Đại Tập 40 · Bộ Hoa Nghiêm V · Số 286–292 & Số 293 (Q.1–22)

Kinh Thập Trụ Quyển 2, Phẩm 3: Địa Minh

KINH THẬP TRỤ

QUYỂN 2

Phẩm 3: ĐỊA MINH

Các Bồ-tát nghe được

Hạnh không thể nghĩ bàn

Trong tâm vui khôn tả

Cung kính khó thể lường

Lúc ấy, trong hư không

Mưa các loại hoa thơm

Hoa nhiều như đám mây

Cúng dường Kim Cang Tạng

Đều khen ngợi lành thay!

Lành thay! Kim Cang tạng

Khéo nói các đại nhân

Thanh tịnh hộ trì giới

Ở trong các chúng sinh

Phát tâm Từ bi lớn

Trình bày và giảng nói

Hành xứ Địa thứ hai

Hạnh vi diệu Bồ-tát

Chân thật không thay đổi

Những vị Bồ-tát này

Đầy đủ hạnh thanh tịnh

Vì tất cả chúng sinh

Luôn cầu việc tốt đẹp

Địa Tịnh minh thứ hai

Nay đã giảng thuyết xong

Đấng trời người cung kính

Xin nói Địa thứ ba

Khéo thị hiện các hạnh

Bồ-tát hành bằng trí

Xin nói các đại nhân

Làm sao hành bố thí

Giữ giới và nhẫn nhục

Hành tinh tấn thiền định

Trí tuệ cùng phương tiện

Và tâm Từ bi lớn

Làm sao hành pháp ấy

Thanh tịnh nơi hạnh Phật.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Lại hỏi Kim Cang Tạng:

Bồ-tát dùng tâm gì

Đến được Địa thứ ba.

Đại Bồ-tát Kim Cang Tạng, nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Phật tử! Các Đại Bồ-tát tâm thanh tịnh sâu xa, hành Địa thứ hai xong; muốn đạt được Địa thứ ba, phải dùng mười tâm để đạt được. Mười tâm đó là gì? Đó là các tâm: 1. Tịnh. 2. Mạnh mẽ lợi ích. 3. Chán xa. 4. Lìa bỏ. 5. Bất thoái. 6. Kiến cố. 7. Minh thịnh. 8. Không tự mãn. 9. Vui vẻ. 10. Rộng lớn.

Các Phật tử! Đại Bồ-tát dùng mười tâm này nhập Địa thứ ba, quán sát tướng như thật của các pháp hữu vi. Đó là vô thường, khổ, không, vô ngã, bất tịnh, không tồn tại, không thể tin tưởng, niệm niệm sinh diệt. Lại không sinh, không diệt, không đến từ quá khứ, không đi về vị lai, hiện tại không dừng. Cứ thế, Bồ-tát quán thật tướng của các pháp hữu vi. Biết các pháp này; không tạo tác, không phát khởi, không đến đi. Những chúng sinh thì bị ưu bi, khổ não, yêu ghét trói buộc, không ngừng chứa nhóm, không nơi kiên định, luôn bị lửa tham, sân, si thiêu đốt, thổi hừng ngọn lửa khổ não của đời sau, không có thật tánh, như huyễn hóa. Thấy vậy rồi, Bồ-tát dần chán xa hết thảy các pháp hữu vi, hướng đến trí tuệ Phật. Bồ-tát này, biết được trí tuệ của Như Lai là không thể nghĩ bàn, không thể xưng kể;

có uy lực lớn không ai hơn được; không có tướng tạp loạn; không có các khổ, suy não, ưu bi, đến được thành lớn an ổn không lo sợ; không còn trở lại; cứu độ vô lượng chúng sinh khổ não. Do vậy thấy biết được trí của Phật là vô lượng, pháp hữu vi là vô lượng khổ não; đối với tất cả chúng sinh phải phát mười tâm thù thắng. Mười tâm đó là gì? Đó là: Chúng sinh đáng thương; cô độc không ai cứu; chịu khổ không chỗ nương; lửa ba độc bừng cháy không dứt; bị nhốt trong ngục tam hữu chắc chắn; luôn sống trong rừng ác phiền não; không có sức chánh quán; ở trong pháp lành bị tâm dục lạc trói buộc; mất diệu pháp của chư Phật; luôn trôi theo dòng sinh tử; sợ Niết-bàn. Bồ-tát này, thấy chúng sinh có nhiều khổ não, nên phát tinh tấn lớn, cứu độ chúng sinh, giải thoát chúng sinh, làm cho chúng sinh được thanh tịnh, được cứu thoát, ưa thích pháp lành, an trụ vui vẻ, biết những việc cần làm, cứu độ, diệt trừ khổ não. Bồ-tát này, xa lìa tất cả pháp hữu vi, luôn nghĩ đến tất cả chúng sinh, thấy Nhất thiết trí của Phật có vô số lợi ích nên muốn được đầy đủ trí tuệ của Phật để cứu độ chúng sinh, siêng hành đạo Bồ-tát, và luôn nghĩ: Ta phải dùng phương tiện gì, nhân duyên gì để cứu những chúng sinh đang rơi trong khổ lớn phiền não, được ra khỏi và an trụ vĩnh viễn trong thường lạc cứu cánh, biết trụ trong trí tuệ giải thoát vô ngại mới có thể đạt được trí tuệ giải thoat vô ngại này, không rời trí như thật thông đạt các pháp, hành tuệ vô hành. Ánh sáng trí tuệ đó, do đâu có được? Phải biết trí tuệ đó không ngoài đa văn quyết định. Lại nghĩ: Các pháp vô ngại giải thoát của chư Phật lấy gì làm gốc? Gốc của nó chính là việc nghe pháp. Nghĩ như vậy, Bồ-tát lúc nào cũng siêng năng cầu pháp, ngày đêm luôn thích nghe pháp không biết chán, tâm không ngừng nghỉ, vui pháp, mến pháp, nương pháp, theo pháp, trọng pháp, trung thành với pháp, quy y pháp, cứu độ pháp, tùy thuận hành pháp; Bồ-tát với phương tiện như vậy, thì đối với châu báu, của cải vàng bạc, kho tàng không luyến tiếc, cầu pháp không thấy những vật ấy là khó được, chỉ lo khó gặp Pháp sư. Vì cầu pháp mà mọi vật trong ngoài có được ở thế gian đều có thể đem bố thí cả. Những vật đó là đất nước, nhân dân, quyến thuộc, sản nghiệp, ruộng vườn, tài vật, ngọc báu ma-ni, vàng bạc kho tàng, voi, ngựa, xe cộ, trân bảo,

anh lạc, đồ trang sức, vợ con, trai gái, tay, chân, tai, mắt, mũi, lưỡi, bố thí cả toàn thân không hề tham tiếc. Cũng vì cầu pháp, mà đối với Pháp sư, phải tận tâm cung kính, cúng dường hầu hạ, phá trừ kiêu mạn, ngã mạn, đại mạn… các khổ não xấu ác, những việc trái lý đều có thể chịu đựng. Vì thành thật cầu pháp, nên được một câu pháp chưa từng được nghe, thì mừng hơn được trân bảo đầy cả tam thiên đại thiên thế giới. Được nghe một bài kệ chánh pháp, còn hơn vô lượng ức kiếp được làm Chuyển luân thánh vương, Thích Đề-hoàn Nhân, Phạm thiên vương. Nếu có người đến nói với Bồ-tát: Ta cho ông nghe một câu kinh mà Phật giảng, có thể thanh tịnh đạo hạnh của Bồ-tát, nếu như ông vào hầm lửa lớn làm người chịu khổ não lớn, thì ta mới ban cho. Bồ-tát liền nghĩ: Ta vì lãnh thọ một câu pháp mà phải chịu đựng ở trong hầm lửa của tam thiên đại thiên thế giới, Ta từ cõi Phạm thiên rơi xuống còn được, huống gì chỉ bị rơi trong hầm lửa nhỏ! Vì cầu pháp, ta chịu hết tất cả khổ não của địa ngục, huống gì khổ não nhỏ của cõi người. Vì cầu pháp mà phát tâm như vậy.

Lại nữa, Bồ-tát phải luôn vui vẻ với pháp đã nghe, phải quán sát đúng đắn; nghe pháp xong phải hàng phục tâm, ở chỗ thanh vắng, tâm luôn nghĩ: Thực hành đúng pháp sẽ đạt Phật pháp, không phải chỉ là lời nói suông ở miệng. Bồ-tát như vậy có thể an trụ địa Minh, lìa các ái dục và pháp bất thiện, có giác, có quán, ly sinh hỷ lạc, nhập Sơ thiền. Diệt giác quán, bên trong tâm thanh tịnh, an trụ một chỗ, không giác không quán, định sinh hỷ lạc, nhập Nhị thiền. Ly hỷ, hành xả tâm niệm, an ổn bằng tuệ, thân thọ lạc, nhập Tam thiền. Đoạn lạc, đoạn khổ, trước diệt ưu hỷ; không còn khổ không còn lạc, hành, xả, niệm đều thanh tịnh, nhập Tứ thiền. Bồ-tát này vượt qua các sắc tướng, diệt tất cả tướng hữu đối, không nghĩ đến tướng sai khác, biết hư không vô biên, liền nhập định cõi thức vô sắc. Vượt qua hết thảy vô sở hữu xứ, biết sự an ổn của phi hữu tưởng phi vô tưởng, liền nhập định phi hữu tưởng phi vô tưởng vô sắc. Chỉ tùy thuận pháp mà hành chứ không tham chấp.

