Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú

Quyển thứ 5

(Phần trên)

- Thiên Thai Trí Giả Đại Sư giảng.

- Sa Môn Thích Như Điển dịch từ chữ Hán sang tiếng Việt ngày 19.05.2010 tại Chùa Hải Đức vùng Jacksonville, Tiểu Bang Florida - Hoa Kỳ.

Từ „Ngã thỉ tọa đạo tràng“ trở đi, phần thứ hai có 17 hàng rưỡi. Tụng về việc thí phương tiện để giáo hóa. Điều nầy lại có 2. Sáu hàng rưỡi đầu làm rõ chỗ công dụng của sự nhớ nghĩ về Đại Thừa; nghi ngờ chẳng được. Kế đến là tìm đến sự nhớ nghĩ. Phần thứ 2 có 11 hàng, làm rõ chỗ nhớ nghĩ cùng với chư Phật dùng Tam Thừa để hóa độ nên gọi là tuyên khả đắc. Tựu chung cái niệm đầu tiên ấy dùng đại hóa. Ở đây lại chia ra làm ba. Một hàng rưỡi đầu làm rõ chỗ dùng vào việc nghi lớn. Kế đến là chúng sanh.

Phần hai có 3 hàng làm rõ chỗ chúng sanh không có cơ duyên. Kế đến phần thứ 3 có 2 hàng. Làm rõ chỗ nhớ nghĩ về hơi thở về chỗ hóa hiện to lớn ấy. Bắt đầu ngồi nơi đạo tràng cho đến cái lý không thời gian và thời gian giả hóa ra vật ấy. Vì sự biến hóa ban sơ ấy; cho nên gọi là bắt đầu.

Chữ sự ấy giải thích rằng: Đầu tiên ở tại nơi nầy, tu giữ được đạo; cho nên nói là đạo tràng. Ngồi nơi dưới gốc cây được Bồ Đề; cho nên gọi là Đạo Thọ. Cảm thọ ân đức ấy cho nên nói là quan sát. Nhớ nghĩ cái đức nơi đất ấy nên đi kinh hành. Lúc thành đạo rồi, muốn nói pháp lớn cho chúng sanh nghe. Quán Tâm giải thích rằng: Cây ấy chính là cây lớn của 12 nhơn duyên. Sâu Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

quán duyên khởi và tự được giác ngộ. Muốn dùng pháp vô lậu, cây rừng che tàng, làm lợi ích chúng sanh; cho nên nói rằng: Quán thọ kinh hành. Kinh Đại Thừa phẩm thứ 37 nói về pháp hành đạo nầy. Tự dùng phẩm đạo ấy che đậy tất cả đất để được thành Phật đạo, muốn dùng pháp nầy để hóa độ chúng sanh; do vậy khởi lên chỗ đi. Còn cây với đất thì chẳng có phân biệt, há phải tu báo ân.

Kinh Vị Tằng Hữu nói rằng: Chỉ dùng sự thông hóa để chuyển pháp; nên gọi là báo ân.

Kinh quá khứ nhơn quả nói rằng: Phật thành đạo, sau 7 ngày đầu suy nghĩ rằng pháp của ta rất sâu vi diệu, chẳng ai có thể thọ nhận được; đến 14 ngày sau suy nghĩ chúng sanh có căn tánh cao, thấp và vừa. Tuần lễ thứ 3 suy nghĩ về việc ai là người sẽ nghe được pháp trước; liền đến Ba La Nại để độ cho 5 người và nói pháp Tứ Đế. Trần Như được pháp nhãn thanh tịnh. Ác Bệ, Bạc Đề, Thập Lực Ca Diếp, Ma Ha Nam Câu Lợi chưa được đạo. Nên Phật nói Tứ Đế một lần nữa, khiến cho 4 người nầy được pháp nhãn thanh tịnh. Phật lại nói về ngũ ấm vô thường, khổ, không và vô ngã. 5 người nầy chứng được A La Hán. Phật là Phật Bảo. Tứ Đế ấy chính là Pháp Bảo. 5 người và Phật ấy là 6 vị A La Hán. Những vị nầy là

Tăng Bảo.

Tiểu Vân giải thích rằng: Tuần lễ thứ 3 thì nói kinh Pháp Hoa. Câu văn khác thì nói thời; Túc Vương Hoa Trí Phật ở tại dưới cây Bồ Đề thất bảo nói kinh Pháp Hoa. Do vậy nên biết rằng nay Phật ở tại dưới cây Bồ Đề nói kinh Pháp Hoa, mà những chúng sanh độn căn thì chẳng thâm nhập được. Đều cùng với chư Phật khai mở ra 3 (thừa) để giáo hóa. Sau đó nơi Vương thành chỉ nói một thừa. Nếu mà người trí rõ được ý nầy tức là trước tiên ở dưới cội Bồ Đề dùng trí huệ Phật để nói. Rồi sau đó ở những nơi khác, nói về trí huệ của Phật. Cũng giống như ngày nay Phật trước nói Hoa Nghiêm và sau đó nói Pháp Hoa. Cho nên câu văn nói rằng: Đầu tiên thấy thân ta và nghe ta thuyết pháp, rồi nhập vào trí huệ của Như Lai. Trừ ra những kẻ trước tu tập và học theo Tiểu Thừa, mà bây giờ lại làm cho vào trí huệ của Như Lai là cùng với nghĩa nầy giống nhau.

Năm vị Tỳ Kheo ấy là những người nữ nghe Tiên Nhơn thuyết pháp. Ác Sanh Vương sân hại hai cánh tay, lỗ tai, lỗ mũi và máu biến thành sữa. Ác Sanh Vương đó là Câu Lân Thị. Tiên Nhơn ấy là Phật. Phật thệ nguyện làm cho được cam lồ. Làm cho nghe được pháp âm đầu tiên vậy.

Hỏi: Vì sao mà chuyển pháp luân đầu tiên cho 5 người nầy? Đáp: Người đầu tiên thấy được chân lý vậy.

Người là hiện tại được thấy; người vì đó mà chứng. Phật chỗ thực hành sự nghiệp cùng với người giống nhau. Chư thiên từ người mà được thiện lợi. Người lại có 4 chúng. Luân Vương ra đời nghe đến Tha Hóa Tự Tại.

Kiều Trần Như được đạo nghe đến Phạm Thiên. Phật được đạo, nghe đến Thủ Đà Hội.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Vì sao vậy? Đáp: Nghiệp lành được gọi là dự nghiệp, xưng tán cha mẹ, Thầy Tổ nghiệp, có trên, giữa và dưới; cho nên là vậy. Nếu làm cho cõi Hữu Đảnh có tai và sự nghe, thì âm thanh của Phật lại có thể đến nơi kia. Luân Vương thực hành 10 điều lành; nên lành sanh vào cõi trời Dục. Cõi trời Dục vui với ta làm quyến thuộc tăng trưởng. Trần Như lìa dục; cho nên tối phạm hạnh. Phật là bậc tối thắng cho đến Ni Tác v.v…

Nếu nương vào Đại Thừa thì cho rằng: Khi Phật đắc đạo, âm thanh ấy biến khắp trăm ức Ni Tác. Lại cũng biến khắp 10 phương vô lượng vô biên thế giới Ni Tác v.v…

Sơ chuyển pháp luân xứ, tức là dưới cội Bồ Đề. Đầu tiên ở cõi Trời Đao Lợi giáng xuống, cùng Đại Thần biến xứ. Bốn nơi nầy tất cả là chỗ định của chư Phật. Ngoài ra những nơi khác thì không định. Lại nữa trừ chuyển pháp luân một nơi, là do 3 nơi nầy quyết định. 21 ngày theo xưa nói là để suy nghĩ về giáo lý, lại nói là để khuyến huấn. Diêu Sư nói việc nầy thật sâu xa.

Cho nên các bậc Thánh hay tư duy và sau đó mới thực hành. Bảy ngày đầu tiên Phật suy nghĩ và trí ấy vi diệu. Thất thứ 2 suy nghĩ về căn tánh của chúng sanh chẳng giống nhau. Thất thứ 3 suy nghĩ về thuốc pháp có hàng vạn loại; tức là đưa ra những câu kệ tu chứng.

