáu nhập sinh xúc, xúc sinh thọ, thọ phát triển nên có ái, từ ái có thủ, thủ tăng trưởng có hữu, có sinh già chết ưu sầu, khổ uẩn của chúng sinh cứ thế phát sinh. Nó không có ngã, ngã sở, không thật, hư giả, trống không, không tác dụng, tăm tối không động, tựa như cỏ cây, như bóng hiện; nhưng chúng sinh không hề hay biết. Bồ-tát thấy chúng sinh vì khổ uẩn nên không được giải thoát. Vì muốn dứt trừ khổ uẩn của chúng sinh nên Bồ-tát phát tâm Bi lớn; vì muốn chúng sinh trụ trong Niết-bàn an lạc rốt ráo nên phát tâm Từ lớn.

Lại nữa, các Phật tử! Bồ-tát trụ nơi Địa thứ nhất, tùy thuận đại Từ bi, tăng trưởng ý chí, làm việc tâm không tham tiếc, dùng tuệ lực mong cầu trí vi diệu của Phật quyết tu pháp xả lớn, phàm cái gì mình có đều đem cho hết. Nghĩa là Bồ-tát các vật như tiền tài, lúa gạo, vàng bạc, ma-ni, châu báu, lưu ly, san hô, xa cừ, mã não, các thứ vật báu trang sức, vườn quán, nhà cửa, sông suối, tôi tớ, đất nước, xóm làng, ngôi vua, vợ con, đầu, mắt, tay, chân, thân thể đáng yêu, đều đem bố thí tất cả mà không tham tiếc. Vì cầu trí tuệ vi diệu của Phật nên tu bố thí. Đó là sự thành tựu đại Xả của Bồ-tát ở Địa thứ nhất.

Bồ-tát đã thành tựu pháp từ bi lớn, bố thí lớn lại vì muốn độ chúng sinh, nên luôn làm việc lợi ích cho thế gian và xuất thế gian. Khi tâm cầu không mỏi mệt thì đạt tánh không mỏi mệt. Không mỏi mệt nghĩa là không khiếp sợ trước những những việc luận nghị. Bồ-tát này thành tựu, thông hiểu các luận nghị. Với những luận nghị đó, Bồ-tát biết cái nào nên, cái nào không nên; suy xét kỹ, trí kém vừa hơn, có ở trong chúng sinh để tùy thuận tu hành chánh hạnh, thành tựu Thế trí. Đã đạt Thế trí rồi thì tùy thời gian, tùy phân lượng mà tu hành, trang sức bằng tâm hổ thẹn, liên tục siêng hành lợi mình, lợi người, nên Bồ-tát thành tựu hổ thẹn. Từ đó Bồ-tát vượt lên đạt sức bền vững, tánh không lay động, kiên trì nên phát sinh tánh lực kiên trì. Đạt tánh lực kiên trì rồi, Bồ-tát phụng sự, cúng dường chư Phật và tu hành chân chánh trong giáo Phật pháp. Do đó Bồ-tát thành tựu mười pháp thanh tịnh trụ địa. Tức là, lòng tin thanh tịnh, từ bi, trí tuệ, bố thí không chán mệt, thông hiểu luận nghị, biết rõ thế gian, trang sức bằng hổ thẹn, tánh lực kiên trì, cúng dường chư Phật. Bồ-tát trụ nơi địa Cực hỷ, nhờ sự hiểu biết và nguyện lực rộng lớn, nên thấy được trăm ngàn, vô số a-tăng-kỳ Phật. Thấy hết rồi, Bồ-tát dùng tâm rộng lớn, cung kính, tôn trọng, phụng sự, cúng dường các thứ y phục, thức ăn, đồ ngồi, nằm, thuốc men, mọi vật cần dùng. Bồ-tát vui vẻ cung kính tăng chúng, hồi hướng căn lành lên đạo Vô thượng Bồ-đề. Nhờ cúng dường chư Phật, Bồ-tát thành tựu phương tiện độ sinh, hóa độ chúng sinh bằng Ái ngữ, Bố thí; sau lại thông đạt cả hai Nhiếp pháp, luôn tu hành bằng trí hiểu biết. Trong mười Ba-la-mật, Bồ-tát tu nhiều về Thí ba-la-mật, những Ba-la-mật khác thì tùy sức, tùy phần mà tu tập. Bồ-tát cúng dường chư

Phật đúng pháp, tu tập hạnh độ sinh, thọ trì thực hành pháp thanh tịnh nơi các địa, hồi hướng căn lành về Nhất thiết trí, dần dần được thanh tịnh an ổn, hữu dụng. Này Phật tử! Ví như thợ vàng nung quặng ở trong lửa, càng tôi luyện, vàng càng sáng đẹp. Phật tử nên biết! Bồ-tát cũng thế! Cúng dường chư Phật, tu tập hạnh độ sinh, thọ trì thực hành pháp thanh tịnh nơi các địa, hồi hướng căn lành về Nhất thiết trí, thanh tịnh an ổn, hữu dụng càng được nhiều hơn.

Lại nữa, các Phật tử! Bồ-tát trụ ở địa Cực hỷ, phải theo Phật, Bồ-tát và bạn lành tri thức để học hỏi về hành tướng và sự chứng đắc đẳng lưu của Địa thứ nhất mà không cho là đủ chán cho đến Địa thứ mười cũng vậy. Bồ-tát phải tu tập theo các phương tiện khéo léo về cách đối trị, về sự thành hoại, về chứng đắc, về thanh tịnh, về an ổn, về thù thắng, về không thoái chuyển của các địa. Đã làm thanh tịnh các địa của Bồ-tát rồi thì phải tu tập theo các phương tiện khéo về sự thâm nhập Trí địa của Như Lai.

Các Phật tử! Bồ-tát phát khởi những phương tiện khéo léo về hành tướng của các địa, bắt đầu từ Địa thứ nhất tiến mãi đến Địa thứ mười. Nhờ trí sáng suốt của các địa mà đạt trí sáng của Phật.

Phật tử! Ví như nhà buôn tài giỏi, khôn khéo dắt những thương buôn khác đến thành phố lớn. Trước lúc ra đi, phải hỏi biết sự thuận lợi, trắc trở trên đường đi, những hành trang nên mang theo. Tuy chưa đi nhưng đã thông tỏ tất cả, như vậy mới có thể đến được thành phố lớn. Thương chủ này, dùng trí khôn suy xét, tính toán, cùng các thương buôn qua những nơi nguy hiểm vắng vẻ, sẽ không hề bị tai nạn, an ổn đến thành phố lớn.

Phật tử! Trí tuệ phương tiện của Bồ-tát này cũng như thế. Thông đạt tất cả pháp đối trị, các hành tướng đẳng lưu, vận chuyển, an ổn, thù thắng, không thoái chuyển, chỗ thanh tịnh của các địa cho đến Trí địa của Như Lai rồi, lúc này Bồ-tát nên thọ trì hành trang Thánh đạo, phước đức thù thắng rộng lớn, trí tuệ bền vững, dẫn dắt vô số kẻ buôn là chúng sinh, đến thành lớn Nhất thiết trí. Lúc chưa ra đi, thì đến chỗ chư Phật, Bồ-tát và bạn để hỏi rõ công đức Thánh giả đạo của các địa và sự thuận lợi, trắc trở trên đường đi, chuẩn bị hành trang Thánh đạo, phước trí rộng lớn. Tuy chưa đi, nhưng đã thông đạt như thế, mới có

thể đến được thành lớn Nhất thiết trí. Nhờ dùng trí tuệ, suy xét đầy đủ hành trang Thánh đạo, nên đưa được số chúng sinh, những nhà buôn lớn, đi qua đường hiểm sinh tử mà cả mình lẫn người đều an ổn, đều đến thành trí Nhất thiết trí.

Phật tử! Vì thế các Bồ-tát nên siêng năng tu tập làm trang nghiêm các địa. Phật tử, đó là lược nói về pháp môn nhập địa Cực hỷ thứ nhất của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở địa này, khi thọ sinh thường làm vua nơi Thiệm bộ châu, đầy uy lực lớn, luôn hộ trì chánh pháp, an ủi thâu giữ chúng sinh bằng pháp bố thí. Dùng phương tiện khéo léo làm cho chúng sinh trừ bỏ tham lam bỏn sẻn, biết bố thí. Làm mọi việc như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều không rời niệm Phật, Pháp, Tăng, Bồ-tát, hạnh Bồ-tát, giải thoát, các trụ địa, pháp không sợ, pháp Bất cộng của Phật, cho đến không rời hành tướng thắng diệu tương ưng với trí Nhất thiết trí. Lại nguyện: Ở chúng sinh, ta luôn là người đứng đầu, thù thắng, vi diệu, vô thượng; là người dẫn đường; là tướng soái; cho đến nguyện chỗ làm nương tựa để đạt trí Nhất thiết trí. Nếu siêng năng vui vẻ phát khởi như vậy, bỏ gia nghiệp thế tục, nương tựa Phật pháp, phát khởi lòng tin thanh tịnh, xuất gia, thì chẳng bao lâu đạt trăm pháp Tam-muội của Bồ-tát, gặp trăm Đức Phật, được chư Phật gia hộ, thông hiểu tất cả, làm chuyển động trăm thế giới, đi khắp trăm cõi nước, soi chiếu trăm cảnh giới, thành tựu trăm loại chúng sinh, sống trăm kiếp, trước sau đều vào trong trăm kiếp, suy xét rõ trăm pháp, thị hiện trăm thân, mỗi thân hiện trăm Bồ-tát bạn làm quyến thuộc vây quanh. Nhờ nguyện lực thù thắng, nên mọi việc đi lại, thần thông, ánh sáng, thân tướng, mắt, cảnh giới, âm thanh, hành động, sự trang nghiêm, hiểu biết, gìn giữ, tạo tác dù trải qua trăm ngàn câu-chi kiếp cũng không thể nói hết.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn lặp lại ý nghĩa trên bèn nói kệ rằng:

Nếu ai tu pháp lành

Và các pháp giải thoát

Cúng dường Thiên nhân tôn

Chí lớn tịnh ý lạc

Thành tựu trí liễu ngộ

Tùy thuận đạo từ bi

Vì cầu trí tuệ Phật

Phát tâm vô thượng này

Vì đạt mười Lực Phật

Và pháp Vô sở úy

Thành tựu pháp Bất cộng

Cứu độ các chúng sinh

Đầy đủ Từ bi lớn

Nghiêm tịnh các cõi Phật

Chuyển bánh xe pháp lớn

Phát tâm ý thù thắng

Một niệm biết ba đời

Không hề có phân biệt

Trong mọi lúc mọi nơi

Thị hiện ở thế gian

Lược nói sự tìm cầu

Công đức Phật thù thắng

Phát tâm ý rộng lớn

Ngang bằng với hư không

Bi Trí là trên hết

Bao gồm tuệ phương tiện

Gìn giữ ý thanh tịnh

Vô lượng lực của Phật

Trí vô ngại hiện tiền

Tùy thuận trí tự nhiên

Thọ trì pháp của Phật

Phát tâm tối thắng ấy

Phật tử vừa phát khởi

Tâm vi diệu như vậy.

Vượt khỏi hàng phàm phu

Nhập chánh tánh Bồ-tát

Sinh ở nhà Như Lai

Dòng họ không tỳ vết

Nối dòng giống chư Phật

Thành tựu Vô thượng giác

Vừa phát tâm như vậy

An trụ Địa thứ nhất

Chí vui thật bền vững

Siêng tu mọi hạnh nghiệp

Luôn vui vẻ yêu thích

Niềm tin rất thanh tịnh

Tâm hết mực dũng mãnh

Và tâm đầy hoan hỷ

Trừ bỏ sự tranh chấp

Làm hại và sân hận

Thành kính lại ngay thật

Khéo giữ gìn các căn

Cứu đời không ai bằng

Xứ này ta sẽ đạt.

Công đức và trí tuệ

Nghĩ vậy nên vui vẻ

Mới trụ Địa thứ nhất

Liền vượt năm lo sợ:

Không sống, chết, tiếng xấu

Cõi ác và các chúng

Vì không tham chấp ngã

Và sở hữu của ngã

Do vậy Phật tử này

Không còn những lo sợ.

Luôn tin tưởng cung kính

Thực hành đại Từ bi

Đủ công đức hổ thẹn

Ưa dạo vườn chánh pháp

Dốc cầu học hiểu rộng

Suy xét pháp đã nghe

Trừ bỏ hành chấp trước

Không tham cầu lợi dưỡng

Chỉ khởi tâm bình đẳng

Chuyên tâm cầu trí Phật

Và suy xét mười Lực

Tu hành đạt giải thoát

Trừ bỏ tâm dua, dối

Thực hành đúng giáo pháp

Luôn giữ lời chân thật

Không làm bẩn nhà Phật

Chẳng bỏ pháp Bồ-tát

Tâm trí Nhất thiết trí

Vững chãi như núi chúa

Chẳng bỏ việc thế gian

Mà nhập đạo xuất thế

Tâm luôn không chán đủ

Hành trang tu giác phần

Không có những vọng niệm

Dần cầu đạo thù thắng

Tương ưng với giáo pháp

Khéo trụ Địa thứ nhất.

Phát khởi thệ nguyện lớn

Hạnh nghiệp lớn dũng mãnh

Nguyện sẽ luôn cúng dường

Phụng sự các Đức Phật

Hộ trì giáo Phật pháp

Giữ gìn đạo Thế Tôn

Gần gũi phụng sự Phật

Tu tập hạnh tối thắng

Thành tựu các chúng sinh

Qua lại mọi cảnh giới

Trang nghiêm các cõi Phật

Đầy đủ trí hiểu biết

Cùng các Đại Bồ-tát

Nhất tâm mà tu tập

Thân, khẩu, ý tạo nghiệp

Không lỗi lầm, luống uổng

Ở trong cõi phàm phu

Sớm thành tựu chánh giác

Những nguyện lớn như vậy

Không lường, không ngằn mé

Tất cả cõi chúng sinh

Thế giới và hư không

Cõi pháp, cõi Niết-bàn

Cõi Đức Phật hiện ở

Trí địa của Như Lai

Và cõi tâm duyên kết

Nhập cõi trí tuệ Phật

Trí chuyển pháp thế gian

Những pháp trên cùng tận

Nguyện ta mới cùng tận

Pháp ấy không cùng tận

Nguyện ta cũng chẳng tận.

Phát nguyện lớn như vậy

Tâm hòa nhã thuận hợp

Tin công đức của Phật

Quán sát các chúng sinh

Biết từ nhân duyên sinh

Phát tâm Từ bi lớn

Ta nguyện sẽ cứu vớt

Chúng sinh đang khổ não

Vì cứu độ chúng sinh

Mà hành pháp bố thí

Ngôi vua cùng châu báu

Voi ngựa và xe cộ

Đầu, mắt, tay cùng chân

Cho đến máu, thịt, thân

Bố thí hết tất cả

Tâm không buồn luyến tiếc

Tâm không hề chán mệt

Cầu học các luận nghị

Hiểu rõ nơi văn nghĩa

Tùy thế gian mà hành

Trang nghiêm bằng hổ thẹn

Tu hành thêm vững bền

Cúng dường vô lượng Phật

Luôn cung kính, tôn trọng

Cứ thế mà tu tập

Ngày đêm không lười mỏi

Căn lành càng thanh tịnh

Như vàng đã luyện kỹ

Bồ-tát trụ địa này

Tu tập các địa khác

Hành không chướng ngại

Đầy đủ chẳng gián đoạn

Ví như đại thương chủ

Dẫn dắt các nhà buôn

Biết rõ đường khó dễ

An ổn đến thành lớn

Bồ-tát Địa thứ nhất

Sự hiểu biết cũng thế

Dũng mãnh không chướng ngại

Đến được Địa thứ mười

Trụ ở Địa thứ nhất

Làm vua đủ công đức

Dạy chúng sinh bằng pháp

Tâm từ, không tổn hại

Thống lãnh châu Thiệm bộ

Hành hóa khắp các cõi

Khiến người trụ pháp thí

Thành tựu trí tuệ Phật

Vì cầu đạo thù thắng

Bỏ cả nước, ngôi vua

Xuất gia trong Phật pháp

Dũng mãnh dốc tu tập

Kinh Thập Địa Quyển 2, Phẩm 2: Địa Ly Cấu

Đạt trăm Tam-ma-địa

Gặp được trăm Đức Phật

Chấn động trăm thế giới

Đi lại và chiếu soi

Thành tựu trăm chúng sinh

Biết việc trong trăm kiếp

Thâm nhập trăm pháp môn

Thị hiện trăm thần tướng

Và hiện trăm Bồ-tát

Làm quyến thuộc của mình

Với nguyện lực tự tại

Hơn đây cả vô lượng

Tôi đã lược nói qua

Nghĩa thú của địa này

Nếu phân biệt đầy đủ

Ức kiếp cũng không hết

Đạo Bồ-tát tối thắng

Là lợi ích chúng sinh

Tôi nay đã giảng xong

Pháp Sơ địa như thế.

Phẩm 2: ĐỊA LY CẤU

Các Bồ-tát đã nghe

Pháp vi diệu tối thắng

Tâm ý rất thanh tịnh

Tất cả đều vui mừng

Từ chỗ ngồi đứng dậy

Bay lên trên hư không

Rải các hoa thượng diệu

Đồng thời cùng khen ngợi:

Hay thay Kim Cang Tạng

Bậc trí lớn không sợ

Giảng nói về địa này

Pháp Bồ-tát thực hành.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Biết tâm chúng thanh tịnh

Thích nghe các hành tướng

Của trụ Địa thứ hai

Nên thưa Kim Cang Tạng

Xin đại trí diễn thuyết

Phật tử đều thích nghe

Về trụ Địa thứ hai.

Bồ-tát Kim Cang Tạng bảo các Bồ-tát:

–Phật tử, Bồ-tát đã an trụ nơi Địa thứ nhất, muốn cầu trí Địa thứ hai, phải phát mười tâm ý lạc. Mười tâm đó? Đó là:

1.Ngay thật.

2.Dịu dàng.