Bồ-tát này nhờ tâm Từ rộng lớn vô lượng; không sân, không hận, không làm hại, có sức tin hiểu, rộng khắp một phương, hai

phương, ba phương, bốn phương, bốn góc, trên dưới cũng vậy; tâm Bi, tâm Hỷ, tâm Xả rộng lớn vô lượng, không sân, không hận, không não hại, có sức tin hiểu rộng khắp một phương, hai, ba, bốn phương; bốn góc trên, dưới cũng lại như vậy. Bồ-tát này có đủ các sức thần thông, có thể làm chấn động đại địa, biến một thân thành nhiều thân, nhiều thân thành một thân, hiện mất, rồi lại xuất hiện, vượt qua cả tường đá, núi cao chướng ngại, đi trong hư không, ở trong hư không, kiết già, tới lui, ví như chim bay; ra vào đất như đi vào nước, đi trên nước như đi trên đất, thân phóng khối ánh lửa lớn; mặt trời, mặt trăng có oai lực thần đức lớn mà Bồ-tát có thể dùng tay chạm được; thần lực tự tại lên đến cõi Phạm thiên.

Bồ-tát này, dùng Thiên nhó thanh tịnh, vượt hơn tai người nghe hết âm thanh xa gần của trời, người. Bồ-tát này, dùng Tha tâm trí biết như thật tâm người khác. Tâm ô nhiễm thì biết như thật là tâm nhiễm ô; tâm lìa nhiễm ô thì biết như thật là tâm lìa nhiễm ô. Tâm sân, lìa tâm sân, tâm si, lìa tâm si, tâm cấu uế, lìa tâm cấu uế; tâm lớn, tâm nhỏ; tam tán loạn thì biết như thật là tâm tán loạn; tâm định, tâm bất định; tâm bị trói buộc, tâm cởi mở; tâm cao thượng, tâm không cao thượng thì biết như thật là tâm cao thượng hay không cao thượng. Như vậy là dùng tâm mình để biết tâm người.

Bồ-tát này, biết đời sống, nơi thọ sinh kiếp trước; biết một đời, hai, ba, bốn, năm đời cho đến mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm, ngàn, vạn, trăm ngàn vạn ức na-do-tha đời; biết một kiếp, hai kiếp cho đến trăm ngàn vạn ức na-do-tha vô lượng vô số kiếp. Trong những kiếp ấy, có vô số sự thành hoại, biết được nhân duyên trải qua trong các kiếp ấy. Biết ta sinh ở nơi đó, dòng họ đó, tên đó, ăn uống như vậy, khổ vui như vậy, sống lâu như vậy; biết ta chết ở đó mà sinh ở cõi này; biết chết ở cõi này mà sinh ở cõi kia; nhớ biết hết tất cả nhân duyên tướng mạo.

Bồ-tát này dùng Thiên nhãn thanh tịnh vượt hơn mắt người, thấy chúng sinh sống chết, hình sắc đẹp xấu, thiện ác, nghèo khổ, giàu sang, đến cõi lành, cõi ác, theo nghiệp chịu quả báo, tất cả đều biết như thật. Đó là: Biết chúng sinh này, thành tựu nghiệp ác về thân, khẩu, ý, chống nghịch Hiền thánh, tin thọ tà kiến; do nhân duyên

nghiệp tội nên thân chết đọa vào đường ác, sinh vào địa ngục. Các chúng sinh này, thành tựu nghiệp thiện về thân, nghiệp thiện miệng, nghiệp thiện ý, không nghịch Thánh hiền. Do nhân duyên nghiệp thiện này nên sau khi chết, được sinh lên trời.

Bồ-tát này thường ra vào thiền định Tam-muội giải thoát nhưng không tùy sinh; chỉ thấy nơi nào có pháp trợ Bồ-đề thì vì nguyện lực nên sinh ở đó. Bồ-tát trụ địa Minh, thấy được trăm ngàn vạn ức na-do-tha các Đức Phật, hết sức cung kính, cúng dường, tôn trọng, khen ngợi; cung phụng y phục, thức ăn uống, ngọa cụ, thuốc men; gần gũi chư Phật để nghe nhận kinh pháp; nghe pháp rồi thì tùy lực mà thực hành.

Lúc ấy, Bồ-tát quán các pháp không sinh, không diệt, chúng đều do duyên sinh. Trải qua trăm ngàn vạn ức kiếp bị dục trói buộc, bây giờ dần dần mới thoát khỏi hết những trói buộc của hữu, những trói buộc của vô minh; tất cả đều không còn chứa nhóm nữa. Vì không chứa nhóm, nên đoạn trừ được tà tham, sân, si.

Phật tử! Ví như vàng ròng mà được người thợ mài dũa, thì càng đẹp hơn, ánh sáng nó gấp bội. Bồ-tát cũng vậy trụ địa Minh không bị ba sự trói buộc, đoạn trừ tà tham, sân, si, căn lành dần tăng trưởng và sáng tịnh. Bồ-tát này đủ tâm nhẫn nhục; tâm nhu nhuyến, tâm mỹ diệu, tâm không hoại, không động, không ô trược, không cao thấp; tâm làm mọi việc mà không mong cầu báo đáp; ai làm gì cho mình dù nhỏ, cũng luôn có tâm báo đáp; tâm không dua nịnh, không nhiễm loạn, dần dần được sáng sạch.

Lúc ấy, Bồ-tát ở trong bốn Nhiếp pháp, thực hành nhiều về ái ngữ và lợi hành. Trong mười Ba-la-mật, tu nhiều về Nhẫn nhục và Tinh tấn ba-la-mật. Các pháp trợ Bồ-đề khác cũng đều thông sáng.

Phật tử! Đó là địa Minh, Địa thứ ba của Bồ-tát. Đại Bồ-tát, ở trụ địa này, thường làm Thích Đề-hoàn Nhân, trí tuệ nhanh lẹ, thường dùng nhân duyên phương tiện, chuyển hóa chúng sinh; làm cho chúng sinh lìa dâm dục, mọi việc làm lành như bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự đều không rời nghĩ về Phật, cho đến không rời nghĩ về cụ túc Nhất thiết chủng trí. Thường sinh tâm nghĩ: Bất cứ lúc nào, ở trong chúng sinh ta cũng là người đứng đầu, tôn quý, làm chỗ dựa cho tất cả chúng

sinh. Vị ấy nếu siêng năng tu tập, thì chẳng bao lâu sẽ đạt mười vạn Tam-muội, cho đến việc có thể thị hiện được mười vạn Bồ-tát làm quyến thuộc, tùy nguyện lực thần thông tự tại không thể kể được. Dù trải qua trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp cũng không thể đếm biết được.

Lúc ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng tỏ lại nghĩa trên, bèn nói kệ rằng:

Bồ-tát dùng tâm này

Đạt trụ Địa thứ ba

Tâm tịnh, tâm chán xa

Tâm lìa, tâm bất thoái

Vững tâm, kham nhận tâm

Tâm vui, tâm rộng lớn

Dùng những tâm như vậy

An nhập Địa thứ ba

Bậc trí trụ địa Minh

Quán các pháp hữu vi

Bất tịnh, vô thường, khổ

Vô ngã, tướng hư hoại

Không có tánh chắc thật

Không tồn tại, luôn diệt

Suy xét biết như vậy

Như bệnh và ung nhọt

Bị tâm ái trói buộc

Sinh các khổ ưu bi

Chỉ vì ngọn lửa dữ

Tham, sân, si thiêu đốt

Từ vô thỉ đến nay

Hừng hực không dừng nghỉ

Bấy giờ, sinh nhàm chán

Tất cả pháp ba cõi

Tâm không hề tham chấp

Pháp hữu vi: Giặc ác

Chỉ cầu trí tuệ Phật

Vô biên, vô hạn lượng

Sâu xa khó nghĩ bàn

Thanh tịnh, không khổ não

Thấy trí Phật như vậy

Không còn những khổ đau

Thương yêu các chúng sinh

Nghèo thiếu không phước tuệ

Lửa ba độc luôn đốt

Không một ai cứu hộ

Đọa vào trong địa ngục

Trăm thứ khổ bức não

Kẻ phàm phu buông thả

Chìm trong nhà phiền não

Mù tối không thấy biết

Mất của báu Phật, pháp

Trôi theo dòng sinh tử

Mà không hề lo sợ

Đối với chúng sinh này

Ta nên siêng độ thoát

Siêng năng cầu trí tuệ

Làm người đem lợi ích

Suy nghĩ tìm cách gì

Để cứu độ được chúng

Chỉ có các Như Lai

Trí vô ngại tốt, sâu

Trí này từ đâu sinh

Được sinh từ trí tuệ

Suy xét trí tuệ này

Siêng cầu pháp nghe nhiều

Ngày đêm luôn tinh tấn

Nghe nhận không lười chán

Tụng đọc, ham thích pháp

Chỉ có pháp là quý

Vì mong cầu chánh pháp

Đem những đồ châu báu

Vợ con, người thân yêu

Các quyến thuộc tùy tùng

Đất nước hay xóm làng

Những vật để nuôi sống

Vui vẻ và ban cho

Tâm không có tham tiếc

Đầu, mắt, tai và mũi

Lưới, răng, cùng tay chân

Xương, thịt, thân và máu

Tim, gan, cùng tủy, não

Đem cho người tất cả

Vẫn không xem là khó

Muốn được nghe chánh pháp

Mới là điều khó nhất!

Giả sử có người nào

Nói với Bồ-tát rằng:

Nay ngươi hãy nhảy vào

Đống lửa hừng hực kia

Sau đó ta sẽ nói

Phép của chư Phật dạy

Nghe rồi liền vui mừng

Tự nhảy vào đống lửa.