„Ta được trí tuệ vi diệu thứ nhất, chúng sanh các căn trì trệ, làm sao có thể độ được“. Nay làm rõ chỗ pháp thân Phật, đất đai nhuần nhuyễn mà thường chiếu sáng, hay dùng Phật nhãn để quan sát, chẳng ngằn mé. Há từ đầu cho đến Đạo Tràng còn lưu lại trong 21 ngày ấy; nên mới suy nghĩ về việc nầy. Nói 21 là làm rõ chỗ biểu hiện ấy. Sự biểu hiện nơi Phật là 3 lần thuyết pháp; giả nói là 3 lần 7. Thất đầu tiên suy nghĩ về sự thuyết pháp. Thất kế tiếp nói thí dụ và thất sau nói về nhơn duyên. Tất cả nếu chẳng có nhơn duyên, đều chẳng được. Cho nên dùng Đại để thí Tiểu vậy. Việc nầy là do Viên Giáo Đại Thừa giải thích. Nếu theo Thông (giáo) giải thích về Đại Thừa thì: Thất đầu tiên tư duy và muốn nói về Viên Giáo Đại Thừa. Thất kế tiếp suy nghĩ muốn nói về Biệt Giáo. Bảy ngày trong tuần thứ ba suy nghĩ muốn nói về Thông Giáo Đại Thừa. Tất cả đều chẳng hợp căn cơ nên chẳng được. Cho nên liền nói về Tam Tạng và Tam Thừa. Vì phương tiện mà giáo hóa vậy.

Quán Tâm giải thích rằng: Đầu tiên muốn quán về Trung Đạo. Trung Đạo thật khó quán; nên chẳng được.

Kế đến muốn quán tức là giả. Tức giả quán phân biệt trí khó sanh; nên chẳng được. Sau đó muốn quán về không.

Tức không ấy là xảo để độ; lại cũng chẳng thể được; rồi quán về phương tiện, bẻ gãy pháp Tiểu quán vậy.

Từ „Chúng sanh các căn độn“ trở đi phần 2 có 3 hàng làm rõ chỗ không có cơ duyên; lại chia ra làm 3. Nửa hàng đầu tiên làm rõ chỗ chướng sâu. Kế đến làm rõ hơn gồm 2 hàng rưỡi, làm rõ chỗ chẳng thể nghe sâu xa.

Từ „Lúc bấy giờ Phạm Vương“ trở đi; phần thứ 3 có 2 hàng, làm rõ những phạm hạnh chỉ thưa thỉnh để nói Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

pháp lớn; nhưng Đức Phật rõ biết không có nhân duyên; cho nên chẳng nói. „Ta liền tự suy nghĩ“ trở đi; phần thứ 2 có 2 hàng, làm rõ chỗ nhớ nghĩ đến chỗ muốn hóa độ. Lại chia ra làm 2. Một hàng rưỡi đầu làm rõ chỗ không có cơ duyên, mạnh nói chỗ nghe tức là có sự tổn hại, mất mát. Nửa hàng sau chính thức làm rõ chỗ giáo hóa. Từ „Tìm sự nhớ nghĩ về quá khứ, Đức Phật“; phần 2 có 11 hàng. Phần tụng bên trên đối với một Phật Thừa, phương tiện nói thành 3. Cuối cùng thì điều nầy chia ra làm 2. Mười hàng đầu chính thức làm rõ chỗ hóa độ được. Sau đó một hàng giải thích về chỗ nghi. Phía trước 10 hàng ấy lại có 4. Hàng đầu tiên làm rõ chỗ Tam Thừa. Kế đến tạo ra sự suy nghĩ. Phần thứ hai gồm 6 hàng rưỡi làm rõ chỗ những người có căn cơ. Kế đến suy nghĩ. Phần thứ 3 có một hàng rưỡi làm sáng tỏ chỗ bố thí giáo hóa. Kế đến là tên gọi. Phần thứ 4 có một hàng làm rõ chỗ thọ nhận chỗ ngộ nhận.

Tầm niệm nghĩa là niệm kia chẳng là căn cơ lớn, chẳng dung nạp, vĩnh viễn xa lìa việc dùng phương tiện để nhuần khắp. Chẳng phải cả hai, chẳng rõ biết khai 3.

Muốn dẫn chứng cùng với chư Phật; cho nên nói là tầm niệm. Từ chỗ suy nghĩ ấy trở đi; phần thứ 2 có 6 hàng rưỡi làm rõ chỗ căn cơ nhỏ. Điều nầy lại chia ra làm 2.

Bốn hàng rưỡi đầu tiên làm rõ chỗ chư Phật tán thán hoan hỷ. Hai hàng sau đó làm rõ chỗ Thích Ca tùy thuận.

Bên trên muốn giáo hóa việc lớn, đối với việc kia không có cơ duyên; cho nên chư Phật chẳng ca ngợi. Nay muốn nói Tiểu là hợp với căn duyên, tức là trước sau đều được độ. Cho nên Phật ca ngợi vậy. Ban đầu sự tán thán của Phật được chia ra làm 5.

Ba câu đầu Đức Thích Ca tự sánh với chư Phật trong hiện tại. Phật hiện đây chính là do niệm Phật phương tiện và lực ấy liền hiện. Hiện là do muốn pháp đầy đủ cơ duyên 2 nghĩa; cho nên Phật hiện.

Từ chỗ „lành thay“ phần thứ 2 có một hàng và một câu làm rõ chỗ chư Phật chính thức ca ngợi Đức Thích Ca, có thể an ổn nơi thật và giả định nơi quyền. Cho nên nói là lành thay. Vì một mà nói làm 3 để dẫn nhập vào trí huệ Phật. Tức là đệ nhứt Đạo Sư, được pháp vô thượng vậy. Tức là được thật trí vi diệu đệ nhứt mà dùng phương tiện lực để tùy theo tất cả chư Phật, ẩn thật và dụng quyền.

Từ „Ngã đẳng diệc giai đắc“ trở đi; phần thứ 3 có một hàng làm rõ chỗ chư Phật lại cũng ẩn thật và dùng đến quyền như câu văn.

Từ „Thiểu trí lạc tiểu pháp“ trở đi; phần thứ tư một hàng đôi, giải thích về 2 nghĩa. Vì chúng sanh trí nhỏ chẳng thể nghe được việc lớn; cho nên giấu đi sự thật;

lại vui với việc nhỏ cho nên thí cho quyền.

Từ „Duy phục thuyết tam“ trở đi; phần thứ 5 gồm nửa hàng đôi, kết lại hai nghĩa. Tuy lại nói ba lần; nhưng cuối cùng lại hiển thật.

Từ „Xá Lợi Phất đương tri“ trở đi; phần thứ 2 có 2 hàng làm rõ chỗ Đức Thích Ca tùy thuận, liền nghe chư Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Phật ca ngợi và nói rằng: Nam Mô. Nam Mô ở đây nghĩa là cung kính, tin theo. Ở đây lại chia ra làm hai. Hàng đầu nói ra lời tùy thuận. Hàng sau nói về việc nhớ nghĩ thuận theo căn cơ của sự vật. Từ „Tư duy thị sự“ trở đi; phần thứ 3 gồm một hàng rưỡi chính thức làm rõ chỗ bố thí cho giáo pháp. Từ „Chư Pháp tịch diệt tướng, bất khả dĩ ngôn tuyên“ trở đi; tức là trước đó nói về Trung Đạo, cái lý của chủng tử Phật vô tánh. Lý nầy không cùng và lại chẳng thể nói hết. Nay dùng phương tiện để nói ra ba Thừa. Lại chẳng sanh chẳng diệt, mà dùng phương tiện để nói ra việc sanh diệt. Lại nữa cái lý đúng hay không cũng chẳng phải là chỗ để chỉ bày để nói. Vì là phương tiện cho nên nói ra tứ môn. Đầu tiên vì 5 người mà nói vô thường hữu môn. Từ „Thị danh chuyển pháp luân“ trở đi; phần thứ 4 một hàng thọ nhận việc thực hành và ngộ nhập. Chuyển tâm Phật và dùng pháp để hóa độ kẻ kia. Độ cho vào tâm kia, gọi đó là chuyển Pháp luân. Trần Như đầu tiên chứng được Kiến Đế, tức là đoạn Kiến Hoặc phần, chứng được Diệt Đế; lại là phần, được Hữu Dư Y Niết Bàn.

Tiếng gọi là Niết Bàn khởi lên chính mình ở nơi nầy. Do đó mà thành Vô Học, cũng còn gọi là La Hán. Hay nói pháp ba Thừa gọi là Phật. Chỗ nói ba Thừa tức là pháp.