3.Gắng nhận.

4.Điều phục.

5.Tịch diệt.

6.Hiền thiện.

7.Không tạp loạn.

8.Không tham luyến.

9.Thù thắng.

10.Rộng lớn.

Đã phát mười tâm này, tất cả sẽ an trụ địa Ly cấu thứ hai.

Phật tử, khi Bồ-tát trụ địa Ly cấu, thì tự tánh thành tựu mười nghiệp lành. Từ bỏ sát sinh, vứt dao gậy, không mang hiềm hận, biết hổ thẹn, hiện bày tâm nhân từ, bao dung, luôn có tâm lợi ích, thương yêu chúng sinh, Bồ-tát luôn suy xét, với loài có mạng sống còn không làm hại, huống chi tự thân giết hại chúng sinh, chúng sinh có thân nghiệp, có suy xét đúng đắn!

Không trộm cướp, phải biết đủ với tài vật địa của mình, thương yêu, không hại danh vị tài vật người khác, không sinh tâm trộm cắp vật của người hoặc vật tưởng của người, ngay cọng cỏ, lá rau, người ta

không cho thì không lấy, huống là những vật nuôi sống khác.

Bỏ tà dâm, là biết đủ với vợ mình, không hành dâm với vợ người, không có tâm ô nhiễm với vợ người, hoặc người đã được bà con thân thuộc cưới hỏi, hoặc người nữ đứng đắn, huống gì hai thân giao phối.

Bỏ lời nói dối, là luôn nói lời chân thật, hợp thời, cho đến trong giấc mộng cũng không có ý dối người bằng cách che giấu hay thích nói lời hư dối, huống gì cố ý. Bỏ lời nói chia rẽ, là không hủy hoại chúng sinh, không làm hại; là tu tập hạnh chân chánh. Không vì hại người này mà đem lời người kia nói cho người này. Những người chưa hại nhau, thì làm cho họ không hại nhau; những người đã hại nhau thì không cho phát triển; không vui thích và không nói lời chia rẽ, cho dù là thật hay không thật. Bỏ lời thô ác, tức là những lời nói độc ác, thô lỗ, khiêu khích người khác; làm cho họ sân hận sau lưng, trước mặt âu sầu; những lời cộc cằn không vui tai, khiến họ tức giận như lửa thiêu đốt, sinh ra oán kết khổ não, hại cả mình lẫn người… Phải từ bỏ tất cả những lời nói như vậy. Luôn nói lời êm dịu, hòa nhã, vui lòng, thích nghe; để nghe người vui vẻ nhớ mãi; lời nhã nhặn hợp pháp, làm nhiều người yêu thích, vui vẻ thanh tịnh cả mình lẫn người. Bỏ lời ô tạp, suy xét lời chân thật hợp thời, đúng nghĩa, đúng pháp; lời thuận đạo lý, điều phục, lời mạch lạc, tùy lúc suy xét, có duyên hợp mới nói, cho dù là lời đùa cũng suy xét kỹ, huống gì là cố ý nói lời tạp loạn.

Không tham dục lạc, tài vật của người, không sinh tâm tham cầu; tâm không sân hận, luôn phát tâm Từ bi, tạo lợi ích, yêu thương, ban ân cho tất cả chúng sinh, vĩnh viễn dứt trừ phẫn nộ, giận dữ, ganh ghét, luôn suy xét, tùy thuận thực hành tánh từ bi lợi ích; hiểu đúng và tùy thuận chánh đạo; bỏ việc xem bói, tốt xấu, và các giới tà vạy. Thấy biết đúng đắn, không dua nịnh dối trá, ý bền vững đối với Phật, Pháp, Tăng.

Phật tử, Bồ-tát khi hộ trì mười nghiệp lành liên tục, không thiếu sót, thì phát những tâm như vạy. Thấy chúng sinh, sở dĩ bị khổ não trong đường ác chìm sâu, đều do làm mười việc ác; cho nên ta phải an trụ nơi hạnh chân chánh để khuyên chúng sinh cũng an trụ

nơi hạnh này. Vì sao? Vì không thể có việc: Mình không tu chân chánh mà dạy người tu chân chánh! Lại suy xét: vì làm mười việc ác nên có địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; do làm mười việc lành mà có cõi người, cõi trời… Trên những cõi này, đều là do tu tập hành tướng của trí tuệ. Nghĩa là, do tâm tu mười nghiệp lành còn yếu kém, sợ ba cõi, thiếu đại Bi, nghe người giảng dạy mới hiểu rõ. Thực hành lời dạy, thành tựu Thanh văn thừa. Lại từ đây tiến tu, làm thanh tịnh mười nghiệp lành, không do người chỉ dạy, tự mình giác ngộ; thiếu phương tiện đại Bi; hiểu sâu pháp duyên sinh, thành tựu Độc giác thừa. Rồi từ đấy, tiến tu thanh tịnh mười nghiệp lành, tâm rộng lớn bao la, đủ từ bi, gồm cả phương tiện quyền biến, phát nguyện lớn, không bỏ chúng sinh, hiện quán vô lượng trí của Phật, thành tựu pháp giải thoát, làm thanh tịnh các địa Bồ-tát, hành hạnh chân chánh thanh tịnh rộng lớn. Rồi cũng từ đấy tiến tu, làm thanh tịnh mười nghiệp lành, cho đến thành tựu mười lực của Phật, tu chứng tất cả Phật pháp. Ta nay đã xuất ly, nhưng lại ở trong tất cả hành tướng thanh tịnh của Niết-bàn mà tu tập. Phật tử, Bồ-tát dần dần học những việc như vậy.

Lại nữa, mười nghiệp ác nếu vào hạng nặng thì làm nhân của địa ngục, hạng vừa thì làm nhân của súc sinh, hạng nhẹ thì làm nhân của quỷ đói. Giết chúng sinh thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói.

Nếu sinh trong cõi người chịu hai quả báo:

-Nghèo khổ.

-Của cải bị phân tán.

Tà hạnh bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Vợ không trinh thuận.

-Không nhờ vả được bà con.

Nói dối thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Luôn bị phỉ báng.

-Bị người dối gạt.

Nói hai lưỡi thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh

trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Bà con chống trái.

-Thường bị chê bai.

Nói lời ác thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Nghe lời trái tai.

-Luôn bị tranh kiện.

Nói tạp loạn thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Nói năng không ai nghe.

-Nói năng không rõ ràng.

Tham dục thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Tâm không biết đủ.

-Tham lam không chán.

Sân hận thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Luôn bị người khác vạch chỗ hay dở.

-Luôn bị người làm hại.

Tà kiến thì bị đọa vào địa ngục, súc sinh, quỷ đói. Nếu sinh trong cõi người, chịu hai quả báo:

-Thấy hiểu không ngay thẳng.

-Tâm luôn dối trá.

Do mười nghiệp ác này mà tạo ra khổ uẩn lớn vô lượng, vô biên. Vì thế, ta phải đoạn trừ hẳn mười nghiệp ác; để được ở trong vườn pháp, thọ hưởng niềm vui của pháp. Bồ-tát luôn an trụ trong mười nghiệp lành, khuyên dạy người an trụ. Đối với chúng sinh, Bồ-tát luôn phát khởi những tâm lợi ích, an lạc, Từ bi, bao dung, gìn giữ, bảo hộ, khiêm tốn, làm gương, làm thầy dẫn dắt, xem chúng sinh như mình.

Lại nghĩ: Thật khổ thay! Chúng sinh bị đọa trong tà kiến, chạy theo hiểu biết sai lầm, thuận ý sai lạc, đi trong rừng rậm phiền não, đường hẹp; ta nên khiến chúng sinh quay về đường chánh, hiểu biết đúng, an trụ trong pháp như thật. Chúng sinh nào chống trái, tranh