Giả sử ngọn lửa dữ

Đang đốt ngàn cảnh giới

Từ cung trời rơi xuống

Vẫn không cho là khó

Chỉ cầu mong cầu một câu

Pháp chư Phật thuyết giảng

Cứu độ người khổ não

Được việc đó mới khó

Từ lúc mới phát tâm

Đến lúc thành Phật đạo

Trong khoảng thời gian ấy

Hết bao nhiêu kiếp số

Vì mong cầu giáo pháp

Chịu khổ ngục A-tỳ

Huống là ở cõi người

Chỉ chịu khổ nhỏ nhặt

Nhờ nhân duyên nghe pháp

Phát sinh các thiền định

Các Tam-muội sâu xa

Và năm thứ thần thông

Tuần tự phát khởi hết

Tự tại không tùy sinh.

Bồ-tát trụ địa này

Dùng tâm ý quyết định

Thường cúng dường chư Phật

Nghe nhận những giáo pháp

Đoạn tà kiến sân hận

Các phiền não giảm bớt

Giống như luyện vàng ròng

Điều hòa được vừa ý

Bồ-tát trụ Địa này

Phước đức đầy tràn kho

Thường làm vua Đao-lợi

Tự tại độ kẻ dục

Vì thích công đức Phật

Hóa độ vô lượng chúng

Làm cho chúng an trụ

Trong Phật đạo Vô thượng.

Siêng năng mà tu tập

Đạt trăm ngàn Tam-muội

Được gặp các Đức Phật

Thân trang nghiêm tướng tốt

Tâm chí dần lanh lợi

Nguyện lực được thù thắng

Luôn luôn vì chúng sinh

Kinh Thập Trụ Quyển 2, Phẩm 4: Địa Diệm

Siêng làm những việc tốt

Phân biệt giảng thuyết đó

Địa thứ ba địa Minh.

Phẩm 4: ĐỊA DIỆM

Các Phật tử nghe giảng

Tướng nghĩa, Địa thứ ba

Sâu xa không hạn lượng

Đều vui mừng khôn tả

Rải các loại hoa thơm

Cúng dường các Như Lai

Đất rộng và biển lớn

Đều chấn động rền vang

Các ngọc nữ cõi trời

Đang ở trong hư không

Cùng cất tiếng vi diệu

Khen pháp tối thượng này

Tha hóa tự tại vương

Nghe được rất vui mừng

Làm mưa báu ma-ni

Rải cúng dường Đức Phật

Vui mừng khen ngợi rằng

Hay thay! Phật ra đời

Kho công đức ban cho

Lợi ích khắp chúng ta

Nay ta đã được nghe

Tướng nghĩa Bồ-tát địa

Việc này trăm ngàn kiếp

Khó nghe, lại được nghe

Xin giảng thuyết địa sau

Lợi ích trời và người

Tất cả muốn được nghe

Đạt hành tướng các địa

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Lại thỉnh Kim Cang Tạng

Xin vì các Bồ-tát

Thuyết hạnh Địa thứ tư.

Lúc ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng, nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Phật tử! Các Đại Bồ-tát đã đầy đủ hạnh thanh tịnh của Địa thứ ba rồi, muốn đạt Địa thứ tư, phải dùng mười pháp môn sáng để nhập. Mười pháp đó là gì?

1.Suy xét tánh chúng sinh.

2.Suy xét tánh của pháp.

3.Suy xét tánh của thế giới.

4.Suy xét tánh của hư không.

5.Suy xét tánh của thức.

6.Suy xét tánh của cõi dục.

7.Suy xét tánh của cõi sắc.

8.Suy xét tánh cõi vô sắc.

9.Suy xét tánh của vui vẻ tin hiểu.

10.Suy xét tánh của tâm lớn.

Các Phật tử! Bồ-tát nhờ mười pháp môn sáng này mà từ Địa thứ ba được nhập Địa thứ tư. Các Phật tử! Đại Bồ-tát được địa Diệm thứ tư, thì được ở nhà Như Lai, dần dần có nhiều uy lực, đạt nội pháp, có mười loại trí. Mười trí đó là gì?

1.Tâm không thoái chuyển.

2.Đạt trí rốt ráo thanh tịnh, có tâm tin Tam bảo không hư hoại.

3.Tu tập quán pháp sinh diệt.

4.Tu tập quán các pháp từ xưa đến nay vốn không sinh.

5.Tu tập biết hoàn chuyển hạnh thế gian.

6.Tu tập biết do nghiệp mà thọ sinh.

7.Tu tập biết phân biệt sự sai khác của sinh tử.

8.Tu tập biết nghiệp sai khác của chúng sinh.

9.Tu tập biết sự sai khác đời trước, đời sau.

10.Tu tập biết các hành ở hiện tại luôn diệt, không trụ.

Nhờ mười tâm trí này mà được sinh vào nhà của Phật, dần dần có uy lực. Lại nữa, các Phật tử!

Đại Bồ-tát trụ Địa thứ tư, quán nội thân, toàn thân, siêng năng nhất tâm trừ tham ưu của thế gian.

Quán ngoài thân, toàn thân; siêng năng nhất tâm trừ tham ưu của thế gian. Quán thọ bên trong, thọ bên ngoài, thọ bên trong bên ngoài; tâm bên trong, tâm bên ngoài, tâm bên trong, ngoài, pháp bên trong, pháp bên ngoài, pháp bên trong bên ngoài; quán toàn pháp, siêng năng nhất tâm trừ tham ưu thế gian. Bồ-tát này, siêng năng phát tâm chân chánh, không cho những pháp ác bất thiện chưa sinh phát sinh; phát tâm tinh tấn chân chánh, đoạn trừ những pháp ác đã sinh; siêng năng phát tâm chân chánh làm phát sinh những pháp lành chưa sinh; siêng năng phát tâm chân chánh an trụ không mất và làm tăng trưởng rộng lớn những pháp lành đã sinh. Bồ-tát này tu hành bốn Như ý phần: Thành tựu dục định đoạn hành như ý phần; chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả, thành tựu tinh tấn định đoạn như ý phần; thành tựu tâm định đoạn hành như ý phần; thành tựu tư duy định đoạn hành như ý phần; chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả. Bồ-tát này tu hành tín căn, chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả; tu hành tinh tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn, chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả; Bồ-tát này tu hành niệm giác phần, chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả; tu hành trạch pháp, tinh tấn, hỷ, trừ, định, xả giác phần, chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả. Bồ-tát này tu hành chánh kiến, chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả; tu hành chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định, chỗ nương tựa yểm, ly, diệt, hồi hướng bằng xả. Bồ-tát tu hành không bỏ tâm chúng sinh, nhờ sức bản nguyện, lấy tâm đại Bi làm đầu, thực hành cùng tâm đại Từ mà thâu nhiếp Nhất thiết trí, nghiêm trang cõi Phật, có đủ các Lực, Vô úy, pháp Bất cộng, ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp của Phật; đầy đủ âm thanh; tùy thuận pháp giải thoát sâu xa của Phật mà suy xét phương tiện trí tuệ lớn để tu hành.

Các Phật tử! Đại Bồ-tát trụ ở địa Diệm, thì những thân kiến, ngã, chúng sinh, nhân, thọ, người biết, người thấy, năm ấm, mười hai

nhập, mười tám giới, đối với sự đứng lên, co, duỗi, ra, vào, tìm cầu tâm sở hành, ái trước vật báu, coi trọng sở kiến, là nơi quy thú, là bến bãi đều đoạn trừ hết. Bồ-tát càng thêm tinh tấn, tùy sự tu hành pháp trợ đạo mà trí tuệ phương tiện phát sinh; tâm dần dần được nhu hòa, chịu đựng hữu ích; tâm không lười mỏi, cầu pháp cao thượng, trí tuệ thêm lớn, cứu tất cả thế gian, tùy thuận Pháp sư, cung kính thọ giáo, thực hành theo lời dạy. Lúc ấy, Bồ-tát biết ân, báo ân, tâm dần dần hòa thiện, ở trong sự an lạc; có tâm ngay thật, nhu nhuyến, không tà vạy; hành hạnh chánh định, không kiêu mạn; uyển chuyển lời lẽ, tùy thuận dạy dỗ, người nghe vừa ý; đầy đủ tâm thiện, tâm nhu nhuyến, tâm tịch diệt, tâm nhẫn nhục như vậy; rồi suy xét tu hành các pháp Tịnh địa. Lúc này, Bồ-tát thành tựu tinh tấn không thoái chuyển: Tinh tấn không bỏ, tinh tấn không hoại, tinh tấn không chán, tinh tấn không lười mỏi; tinh tấn rộng lớn, tinh tấn vô biên mãnh lợi, tinh tấn vô đẳng đẳng, tinh tấn cứu tất cả chúng sinh; tinh tấn phân biệt đúng đạo, trái đạo. Bồ-tát này tâm trí thanh tịnh, không mất tâm sâu xa, tin hiểu sáng suốt, các căn lành tăng trưởng, xa lìa cấu trược của thế gian; bất tín, nghi, hối đều chấm đứt, không nghi, không hối, thành tựu đầy đủ các pháp ấy, không chán bỏ những việc lớn, tin hiểu Phật pháp, tự nhiên an lạc, luôn có tâm vô lượng. Bồ-tát trụ Địa thứ tư địa Diệm này, thấy được trăm ngàn vạn ức na-do-tha Phật; cung kính, tôn trọng, ngợi khen, cúng dường y phục, thức ăn uống, ngọa cụ, thuốc men; gần gũi chư Phật, nhất tâm nghe pháp, nghe rồi tin tưởng phụng hành, thường ở chỗ Phật xuất gia tu đạo. Bồ-tát này tâm an lạc, sâu xa, thanh tịnh, tin hiểu, bình đẳng, ngày thêm sáng suốt, sống lâu trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp, căn lành ngày đêm tăng trưởng. Các Phật tử! Ví như vàng ròng mà làm đồ trang sức thì những đồ khác không bằng. Đại Bồ-tát cũng vậy, trụ ở địa Diệm này thì các căn lành ngày thêm sáng suốt, các Bồ-tát ở địa dưới không bằng. Ví như ngọc ma-ni, ánh sáng trong suốt chiếu khắp bốn phương, các trân bảo khác không bằng, dù bị ngấm nước mưa, ánh sáng vẫn không mất. Bồ-tát cũng vậy, trụ ở địa Diệm thì các Bồ-tát ở địa dưới không sánh bằng. Tất cả các loại ma chướng, phiền não đều không thể hủy hoại trí tuệ của vị này. Các Phật tử! Đó là lược nói Địa thứ tư địa Diệm của Đại Bồ-tát. Đại Bồ-tát