Thấy được chân lý La Hán, gọi đó là Tăng. Đây là Tam Bảo hiện đời của thế gian. Từ „Cửu viễn kiếp lai“ trở đi; phần thứ 2 có một hàng, giải thích về chỗ nghi. Các vị Thầy nghi ngờ nói rằng: Phật đầu tiên chưa có thể rõ hết căn cơ, nhớ lại chư Phật, bắt đầu rõ biết căn tánh, liền giải thích rằng: Không phải ta chẳng rõ mà dùng nơi phương tiện; đặc biệt muốn dẫn dắt giống nhau, cho nên nhớ đến chư Phật. Chẳng phải bắt đầu niệm mới biết, mà từ những kiếp xa xôi đến nay, thấy vui với pháp nhỏ nầy, liền vì đó mà tán thán, chỉ bày và làm cho chúng sanh hết khổ. Cho nên khi nghe về Tiểu (Thừa) liền đó được giải thoát. Nghi về Đệ Tử thì bảo rằng: Vì sao chúng sanh trong một đời mới nghe liền chứng được La Hán? Liền giải thích rằng: Từ chỗ kiếp lâu xa đến nay vì đây mà tán thán chỉ bày, xưng tụng nơi thói quen chính; cho nên liền được đạo.

Sách xưa nói rằng: Kệ nầy ý nghĩa thâm sâu vô cùng. Nay làm rõ chỗ ý bí mật để luận; hoặc là như đây?

Làm rõ ràng cái ý, tức là chẳng phải tự nhiên. Sao lại làm rõ chỗ thọ lượng? Di Lặc bên trên chẳng rõ biết. Sao ở trong nầy có một câu kệ sâu xa? Nay lấy sự giải thích việc nghi ngờ ấy để làm mất câu văn kia đi.

Từ „Ngã kiến Phật Tử đẳng“ trở đi; phần thứ 3 có 6 hàng, tụng bên trên để hiển thật. Câu văn đầy đủ là 41.

Đầu tiên từ „Ngã kiến Phật Tử“ trở đi; hai hàng, tụng về người là một. Tam Thừa hành nhơn đều là Phật Tử. Câu văn trên kiêm luôn cả 2 nầy.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Từ „Ngã tức tác thị niệm“ trở đi; phần thứ 2 gồm một hàng, tụng về cái lý là một. Vì đó nói về trí huệ của Phật; tức là trên tất cả các trí, Phật tri kiến.

Từ „Xá Lợi Phất đương tri“ trở đi; phần thứ 3 gồm 2 hàng tụng về giáo là một. Hay nói về đạo vô thượng; tức là sự dạy dỗ, chỉ bày là một.

Từ „Bồ Tát văn thị pháp“ trở đi; phần thứ 4 gồm một hàng, tụng về sự thực hành thứ nhứt. Tất nhiên lại làm Phật. Đây là hạnh thực hành thứ nhứt.

Tựu chung câu văn nầy chia làm 4 ý. Hai hàng đầu làm rõ căn cơ Đại Thừa bộc phát. Cũng lại nói về cái quả. Kế tiếp 2 hàng gồm một câu làm rõ chỗ Phật hoan hỷ, vì chúng sanh được lợi ích nơi Đại Thừa. Kế tiếp 3 câu chính thức làm rõ chỗ hiển thật. Tiếp đến một hàng, thọ nhận việc làm ngộ nhập. Làm rõ lý do và căn cơ bộc phát; nên gọi là quả. Quả ấy là do nơi cơ duyên bộc phát. Ứng với điều nầy có 4 câu. Tự có chướng ngại, ngoại trừ cơ duyên chưa phát. Như các vị La Hán ở nơi Tam Tạng, hay dùng niềm vui nhỏ; cho nên trược chướng tuy trừ mà căn lớn lại trì trệ, căn lành chưa phát. Tự có căn lớn; nhưng chướng phát ra chưa trừ được.

Như trong Pháp Hoa nói về những kẻ phàm phu. Tuy chưa đoạn trừ kết; nhưng dùng căn lành lớn lợi lạc; nên cơ duyên mới phát. Tự có chướng ngại, tức là ngoại trừ cơ duyên, liền tự phát. Như lúc nói về nghĩa vô lượng thì chứng được quả Nhị Thừa. Tức là ở nơi chỗ ngồi nầy cơ duyên to lớn đã phát ra. Chướng nạn tự có chưa trừ thì cơ duyên lớn chưa thể phát. Gồm cả thảy 5.000 thứ. Kẻ có chí cầu Phật đạo tức là có ý lớn, chẳng cầu nơi quả nhỏ. Ở đây có 3 ý. Một là cơ duyên lớn ấy có cái nghĩa của sự cảm ứng về quả. Trong cơ duyên ấy có lý luận đầy đủ. Hai là trong tình ấy có sự mong cầu kín đáo. Vì đó mà được hay chẳng được tức là ở ý nầy. Ba là phát ngôn đầy đủ, tức là 3 lần thưa thỉnh đầy đủ. Ngày xưa trong lời dạy ấy có 2 sự mong muốn mà chưa nói thành lời; mãi cho đến ngày nay, đầy đủ cả 3 yếu tố nầy. Hỏi: Ngày xưa ra khỏi nhà có 3 cách. Đây là cơ duyên, tình ý và sự đầy đủ. Câu văn ấy nói như chỗ đã hứa trước. Đây là mong cả 3, sao lại liên quan đến cầu một? Đáp: Khi ra ngoài mà chẳng thấy, tức có chốn đi nơi khác. Xưa đã hứa cho 3, dùng sự mong cầu nầy để có ý khác. Đây chính là được ý đầy đủ thứ nhất. Hoặc dùng tâm cung kính, tất cả đều đến nơi ta. Một là bỏ nhỏ, ưa lớn. Căn cơ lớn ấy là cảm nơi Phật; cho nên nói rằng đến chỗ Phật. Bây giờ làm rõ chỗ những kẻ không có cơ duyên đến chỗ Phật, lại cũng dùng thân để đến. Như vô lượng nghĩa nói 4 chúng vây quanh chắp tay cung kính, tâm muốn nghe đầy đủ đạo. Gặp nơi các Đức Phật nghe phương tiện nói pháp. Ở trong nầy đầu tiên có những người chưa điều phục, thọ nhận thực hành Tam Tạng, lục độ cùng với Thông, Biệt và Tam Giáo phương tiện. Do sự điều phục nầy thuần thục, làm cho các chướng kia tiêu trừ và các cơ duyên bộc phát, mà cầu nên việc lớn.

Từ „Ngã tức tác thị niệm“ trở đi; hai hàng một câu làm rõ chỗ nghiệp chướng tiêu trừ, Phật hoan hỷ Phật vì Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

đó mà ra khỏi Phật huệ. Ngày xưa chướng nặng chẳng có cơ duyên, chẳng được; nên liền nói Phật huệ. Ở giữa đó các chướng tuy có trừ mà lại chưa được nói. Nay cơ duyên đã phát chính thức nói đúng lúc. Ngày xưa chúng sanh căn cơ trì trệ, trí ít, hay sợ hãi và hủy báng Phật Pháp; nên bị đọa vào đường ác. Cho nên chưa đúng lúc để nói. Bây giờ căn tánh thuận lợi, ý chí to lớn, khi nghe tất liền tin hiểu; cho nên Phật hoan hỷ.

Vô úy nghĩa là chẳng sợ chấp vào nơi Tiểu để hủy báng Đại, khởi lên tội và bị đọa vào đường ác; cho nên nói là vô úy. Đối với Bồ Tát ở phần giữa và phần sau gồm 3 câu, chính thức hiển thật. Ngũ Thừa là từng đoạn, chẳng phải đi thẳng, Thông, biệt, biên, bạn chẳng phải đi thẳng. Nay tất cả xả bỏ biên khúc kia, hay nói ngay thẳng là một đạo.

Từ „Bồ Tát khai thị pháp“ trở đi; gồm một hàng, làm sáng tỏ thọ nhận việc làm chỗ ngộ nhận. Lục độ thông qua hai Bồ Tát. Đầu tiên khi nghe nói lược về sự loạn động; ngày xưa chấp chặt cho đến nay thì nghi ngờ;

nay tất cả đều trừ đi. Chẳng riêng Bồ Tát, Nhị Thừa cũng lại như thế. Khi nghe Thanh Văn tất cả đều muốn làm Phật. Ngày xưa dạy cho biết rằng chẳng nói Nhị Thừa muốn làm Phật; nay thực hành cùng thọ ký. Thọ ký há riêng của Nhị Thừa và trừ nghi há riêng của Bồ Tát.

Tương tức tồn tại cả hai bổ sung cho nhau.

Hỏi: Bồ Tát sao còn nghi những gì?

Đáp: Trong Tam Tạng nói rằng: Tam Tăng chưa đoạn hoặc một đoạn, liền nhập vào chơn. Thông giáo nói Bồ Tát đoạn chánh lưu tập hết, liền thành Phật. Đầu tiên nghe nói lược qua và tất nhiên gọi đây là phương tiện. Xưa kia chơn ấy thành cũ và trí ấy an ổn tự tại. Lại nữa Tam Thừa đồng học một đạo, với ý gì lại có khác biệt. Nay nghe Pháp Hoa tảo trừ những nghi ngờ, không thể cho những mầm mống ấy còn cũa.