tụng, lăng nhục nhau, luôn bị phẫn nộ giận dữ thiêu đốt; ta nên khiến chúng an trụ trong pháp nuôi sống bằng nghề chân chánh, thanh tịnh thân, ngữ, ý. Chúng sinh nào chạy theo các nhân tham, sân, si, luôn bị lửa phiền não đốt mà không tìm cách ra khỏi; ta nên khiến chúng dập tắt lửa phiền não, an trụ trong Niết-bàn thanh tịnh, mát mẻ, không tai họa. Chúng sinh nào bị vô minh tăm tối che lấp, vào trong rừng rậm phiền não tối tăm, xa cách ánh sáng tuệ, rơi trong chốn mịt mù, đi vào đường hiểm, chấp chặt sự hiểu biết của mình; ta nên khiến chúng sinh đạt mắt tuệ thanh tịnh không chướng ngại, biết tánh như thật của các pháp, không tùy thuận giáo pháp khác. Chúng sinh nào chạy trong đường hiểm sinh tử vắng vẻ, sắp rơi vào hố sâu cõi ác địa ngục, súc sinh, quỷ đói, hoặc bị nhốt trong lưới tà kiến ác độc hại, bị ngu si che lấp, đi trong đường hẹp tà kiến, mất mắt tuệ, thiếu bậc thầy dẫn đường, có tưởng không muốn xuất ly, đi vào cảnh giới của ma Ba-tuần, bị giặc cướp bắt bớ giam cầm, xa lìa người dẫn dắt có tâm đại Bi với phương tiện quyền xảo, chạy theo nẻo rừng rậm phiền não thuộc ý lạc của các ma, cách biệt hoàn toàn với ý lạc của Phật, đối với các chúng sinh ấy, ta nên tạo sự thuận hợp để chỉ rõ về đường hiểm sinh tử đó nhằm cứu vớt, để các chúng sinh đó an trụ trong thành lớn không lo sợ của trí Nhất thiết trí. Chúng sinh nào trôi nơi dòng thác lớn, chìm trong sóng to, bị cuốn theo dòng dục, hữu, vô minh kiến, men theo sinh tử, nổi chìm trong sông ái, bôn ba rong ruổi, không ngừng nghỉ để quán sát, thuận theo tham, sân, si, kiêu mạn, bị La-sát thân kiến giữ chặt, qua lại tới lui trong tập khí dục, đắm chìm vui thích trong bùn nhơ sóng dữ, vào trong thác ngã mạn, không nơi nương tựa, không vượt khỏi sáu xứ xóm làng, xa cách bậc tài trí cứu độ; ta nên dùng sức nơi căn lành đại Bi để cứu vớt, làm cho các chúng sinh đó an trụ nơi đảo Nhất thiết trí, không tai họa, không nhơ uế, tịch tĩnh, không còn lo sợ. Chúng sinh nào bị đóng kín nơi ưu sầu khổ não, bị xiềng trong gông cùm khát ái, trong rừng rậm vô minh ngu tối, bị nhốt nơi ngục ba cõi; ta nên khiến chúng vĩnh viễn ra khỏi ba cõi, an trụ trong Niết-bàn rốt ráo không chướng ngại. Chúng sinh nào chấp trước ngã, chấp giữ năm uẩn không thể tiến triển, làm theo bốn loại điên đảo, nương tựa vào xóm

làng là sáu xứ trống không, bị rắn độc bốn đại chủng rượt đuổi, oán giặc năm uẩn vây hại, chịu vô lượng khổ; ta nên khiến chúng trụ trong chỗ thù thắng, không còn tham vướng, tức là Vô dư Niết-bàn lìa chướng ngại. Chúng sinh nào nghe giảng về tâm Nhất thiết trí vô thượng mà hiểu biết hẹp hòi kém cỏi, phải cầu pháp giải thoát, phát tâm Thanh văn và Độc giác; ta nên khiến chúng quán pháp vi diệu của Phật trụ trong tâm đạo Vô thượng rộng lớn.

Phật tử! Bồ-tát tùy thuận vào sức gìn giữ giới thanh tịnh, làm mọi việc bằng phương tiện khéo léo, trụ trong địa Ly cấu. Do hiểu biết và nguyện lực rộng lớn nên gặp được trăm trăm ngàn ngàn ngàn ức na-do-tha Phật. Đã gặp Phật, Bồ-tát này dùng tâm rộng lớn tăng thượng, cung kính, tôn trọng, phụng sự, cúng dường các thứ y phục, thức ăn, đồ ngồi, thuốc men, các vật cần dùng, phụng hiến cho Bồ-tát các thứ tạo an lạc vi diệu, cung kính đối với tăng chúng, hồi hướng căn lành lên đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Với tâm tôn trọng, Bồ-tát ở chỗ Phật, thọ trì mười nghiệp lành cho đến pháp Bồ-đề không hề quên sót. Nhờ vậy, Bồ-tát trải qua vô số, vô số kiếp, dứt trừ được tham lam bỏn sẻn và sự phạm giới, thành tựu đầy đủ bố thí, trì giới thanh tịnh.

Phật tử! Ví như vàng được tôi luyện đúng cách, trừ hết tạp nhơ thì càng rực rỡ. Bồ-tát trụ nơi địa Ly cấu cũng thế trải qua vô số kiếp, trừ bỏ tham lam keo kiệt và sự phạm giới, thành tựu đầy đủ bố thí, trì giới thanh tịnh. Song trong bốn Nhiếp pháp, Bồ-tát này tu nhiều về ái ngữ. Trong mười Ba-la-mật, Bồ-tát này tu nhiều về giới Ba-la-mật, còn các Ba-la-mật khác thì tùy sức tùy phần mà tu tập.

Phật tử! Đó là lược nói về địa Ly cấu thứ hai của Bồ-tát. Bồ-tát trụ địa này, thường sinh làm Chuyển luân thánh vương, đạt pháp tự tại đầy đủ uy lực, có đủ bảy báu, đủ sức mạnh trừ sạch các thứ nhơ uế, phạm giới của chúng sinh, đủ phương tiện hay, làm cho chúng sinh an trụ trong mười nghiệp lành. Hành trì việc như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều không rời suy nghĩ về Phật, về Pháp, về Tăng, về Bồ-tát, về hạnh Bồ-tát, về giải thoát, về các trụ địa, về pháp không sợ, về pháp Bất cộng của Phật, cho đến không rời suy nghĩ về hình tướng thắng diệu tương ưng với trí Nhất thiết trí. Lại

nguyện, ở trong chúng sinh, ta luôn là người đứng đầu, thù thắng vi diệu vô thượng; là người dẫn đường, là tướng soái, cho đến nguyện làm chỗ nương tựa để đạt trí Nhất thiết trí, phải siêng năng phát tâm như vậy; xả bỏ nhà cửa quyến thuộc, tài sản, xuất gia tin theo Thánh giáo của Phật; đã xuất gia thì trong khoảnh khắc tu tập, đạt ngàn Tam-muội, gặp ngàn Đức Phật, được Phật gia hộ, làm cho thông hiểu tất cả, làm chuyển động ngàn thế giới, đi khắp ngàn cõi nước, soi chiếu ngàn cảnh giới, thành tựu ngàn loại chúng sinh, sống ngàn kiếp, nơi ngằn mé trước sau đều vào trong ngàn kiếp, suy xét rõ ngàn pháp, thị hiện ngàn thân, mỗi thân hiện bày ngàn Bồ-tát bạn. Nhờ nguyện lực thù thắng, nên mọi việc đi lại, thần thông, ánh sáng, thân tướng, mắt, cảnh giới, âm thanh, hành động, trang nghiêm, hiểu biết, gìn giữ, tạo tác, cho dù trải qua ngàn ngàn câu-chi kiếp, cũng không thể nói hết.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn lặp lại nghĩa trên bèn nói kệ rằng:

Ngay thật, nhu hòa và gắng nhận

Điều phục, vắng lặng cùng Hiền thiện

Không tạp, không luyến, thắng, rộng lớn

Nhờ mười ý lạc nhập Hai địa

Ở đây thành tựu công đức giới

Xa lìa sát sinh, không làm hại

Trừ tâm trộm cướp và tà hạnh

Lừa dối, thô, tạp cùng chia rẽ

Không tham của vị, luôn thương yêu

Chánh kiến chân thật, không dua nịnh

Dứt bỏ kiêu mạn, tâm hòa nhã

Thực hành đúng pháp, không buông lung

Địa ngục, súc sinh chịu khổ não

Quỷ đói luôn bị lửa thiêu đốt

Tất cả đều do tội đưa đến

Ta nên trừ bỏ, trụ vườn pháp

Tùy ý thọ sinh trong cõi người

Cho đến hỷ lạc trời Hữu đảnh

Thanh văn, Độc giác và Phật thừa

Từ mười nghiệp lành được thành tựu

Suy xét như thế, không buông lung

Tự giữ tịnh giới, dạy người giữ

Lại thấy chúng sinh chịu khổ não

Phát khởi tâm bi càng mạnh mẽ

Phàm phu ngu si hiểu sai lệch

Luôn mang sân hận, thường tranh chấp

Tham cầu cảnh giới không biết chán

Ta nên khiến chúng trừ ba độc

Ngu si tăm tối luôn che lấp

Rơi trong đường hiểm, lưới tà kiến

Trói buộc trong vòng sinh tử khổ

Ta nên khiến chúng đuổi giặc ma

Trôi nổi chìm đắm theo bốn dòng

Nhốt trong ba cõi chịu khổ não

Xem uẩn là nhà, chấp trước ngã

Vì cứu chúng sinh, siêng hành đạo

Cầu pháp giải thoát, tâm yếu kém

Bỏ trí tối thượng của chư Phật

Ta nên khiến chúng trụ Đại thừa

Siêng năng tu tập không chán mệt

Bồ-tát ở đây tu công đức

Gặp vô lượng Phật lại cúng dường

Trải qua ức kiếp gắng tu tập

Như đem vàng quặng luyện vàng ròng

Người trụ địa này làm Luân vương

Giáo hóa chúng sinh hành mười thiện

Tu tập tất cả các pháp lành

Thành tựu mười lực cứu thế gian

Muốn bỏ ngôi vua và tài sản

Xuất gia hành hóa trong Phật pháp

Dũng mãnh, tinh tấn chẳng bao lâu

Đạt ngàn Tam-muội, thấy ngàn Phật

Bồ-tát địa này thị hiện hết

Bao nhiêu thần thông, sức biến hóa

Nếu dùng nguyện lực thì hơn đây

Vô lượng tự tại cứu chúng sinh

Tu hạnh tối thắng của Bồ-tát

Đem lợi ích cho cả thế gian

Đã vì Phật tử diễn thuyết xong

Địa thứ hai, công đức là vậy.