trụ ở địa này, thường làm Thiên vương Dạ-ma, giáo hóa nhiều chúng sinh, phá trừ tâm chấp ngã, tu tập thiện nghiệp như bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự; đều không rời niệm Phật, không rời niệm và không rời niệm các đại Bồ-tát là bạn pháp; cho đến không rời niệm cụ túc Nhất thiết chủng trí. Luôn nghĩ: Bất cứ lúc nào, ở trong chúng sinh cũng luôn là người đứng đầu, người tôn quý, cho đến làm chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh. Đại Bồ-tát này, nếu siêng năng tu tập, thì trong khoảnh khắc, đạt trăm ức Tam-muội, thị hiện được trăm ức Bồ-tát quyến thuộc. Nếu dùng nguyện lực, tự tại thị hiện, thì hơn cả số này, tới trăm ngàn vạn ức na-do-tha, không sao kể hết được.

Lúc ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn nêu lại nghĩa trên, nên nói kệ rằng:

Các Bồ-tát đầy đủ

Tu tập địa Minh rồi

Quán tánh của chúng sinh

Tánh pháp, tánh ba cõi

Tánh hư không, tánh thức

Tin hiểu, tánh ba cõi

Tâm thanh tịnh sâu xa

Nhập trụ Địa thứ tư

Ở trong nhà Như Lai

Dần dần được uy lực

Không thoái chuyển Phật đạo

Không hoại tin Tam bảo

Quán sinh, diệt, vô tác

Biết vận chuyển thế gian

Từ nghiệp nên mới có

Sinh tử khác Niết-bàn

Biết nghiệp của chúng sinh

Quán pháp lúc trước sau

Không trụ tướng thường đoạn

Mạnh mẽ ở nhà Phật

Các Đại Bồ-tát này

Đã đạt những pháp đó

Thương yêu các chúng sinh

Tu thân, thọ, tâm, pháp

Trong ngoài bốn Niệm xứ

Nương tựa nơi yểm ly

Và nương tựa tịch diệt

Hồi hướng về Niết-bàn

Vì trừ diệt pháp ác

Thiện pháp được tăng trưởng

Tu hành bốn Chánh pháp

Và bốn phần Như ý

Phụng vì năm Căn, Lực

Tám Chánh, bảy Giác ý

Tu tập các pháp ấy

Đều là vì chúng sinh

Tâm Từ bi làm gốc

Hộ trợ cho bản nguyện

Mong cầu Nhất thiết trí

Thanh tịnh các cõi Phật

Đủ công đức mười Lực

Vô úy, pháp Bất cộng

Các âm thanh ngôn thuyết

Pháp đạo sâu vi diệu

Và giải thoát vô ngại

Phương tiện đại trí tuệ

Theo thân kiến làm gốc

Có sáu hai tà kiến

Chúng sinh kiến, nhân kiến

Mạng kiến và tri kiến

Đối với ấm giới nhập

Là chỗ sinh tham chấp

Đạt Địa thứ tư này

Đoạn trừ hết tất cả

Tùy đoạn nghiệp phiền não

Tâm cũng được tịnh theo

Tu tập các nghiệp lành

Đều vì cứu thế gian

Bồ-tát tâm nhu nhuyến

Luôn sống không buông thả

Tâm chịu đựng, chánh trực

Tâm cầu lợi chúng chánh

Làm những việc như vậy

Đều vì đạo vô thượng

Đấng có trí tuệ lớn

Làm lợi ích thế gian

Thâm tâm kính dưỡng sư

Vui tu theo lời dạy

Biết ân và báo ân

Chuyển hóa không sân hận

Không có tâm tà vạy

Cùng vui vẻ, nhu hòa

Tu tập các pháp ấy

Tinh tấn không thoái chuyển

Bồ-tát trụ địa này

Thâm tâm và trực tâm

Tinh tâm và tin hiểu

Ngày càng thêm sáng tịnh

Tăng trưởng các căn lành

Pháp nghi, hối, cấu, trược

Tất cả mọi pháp ấy

Đều trừ diệt không còn

Các Bồ-tát an trụ

Địa thứ tư địa Diệm

Gặp được vô lượng Phật

Học hỏi lãnh thọ pháp

Lại ở chỗ chư Phật

Xuất gia không ai hoại

Như vàng ròng trang sức

Các thứ khác không bằng

Kinh Thập Trụ Quyển 2, Phẩm 5: Địa Nan Thắng

Bồ-tát trụ địa này

Công đức tâm sâu xa

Trí tuệ và phương tiện

Thực hành đạo thanh tịnh

Cho dù ngàn ức ma

Đều không thể hủy hoại

Như minh châu vi diệu

Không bị nước mưa hoại

Bồ-tát trụ địa này

Được trời người cúng dường

Thường làm vua Dạ-ma

Chuyển hóa kẻ tà kiến

Tu tập các nghiệp lành

Đều vì trí tuệ Phật

Tâm luôn luôn vững chãi

Không ai lay chuyển được

Nếu siêng năng tu tập

Đạt trăm ức Tam-muội

Gặp được trăm ức Phật

Nguyện lực thì hơn đây

Trụ Địa thứ tư này

Thanh tịnh tên là Diệm

Đủ vô lượng phước đức

Nay đã giảng nói xong.

Phẩm 5: ĐỊA NAN THẮNG

Các Bồ-tát nghe được

Hành pháp Địa thứ tư

Tâm vui mừng khôn tả

Không thể nào đo lường

Trời mưa các hoa báu

Lả tả như tuyết rơi

Đều khen ngợi: Hay thay!

Bồ-tát Kim Cang Tạng

Tha-hóa-tự-tại vương

Và vô số quyến thuộc

Đang ở trong hư không

Đều phát tâm vui vẻ

Phóng các ánh sáng đẹp

Trổi kỹ nhạc cõi trời

Khen ngợi công đức Phật

Và các hàng Bồ-tát

Các ngọc nữ cõi trời

Đều dùng tiếng vi diệu

Đồng thanh khen ngợi Phật

Bằng lời lẽ như vầy:

Thế Tôn từ lâu xa

Cần khổ mà thệ nguyện

Đạo Vô thượng Chánh chân

Đến nay mới đạt được

Đấng lợi ích trời người

Từ lâu nay mới gặp

Phật Thích-ca Mâu-ni

Nay đã đến cõi trời

Từ lâu xa đến nay

Mới có tướng biến động

Từ lâu xa đến nay

Mới có được an lạc

Mới phóng ánh sáng diệu

Chúng sinh từ lâu nay

Từ lâu mới được nghe

Tiếng phước đức từ bi

Công đức vượt bờ kia

Lâu xa mới được gặp

Thánh vương có thể phá

Tâm chấp ngã kiêu mạn

Đấng siêu việt đáng cúng

Nay mới được cúng dường

Khai mở đạo chư Phật

Khiến đạt Nhất thiết trí

Thế Tôn rất thanh tịnh

Vô lượng như hư không

Chẳng nhiễm pháp thế gian

Như hoa sen trong bùn

Đấng tối cao trong đời

Như núi chúa Tu-di

Như trong biển rộng lớn

Cho nên mừng đảnh lễ

Các Thiên nữ như vậy

Đều dùng lời vi diệu

Tâm cung kính khen ngợi

Im lặng chiêm ngưỡng Phật

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Thưa với Kim Cang Tạng

Bồ-tát đạt năm Địa

Tướng mạo, nhân duyên gì?

Đại Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Phật tử! Các Đại Bồ-tát đã đầy đủ ở Địa thứ tư, muốn đạt Địa thứ năm, phải dùng mười tâm bình đẳng. Mười tâm đó là gì?

1.Pháp chư Phật ở quá khứ bình đẳng.

2.Pháp chư Phật ở vị lai bình đẳng.

3.Pháp chư Phật ở hiện tại bình đẳng.

4.Tịnh giới bình đẳng.

5.Tâm tịnh bình đẳng.

6.Trừ, kiến, nghi, hối, thanh tịnh bình đẳng.

7.Biết đạo, phi đạo thanh tịnh bình đẳng.

8.Hành tri kiến thanh tịnh bình đẳng.

9.Tăng trưởng thanh tịnh các pháp Bồ-đề phần bình đẳng.

10.Hóa độ chúng sinh thanh tịnh bình đẳng.