Từ „Như tam thế chư Phật“ trở đi; phần thứ 4 có 5 hàng rưỡi, phần tụng bên trên tán thán pháp hy hữu ấy. Chẳng có việc chánh đáng nào mà lại thấp kém, chẳng hư dối và dùng thí dụ để làm căn bản. Tựu chung ở đây có 2 phần. Hàng đầu tụng phía bên trên như pháp vi diệu nầy. Diệu Pháp ấy chính là quyền và thật. Như ba đời chư Phật thường hay chỉ dẫn như chư Phật đã dùng đến quyền. Quyền ở đây chính là chỉ dẫn nghi thức về sự việc. Nói pháp không có phân biệt là hướng dẫn giống như chư Phật hiển bày sự thật. Sự thật ấy tức là ngôn ngữ của đạo dứt trừ, há còn lại nghi thức sao. Lại nữa quyền và thật gốc ấy vốn chẳng có sự phân biệt. Vì độn căn tiểu trí phân biệt về quyền và thật. Nay lại nơi ngộ và nhập. Một và ba thì chẳng phải hai, liền đó rõ biết Phật nói ba hay một chẳng phải là không phân biệt. Tất cả chư Phật đều như vậy, sao riêng nơi mình sao?

Từ „Chư Phật dữ xuất thế“ trở đi; gồm 4 hàng rưỡi, lúc tụng bên trên được nói như vậy. Bên trên đưa ra hoa

Ưu Đàm để tụng về việc nói lại của chư Phật cùng với việc xuất thế của 2 câu. Từ xa xưa kia đã có Phật ra đời.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Đây nói về cái khó của con người, làm cho việc ra đời có 2 câu. Ở đây nói về pháp khó, như ngày nay Phật ra đời, hơn 40 năm mới bắt đầu hiển bày sự chơn thật v.v… Vô lượng vô số kiếp gồm 2 câu. Ở đây đưa ra việc nghe pháp là khó, như việc trôi nổi trong 5.000 năm. Phạn âm nơi tai mà bị vượt khỏi để đi nơi khác. Việc nghe ấy chẳng khó sao?

Người hay nghe pháp nầy gồm 2 câu, đưa ra việc tin tưởng, thọ nhận thật là khó. Tất cả chúng chỉ có Thân Tử (Xá Lợi Phất) là thành tựu như trước. Kẻ bậc trung và bậc hạ tuy có nghe đấy; nhưng chưa thể rõ biết. Đưa lên hoa Ưu Đàm thí dụ như bên trên có 4 cái khó. Hằng cùng nghe với nhau thì khó có cái gì là không thể giải được.

Từ „Nhữ đẳng vật hữu nghi“ trở đi; phần thứ 5 có 2 hàng rưỡi. Phần tụng bên trên chẳng hư vọng lại chia làm 2. Một hàng rưỡi đầu tiên ấy chớ đối với người khả tín mà lại sanh ra nghi ngờ. Kế đến từ „Nhữ đẳng Xá Lợi“ trở đi; gồm một hàng; chớ đối với việc tin pháp mà khởi lên sự nghi ngờ. Pháp Vương ấy là người làm vua nói chẳng có hai.

Phật là vị pháp vương há lại dung chứa sự nói năng hư vọng. Phàm là phương tiện có thể là giả quyền. Chơn thật há là vọng chăng. Nghe Pháp Vương chớ có sanh nghi.

Từ „Nhữ đẳng Xá Lợi Phất“ trở đi; gồm 7 hàng, chẳng tụng về lòng tin đôn hậu; đây chính là trong chương Thích Ca, khuyến khích lòng tin và hoằng truyền kinh điển là ý nầy. Câu văn nầy lại chia ra làm hai. Đầu tiên 5 hàng rưỡi sự hoằng truyền kinh điển khiến cho việc làm nầy là nguyên nhân. Kế đến một hàng rưỡi lược nói về việc thọ ký. Hàng đầu tiên làm cho việc mến mộ cái quả nầy là nguyên nhân của việc làm, tất nhiên là việc hoằng truyền kinh điển.

40 năm hơn chứa nơi tâm Phật; người khác chẳng ai biết; nên gọi đây là bí. Một thừa đi thẳng ngay vào đạo để tổng nhiếp vạn loại; cho nên nói là tinh yếu.

Từ „Ngũ trược ác thế“ trở đi; gồm một hàng, giải thích sự bí mật, tinh yếu, làm sáng tỏ cái nghiệp chướng nặng nề của con người và rốt cuộc chẳng thể rõ hết. Do vậy khiến cho Như Lai bí mật, chẳng tuyên nói lời vọng. Từ „Đương lai thế“ trở đi; gồm 2 hàng, làm rõ chỗ cái thể của việc hoằng truyền kinh điển. Hàng đầu làm rõ chỗ chẳng lành của con người, chớ vì đó mà nói. Sau đó làm rõ chỗ người lành thì nên vì đó mà nói.

Từ „Xá Lợi Phất“ trở đi; gồm một hàng rưỡi, 2 câu kết có 2 nghĩa. Hàng đầu kết về bí yếu. Làm sáng tỏ pháp nầy như trước dùng vạn ức phương tiện, sau đó mới chỉ cho sự chơn thật. Nửa hàng sau là kết lại phần hoằng truyền cái thể của kinh. Điều nầy chẳng thể do sự học tập mà chẳng thể liễu giải điều nầy được. Kết luận chánh về kẻ chẳng lành thì chớ nên nói. Cả đối với việc học tập, tức là hay rõ biết. Đây lại có thể nói được.

Từ „Nhữ đẳng khải dĩ tri“ trở đi; một hàng rưỡi lược nói về việc thọ ký. Bên trên làm rõ 3 câu; luận về việc có Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

thể liễu giải nầy. Trong ấy một câu làm rõ chỗ không hoặc. Bên dưới nữa bài kệ làm rõ được sự thọ ký nầy, liền có sự giải rõ, không có nghi hoặc. Ngay đấy nên hoan hỷ làm Phật. Trong nầy việc thọ ký khai mở bên dưới với Thân Tử được thọ ký làm căn bản. Trong đây sự hoằng truyền kinh điển khai mở cho đến bên dưới mệnh lệnh cho Thân Tử phần lưu thông tạo ra căn bản. Cái ý cũ như việc nầy, nay làm sáng tỏ từ „ngũ trược trở đi“ phần thứ 6 có 6 hàng, tụng bên trên, giảng lược việc tin tưởng đôn hậu của mọi người. Phía bên trên có 4 câu văn nầy. Gần mà chẳng tụng. Lại chia làm hai. Ba hàng đầu tụng về sự giảng lược của chúng. Kế đến 3 hàng sau tụng về sự tin tưởng đôn hậu. Ngũ trược gồm một hàng. Tụng bên trên giảng lược, chẳng phải là Đệ Tử Phật. Người nào nếu vui về cái dục ấy thì việc làm của ma nghiệp. Cho nên đủ sự giảng lược. Câu văn bên trên duyên vào Niết Bàn, hẳn chẳng phải là Phật Tử. Câu văn nầy thì duyên vào sanh tử. Vậy đâu là Phật Tử; hỗ tương cho nhau một cách đơn giản, chẳng phải như thế sao.

Cuối cùng là chẳng cầu con đường Phật. Bên trên tụng đơn giản về Tăng Thượng Mạn. Thượng Mạn ấy là chưa được pháp thượng; nghĩa là được pháp cao thượng. Cho nên người nầy chẳng cầu con đường Phật. Về đời sau người ác có một hàng; tụng bên trên về Như Lai sau khi diệt độ đã giải rõ. Người nầy khó được vậy. Về tàm quý

(xấu hổ) thanh tịnh gồm một hàng. Bên trên tụng rằng nếu gặp được các vị Phật thì liền được giải rõ. Kế đến 3 hàng tụng bên trên về lòng tin đôn hậu. Nếu chẳng tin về pháp nầy thì chẳng có nơi nầy. Một hàng rưỡi ban đầu thuộc về lòng tin đôn hậu nơi quyền. Kế tiếp một hàng rưỡi về lòng tin đôn hậu nơi thật. Thật và quyền không có nghi, tự rõ biết chỗ làm Phật v.v…

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Giải thích về phẩm Thí Dụ

Trước tiên giải thích tổng quát. Thí đây là tình huống nầy và Dụ đây là huấn dụ rõ ràng. Thác ở đây so sánh với kia nói ít, dạy sâu. Phía trước rộng làm rõ về 5 vị Phật bằng văn Trường Hàng và Kệ Tụng. Kẻ thượng căn lợi trí khi nghe đầy đủ, liền được ngộ. Kẻ trung và hạ sanh vào chỗ mê; cho nên chưa đạt được. Lòng đại bi ấy chẳng kỷ xảo mà trí huệ lại vô biên. Dùng sự việc cây động để nói về gió và quạt để dụ cho mặt trăng. Làm cho việc ngộ nầy được giải rõ; cho nên nói là Thí Dụ.