Kinh Thập Địa Quyển 3, Phẩm 3: Địa Phát Quang

KINH THẬP ĐỊA

QUYỂN 3

Phẩm 3: ĐỊA PHÁT QUANG

Phật tử đã nghe hạnh địa ấy

Cảnh giới Bồ-tát khó nghĩ bàn

Thảy đều hoan hỷ tâm cung kính

Rải hoa cúng dường từ hư không

Khen ngợi: Lành thay! Đại tiên chủ

Tâm Từ thương xót các chúng sinh

Bậc Đại trí giảng pháp nghi

Hành tướng an trụ Địa thứ hai

Là hạnh vi diệu của Bồ-tát

Chân thật, không đổi, không sai khác

Vì muốn lợi ích các chúng sinh

Diễn thuyết hạnh nghiệp thanh tịnh nhất

Tất cả trời, người đều cúng dường

Xin hãy giảng thuyết Địa thứ ba

Các nghiệp trí tương ưng cùng pháp

Xiển dương đầy đủ cảnh giới ấy

Thí, giới, thanh tịnh của Đại tiên

An ổn, siêng năng, tuệ, thiền định

Các pháp Từ bi và phương tiện

Xin hãy thuyết đại thanh tịnh Phật

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt lại thưa:

Kim Cang Đại sư, bậc Vô úy

Xin hãy giảng thuyết các công đức

Nhập Địa thứ ba, tâm nhu hòa

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với chúng Bồ-tát:

–Phật tử, Bồ-tát ở đại thứ hai đã tinh tấn, thanh tịnh, tâm ý, tăng thượng muốn nhập trụ Địa thứ ba của Bồ-tát thì phải phát mười loại tâm. Mười tâm ấy là gì? Đó là:

1.Tâm thanh tịnh.

2.An trụ.

3.Xa lìa.

4.Bỏ dục.

5.Không thoái lui.

6.Kiên cố.

7.Mạnh mẽ.

8.Dũng mãnh.

9.Thù thắng.

10.Rộng lớn.

Nhờ mười tâm này, Bồ-tát nhập Địa thứ ba. Phật tử, lúc Bồ-tát trụ ở Địa thứ ba, quán sát tất cả hạnh hữu vi đều là vô thường, khổ bất tịnh, không thể nương tựa, cuối cùng bị hư hoại, không tồn tại lâu, sinh diệt trong từng sát-na, không từ quá khứ đến, chẳng đi về vị lai, hiện tại không dừng. Bồ-tát không điên đảo khi quán sát tất cả các hành. Lại quán sát thân này không ai cứu giúp, không chỗ nương tựa, luôn bị buồn lo khổ não, yêu ghét trói buộc, khổ đau buồn chán hoài không dứt bị lửa tham, sân, si thiêu đốt, các bệnh thêm nhiều. Thấy như vậy, Bồ-tát tu tập tất cả hạnh, khiến thăng tiến đến trí ấn của Phật. Bồ-tát thấy trí Như Lai là không thể nghĩ bàn, chẳng gì sánh bằng, không thể xét lường, khó đạt được, không tạp loạn, không tai họa, khổ não, đến thành vô úy cũng chẳng thoái lui, cứu độ vô số chúng sinh khổ não. Bồ-tát thấy trí Như Lai, có vô số lợi ích, mà các hành thì có vô số tai họa. Vì thế ở trong chúng sinh, Bồ-tát phát khởi mười loại tâm nhằm cứu độ. Mười tâm đó là gì? Đó là:

1.Thấy chúng sinh cô độc không nơi nương tựa (dốc tâm cứu độ).

2.Luôn nghèo khổ.

3.Bị lửa dữ tham, sân, si thiêu đốt.

4.Bị nhốt trong lao ngục.

5.Luôn bị rừng rậm phiền não che lấp tâm.

6.Không thể quán sát.

7.Không thích pháp lành.

8.Quên Phật pháp.

9.Trôi theo dòng sinh tử.

10.Mất đạo giải thoát.

Phát mười tâm nhằm cứu độ như thế, Bồ-tát thấy cõi chúng sinh đầy dẫy tai họa, nên phát khởi sự tinh tấn lớn, suy nghĩ: Đối với các chúng sinh, nay ta phải cứu độ khiến họ được giải thoát, khiến họ được thanh tịnh, được ra khỏi, được hướng nhập, được an trụ, được hoan hỷ, được vui thích, được điều phục, được vắng lặng. Bồ-tát chán lìa các hành, phát tâm thương yêu chúng sinh, thấy lợi ích thù thắng của trí Phật, nương tựa trí Như Lai; vì cứu chúng sinh mà siêng tu tập. Lại nghĩ: ta phải dùng pháp gì để cứu độ chúng sinh: Những kẻ đang ở trong đau khổ, phiền não, nhiễm ô, để chúng sinh được an trụ nơi Niết-bàn rốt ráo an lạc. Bồ-tát lại nghĩ: Pháp đó không ngoài trí vô ngại và sự giải thoát. Trí giải thoát không chướng ngại này, không ngoài sự hiểu biết như thật về các pháp. Sự hiểu biết này, không ngoài việc thực hành tuệ không hành, không sinh. Tuệ sáng này, không ngoài sự quán sát diệu tuệ, Thiền định phương tiện chắc thật. Sự quán sát đó, không ngoài sự học rộng khéo léo, tinh xảo. Bồ-tát dùng trí khéo quán sát, chuyên tâm tìm cầu, thực hành pháp chân chánh; luôn thích nghe pháp; vui vẻ nương tựa pháp; an trụ, tu tập, quy y và tùy thuận thực hành pháp. Bồ-tát khi mong cầu Phật pháp, tu hạnh chân chánh, bố thí tất cả mọi vật cần dùng dù nhỏ, hoặc tiền của, lúa gạo, kho lẫm. Xem những vật ấy không khó tìm, chỉ thấy khó gặp người thuyết pháp. Vì Phật pháp mà bố thí tất cả mọi vật bên ngoài và cả thân mạng, nguyện phụng sự Thầy tổ, trừ bỏ kiêu mạn, quá mạn, khiêm nhường, gắng hành trì, nguyện chịu đựng tất cả khổ đau của thân. Nếu nghe được một bài kệ bốn câu Phật pháp, thì vui vẻ hơn là được kho châu báu tràn đầy trong Tam thiên đại thiên. Nghe ai giảng pháp chân chánh thì vui sướng hơn được làm Đế Thích, Phạm thiên hay ngàn kiếp ở ngôi vị tối cao. Nếu có ai nói: Ta có một bài kệ Phật pháp, có thể đạt quả Phật, thanh tịnh hạnh nghiệp của Bồ-tát; nếu ông

chịu nhảy vào hầm lửa lớn, chịu nhiều khổ đau, thì ta sẽ giảng thuyết cho. Nghe vậy, Bồ-tát nghĩ: Vì nghe một câu Phật pháp để đạt quả Phật, thanh tịnh hạnh nghiệp của Bồ-tát; cho dù phải ở từ cõi Phạm thiên nhảy vào hầm lửa lớn, bằng Tam thiên đại thiên cõi cũng làm được, huống gì hầm lửa nhỏ! Lại nữa, ta vì cầu Phật pháp, cho dù phải ở mãi trong địa ngục, chịu khổ não lớn cũng được, huống gì khổ nhỏ trong cõi người mà không chịu được sao? Bồ-tát phát tâm siêng năng cầu chánh pháp rồi, quán sát đúng lý những gì đã nghe; chánh pháp đã nghe phải tìm chỗ vắng tự tâm dũng mãnh suy nghĩ. Vì tùy pháp mà tu hành đúng chánh pháp, nên gọi là tùy thuận Phật pháp, chứ chẳng phải chỉ vì thuần giảng thuyết mà được thanh tịnh.

Bồ-tát khi trụ địa Phát quang này, luôn tùy pháp mà tu hành đúng pháp thì phải bỏ dục, bỏ các pháp ác, có tầm, có tứ, đạt ly sinh hỷ lạc, an trụ đầy đủ ở Thiền thứ nhất. Tầm, tứ đều vắng, bên trong bình đẳng, thanh tịnh, chuyên nhất; không tầm, không tứ, đạt định ly sinh hỷ lạc, an trụ đầy đủ ở Thiền thứ hai.

Bỏ vui hỷ dục, an trụ xả, chánh niệm, chánh tri, thọ nhận lạc của thân; ở đó dùng trí biết đúng theo chỗ nêu bày của các Thánh, đầy đủ xả niệm cùng chánh tri, trụ thân thọ lạc, nhập thiền thứ ba.

Dứt hết vui khổ mừng lo; không khổ, không vui đạt xả niệm thanh tịnh, an trụ đầy đủ, nhập Thiền thứ tư.

Bồ-tát lại phải vượt tất cả vọng tưởng về sắc, dứt hết tưởng có đối, vì không vọng tưởng, nên biết về hư không vô biên, an trụ đầy đủ nhập Không vô biên xứ.