Phật tử! Đại Bồ-tát, dùng mười tâm thanh tịnh bình đẳng này, nhập Địa thứ năm, khéo tu pháp Bồ-đề, tâm sâu xa thanh tịnh, cầu đạo thù thắng, nên đạt được Phật đạo. Bồ-tát này được nguyện lực lớn, dùng tâm Từ bi không bỏ tất cả chúng sinh, đạt được uy lực của đạo lý tâm tuệ, tu tập phước tuệ, không bỏ phương tiện; muốn được địa thù thắng ở trên, sáng suốt quán sát pháp, nhẫn được thần lực của chư Phật hộ niệm, phát sinh tâm kiên định không thoái chuyển. Biết đúng như thật đây là Khổ thánh đế, Khổ tập đế, Khổ diệt đế, cho đến Khổ diệt đạo đế. Bồ-tát này khéo biết Thế đế; khéo biết Đệ nhất nghĩa đế, tướng đế, sai biệt đế, thị thành đế, sự đế, sinh khởi đế, tận vô sinh đế; khéo biết nhập đạo đế, tuần tự thành tựu các địa của Bồ-tát. Khéo biết tu tập trí đế Như Lai. Lúc ấy, Bồ-tát thường an trụ Nhất thừa nên khéo biết Đệ nhất nghĩa đế, tùy tâm chúng sinh khiến chúng vui vẻ. Biết thế đế vì phân biệt tự tướng của các pháp. Biết tướng đế vì các pháp đều sai khác. Biết sai biệt đế vì phân biệt ấm, giới, nhập. Biết thị thành đế vì thân tâm khổ não. Biết khổ đế vì các đạo sinh liên tục. Biết Tập đế vì rốt ráo diệt trừ hết các phiền não. Biết diệt đế vì phát khởi pháp không hai. Biết đạo đế vì Nhất thiết chủng trí. Biết thứ tự các pháp, thành tựu các địa của Bồ-tát. Khéo biết sự tu tập trí đế Như Lai vì có sức tin hiểu. Biết phi đắc vô tận đế trí. Bồ-tát dùng những đế trí ấy, để biết đúng như thật tất cả pháp hữu vi là hư giả lừa dối, là tướng hư hoại, giả dối, không tồn tại lâu, mê hoặc kẻ phàm phu. Lúc ấy, đối với chúng sinh, tâm đại Bi của Bồ-tát, dần dần tăng trưởng và ngay trước mắt phóng ánh sáng đại Từ, đạt sức trí tuệ như vậy; không bỏ chúng sinh, luôn cầu trí tuệ của Phật. Quán sát như thật về các pháp hữu vi ở quá khứ, vị lai. Biết chúng sinh từ xưa vì vô minh, hữu, ái nên lưu chuyển trong sinh tử, không thay đổi được năm ấm, lại làm thêm lớn nhóm phiền não. Trong những thứ đó không có ngã, ngã sở, chúng sinh, nhân, người biết, thọ mạng; vị lai cũng như vậy, đều là không sở hữu; nhưng vì ngu si tham chấp không dứt được, không biết vô biên hữu xuất, vô xuất. Lúc ấy, Bồ-tát nghĩ: Chúng sinh phàm phu thật kì lạ, vì vô minh ngu si nên có vô lượng, vô biên a-tăng-kỳ thân đã diệt, đang diệt, sẽ diệt, cứ thế luôn chịu sinh tử, không thể đối với thân sinh tưởng viễn ly, dần dần làm tăng trưởng bộ máy khổ ở thân,

làm cho thân luôn trôi nổi trong dòng sinh tử, không quay lại được; không bỏ năm ấm, không thể rời xa, không sợ rắn độc bốn đại, không nhổ được mũi tên kiêu mạn tà kiến, không dập tắt ngọn lửa tham, sân, si, không hủy hoại được vô minh ngu tối, không làm khô được biển lớn ân ái, không cầu đấng Đạo sư Thánh giả đủ mười Lực; mà luôn chạy theo tâm ma, ở trong thành sinh tử, bị các giác quán ác chuyển hóa. Những chúng sinh khổ não nghèo thiếu đơn độc đó, không ai cứu hộ, không có nơi nương tựa, không biết con đường đi tới cứu cánh! Chỉ có ta, không ai khác phải tu tập phước đức trí tuệ; dùng hành trang này làm cho chúng sinh trụ trong chỗ rốt ráo thanh tịnh, rồi làm cho chúng sinh đạt được trí lực vô ngại của Phật ở trong tất cả pháp. Suy xét quán sát đúng như vậy, nên trí lực theo đó phát sinh; phát nguyện tu tập tất cả căn lành là đều vì độ sinh, vì chúng sinh mà làm việc tốt, làm việc an lạc, làm việc lợi ích cho chúng sinh; vì giải thoát chúng sinh, vì diệt khổ não thô ác của chúng sinh, vì thanh tịnh tâm chúng sinh, vì điều phục, vì diệt tất cả khổ não và làm mãn nguyện chúng sinh.

Lúc này, Bồ-tát trụ trong Địa thứ năm Nan thắng. Vì không quên các pháp nên gọi là niệm. Vì trí tuệ quyết định nên gọi là trí. Vì biết thứ tự của ý kinh nên gọi là hữu đạo. Vì tự hộ, hộ tha nên gọi là có hổ thẹn. Vì không bỏ giữ giới nên gọi là tâm bền vững. Vì khéo suy xét thị xứ, phi xứ nên gọi là giác. Vì không tùy thuận người khác nên gọi là tùy trí. Vì khéo phân biệt thật nghĩa chương cú của các pháp nên gọi là tùy tuệ. Vì khéo tu Thiền định nên gọi là đạt thần thông. Vì tùy pháp thế gian mà thực hành nên gọi là phương tiện. Vì khéo tu tập hành trang phước đức, nên gọi là không đủ chán. Vì thường cầu nhân duyên trí tuệ, nên gọi là không bỏ. Vì tu tập nhân duyên đại Từ đại Bi, nên gọi là không lười mỏi. Vì ý luôn chánh niệm, nên gọi là xa lìa phá giới. Vì dùng tâm sâu xa cầu mười Lực, bốn Vô sở úy, mười tám pháp Bất cộng của Phật; nên gọi là luôn niệm Phật pháp. Vì thường khiến chúng sinh bỏ ác tu thiện, nên gọi là trang nghiêm cõi Phật. Vì trồng các phước đức trang nghiêm, ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp; nên gọi là hành đủ tất cả thiện nghiệp. Vì cầu thân, khẩu, ý trang nghiêm của Phật, nên gọi là

siêng năng tu tập. Vì cúng dường tất cả Bồ-tát thuyết pháp, nên gọi là vui vẻ cung kính. Đối với tất cả phương tiện ở thế gian. Bồ-tát có tâm không san ngại, nên gọi là vô ngại. Vì luôn thích giáo hóa chúng sinh, nên gọi là ngày đêm xa lìa những tâm khác. Lúc ấy, Bồ-tát hành bố thí là vì giáo hóa chúng sinh; hành ái ngữ, lợi ích, đồng sự cũng vì giáo hóa chúng sinh; thị hiện sắc thân cũng vì giáo hóa chúng sinh; thuyết pháp cũng vì giáo hóa chúng sinh; thị hiện những hạnh nghiệp của Bồ-tát cũng là để giáo hóa chúng sinh; thị hiện việc lớn của Phật cũng là để giáo hóa chúng sinh; thị hiện tội ác sinh tử cũng là để giáo hóa chúng sinh; thị hiện trí tuệ lợi ích của chư Phật cũng là để giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát tu tập như vậy dùng đại thần lực, đủ các nhân duyên, phương tiện cũng là để giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát này, tuy dùng đủ các thứ nhân duyên phương tiện; nhưng tâm luôn đặt ở trí Phật, không lui không mất căn lành, lại luôn cầu pháp lợi ích thù thắng cho chúng sinh. Vị này, vì tạo lợi ích cho chúng sinh, nên làm mọi việc của thế gian; như kinh thơ, kỹ nghệ, văn chương, toán số, danh tánh kinh sách; sách trị bệnh khô gầy, bệnh trẻ thơ, quỷ nhập, trùng độc, ung nhọt, hoặc các kinh sách về kỹ nhạc, ca múa, vui chơi hoan lạc; đất nước, xóm làng, nhà cửa, vườn quán, ao suối, hoa trái, cỏ cây, vàng bạc, ma-ni, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não, các thứ trân bảo, mặt trăng, mặt trời, năm sao, hai mươi tám vì sao, xem tướng tốt xấu, tướng lạ, sách mộng, động đất; các tướng trong thân, bố thí, trì giới, nhiếp phục tâm, thần thông, thiền định, bốn Thiền, bốn Vô lượng tâm, bốn Định vô sắc; tất cả những việc không làm hại chúng sinh, đem an lạc cho chúng sinh. Vì thương xót chúng sinh, nên làm những việc này, khiến cho chúng sinh nhập pháp vô thượng của chư Phật. Bồ-tát trụ địa Nan thắng này, gặp được trăm ngàn vạn ức Phật; tôn trọng, cung kính, ngợi khen, cúng dường y phục, thức ăn uống, ngọa cụ, thuốc men, gần gũi nghe pháp. Nghe pháp rồi xuất gia, xuất gia rồi lãnh thọ kinh pháp của Phật, làm Pháp sư thuyết pháp lợi ích, càng học rộng hiểu nhiều, chứa nhóm Tam-muội, cho dù trải qua trăm ngàn vạn ức kiếp, vẫn không quên việc này. Lúc này tất cả căn lành phước đức của Bồ-tát dần dần tăng trưởng, sáng trong.

Phật tử! Ví như luyện vàng ròng, dùng xa cừ mài dũa ánh sáng càng rực rỡ. Bồ-tát trụ ở địa này, vì sức phương tiện trí tuệ nên công đức lành càng thanh tịnh thù thắng, các địa dưới không thể sánh bằng. Lại như mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao, cung điện cõi trời dù bị phong luân đưa đi nhưng không mất pháp đã độ.

Phật tử! Bồ-tát cũng thế, trụ ở địa Nan thắng, vì tư duy phương tiện nên phước đức căn lành ngày càng thêm bội phần thù thắng, nhưng không thủ chứng cũng không vội thành Phật.

Các Phật tử! Nay đã lược nói địa Nan thắng của Bồ-tát, Đại Bồ-tát trụ ở địa này, thường làm vua cõi trời Đâu-suất-đà, các căn lanh lẹ, hàng phục được tất cả ngoại đạo. Tu tập những nghiệp lành như bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, đều không rời niệm Phật niệm pháp, niệm chúng Bồ-tát là bạn, cho đến không rời niệm Cụ nhất thiết chủng trí. Lại nghĩ: Bất cứ lúc nào, ở đâu, trong chúng sinh; ta luôn là người đứng đầu, người tôn quý, luôn làm chỗ nương tựa cho chúng sinh.