Giải thích thêm: Dùng thế pháp để so sánh với pháp xuất thế. Nhơn ấy đối với việc gặp gỡ, có nghe mà chưa gặp, có sự dũng mãnh hoan hỷ. Như trong kinh thế gian ví như cha con để dụ cho xuất thế gian như thầy trò. Lại nữa dùng thế sanh pháp so sánh với xuất thế sanh pháp, làm cho lợi lạc âm thanh của Phật để dạy dỗ, chẳng mất đi Đại Thừa.

Như kinh nói người cha rõ biết cái tâm trước của các con; mỗi mỗi đều có chỗ ưa thích đồ chơi. Lại nữa dùng thế diệt để so sánh với xuất thế diệt. Tuy được vô lậu; nhưng nghe lại cũng trừ được phiền não. Như kinh nói: ta là cha; nên đánh bạt các khổ nạn, làm cho miễn trừ đi sự thiêu đốt. Lại dùng cuộc đời chẳng sanh chẳng diệt so sánh với xuất thế chẳng sanh, chẳng diệt, làm cho sự an trụ nầy ở trong thật trí, ta nhất định sẽ làm Phật. Như trong kinh, lên được chỗ quý hóa, lên thẳng nơi đạo tràng. Nên biết rằng Phật dùng một âm thanh để nói Thí Dụ. Sự xảo thuật ấy làm cho ở giữa hoặc ở phía dưới đều được lợi ích của Tứ Tất Đàn. Cho nên nói là phẩm Thí Dụ vậy.

Về giáo thì giải thích rằng: Ý Phật tán thán căn bản về Phật Thừa. Vì vật chẳng sâu tìm nhớ nghĩ việc trước về lòng đại bi phương tiện của Phật. Ở nơi Lộc Uyển xưng tán 3 xe. Nhị Thừa dùng hạ và trung tự mình rõ biết ân đức, chẳng cần với người. Bồ Tát dùng xe trâu mang họ ra khỏi lửa; cho nên gọi là Ma Ha Tát. Đây là thí dụ trong Tam Tạng giáo vậy. Lại nữa cả 3 người đồng sợ sự đốt cháy và khi nghe âm thanh như thế liền chạy khỏi, chẳng hề quay lại. Duyên Giác giống như nai mẹ luôn ở bên con. Còn Bồ Tát như voi lớn, lấy thân để che tên bắn, khiến chúng ra khỏi.

Kinh Niết Bàn nói rằng: Thỏ và ngựa dùng để Thí Dụ trong Thông và Giáo. Phát tâm với Tam Thừa gần đây. Nương vào cái lý cạn, trí huệ yếu kém, đoạn trừ thông hoặc, chẳng thể hết sạch tận đáy; không phải Ba La Mật. Còn Bồ Tát thì phát tâm từ xa xưa, lý sâu và trí vững, đoạn trừ biệt hoặc, sâu xa tận cùng của cội rễ về tánh. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Đại Phẩm nói rằng: Nhị Thừa như một đốm lửa. Còn Bồ Tát như ánh sáng mặt trời. Điều nầy thí dụ cho Biệt Giáo. Lại nữa từ nguyên thủy thấy thân của ta, nghe chỗ ta nói, tất cả liền tin nhận và vào trí huệ của Như Lai. Như với những người nầy thật dễ hóa độ, chẳng làm cho Như Lai sanh ra mệt nhọc. Trong Hoa Nghiêm nói: Như sự việc ấy chơn thật thì chẳng cần thí dụ. Vì những người chưa vào được; nên hơn 40 năm liền dùng những phương tiện khác, giúp cho hiển được nghĩa đệ nhứt, làm cho mặt trời ở nơi thành vua quyết định nói Đại Thừa, để làm cho tất cả khai, thị, ngộ, nhập trí huệ của Phật. Chẳng làm cho một người nào riêng được diệt độ. Giống như bây giờ, như lúc ban đầu; như bây giờ, chẳng có hai và chẳng có khác. Những kẻ thượng căn lợi trí khi nghe, liền có thể tỏ rõ. Chẳng làm cho Như Lai sanh ra mệt nhọc, lại chẳng cần phải thí dụ. Chỉ vì bậc trung và hạ hay vọng động chấp trước và sanh nghi, do dự nơi cửa đạo, liền vì đó mà làm cho ánh sáng mặt trời như xe lớn làm thí dụ, để được lợi ích. Đây gọi là Viên Giáo thí dụ. Bổn Tích quán tâm thí dụ có thể rõ được, chẳng cần ghi lại nữa v.v…

Thuyết pháp có 5 đoạn kinh văn. Phần một bắt đầu xong với 4 dụ chưa xong. Phẩm nầy ở tại Chư Thiên nói kệ sau đó và nhà lửa thí dụ trước đó. Theo kinh thì các quyển đều giải thích lúc ban đầu.

Có người lại nói: Kẻ phát khởi trung căn, nằm ở nơi phần đầu của quyển thứ hai, như sáu tướng lành khi hỏi và nói trong khi nói pháp và tạo ra lời tựa. Rõ biết được chỗ ghi nhớ cho nên nói thí dụ làm lời tựa. Người nầy tận tình ở ngay sau khi thuyết pháp. Kẻ trung căn chẳng thể ngộ. Cho nên sự lãnh hội nầy đứt đoạn, lãnh hội chỗ nghe thuật lại mới rõ biết. Văn Trường Hàng thì lãnh hội cùng giải bày nói chung lại. Trong kệ thì lãnh và giải, mỗi mỗi rõ riêng; cho nên nói rằng lãnh giải từng phần. Văn ấy lại có hai. Một là những nhà chú thích kinh thuần thục và hai là Thân Tử (Xá Lợi Phất) tự trần tình. Thuần thục cũng lại có hai. Nghĩa là bên trong thì rõ mà bên ngoài thì nghi. Nội giải ở bên trong tâm; nên gọi là niềm vui. Vui ấy động nơi hình thú; nên gọi là dũng dượt. Từ con người hiền thục ấy nghe diệu pháp liền được sự lãnh hội vi diệu. Nếu gặp ngay một hạnh, liền được hân hoan. Hà huống là 3 niềm vui đều đầy đủ mà chẳng thể vọt lên

(dũng dượt).

Câu văn cho biết rằng: Từ Thế Tôn mà nghe được pháp âm nầy thì tâm liền hoan hỷ, trong ngoài hòa hợp cho đến vui vẻ, liền đó thế giới lại giải bày. Lại cải đổi nhỏ thành lớn. Từ bỏ nghèo hèn nơi am cốc mà thọ nhận gia nhập giàu có.

Câu văn cũng giải thích rằng: Ngày nay rõ biết mình thật là Phật Tử; cho nên vui mừng. Đây là giải thích về người. Lại nữa lo lắng hối hận, song còn nghi ấy khó trừ;

trong ngoài đề phòng chướng ngại; nên mới được rõ ràng. Văn cũng cho biết: Ta đã được lậu tận, khi nghe liền trừ ưu não; cho nên hoan hỷ. Đây là giải thích việc Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

đối trị. Lại nữa chỗ Phật Tử được thì liền được và rồi tất cả đều được. Câu văn cũng nói: An trụ nơi thật trí, ta định sẽ làm Phật. Đây là giải thích về nghĩa đệ nhất. Theo giáo thì: Phàm là hoan hỷ thì niềm vui ấy nhập vị, mà một vị A La Hán ra khỏi 3 cõi u tối phan duyên, phá trừ tứ trụ tứ quả đối lại với việc hại chẳng gặp được sự lợi lạc; nên chẳng vui. Nay nói là hoan hỷ, quyết chẳng phải là cái hoan hỷ của thế gian. Nếu khổ công nhẫn chịu thì sẽ làm rõ chỗ phát khởi. Cứu cánh vô học thì trước đó đã được rồi; nay chẳng cần vui thêm nữa. Nếu 3 người cùng giống nhau thì lấy vô ngôn để nói đạo. Thể ấy bẻ gãy; tuy khác với việc chứng không là một. Một ấy là sự vui vẻ lâu dài đã được rồi, lại chẳng cần làm cho vui thêm nữa. Hai là không quán ấy để chỉ cho phương tiện đạo và giả quán ấy là cái nhân của Nhị Thừa. Không quán ấy đối với chỗ phàm phu lo lắng, qua khỏi nhị biên ác mới được hoan hỷ lớn. Nương vào chỗ viên ngộ sơ phát tâm trụ mà gọi là hoan hỷ trụ. Sơ hạnh lại cũng còn gọi là hoan hỷ hạnh. Sơ địa lại cũng còn gọi là hoan hỷ địa. Thân Tử là bậc thượng căn lợi trí, tất nhiên là siêu nhập và liền được hoan hỷ. Giả sử chẳng siêu nhập thì cũng có tên là hoan hỷ. Điều nầy tất cả đều theo Thông và Biệt (giáo) giải thích như vậy.