Vượt hết thảy Không vô biên xứ, biết thức vô biên, an trụ đầy đủ, nhập Thức vô biên xứ.

Vượt hết thảy Thức vô biên xứ, biết về không sở hữu, an trụ đầy đủ nhập Vô sở hữu xứ.

Vượt hết thảy Vô sở hữu xứ, biết về Phi tưởng phi phi tưởng xứ, an trụ đầy đủ nhập Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Tùy thuận thực hành đúng pháp, không vì tham chấp, nơi đầy đủ sự an ổn. Bồ-tát tu tâm Từ bi rộng lớn, không hai, không hạn lượng, không oán giận, không chướng ngại, làm hại, rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, an trụ trong tất cả thế gian để che chở chúng sinh, đều bằng tâm Từ, tu tâm Bi, Hỷ, Xả cũng như vậy; đều rộng lớn, không hai, không hạn lượng, không oán giận, không chướng ngại, làm hại, rộng lớn như

pháp giới, rốt ráo như hư không, an trụ trong tất cả thế gian để che chở chúng sinh đều bằng tâm xả. Bồ-tát được sử dụng vô số sự biến hóa thần thông chấn động các cõi. Biến một thân thành nhiều thân; nhiều thân thành một thân; hoặc ẩn hiện nhanh lẹ không chướng ngại, xuyên qua cả tường vách đá núi, như đi trong hư không. Ở trong hư không, an tọa qua lại như chim bay; ra vào đất như ra vào nước; đi trên nước như đi trên đất; thân phóng lửa lớn; tuôn nước như mưa lớn; dùng oai thần công đức lớn chạm tay đến mặt trời, mặt trăng, tự tại đi lại đến cõi Phạm thiên. Dùng tai nghe xa, nghe cả tiếng cõi trời, người, dù xa hay gần cho đến nghe cả tiếng ruồi muỗi vo ve, các loài côn trùng… Dùng Tha tâm trí, biết đúng như thật về tâm chúng sinh: Có tâm tham, tâm không tham; có sân, không sân; có si, không si; có nhiễm ô, không ô nhiễm, nhỏ hẹp, rộng lớn, vô lượng, tán, tụ, trụ định, xuất định, đã giải thoát, chưa giải thoát, có cố gắng, không cố gắng, thô, tế tất cả đều biết đúng như thật. Với Tha tâm trí, Bồ-tát còn biết những suy nghĩ trong tâm của các loại hữu tình khác nữa. Bồ-tát dùng túc trụ trí tùy niệm; nghĩa là tùy niệm biết được vô số việc ở quá khứ, biết rõ việc của mình, của người trong một, hai, ba, bốn, năm cho đến mười, hai mươi, ba, bốn, năm mươi cho đến trăm ngàn đời, biết kiếp thành, kiếp hoại, kiếp thành hoại, cho đến tùy niệm biết rõ về vô số, vô số kiếp thành hoại. Biết mình từng sinh ở đó, tên họ đó, dòng họ đó, hình dáng, ăn uống, đời sống, thọ mạng dài lâu khổ vui như vậy. Ở đó chết, sinh về đây; chết ở đây, sinh về chỗ kia; có hình dáng, có ngôn ngữ biết hết mọi việc lớn nhỏ ở quá khứ đều tùy niệm. Dùng Thiên nhãn thông, thấy chúng sinh lúc sống, lúc chết, đẹp xấu, ở cõi ác, ở cõi lành, yếu mạnh, đều hành động theo nghiệp… Biết chúng tạo hành động do thân, khẩu, ý ác; đọa vào cõi ác địa ngục. Chúng sinh nào hành động bằng thân, khẩu, ý lành, khen ngợi Hiền thánh, thành tựu chánh kiến. Nhờ nghiệp chánh kiến, sau khi chết, được sinh lên cõi trời, thọ hưởng diệu lạc. Bồ-tát tùy ý ra vào thiền định,

giải thoát, không do oai lực thọ sinh. Thấy nơi nào sớm viên mãn pháp Bồ-đề thì dùng nguyện lực sinh ra ở đó. Với sự hiểu biết và sự thệ nguyện rộng lớn.

Bồ-tát trụ địa Phát quang này gặp vô số trăm ngàn câu-chi Phật. Gặp Phật rồi, Bồ-tát dùng tâm rộng lớn, thanh tịnh, tăng thượng mà cung kính, tôn trọng, phụng sự, cúng dường các thứ y phục, thức ăn, đồ ngồi, thuốc men, những vật cần dùng, trổi nhạc cúng dường Bồ-tát, cung kính chúng Tăng, hồi hướng căn lành về đạo Vô thượng Bồ-đề, ân cần tôn trọng phụng sự Như Lai. Còn ở chỗ Phật thì cung kính nghe pháp, nghe rồi tùy thuận tu tập. Bồ-tát quán tất cả pháp không dời đổi, cũng không hoại diệt, do nhân duyên mà có; Bồ-tát phải dần dần trừ diệt các thứ dục, sắc, hữu, vô minh đang trói buộc; trước phải đoạn trừ kiến chấp. Bồ-tát trụ nơi địa này, trải qua trăm trăm ngàn vô vô lượng vô số kiếp, chẳng những không chứa nhóm mà phải đoạn trừ tà kiến, tham dục, sân hận, ngu si, thì những căn lành đã có mới dần dần thanh tịnh.

Phật tử! Ví như vàng, được người thợ giỏi tôi luyện, trừ bỏ tạp cấu mà không giảm lượng. Bồ-tát trụ nơi địa này cũng thế, trải qua vô số kiếp, vì không chứa nhóm nên đoạn trừ hết tham, sân, si, và căn lành có được lại càng thanh tịnh. Bồ-tát lại thành tựu tâm gắng nhận, hòa nhã, vui vẻ, không sân, chẳng động, trong sạch, không cao thấp, chẳng thấy chúng sinh thấp kém, không mong báo đáp, không dua dối, mê mờ. Trong bốn Nhiếp pháp, Bồ-tát tu nhiều về lợi hành. Trong mười Ba-la-mật, Bồ-tát tu nhiều về nhẫn, các Ba-la-mật khác thì tùy sức tùy phần mà tu tập.

Phật tử! Đó là lược nói về địa Phát quang thứ ba. Bồ-tát an trụ ở đấy, thọ sinh thường làm Đế Thích, có đủ uy lực giáo hóa chúng sinh, khiến chúng lìa tham dục; cứu vớt những kẻ chìm trong bùn dục. Làm mọi việc như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều không rời sự suy nghĩ về Phật, về Pháp, về Tăng, về Bồ-tát, về hạnh Bồ-tát, về giải thoát, về các trụ địa, về pháp không sợ, về pháp Bất cộng của Phật, cho đến không rời hình tướng thắng diệu tương ưng với trí Nhất thiết trí. Lại nguyện, ở trong chúng sinh, ta luôn là người đứng đầu, thù thắng, vi diệu, vô thượng; là người dẫn đường, là tướng soái, cho đến

nguyện làm chỗ nương tựa để đạt trí Nhất thiết trí.

Nếu xuất gia, thì không bao lâu chứng được trăm ngàn Tam-muội của Bồ-tát; gặp trăm ngàn Đức Phật, được Phật gia hộ khiến thông hiểu tất cả; làm chuyển động trăm ngàn thế giới, đi khắp trăm ngàn cõi nước, soi chiếu trăm ngàn cảnh, thành tựu cho trăm ngàn loại chúng sinh, sống trăm ngàn kiếp, nơi ngằn mé trước sau đều vào trong trăm ngàn kiếp; suy xét rõ trăm ngàn pháp, thị hiện trăm ngàn thân, mỗi thân hiện trăm ngàn Bồ-tát bạn. Nhờ nguyện lực thù thắng, nên mọi việc đi lại, thần thông, ánh sáng thân tướng, mắt, cảnh giới, âm thanh, hành động, trang nghiêm, sự hiểu biết, gìn giữ, tạo tác cho dù trải qua trăm ngàn câu-chi kiếp cũng không thể nói hết.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn lặp lại ý nghĩa trên bèn nói kệ rằng:

Thanh tịnh, an trụ, tâm chán lìa

Rời dục, vững chắc không thoái lui

Mạnh mẽ, thù thắng, lớn, vi diệu

Nhờ mười tâm này nhập ba địa

Bồ-tát an trụ trong địa ấy

Quán hành vô thường, khổ, bất tịnh

Không bền, hư hoại, chẳng tồn tại

Thay đổi không ngừng chẳng đến đi

Xét thân khổ não, không chỗ tựa

Đau buồn sầu khổ do ghét thương

Lửa khổ hừng hực không ngừng đốt

Sống trong bệnh hoạn chẳng nghỉ ngơi

Chán xa ba Hữu cầu trí Phật

Trí đó vi diệu không nghĩ bàn

Cao tột, khôn lường, khó chứng ngộ

Không loạn, chẳng hoạn, chẳng khổ não

An trụ vắng lặng, không thoái chuyển

Cứu độ vô số chúng sinh khổ

Thấy trí Phật rồi thương chúng sinh

Cô độc, bơ vơ, không người cứu

Ba độc thiêu đốt, thường nghèo thiếu

Ở trong địa ngục, luôn chịu khổ

Phiền não che đậy, mắt không trí

Tâm chí yếu kém, mất pháp bảo

Tùy thuận sinh tử, sợ Niết-bàn

Vì cứu chúng sinh, ta siêng năng

Mong cầu trí tuệ lợi chúng sinh

Xét tìm phương tiện khiến giải thoát

An trụ trí Phật, không chướng ngại

Nhờ hiểu thật lý, giáo Phật pháp

Trí tuệ vô sinh từ vô hành

Tuệ sinh từ định, định từ nghe

Suy xét như thế tự tinh tấn

Ngày đêm tu tập tôn trọng pháp

Phát tâm cung kính, nghe chánh pháp

Bố thí đất nước cùng trân bảo

Vợ con, quyến thuộc và ngôi vua

Đầu, mắt, tai, mũi, lưỡi và răng

Tay, chân, xương, tùy, tim, máu, thịt

Bố thí tất cả mọi vậy ấy

Nhưng chẳng xem đó là khó làm

Chỉ thấy khó được gặp Pháp sư

Giả sử có người bảo Bồ-tát

Tự nhảy vào trong hầm lửa lớn

Ta sẽ thuyết giảng pháp báu Phật

Nghe thế nhảy vào không kinh sợ

Dù cho lửa đốt ba ngàn cõi

Từ cõi Phạm thiên nhảy vào lửa

Vì cầu chánh pháp không thấy khó

Huống gì tí khổ của thế gian

Từ lúc phát tâm đến giác ngộ

Dù phải chịu khổ não vô gián

Vì nghe chánh pháp nên cam nhận

Huống gì tí khổ của cõi người

Nghe rồi suy xét đúng thật lý

Kinh Thập Địa Quyển 3, Phẩm 4: Địa Diệm Tuệ

Đạt bốn Thiền định, bốn Tam-muội

Bốn Tâm vô lượng, năm Thần túc

Không theo uy lực mà thọ thân

Bồ-tát địa này gặp nhiều Phật

Cúng dường, nghe pháp, tâm bền vững

Đọan trừ tà hoặc được thanh tịnh

Như vàng tôi luyện thể không giảm

Bồ-tát địa này làm Đế Thích

Giáo hóa vô lượng, vô số chúng

Khiến bỏ tâm tham, trụ pháp lành

Tất cả đều cầu công đức Phật

Nếu siêng tu tập chẳng bao lâu

Đạt được trăm ngàn môn Tam-muội

Gặp trăm ngàn Phật, thân tướng đẹp

Nếu đủ nguyện lực thì hơn đây

Lợi ích tất cả các chúng sinh

Là hạnh tối thượng của Bồ-tát

Tất cả hành tướng Địa thứ ba

Tôi theo thật nghĩa đã giải bày.

Phẩm 4: ĐỊA DIỆM TUỆ

Phật tử đã nghe hạnh rộng lớn

Giáo pháp thắng diệu thật nhiệm mầu

Ai nấy vui mừng khôn xiết kể

Rải các hoa thơm cúng dường Phật

Trong lúc diễn thuyết diệu pháp này

Trời đất, biển lớn, đều chấn động

Tất cả Thiên nữ cùng vui mừng

Âm thanh hòa nhã tán thán Phật

Tự Tại Thiên vương cũng sung sướng

Mưa báu ma-ni cúng dường Phật

Khen Phật cứu đời, nên xuất thế

Diễn thuyết công đức hạnh cao tột

Thật nghĩa các địa của bậc trí

Trăm ngàn muôn kiếp thật khó gặp

Ta nay hốt nhiên lại được nghe

Thắng hạnh Bồ-tát, diệu pháp âm

Xin hãy diễn thuyết trí tuệ sáng

Các địa quyết định đạo rốt ráo

Lợi ích tất cả các đại chúng

Phật tử nơi đây đều thích nghe

Tâm lớn dũng mãnh Giải Thoát Nguyệt

Thưa với Bồ-tát Kim Cang Tạng

Xin hãy giảng thuyết các hành tướng

Từ đây an nhập Địa thứ tư.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với chúng Bồ-tát:

–Phật tử! Bồ-tát đã đạt thanh tịnh, thông suốt ở Địa thứ ba, muốn nhập Địa thứ tư, phải nhờ nơi mười pháp sáng. Mười pháp đó là gì?

1.Suy xét cõi chúng sinh.

2.Suy xét thế giới.

3.Suy xét cõi pháp chân thật.

4.Suy xét cõi hư không.

5.Suy xét Thức giới.

6.Suy xét cõi Dục.

7.Suy xét cõi Sắc.

8.Suy xét cõi Vô sắc.

9.Suy xét cõi tâm chí vui vẻ thù thắng.

10.Suy xét cõi tâm chí rộng lớn.

Nhờ mười pháp này, Bồ-tát nhập Địa thứ tư.

Phật tử! Bồ-tát đạt địa Diệm tuệ là do mười trí là pháp thành thục, làm tăng trưởng nhà Như Lai để đạt pháp thể đó. Mười trí ấy là gì?

1.Tâm không thoái chuyển.

2.Vững tin Tam bảo để đạt rốt ráo.

3.Quán sát các hành thuộc tánh sinh diệt.

4.Quán sát, lý giải tánh của các pháp không sinh khởi.

5.Quán sự thành hoại của thế gian.

6.Quán vì nghiệp mà có sinh tử.

7.Quán sinh tử, Niết-bàn.

8.Quán nghiệp nơi cõi của chúng sinh.

9.Quán quá khứ, vị lai.

10.Quán không tánh, không cùng tận.

Bồ-tát thành tựu mười trí là pháp thành thục, làm tăng trưởng nhà Như Lai, đạt được pháp thể.

Lại nữa, Phật tử, Khi Bồ-tát trụ ở địa này, tùy ở nội thân trụ quán toàn thân; khơi dậy ngọn lửa tinh tấn biết đúng để đoạn trừ ưu não, tham lam của thế gian; Tùy ở ngoại thân trụ quán toàn thân; khơi dậy ngọn lửa tinh tấn biết đúng để đoạn trừ ưu não, tham lam của thế gian.

Tùy ở nội ngoại thân trụ quán toàn thân; khơi dậy ngọn lửa tinh tấn biết đúng để đoạn trừ ưu não, tham lam của thế gian.

Đối với cảm thọ bên trong, bên ngoài, cả trong lẫn ngoài, tâm bên trong, tâm bên ngoài, tâm cả trong lẫn ngoài, đều cũng như vậy. Tùy nội pháp trụ quán toàn pháp, quán toàn thân; khơi dậy ngọn lửa tinh tấn biết đúng để đoạn trừ ưu não, tham lam của thế gian.

Tùy ngoại pháp trụ quán toàn pháp, quán toàn thân; khơi dậy ngọn lửa tinh tấn biết đúng để đoạn trừ ưu não, tham lam của thế gian.

Tùy nội ngoại pháp trụ quán toàn pháp, quán toàn thân; khơi dậy ngọn lửa tinh tấn biết đúng để đoạn trừ ưu não, tham lam của thế gian.

Bồ-tát siêng ngăn chận pháp ác chưa sinh, luôn cảnh giác tâm mình, đoạn trừ pháp ác đã sinh và luôn cảnh giác tâm mình, phát sinh pháp lành chưa sinh, luôn nhắc nhở tâm mình; giữ gìn và phát triển pháp lành đã sinh, luôn nhắc nhở tâm mình.

Bồ-tát tu Dục đẳng trì đoạn hành, thành tựu thần thông, nương tựa vào sự xa lìa, vào không nhiễm ô, vào tịch diệt, và hồi hướng bằng Xả.

Tu cần, tâm quán trì đoạn hành, thành tựu thần thông, nương tựa vào sự xa lìa, vào không nhiễm ô, vào tịch diệt, và hồi hướng bằng Xả.

Bồ-tát tu các căn Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ nương tựa vào sự xa lìa, vào không nhiễm ô, vào tịch diệt, và hồi hướng bằng Xả.

Tu các lực Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ nương tựa vào sự xa lìa, vào không nhiễm ô, vào tịch diệt, và hồi hướng bằng Xả.

Bồ-tát tu các đẳng giác chi: Niệm, Trạch pháp, Tinh tấn, Hỷ, Khinh an, Định, Xả, nương tựa vào sự xa lìa, vào không nhiễm ô, vào tịch diệt, và hồi hướng bằng Xả.

Tu chánh kiến, chánh niệm, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh định, chánh tuệ, nương tựa vào sự xa lìa, vào không nhiễm ô, vào tịch diệt, và hồi hướng bằng Xả.

Bồ-tát tu tập các pháp Bồ-đề này, chỉ vì thương yêu tất cả chúng sinh, mà phát nguyện lớn để cứu độ, lấy đại Bi làm gốc, thành tựu đại Từ, suy xét Nhất thiết trí, phát nguyện trang nghiêm cõi Phật, phát lực, pháp không sợ, pháp Bất cộng, tiếng tốt, tiếng hay của Như Lai, mong cầu pháp thù thắng lâu dài, tùy thuận pháp giải thoát sâu xa của Phật mà thực hành, quán sát phương tiện khéo léo rộng lớn.