Các Phật tử! Các Bồ-tát này nếu siêng năng tu tập, thì trong khoảnh khắc sẽ đạt được ngàn ức Tam-muội, và thị hiện được ngàn ức Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng nguyện lực và thần lực tự tại, thì hơn số này đến trăm ngàn vạn ức lần không thể biết được.

Lúc ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm cho rõ lại nghĩa trên, nên nói kệ rằng:

Bồ-tát đã đầy đủ

Pháp hành Địa thứ tư

Suy xét Phật ba đời

Giới và tâm bình đẳng

Trừ các kiến, nghi, hối

Hành đạo cùng phi đạo

Quán các pháp bình đẳng

Được nhập Địa thứ năm

Bốn Niệm xứ là cung

Các căn là tên nhọn

Bốn Chánh cần là ngựa

Bốn Như ý là xe

Năm Lực là áo giáp

Phá các giặc phiền não

Mạnh mẽ không thoái chuyển

Nhập thẳng Địa thứ năm

Áo hổ thẹn không nhơ

Tịnh giới là hương thơm

Thất giác là vòng hoa

Thiền định là hương xoa

Trí tuệ cùng phương tiện

Trang nghiêm bằng các niệm

Như vậy là được vào

Vườn rừng Đà-la-ni

Bốn Như ý là chân

Chánh niệm là đỉnh đầu

Từ bi mắt sáng sạch

Trí tuệ lợi là rang

Không, tiếng gầm vô ngã

Phá các giặc phiền não

Đấng Sư tử cõi người

Nhập được Địa thứ năm

Bồ-tát này đã đến

Trụ Địa thứ năm rồi

Dần tu pháp thắng tịnh

Đều là vì Phật đạo

Luôn hành tâm Từ bi

Chưa bao giờ lười chán

Chỉ vì sự tu tập

Hành pháp Địa thứ năm

Chuyên tu hai tư lương

Phước đức và trí tuệ

Dùng các sức phương tiện

Muốn được pháp quán sáng

Luôn được Phật ủng hộ

Thành tựu các niệm tuệ

Tuần tự quán sát rõ

Biết như thật các đế

Đệ nhất đế, thế đế

Sai biệt đế, thành đế

Quán sát các đế đó

Tâm thanh tịnh vi diệu

Tuy là chưa đạt được

Giải thoát vô chướng ngại

Nhưng vì có trí tuệ

Và có sức tin tưởng

Vượt qua hết tất cả

Trí tuệ của thế gian

Quán các đế như vậy

Biết hết pháp hữu vi

Hư dối và lường gạt

Chẳng kiên cố, chắc thật

Đạt ánh sáng Từ bi

Của các Đức Như Lai

Chỉ vì các chúng sinh

Chuyên tâm cầu tuệ Phật

Biết trước sau hữu vi

Chúng sinh thật đáng thương

Đọa trong tối vô minh

Bị ái và duyên buộc

Bồ-tát này nhổ được

Khổ não của thế gian

Biết pháp không người thọ

Giống như những cây cỏ

Chúng sinh thường vì hai

Nhân duyên phiền não đó

Từ đời trước đến nay

Đời sau cũng như vậy

Liên tục không dứt đoạn

Không chấm dứt hết khổ

Phát tâm thương yêu chúng

Và độ thoát chúng sinh

Không vượt nhà năm ấm

Chẳng sợ bốn hại lớn

Không nhổ tên tà kiến

Không tắt lửa ba độc

Không phá tối vô minh

Sẽ rơi biển ái lớn

Chẳng có trí tuệ sáng

Vì lìa bậc Đạo sư

Biết các việc như vậy

Ngày thêm siêng năng hơn

Nếu khởi nghiệp tạo tác

Đều vì độ chúng sinh

Thường niệm tuệ chân chánh

Tu đạo biết hổ thẹn

Tâm trí tuệ bền vững

Ngày thêm tăng trưởng hơn

Tu phước tuệ không chán

Giữ giới chẳng yếu kém

Nghe nhiều chẳng mỏi mệt

Chánh tu tịnh cõi Phật

Gieo tướng tốt, tiếng hay

Nhân duyên không chán đủ

Làm tất cả thiện nghiệp

Đều vì lợi chúng sinh

Chỉ vì lợi thế gian

Sáng tác những kinh sách

Thuốc chữa trị các bệnh

Và vui chơi ca múa

Lầu gác cùng vườn rừng

Y phục và thức ăn

Thị hiện các trân bảo

Để chúng sinh vui mừng

Xem trăng, trời, năm sao

Hai mươi tám sao khác

Đất động, tướng tốt xấu

Sách đoán mộng việc lạ

Bố thí và giữ giới

Lìa dục, tu thiền định

Bốn vô lượng thần thông

Vì an lạc thế gian

Bồ-tát trí tuệ lớn

Đạt địa Nan thắng này

Cúng dường ngàn ức Phật

Theo Phật nghe thọ pháp

Tu tập các căn lành

Đều được thanh tịnh sáng

Ví như ngọc xà cừ

Vàng ròng được mài dũa

Lại như cung điện báu

Theo phong luân không mất

Không nhiễm lợi thế gian

Như hoa sen trong bùn

Bồ-tát trụ địa này

Thường làm Đâu-suất vương

Các căn đều nhậm lẹ

Phá tà kiến, ngoại đạo

Tạo ra các nghiệp lành

Đều nhờ trí tuệ Phật

Đạt Phật lực, vô úy

Độ thoát các chúng sinh

Bồ-tát này siêng tu

Thêm sức lớn tinh tấn

Đạt được ngàn vạn ức

Tam-muội thật vi diệu

Cúng dường ngàn ức Phật

Chấn động ngàn thế giới

Tùy nguyện lực của mình

Hơn số đó vô lượng

Địa thứ năm như vậy

Đủ các loại phương tiện

Bậc Thượng nhân đại trí

Như pháp đã thuyết xong.

Kinh Thập Trụ Quyển 3, Phẩm 6: Địa Hiện Tiền

KINH THẬP TRỤ

QUYỂN 3

Phẩm 6: ĐỊA HIỆN TIỀN

Các Bồ-tát nghe nói

Hành tướng của địa trên

Đang ở trong hư không

Mưa các loại hoa quý

Phóng ánh sáng thanh tịnh

Cúng dường Đấng Thế Tôn

Đều khen ngợi: Hay thay!

Hay thay! Kim Cang Tạng

Lại có vô lượng ức

Chư Thiên tâm hoan hỷ

Đang ở trong hư không

Làm mưa hương vị diệu

Ánh sáng đẹp xen lẫn

Thơm dịu thật đáng ưa

Các hoa thơm ánh lạc

Cờ lọng cúng dường Phật

Tha-hóa-tự-tại vương

Và các hàng quyến thuộc

Mưa các loại báu vật

Lả tả như tuyết rơi

Ngợi khen cúng dường Phật

Ca tụng Kim Cang Tạng

Đều nói: Hay thay!

Hay thay! Vui giảng thuyết.

Ngàn vạn ức Thiên nữ

Đang ở trong hư không

Trỗi các âm nhạc trời

Khen ngợi công đức Phật

Đều đồng thanh nói:

Giáo pháp của Như Lai

Vi diệu không hạn lượng

Diệt trừ các phiền não

Tánh các pháp vốn không

Không có một tướng nào

Trống rỗng, chẳng phân biệt

Giống như là hư không

Không có tướng đi đứng

Cũng không có hý luận

Xưa nay thường thanh tịnh

Như hư không phân biệt

Người nào không đạt được

Tánh của tất cả pháp

Ở trong hữu trong vô

Tâm không hề dao động

Chỉ dùng tâm đại Bi

Độ thoát các chúng sinh

Đó là các Phật tử

Sinh từ khẩu Phật pháp

Thường tu tập bố thí

Lợi ích các chúng sinh

Xưa nay tuy thiện, tịnh

Kiên tâm giữ tịnh giới

Tuy biết pháp không hại

Nhưng tu tập nhẫn nhục

Tuy biết pháp tánh lìa

Nhưng tu hạnh tinh tấn

Tuy đã diệt phiền não

Nhưng vẫn nhập thiền định

Tuy đã hiểu pháp không

Nhưng vẫn phân biệt pháp

Tuy đủ trí tịch diệt

Nhưng cầu lợi thế gian

Diệt trừ mọi pháp ác

Gọi là bậc đại nhân

Thiên nữ cõi trời ấy

Dùng trăm ngàn tiếng hay

Khen ngợi ca tụng xong

Đều im lặng nhìn Phật.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Thưa với Kim Cang Tạng

Nên dùng tướng mạo gì

Thành tựu Địa thứ sáu?

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Này các Phật tử! Các Đại Bồ-tát đã đầy đủ hạnh của Địa thứ năm, muốn nhập Địa thứ sáu, phải dùng mười pháp bình đẳng để nhập. Mười pháp đó là gì? 1. Vô tánh. 2. Vô tưởng. 3. Vô sinh. 4.Vô diệt. 5. Xưa nay thanh tịnh. 6. Không hý luận. 7.Không thủ xả. 8. Xa lìa. 9. Như mộng huyễn. 10. Có không chẳng hai.