Bổn Tích giải thích rằng: Thân Tử (Xá Lợi Phất) đã thành Phật từ lâu xa hiệu là Kim Long Đà. Xưa kia trợ giúp Đức Thích Ca đứng bên trái, tượng trưng cho đệ tử có trí tuệ. Đầu tiên Ngài từ ngoại đạo bỏ tà quy chánh;

đây chỉ cho nhũ vị (vị của sữa) hoan hỷ, làm lợi ích cho phàm phu. Kế đến chỉ cho lạc vị hoan hỷ, làm lợi ích cho hiền thánh. Kế đến để chỉ cho Sanh Tô, Thục Tô hoan hỷ, làm lợi ích cho các vị Bồ Tát. Nay làm chất đề hồ để nhập vào Phật tri kiến hoan hỷ, làm lợi ích cho kẻ học Phật đạo. Như những sự hoan hỷ nầy, tất cả đều là chỗ xa xưa vậy. Quán Tâm giải thích chẳng cần nhắc lại v.v… Thục ngoại nghi liền khởi thân, chắp tay; nên gọi là thân ấy lãnh thọ và giải rõ. Ngày xưa cho rằng quyền và thật chia ra làm 2, như bàn tay chẳng chắp lại. Nay thì giải rằng: Quyền tức là thật, như hai bàn tay chắp lại.

Hướng về Phật nghĩa là: Xưa kia quyền ấy chẳng phải là cái nhơn của Phật và thật ấy chẳng phải là cái quả của Phật. Nay thì giải thích rằng: Quyền ấy tức là thật, thành ra cái nhơn của Đại Viên. Nhơn ấy tất nhiên ở nơi quả; cho nên nói là chắp tay hướng về Phật.

Chiêm ngưỡng tôn nhan là biểu hiện sự giải bày về thật nầy. Thật ấy là Phật cảnh; chẳng phải pháp phương tiện. Chiêm ngưỡng tôn nhan, không còn suy nghĩ gì nữa là biểu hiện việc khai Phật tri kiến. Cái ý ấy rõ về thật lại cũng giải rõ về quyền, Thân ấy lãnh thọ nơi quyền, lại cũng giải rõ nơi thật. Sau đó ngồi qua một bên và bạch Phật về sự lãnh giải nầy. Nghĩa là Thân Tử tự giải thích.

Câu văn nầy lại chia ra làm 2. Đầu tiên Trường Hàng có 2 bài kệ tụng. Câu văn đầu lại chia làm 3. Phần đầu là chương nói về sự hoan hỷ. Kế đến giải thích về 3 việc kết thành. Bây giờ từ chính nơi Thế Tôn ta thấy được thân Phật; cho nên nói là thân hoan hỷ. Nghe pháp âm nầy, nương vào nơi miệng của Phật để nghe và hoan hỷ; cho nên nói là miệng hoan hỷ, được điều chưa từng có. Đây Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

chính là giải rõ về ý của ta về ý của Phật; cho nên nói là ý hoan hỷ. Đây gọi là chương tiêu biểu.

Kế đến từ „Sở dĩ giả hà“ trở đi; phần thứ 2 nầy giải thích về việc ngày xưa mất đi sự hiển thị thì nay lại được. Từ „Sở dĩ giả hà đến vô lượng tri kiến“ làm rõ chỗ ngày xưa chẳng thấy Phật; nên mất. Phật ngày xưa khi làm Bồ Tát đã được thọ ký. Ta chẳng dự tính việc nầy. Ý nghĩa thấy Phật xa, tức là chẳng thấy Phật; cho nên thân chẳng hoan hỷ. Nghe pháp như vậy như mặt trời chiếu trên núi cao, nghe được nghĩa bí mật, hiển rõ chỗ điếc chỗ câm. Chẳng được đạo, nghe pháp như thế nầy. Chỉ trong những lời dạy của Phương Đẳng, nghe Đại Thừa Phật Huệ và nay chẳng đặc thù. Cho nên nói nghe như

Pháp nầy. Thọ ký cũng ở trong Phương Đẳng cùng với Bồ Tát thọ ký. Nhị Thừa chẳng dự tính được điều nầy, sâu làm tự cảm thương, suy nghĩ sự lợi ích, thanh tịnh gọi đó là trung; nghe về lớn, bẻ gãy nhỏ. Bên trong nghi ngờ mà bên ngoài thì xấu xa; gọi đây là sự cảm thương.

Mất tất cả tri kiến nghĩa là mất cái thấy của Phật nhãn, mất sự hiểu biết của Phật trí. Từ „Thế Tôn cho đến phi Thế Tôn“ làm sáng tỏ chỗ ngày xưa làm mất việc chẳng nghe pháp. Tốt thì dùng nơi tâm, tâm thì chấp vào con đường nhỏ của núi rừng; tức là chẳng nghe pháp; cho nên miệng chẳng có niềm vui. Ngã thường độc xứ nghĩa là suy nghĩ qua nơi đó. Cùng nhập vào pháp tánh ấy và chính thức ra khỏi việc nầy. Chấp vào chỗ nhập ấy là một lý. Sự nghi ngờ đối với Tam Giáo là những cửa có thể. Một lý ấy cùng giống với cái mất về tri kiến của ta. Tam Giáo ấy lại khác, mà Bồ Tát thì thọ nhận. Sự thọ nhận ấy tức là Như Lai có chỗ biên chấp và trở thành việc sai trái. Nay thuật lại điều mất mát nầy chính là nói về sự hối quá ấy. Dầu do nơi ta và do ta mê ở quyền thì làm sao đóng được cái lý của việc dạy ấy. Do ta hoặc nơi thật làm thế nào để đóng lại việc biên kiến nơi Phật. Theo sự tường thuật lại ngày xưa, chẳng ngưỡng vọng thâm tạ Như Lai. Đây chính là dẫn sự sai quấy tự quay về.

Từ „Sở dĩ giả hà cho đến mỗi tự khắc tích“ làm rõ cái ý không giải đáp được sự mất mát. Lành dùng sự chẳng chờ nói chỗ nguyên nhơn; tức là chẳng giải về cái thật. Lại nữa chẳng rõ biết phương tiện cho nên chẳng giải rõ về quyền. Giải không được cho nên cái ý không vui. Ngày xưa mất liền ảnh hưởng và nay lại được tự hiểu. Chẳng chờ nói chỗ nguyên nhơn là tự tích chứa, chẳng giải về cái thật. Chẳng giải rõ phương tiện là tự tích chứa, chẳng giải rõ được chỗ quyền. Chỗ nhơn duyên ấy có 2 nghĩa. Một là chẳng thọ trì chờ đợi như đối với trước. Hai là chẳng dừng lại sự chờ đợi đối với phía sau. Đầu tiên chiếu trên núi cao là làm rõ cho trí tuệ của ba chân lý. Gọi là được cái nhơn của Phật. Dùng điều nầy để chờ đợi đối với cái ta, mà ta đây chẳng thọ nhận, để mất đi như phía trước. Với chư Phật, pháp vĩnh cửu sau đó, cần được nói sự chơn thật. Ta chẳng dừng lại chờ Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

đợi. Đối với cả hai điều nầy là khoảng không gian và từng là chấp nhỏ, chẳng giải rõ được về quyền và thật như câu văn, mà nay từ Phật cho đến kết thành với 3 niềm vui. Đầu tiên là kết và sau đó thành tựu. Từ Phật là kết thân nầy với niềm vui. Nghe pháp tức là kết miệng nầy làm vui. Đoạn các nghi hối là kết lại cái ý với niềm vui. Như vậy mới rõ được là chơn Phật Tử, gần Phật, nghĩa ấy thành tựu vậy. Từ miệng Phật sanh, kết thành nơi miệng. Từ pháp hóa sanh, tức là cái ý kết thành. Như đây câu văn hết, câu văn không còn, giải thích cái lý và cái lý ấy ảnh hưởng. Nên dùng Tứ Tất Đàn để làm mất câu văn.

Nay từ „Thế Tôn“ trở đi; là thế giới hoan hỷ. Từ „Sở dĩ giả hà“ cho rằng xưa mất sự hiển mà nay lại được.