Phật tử! Khi Bồ-tát trụ địa Diệm tuệ này đoạn trừ tất cả các hoặc, vi tế như thân kiến, chấp ngã, chứa nhóm, tham vướng. Trừ bỏ mọi tạp nhiễm không nên làm mà các Đức Phật chê trách, thực hành hạnh chân chánh của Bồ-tát và việc được chư Phật khen ngợi. Nhờ đó dần dần đầy đủ đạo Bồ-tát, phát khởi trí tuệ phương tiện, như thật tu tập các pháp, đạt các tâm nhu hòa, nhẫn nhục, gắng nhận, lợi ích, không tạp nhiễm, mong cầu pháp thù thắng lâu dài, tâm trí cao thượng, tâm cứu độ chúng sinh, tâm tôn trọng tùy thuận Thầy Tổ, tâm thực hành đúng pháp, tâm biết ân đức; các tâm ấy thuận hợp, sống chung an lạc, ngay thật, nhu hòa, không mê mờ, không dua nịnh, kiêu mạn, khéo tùy thuận lời dạy dỗ.

Bồ-tát thành tựu nhẫn nhục, điều phục, vắng lặng; theo những thành tựu đó mà suy xét, thực hành, làm thanh tịnh hạnh nghiệp của địa này, luôn siêng năng, không nhiễm ô, chẳng thoái lui, rộng lớn, dũng mãnh không ai bằng hay hơn được; tinh tấn thành tựu chúng sinh, phân biệt rõ đạo, phi đạo. Tâm chí Bồ-tát càng thanh tịnh, tăng thượng, nhớ kỹ, thù thắng, sáng suốt, nhạy bén, căn lành trong sạch,

đoạn trừ nhơ uế, nghi hoặc của thế gian, hiển hiện tánh không nghi, chứng đạt hỷ, khinh an, nhờ Như Lai gia hộ nên thành tựu tâm ý vui vẻ vô lượng.

Bồ-tát trụ ở địa này, dùng kiến kiến giải và nguyện lực rộng lớn để gặp được vô số trăm ngàn vạn ức Phật. Gặp Phật, Bồ-tát dùng tâm thanh tịnh rộng lớn, cung kính, tôn trọng, phụng sự, cúng dường các thứ y phục, thức ăn, đồ ngồi, thuốc men, các vật cần dùng, phụng hiến cho Bồ-tát các thứ tạo an lạc vi diệu, cung kính đối với chúng Tăng, hồi hướng căn lành lên đạo Vô thượng Bồ-đề, ân cần phụng sự các Đức Như Lai. Còn ở chỗ Phật, thì cung kính nghe pháp, nghe rồi thọ trì, tùy khả năng tu tập, vững tin, xuất gia trong giáo Phật pháp. Bồ-tát dàn dần có tâm thanh tịnh tăng thượng, tánh tin hiểu bình đẳng, căn lành đã có càng thù thắng thanh tịnh.

Phật tử, ví như thợ vàng khéo léo, làm các đồ trang sức bằng vàng, thì những thứ khác sẽ không sánh bằng. Phật tử, Bồ-tát này cũng thế, có các căn lành mà tất cả căn lành của các Bồ-tát nơi địa dưới không hơn được. Phật tử, ví như ngọc ma-ni ánh sáng rực rỡ mà các vật báu khác không hơn được, cho dù mưa, gió, nước trong khắp thế gian cũng không thể làm mất ánh sáng ấy. Ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát này, tất cả ma oán, phiền não hiện hành đều không che lấp được. Trong bốn Nhiếp pháp, Bồ-tát tu nhiều về đồng sự, trong mười Ba-la-mật, Bồ-tát tu nhiều về Tinh tấn ba-la-mật, các Ba-la-mật khác thì tùy sức tùy phần mà tu tập.

Phật tử! Đó là lược nói về địa Diệm tuệ thứ tư của Bồ-tát. Bồ-tát trụ nơi địa này, thọ sinh thường làm Thiên vương Dạ-ma, đầy đủ uy lực giáo hóa chúng sinh, khiến chúng sinh đoạn trừ tà kiến, an trụ chánh kiến. Làm những việc như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều không rời suy nghĩ về Phật, về Pháp, về Tăng, về Bồ-tát, về hạnh Bồ-tát, về giải thoát, về các trụ địa, về diệu lực của Phật, về pháp không sợ, pháp Bất cộng của Phật, cho đến không rời suy nghĩ về hình tướng thắng diệu tương ưng với trí Nhất thiết trí. Lại nguyện: Ở trong chúng sinh, ta luôn là người đứng đầu, thù thắng vi diệu, vô thượng; là người dẫn đường, là tướng soái, cho đến nguyện làm chỗ nương tựa để đạt trí Nhất thiết trí. Nếu siêng năng phát khởi sự tu tập, thì sớm đạt

câu-chi Tam-muội của Bồ tất, gặp câu-chi Đức Phật, và được Phật gia hộ, khiến thông hiểu tất cả, làm chuyển động câu-chi thế giới, đi khắp câu-chi cõi nước, soi chiếu câu-chi, thành tựu câu-chi loài chúng sinh, sống câu-chi kiếp; mỗi thân hiện câu-chi Bồ-tát bạn. Nhờ nguyện lực thù thắng, nên mọi việc đi lại, thần thông án sáng thân tướng, mắt cảnh giới, âm thanh, hành động, trang nghiêm, hiểu biết gìn giữ, tạo tác, dù đủ trải qua câu-chi kiếp cũng không thể nói hết.

Bất giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn nêu lại nghĩa trên bèn nói kệ rằng:

Bồ-tát thanh tịnh Địa thứ ba

Quán sát chúng sinh cảnh pháp giới

Không, thức, dục, sắc và vô sắc

Tâm ý thù thắng an nhập

Trụ địa Diệm tuệ của Bồ-tát

Ở nhà Như Lai không thoái chuyển

Tin Phật, Pháp, Tăng không hoại

Quán pháp sinh diệt, không sinh khởi

Quán đời thành hoại, do nghiệp sinh

Sinh tử Niết-bàn và các nghiệp

Quá khứ, vị lai tánh không cùng

Tu hành như thế ở nhà Phật

Đã đạt giáo pháp, Từ bi tăng

Chuyên cần tu tập bốn Niệm trụ

Thân, thọ, tâm, pháp; quán trong ngoài

Trừ sạch tham ái của thế gian.

Bồ-tát tu tập bốn Chánh đoạn

Trừ diệt pháp ác, tăng pháp lành

Lại tu Thần túc và Căn, Lực

Với bảy Giác phần, tám Thánh đạo

Vì độ chúng sinh tu giác phần

Thệ nguyện gìn giữ gốc Từ bi.

Cầu Nhất thiết trí nghiêm cõi Phật.

Lại duyên mười Lực của Như Lai

Bốn Vô úy, pháp Bất cộng

Tướng tốt thù thắng, giọng nói hay

Cầu đạo vi diệu, pháp giải thoát

Tìm phương tiện lớn, tu Giác phần

Sáu hai kiến chấp, thân kiến: Gốc

Ngã cùng ngã sở, vô số loại

Uẩn giới và xứ, các chấp trước

Ở Địa thứ tư trừ sạch hết

Những loại phiền não mà Phật quở

Những nghiệp vô ích đều từ bỏ

Các nghiệp thanh tịnh được Phật khen

Vì độ chúng sinh nên tu tập

Bồ-tát siêng tu không lười mỏi

Đạt được đầy đủ mười tâm pháp

Chuyên cầu Phật đạo không chán mệt

Mong được quán đỉnh độ chúng sinh

Cung kính thầy tổ tu pháp thành

Biết ân, sám hối, không sân hận

Trừ bỏ kiêu mạn tâm nhu hòa

Ngày đêm tinh tấn không thoái chuyển

Tâm ý cảnh giới luôn thanh tịnh

Chí nguyện tăng trưởng quyết không quên

Thông hiểu vững chắc, căn lành lớn

Trừ sạch trần cấu và lưới nghi

Vì không nghi hoặc được an ổn

Nhờ Phật gia hộ chí không lường

Bồ-tát an trụ địa Diệm tuệ

Cúng dường vô số Đức Như Lai

Nghe thọ chánh pháp rồi xuất gia

Vững chắc mạnh mẽ như vàng ròng

Bồ-tát địa này đủ công đức

Dùng chí phương tiện tu hành đạo

Không bị tâm ma làm thoái chuyển

Ví như ngọc báu không gì hoại

Thường làm Thiên vương cõi Dạ-ma

Đầy đủ quyền lực mọi người tôn

Hóa độ chunsg sinh trừ ác kiến

Chuyên cầu chsi Phật tu nghiệp lành

Bồ-tát tăng trưởng sức tinh tấn

Đạt được câu-chi Tam-ma-địa

Nếu dùng nguyện lực và chí lực

Vượt hơn số này nhiều vô kể

Do vậy Bồ-tát Địa thứ tư

Siêng năng tu tập đạo vi diệu

Công đức tương hợp chí biết đúng

Tôi vì Phật tử giảng thuyết xong