Các Phật tử! Các Đại Bồ-tát đã đầy đủ hạnh của Địa thứ năm, dùng mười pháp bình đẳng này tức nhập Địa thứ sáu. Các Phật tử! Đại Bồ-tát quán tánh của tất cả pháp như vậy thì có khả năng chịu đựng, tùy thuận đạt Địa thứ sáu. Vô sinh pháp nhẫn tuy chưa hiện tiền nhưng tâm đã sáng suốt lanh lợi, thành tựu thuận nhẫn. Bồ-tát này quán tướng của tất cả các pháp như vậy, dùng đại Bi làm đầu, tăng trưởng đầy đủ, lại vượt lên quán sát tướng sinh diệt của thế gian, nên nghĩ: Chúng sinh thọ thân và chỗ ở trong thế gian đều vì tham trước ngã. Nếu lìa tham chấp ngã, sẽ không có chỗ thọ sinh trong thế gian. Kẻ phàm phu bị ngu si che mù, tham chấp nơi ngã, thích tìm cầu hữu, luôn theo tà niệm thực hành đạo tà vọng, ba hành phát sinh: Hành tội, hành phước, hành bất động; từ những hành đó mà khởi chủng tử của tâm nhiệt não, tâm hữu lậu hữu thủ, tạo thân sinh tử. Đó có nghĩa là nghiệp là đất, thức là hạt giống, vô minh che lấp, nước ái thấm nhuận,

tâm ngã tưới tắm, các loại tà kiến ngày càng làm cho thêm lớn, tạo mầm danh sắc. Do danh sắc mà có các căn. Vì các căn hợp nên có xúc, từ xúc có sinh thọ. Vì ham thọ nên có khát ái. Vì khát ái tăng trưởng nên có bốn thủ. Vì bốn thủ có nhân duyên nên tạo nghiệp, rồi từ hữu có thân năm ấm gọi là sinh, năm ấm suy yếu gọi là già, năm ấm diệt là chết. Do già chết nên có các khổ, ưu, bi, nhiệt não tụ tập. Mười hai nhân duyên này không có người tạo tác, tự nhiên có, không có người làm tan mất, tự nhiên tan mất. Nhân duyên hợp thì có, nhân duyên tan thì không. Đại Bồ-tát ở trong Địa thứ sáu tùy phải thuận quán mười hai nhân duyên.

Lại nghĩ: Vì không biết như thật Đệ nhất nghĩa đế nên có vô minh che tâm, nghiệp quả của vô minh là các hành. Từ các hành có thức ban đầu, cùng sinh với thức có bốn thủ ấm, dựa vào thủ ấm có danh sắc, danh sắc thành tựu có sáu nhập. Các căn chạy theo trần nên có thức. Từ sự hòa hợp đó có xúc hữu lậu. Cùng sinh với xúc là thọ, tham vui nơi thọ là ái, ái tăng trưởng là thủ, từ thủ tạo ra nghiệp hữu lậu. Có nghiệp nên có quả báo năm ấm là sinh. Năm ấm chín muồi là già, năm ấm hoại là chết. Lúc chết thì có xa lìa; kẻ ngu si buồn phiền tham chấp gọi là ưu bi, năm thức khóc kể là khổ. Ý thức là ưu. Ưu khổ càng nhiều là não. Cứ thế sinh ra rừng khổ lớn, khối khổ lớn. Khối khổ mười hai nhân duyên này không có ngã, ngã sở; không có ngưòi tạo tác, không có kẻ sai khiến sự tạo tác.

Bồ-tát lại nghĩ: Nếu có người tạo tác thì có việc được tạo tác. Nếu không có người tạo tác thì không có việc tạo tác. Trong Đệ nhất nghĩa, không có người tạo tác và việc tạo tác.

Lại nghĩ: Ba cõi hư dối chỉ do tâm tạo. Đức Như Lai dạy: Mười hai nhân duyên có được đều dựa vào tâm. Vì sao? Vì tùy thuận vào việc mà sinh tâm tham dục. Tâm ấy chính là thức; việc là hành; vì hành lừa dối tâm nên gọi là vô minh. Nơi thức nương tựa gọi là danh sắc. Vì nhập sinh tâm tham nên gọi là sáu nhập. Ba việc hòa hợp có xúc, sinh với xúc là thọ, tham chấp thọ là khát ái, không bỏ khát ái là thủ, thủ hòa hợp là hữu. Hữu lại hữu, hữu liên tục là sinh. sinh suy yếu là già, già hoại là chết. Trong đó vô minh có hai loại: 1. Duyên si. 2.

Nhân của hành. Hành có hai: 1. Sinh ra quả báo đời sau. 2. Nhân của thức. Thức có hai: 1. Làm cho hữu liên tục. 2.Nhân của sinh sắc. Danh sắc có hai: 1. Nương tựa tạo thành. 2. Nhân của sáu nhập. Sáu nhập có hai: 1.Duyên sáu trần. 2. Nhân của xúc. Xúc có hai: 1. Xúc cảnh sở duyên. 2. Nhân của thọ. Thọ có hai: 1. Biết việc yêu ghét. 2. Nhân của si. Ái có hai: 1. Sinh tâm tham chấp với cảnh đáng nhiễm. 2. Nhân của thủ. Thủ có hai 1. Tăng trưởng phiền não. 2. Nhân của hữu. Hữu có hai: 1. Sinh ở các cõi khác. 2. Nhân của sinh. Sinh có hai: 1. Sinh năm ấm. 2. Nhân của già. Già có hai: 1. Làm cho các căn yếu kém. 2. Nhân của chết. Chết có hai: 1. Hoại thân năm ấm. 2. Vì không thấy biết nên liên tục không dứt. Trong đó, vô minh duyên các hành, vô minh làm cho hành không đoạn, hỗ trợ cho hành thành tựu. Hành duyên thức, làm cho thức không đoạn, hỗ trợ cho thức thành tựu. Thức duyên danh sắc, làm cho danh sắc không đoạn, hỗ trợ cho danh sắc thành tựu cho đến sinh duyên già, chết, ưu, bi, khổ, não, làm cho sinh không đoạn, lien tục hỗ trợ cho thành. Vì vô minh diệt, nên các hành diệt; cho đến già, chết, ưu, bi, khổ, não cũng thế. Trong đó, nếu vô minh không thì các hành cũng không. Nhân diệt thì quả diệt, các phần khác cũng như vậy. Trong đó ba phần là vô minh, ái, thủ không đoạn phiền não đạo; các hành, hữu không đoạn nghiệp đạo; các phần khác của nhân duyên không đoạn khổ đạo. Vì trước sau nối tiếp không dứt, nên ba đạo không đoạn. Ba đạo này lìa ngã, ngã sở nhưng có sinh diệt. Ví như hai cây tre dựa vào nhau mà đứng thì không vững mà giống như vững. Nhân duyên, vô minh, các hành thuộc về việc quá khứ; thức, danh sắc, Sáu nhập, xúc, thọ là việc hiện tại; ái, thủ, hữu, sinh, già, chết là việc vị lai. Như vậy là có ba đời. Vô minh diệt, nên các hành diệt; gọi đó là đoạn trừ sự liên tục. Mười hai nhân duyên gồm có ba khổ: Vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập là hành khổ. Xúc, thọ là khổ khổ. Ái, thủ, hữu, sinh, già, chết ưu, bi, khổ, não là hoại khổ. Vô minh diệt nên hành diệt, cho đến già chết gọi là đoạn trừ ba khổ liên tục. Do vô minh mà các hành sinh, các phần khác cũng thế. Vô minh diệt các hành diệt, vì thể tánh của các hành là không; các phần khác cũng thế. Do vô minh nên các hành sinh khởi trói buộc, các phần khác cũng thế. Vô minh diệt nên các hành diệt, vì diệt sự trói buộc,

các phần khác cũng thế. Vô minh làm duyên cho các hành là tùy thuận quán vô sở hữu. Vô minh diệt nên các hành diệt là tùy thuận quán diệt tận; các phần khác cũng thế. Cứ thế có mười hai cách nghịch thuận để quán pháp mười hai nhân duyên. Đó là, nhân duyên chia thành thứ tự thuộc về thân tâm, hỗ trợ thành pháp, không tách rời nhau, tùy ba đạo hành, phân biệt có trước sau, ba khổ sai khác, từ nhân duyên có sinh diệt trói buộc, có quán vô sở hữu tận.

Lúc ấy, Bồ-tát tùy thuận mười hai nhân suyên mà quán không ngã, không chúng sinh, không thọ mạng, không nhân, tánh trống rỗng, không có người tạo tác, kẻ khiến tạo tác, không có chủ tớ, nhân duyên là vô sở hữu. Lúc quán như vậy thì pháp môn không giải thoát hiện tiền. Diệt các việc đó thì không có sự liên tục khác, nên gọi là môn vô tướng giải thoát hiện tiền. Biết hai môn này, thì không còn thích thọ sinh, chỉ trừ tâm đại Bi để giáo hóa chúng sinh, nên gọi là môn vô nguyện giải thoát hiện tiền. Bồ-tát tu hành ba môn giải thoát này; lìa những tướng nhân, ngã, người tạo tác, người thọ; lìa tướng có không, tâm bi tăng trưởng. Vì tôn trọng tâm bi nên siêng năng tu tập. Tuy chưa đầy đủ các trợ pháp Bồ-đề, nhưng vì muốn được đầy đủ, Bồ-tát nghĩ: Pháp hữu vi do hòa hợp nên tăng, ly tán thì diệt. Đủ các duyên thì tăng, không đủ thì diệt. Ta đã biết pháp hữu vi nhiều tội lỗi, không nên tạo duyên hòa hợp, cũng chẳng cần diệt sạch hết pháp hữu vi là vì để giáo hóa chúng sinh.