Đây chính là cái vui của người. Từ „Thế Tôn ngã tòng tích lại“ đối trị với cái vui. Từ „Kim nhật nãi tri“ trở đi; đây chính là nghĩa thứ nhất của niềm vui. Lại nơi tâm vui ấy làm sáng tỏ Tứ Tất (Đàn). Tâm hoan hỷ ấy dấy động niềm vui, thường chẳng gặp được. Niềm vui ấy động đến giác quán, lại động đến hình hài v.v…

Kệ nầy có 25 hàng rưỡi và chia ra làm ba. Hàng đầu tiên tụng về 3 niềm vui, đưa ra việc ta nghe cùng với việc được làm Phật. Từ „xưa đến nay“ trở đi; phần thứ 2 có 22 hàng, tụng lên để giải thích về 3 niềm vui. Lại chia ra làm 3. Một hàng rưỡi đầu tiên tụng về sự thấy Phật mà hoan hỷ. Văn Trường Hàng làm rõ chỗ mất tri kiến.

Trong việc tụng ấy làm rõ chỗ chẳng mất nơi Đại Thừa.

Bên trên luận về sự mất mát luận cứ xa xôi, tụng ấy luận với gần thì luận được, cùng với hiện tại. Từ „Ngã xứ ư sơn cốc“ trở đi; phần thứ 2 có 11 hàng, tụng bên trên về việc chẳng nghe pháp. Lại chia làm 2. Chín hàng đầu tiên tụng phần bên trên về thân thời xa xôi; cho nên chẳng nghe. Kế đến „Ngã bản trước tà kiến“ trở đi; phần thứ 2 có 2 hàng, phần tụng bên trên thuộc về pháp tánh. Cho nên chẳng nghe. Tà kiến là do chỗ đắm trước của phàm phu. Nhập vào pháp tánh thì đắm trước nơi Nhị Thừa, đều chẳng nghe pháp.

„Ngã thường ư nhựt dạ“ là sự sanh tử ở đêm Niết Bàn trở thành ngày. Trong sự sanh tử ấy lại có Niết Bàn. Vì sanh tử là việc bên ngoài. Nếu lúc ngộ được 2 việc nghi nầy thì sanh tử Niết Bàn đều là ban đêm. Khi nghi nầy được trừ đi, tức là ban ngày. Khi mặt trời lên thì 2 điều nghi kia đi khỏi. Lại nữa người đời có 2 loại. Một là như cỏ trưởng thành; hai là tập nhỏ làm lớn. Khi rõ sự tướng nầy thì liền vào chỗ yếu kém. Ví dụ như từ A Tỳ Đàm vào chỗ ưu việt hơn. Bồ Tát lại cũng như vậy. Đối với Hoa Nghiêm việc nhập ấy là sự hóa đạo; nên yếu kém. Ngũ vị thấm vào thì hơn hẳn.

Từ „Nhi kim nãi tự giác“ trở đi; phần thứ 3 có 9 hàng rưỡi. Phần tụng bên trên tâm được diệu giải về niềm hoan hỷ. Bên trên làm rõ chẳng chờ đợi chỗ nhơn duyên, chẳng giải rõ về phương tiện. Phần tụng ấy giải rõ được chỗ nguyên nhơn, lại giải rõ được phương tiện.

Nghe sẽ được làm Phật tức là chỗ nguyên nhân. Nghe về 5 con đường Phật giống như giải rõ về ma và chẳng phải Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

ma. Đây là sự giải bày về phương tiện. Hỗ tương sự hiển thị ấy một bên của chương về ngũ Phật. Tức là lãnh hội câu văn đây vậy.

Từ „Văn Phật nhu nhuyến âm“ trở đi; phần thứ 3 có 2 hàng rưỡi, tụng phần kết thành bên trên như câu văn. „Lúc bấy giờ Phật bảo Ngài Xá Lợi Phất, ta nay“ trở đi; phần thứ 3 thuật lại sự thành tựu và sự gián đoạn. Bên trên, Thân Tử (Xá Lợi Phất) tự trần tình được sự giác ngộ; nay Như Lai thuật lại việc liễu giải, chẳng hư vọng. Câu văn nầy có 3. Một là từ xưa gặp nơi chỗ dạy về Đại. Phần 2 quên đi sự chấp về Tiểu. Phần 3 nói trở lại về Đại. Sở dĩ dùng sự dẫn giải ngày xưa, hội tụ với việc dạy dỗ. Thuật lại việc thấy Phật là nhân duyên. Nếu muốn bên trong sự quên chấp về Tiểu ấy thì thuật lại việc ưu hối nầy là cái duyên của việc nghe pháp, trở lại nói về Đại. Thuật lại sự liễu ngộ giải thích ấy chẳng hư vọng. Thuật lại sự thành tựu 3 ý bên trên vậy. Luận Thập Trụ Tỳ Bà Sa nói rằng: Thân vô thượng; nghĩa là tướng hảo, thọ trì vô thượng; nghĩa là tự lợi lợi tha, đầy đủ vô thượng. Nghĩa là mệnh kiến giới, trí huệ vô thượng. Nghĩa là tứ vô ngại, bất tư nghì vô thượng; nghĩa là 6 Ba La Mật, giải thoát vô thượng; hay hoại đi hai chướng, hành vô thượng. Nghĩa là Thánh hạnh phạm hạnh, lại là thân vô thượng gọi đó là Đại Trượng Phu. Sự thọ trì vô thượng gọi đây là Đại Từ Bi. Cụ Túc vô thượng gọi là đáo bỉ ngạn. Trí vô thượng gọi đây là nhứt thiết trí.

Bất tư nghì vô thượng gọi là A La Hán. Giải thoát vô thượng gọi là Đại Niết Bàn. Hành vô thượng gọi là Tam Miệu Tam Phật Đà.

Bồ Tát Anh Lạc phẩm thứ 13 nói rằng: Đạo ấy thanh tịnh, uế trọc chẳng phải là đạo. Đạo ấy nhứt tâm, nhiều tưởng chẳng phải là đạo. Đạo là tri túc; nhiều sự ham muốn chẳng phải đạo. Đạo ấy cung kính, kiêu mạn chẳng phải đạo. Đạo ấy kiểm soát ý chí, phóng dật chẳng phải đạo. Đạo ấy là hiển diệu, tự ẩn mình chẳng phải đạo. Đạo ấy liên thuộc, vô hạnh chẳng phải đạo. Đạo ấy là sự giác ngộ, ngu hoặc chẳng phải đạo. Đạo ấy là sự giáo hóa, xan tham chẳng phải đạo. Đạo ấy gần thiện hữu, tập ác ấy chẳng phải đạo. Như vậy các loại ấy minh chứng về con đường vô thượng đạo. Nay kinh dùng sự viên thông để làm vô thượng đạo. Hoặc biên, hoặc thứ tất cả do chỗ luận của kinh kia.

Đêm dài theo ta thọ học nghĩa là ngày xưa tuy sự hóa độ lớn nhưng chưa phá được sự vô minh. Do hoặc ấy che tâm, theo Phật thọ học, rõ hết nguyên nhân tuy xa mà dụ cho sự bất diệt. Huống là nay làm cho chơn ngộ ấy há hư sao? Cho nên đưa ra việc gặp giáo pháp, tường thuật lại sự thấy Phật chẳng ngoa.

Ta dùng phương tiện sanh vào pháp của ta nghĩa là cả 2 nghĩa đây đầy đủ. Nếu ngày xưa dùng sự hóa độ lớn thì nay sanh ra đại giải. Đây thuộc về ý đầu. Nếu làm cho miễn ác đạo thì quyền dùng Tiểu để dẫn dắt. Đây là cái ý thứ 2 vậy. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Từ „Ta xưa dạy ngươi chí nguyện Phật đạo; ngươi nay đều quên“ nghĩa là ở giữa đó bỏ Đại lấy Tiểu; nên giữa chừng đã quên mất. Nếu mà nay liền tự mình; nghĩa là đã được diệt độ rồi; tức là nay đã quên. Do ngươi đã quên nguyện lớn; tức là quen với Tiểu; nên có những ưu hối, mà được nghe pháp, tức là chẳng hư vọng vậy.

„Ta nay lại muốn làm cho ngươi nhớ lại bổn nguyện“ tức là thuật lại việc được giải thoát, chẳng phải việc hư vọng. Trước tiên là thí cho quyền giáo, thành tựu đoạn giữa của thiện nhỏ. Sau đó hiển chơn thật và tùy theo bổn nguyện nầy của tâm lớn vậy.