Các Phật tử! Bồ-tát biết pháp hữu vi nhiều tội lỗi, không có tánh chân thật, lìa tướng bền vững, không sinh diệt, như vậy nên hòa hợp với đại Từ bi, không bỏ chúng sinh, tức thời đạt Bát-nhã ba-la-mật không chướng ngại, ánh sáng hiện tiền; đạt trí tuệ như vậy, tu tập đầy đủ, tạo duyên Vô thượng Bồ-đề nhưng không sống trong pháp hữu vi. Quán tánh của pháp hữu vi là tướng tịch diệt, cũng không trụ trong đó, vì muốn đầy đủ phần Vô thượng Bồ-đề. Bồ-tát trụ địa Hiện tiền, đạt Tam-muội quyết định không, Tam-muội tánh không, Tam-muội Đệ nhất nghĩa không, Tam-muội Đệ nhất không, Tam-muội đại không, Tam-muội hợp không, Tam-muội sinh không, Tam-muội như thật không phân biệt khômg, Tam-muội nhiếp không, Tam-muội ly bất ly không. Cứ thế, vạn môn Tam-muội không hiện tiền. Tam-muội vô

tướng vô nguyện cũng thế. Bồ-tát này trụ ở địa Hiện tiền đạt tâm chí thành, tâm quyết định, tâm thâm, tâm diệu, tâm không thay đổi, tâm không xả, tâm rộng lớn, tâm vô biên, tâm lạc trí, tâm tuệ phương tiện hòa hợp. Các tâm ấy dần tăng trưởng, thù thắng; tùy thuận Vô thượng Bồ-đề. Tất cả luận sư ngoại đạo không thể lay đổ được, nhập vào trí địa, chuyển hóa Thanh văn, Bích-chi-phật, quyết định hướng đến trí Phật. Tất cả ma chướng, phiền não không làm gì được, an trụ trong trí sáng của Bồ-tát; khéo tu pháp môn giải thoát ứng với Không, Vô tướng, Vô nguyện. Chuyên dùng phương tiện trí tuệ, tu hành pháp trợ Bồ-đề.

Bồ-tát trụ địa Hiện tiền, ở trong Bát-nhã ba-la-mật, đạt hạnh thù thắng, đạt thượng thuận nhẫn thứ ba, vì lấy thuận làm pháp, nên không trái nghịch, Bồ-tát trụ ở địa Hiện tiền, được gặp vô số trăm ngàn ức Phật, tôn trọng, cung kính, khen ngợi, cúng dường y phục, thức ăn uống, thuốc men, ngọa cụ; được gần gũi chư Phật, ở chỗ chư Phật nghe pháp. Nghe pháp rồi, thật sự theo ánh sáng trí tuệ tu hành theo pháp, khiến chư Phật hoan hỷ. Vị ấy càng thăng tiến, biết được tạng pháp của chư Phật; cho đến trải qua trăm ngàn vạn ức kiếp, các căn lành cũng dần dần được tinh diệu sáng suốt. Các Phật tử! Ví như vàng ròng, dùng lưu ly mài dũa, thì ánh sáng màu sắc càng rực rỡ hơn. Bồ-tát trụ ở địa Hiện tiền nhờ phương tiện trí tuệ nên căn lành dần thù thắng, sáng suốt vắng lặng, các địa khác không thể sánh bằng. Các Phật tử! Ví như trăng sáng có thể làm cho chúng sinh dễ chịu, bốn loại gió thổi không lấn át được. Cũng thế, Đại Bồ-tát trụ địa Hiện tiền, căn lành dần được thù thắng, dập tắt được vô lượng phiền não của chúng sinh, bốn loại ác ma không hại được.

Các Phật tử! Đó là địa Hiện tiền của Đại Bồ-tát. Bồ-tát trụ địa này, thường làm Thiên vương Tha hóa tự tại, trí tuệ sắc bén, phá trừ tất cả kẻ tăng thượng mạn, các Thanh văn, không bị cùng tận. Làm những việc như bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự đều không rời niệm Phật, niệm pháp và niệm chúng Bồ-tát bạn, cho đến không rời niệm Nhất thiết chủng trí, thường phát nguyện: Ta ở trong chúng sinh, luôn là người đứng đầu, người tôn quý, cho đến làm chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh. Bồ-tát này, siêng năng tu tập, thì trong khoảnh khắc, sẽ

đạt được mười vạn ức Tam-muội, cho đến thị hiện được mười vạn ức Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng nguyện lực thì hơn cả số kia, dù trải qua trăm ngàn vạn ức kiếp cũng không tính kể được.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng, muốn nêu lại nghĩa trên, bèn nói kệ rằng:

Các Bồ-tát đã đạt

Hạnh nghiệp Địa thứ năm

Biết các pháp không tánh

Không tướng, chẳng sinh diệt

Xưa nay luôn thanh tịnh

Không có sự hý luận

Tu tập trí như vậy

Được nhập Địa thứ sáu

Các pháp luôn lìa tướng

Không thủ cũng không xả

Tánh không, giống như huyễn

Lìa hai, không phân biệt

Ai có thể tùy thuận

Thật nghĩa vi diệu đó

Tâm không hề trái nghịch

Được nhập Địa thứ sáu

Trụ ở lợi thuận nhẫn

Đạt trí tuệ thần lực

Quán sát hết tất cả

Tướng sinh diệt thế gian

Nên biết được thế gian

Đều từ si ám sinh

Khi si ám đoạn diệt

Thì không còn thế gian

Quán sát pháp nhân duyên

Tùy thuận Đệ nhất nghĩa

Nhưng không hoại nhân quả

Tạo tác và giả danh

Như thật không người làm

Cũng chẳng có người nhận

Quán pháp hữu vi vậy

Như mây, không có thật

Không biết nghĩa chân đế

Nên gọi là vô minh

Từ đó có suy xét

Quả báo thân, khẩu hành

Do hành nên có thức

Liền tạo ra danh sắc

Cứ thế sinh ra đời

Đến chỗ sinh già chết

Hiểu rõ ba cõi này

Chỉ do tâm mà có

Biết mười hai nhân duyên

Đều từ một tâm này

Như vậy sự sống chết

Đều từ tâm mà có

Một khi tâm diệt rồi

Thì không còn sống chết

Vô minh có hai loại

Ngu si và tạo nghiệp

Cho đến già và chết

Phá tan loại năm ấm

Từ những việc như vậy

Nên có đủ khổ não

Việc này chấm dứt hết

Phiền não cũng không còn

Nếu đầy đủ vô minh

Thì liên tục không đoạn

Nếu chẳng đủ nhân duyên

Thì không còn liên tục

Vô minh và ái thủ

Chính là phiền não đạo

Hành hữu là nghiệp đạo

Các thứ khác khổ đạo

Từ si đến sáu nhập

Được gọi là hành khổ

Xúc thọ là khổ khổ

Các thứ khác hoại khổ

Diệt ba khổ liên tục

Thì không còn ngã chấp

Vô minh và các hành

Là việc đời quá khứ

Từ thức cho đến thọ

Là việc của hiện tại

Từ ái đến sinh khổ

Là việc đời vị lai

Một khi vô minh diệt

Thì không còn khổ não

Si từ nhân duyên sinh

Nên có sự trói buộc

Chúng duyên nếu đã diệt

Các trói buộc cũng diệt

Từ nhân nên có quả

Nhân diệt thì quả diệt

Cứ thế quán các pháp

Tự tánh là trống không

Tùy thuận ở vô minh

Nên mới có thế gian

Nếu không thuận vô minh

Thì thế gian không có

Do đây nên có kia

Đây không thì kia không

Cứ thế mười cách quán

Pháp nhân duyên sâu xa

Quán nhân duyên liên tục

Khứ, lai và hiện tại

Không ngoài một tâm này

Phân biệt có ba đạo

Từ ba khổ quán sát

Các pháp sinh diệt kia

Không sỡ hữu, cùng tận

Nên quán theo thuận nghịch

Bồ-tát dần thâm nhập

Pháp mười hai nhân duyên

Biết trống không như huyễn

Như mộng, lại như bóng

Như ánh lửa, huyễn hóa

Giả dối không người tạo

Cũng chẳng có người nhận

Chỉ lừa gạt kẻ ngu

Cứ thế quán nhân duyên

Người trí tu pháp không

Không duyên thì không tướng

Biết hai thứ giả hư

Trong tất cả hữu ấy

Nơi đó không sở nguyện

Chỉ dùng tâm đại Bi

Thương xót độ chúng sinh

Bậc Đại sĩ cứ thế

Tu tập môn giải thoát

Tâm bi luôn vui thích

Vô lượng công đức Phật

Biết các pháp hữu vi

Đều từ hòa hợp có

Nên đạt vạn định không

Vô tướng và vô nguyện

Trí tuệ dần tăng trưởng

Thâm nhập thượng thuận nhẫn

Đạt được trí giải thoát

Vô vi của Bồ-tát

Do vậy các căn lành

Dần dần thêm sáng trong

Cúng dường vô lượng Phật

Được chư Phật ngợi khen

Thường ở chỗ chư Phật

Xuất gia học Phật đạo

Đại tạng pháp chư Phật

Căn lành càng thêm lớn

Ví như dùng lưu ly

Để mài dũa vàng ròng

Ánh sáng càng rực rỡ

Dụ này cũng như vậy

Ví như trăng trong không

Tròn đầy và sáng rực

Bốn ngọn gió thổi đến

Cũng không thể ngăn dứt

Ánh sáng trí Bồ-tát

Dập tắt lửa phiền não

Bốn ma không thể phục

Dụ này cũng như vậy

Bồ-tát trụ địa này

Thường làm Thiện hóa vương

Các căn đều nhặm lẹ

Phá trừ tăng thượng mạn

Làm tất cả nghiệp lành

Đều tùy thuận trí tuệ

Thanh văn có vấn nạn

Vẫn không bị cùng tận

Phật tử này nếu muốn

Siêng năng mà tu tập

Thì đạt được trăm vạn

Vạn ức môn Tam-muội

Được gặp trăm ngàn vạn

Ức số mười phương Phật

Như mùa Xuân trong mát