Từ „Ngươi ở nơi vị lai“ trở đi, là đạo lớn, đoạn thứ 4 nói về thọ ký. Ở trước Phật tự trần tình để được ấn chứng. Cho nên đã cùng với việc thọ ký. Nếu được giải lớn thì tự rõ biết được Phật. Vui với sự thọ ký đầy đủ. Sự thọ ký ấy có 4 ý. Một là từ xưa chỉ nhớ Nhị Thừa, mà làm cho nhớ nghĩ đầy đủ. Hai là trung, hạ chưa ngộ, dùng sự thọ ký không che khuất. Ba là làm cho kẻ nghe được kết duyên. Bốn là đầy đủ bản nguyện nầy; cho nên thọ ký vậy.

Có Trường Hàng kệ tụng. Trường Hàng ấy lại chia ra làm 10. Một là thời tiết; hai là hành nhơn; ba là đắc quả. Giải thích về 10 hiệu thì nhiều; chẳng nhớ một loại, chẳng hư vọng gọi là Như Lai. Phước điền tốt gọi là Ứng

Cúng. Rõ biết pháp giới gọi là Chánh Biến Tri. Đầy đủ Tam Minh gọi là Minh Hạnh Túc. Chẳng trở lại gọi là Thiện Thệ. Rõ biết quốc độ của chúng sanh gọi là Thế Gian Giải. Chẳng có ai sánh bằng gọi là Vô Thượng Sĩ. Điều phục tâm của kẻ khác gọi là Trượng Phu. Vì con mắt của chúng sanh gọi là Thiên Nhơn Sư. Rõ biết Tam Tụ thì gọi là Phật. Hoại ma Ba Tuần gọi là Bà Già Bà. Bốn quốc độ; năm thuyết pháp; sáu kiếp gọi; bảy chúng số; tám thọ lượng; chín là Bổ Xứ; mười là pháp trụ xa gần tất cả như câu văn.

Đại Luận chương thứ 48 nói rằng: Xá Lợi Phất, chánh pháp 32 Tiểu Kiếp. Tam tai gồm đói khát, bịnh tật và chiến tranh. Chúng sanh mất đi gọi đó là Tiểu Kiếp. Lại ngay nơi thời tiết đó gọi là Tiểu Kiếp. Như nói kinh Pháp Hoa trong 60 Tiểu Kiếp, lại là con số về thời tiết.

Chẳng phải Tam Tai kia mất mà vật bên ngoài là Tiểu Kiếp. Bài kệ có 11 hàng rưỡi; chia ra làm 2. Mười hàng tụng ban đầu, bên trên có 9 ý. Lược bớt chẳng tụng về Bổ Xứ. Câu văn dài ấy có việc cúng dường Xá Lợi. Sau đó có một hàng rưỡi, phần kết ấy ca ngợi. Một hàng đầu tiên tụng về sự được quả. Kế đến là cúng dường. Phần thứ 2, một hàng theo tụng về hành nhơn. Kế đến qua vô lượng. Phần thứ 3 có nửa hàng, siêu tụng kiếp danh. Kế đến là thế giới danh. Phần thứ 4 gồm một hàng rưỡi tụng về quốc độ tịnh. Tiếp theo về nước kia. Phần thứ 5 gồm một hàng rưỡi. Tụng về số lượng Bồ Tát. Kế đến là như thị đẳng. Phần thứ 6 có nửa hàng tụng về việc thuyết pháp. Kế đến là Phật vì Vương Tử trở đi; phần thứ 7 gồm 2 hàng tụng về thọ lượng. Kế đến từ Phật diệt độ trở đi;

phần thứ 8 gồm một hàng rưỡi, tụng về pháp trụ gần, xa. Xá Lợi Phất quảng trở đi; phần thứ 9 gồm nửa hàng là cúng dường Xá Lợi Phất. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

„Hậu Hoa Quang Phật“ trở đi; phần 2 có một hàng rưỡi là kết luận và tán thán. Hãy nên tự vui mừng, thành sơ nhập vào sự giải thoát của hoan hỷ vị. Ở địa vị Sơ Trụ có thể 100 vị Phật ở thế giới ấy làm Phật. Hành địa bội thị; phần thứ 5 gồm 4 chúng lãnh giải. Có Trường Hàng kệ tụng. Đầu tiên trải qua ngôi nhà quen biết cho chúng hoan hỷ. Kế đến là trần tình về việc cúng dường. Từ „Túc thị nhơn hạ“ trở đi; thuộc chánh lãnh giải. Lãnh ban đầu là khai về quyền. Nay cho đến chuyển tiếp là lãnh hiểu sự thật. Kệ ấy có 6 hàng rưỡi, chia làm hai. Đầu tiên hai hàng tụng phần trên là khai quyền và hiển thật. Sau đó 4 hàng rưỡi là tự thuật về việc được giải, tùy hỷ hồi hướng vậy. Chúng ta cũng lại như vậy. Như Thân Tử (Xá Lợi Phât) về việc lãnh giải. Như Thân Tử bị thuật thành. Như

Thân Tử được thọ ký vậy. Hỏi: Ca Diếp là vị Thanh Văn thanh tịnh, sao lại chưa được liễu giải? Trong tứ chúng người nào được ngộ trước? Đáp: Tứ chúng trời người lại cũng đầy đủ ba loại.

Thượng căn thì giống như Thân Tử. Trung, hạ có thể rõ biết. Lại giải rằng: Thân Tử, Ca Diếp cùng với quyền, thực hành. Kẻ trung và hạ chưa khai. Ca Diếp mãn nguyện chỉ cho sự giống nhau, chẳng giải. Tịnh Danh nói rằng: Chúng sanh chưa thuần và Bồ Tát lại cũng chưa thuần v.v…

Từ „Nhĩ thời Xá Lợi Phất bạch Phật“ trở đi; phần thứ

2 nằm ở đoạn lớn dùng thí dụ căn bản để nói. Văn ấy lại có 4 phẩm. Phẩm thứ nhất nầy đúng là nói thí dụ để khai ba và hiển một. Phần tín giải; những người trung căn được hiểu rõ. Đức Như Lai ví dụ về cỏ thuốc; thọ ký và quyết nghi. Tất cả 4 điều nầy đều nói về thí dụ. Đoạn phía dưới phần thứ 4 tất cả đều nói về nhân duyên. (Kiều) Trần Như rõ được nhân duyên bị trói buộc, rồi lãnh hội. A Nan đã chứng minh nhân duyên của Không Vương mà nói rộng ra chỗ thọ ký v.v…

Lại nữa: Ví dụ về thuyết pháp, trong đó có những người thuộc trung căn, tứ chúng đều hoan hỷ, đã làm cho bất cứ người nào cũng hiểu về ngôi nhà ấy mà lược nói. Ví dụ thứ 2, trước sau đều có thể rõ. Câu văn phía sau nằm ở phẩm Pháp Sư v.v… Câu văn nói về thí dụ ấy có hai. Một là thỉnh, hai là đáp. Thỉnh ấy lại chia ra làm ba. Một là tự thuật chẳng nghi. Hai là thuật ấy giống với mặt trái có hoặc. Ba là phổ cập đến tứ chúng. Tự thuật như câu văn, giống như mặt sau, nghĩa là đồng hành. Vì nhớ lại xưa; cho nên thỉnh. Tứ chúng ở đây là cảnh hóa ra, làm cho đại bi mới được vận dụng, tức liền có sự thỉnh cầu.

Phật thường giáo hóa nghĩa là chấp vào tam giáo lúc xưa; mà nay thì ở trước Phật. Chấp xưa thuộc về một lý vậy. Ngày xưa nói ba; tức là cứu cánh. Nay lại nói một, làm sự chân thật, dự biết về việc mê; cho nên nói rằng:

Mọi việc đều rơi vào chỗ nghi hoặc. Có người nói rằng: Thân Tử (Xá Lợi Phất) cũ mới đều có nghi cả hai. 1.200 sự dừng lại ấy cũng có cái nghi mới. Nay thì rõ biết là kẻ thượng căn thì ít nghi. Kẻ trung hạ (căn) lại nghi nhiều, sao có thể giải thích ngược lại?

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

Từ „Lành thay Thế Tôn“ trở đi; vì tứ chúng đồng thỉnh vậy. Nhân duyên nghĩa là nhơn duyên trước 3 sau

1. Từ „Nhĩ thời Phật cáo Xá Lợi Phất“ trở đi. Lần thứ 2 Phật đáp. Câu văn nầy chia làm ba. Một là phát khởi; hai là thí dụ; ba là khuyến tin. Phát khởi lại chia ra làm 2. Một là đè nén; hai là lấy đi. Đè nén làm cho mạnh hơn và kéo theo làm cho mau hơn.

Từ „Ngã tin bất tín“ trở đi; dùng để chỉ cho cái quyền rõ ràng bên trên. Tất cả đều vì bồ đề, chỉ cho bên trên được hiển thật. Tất cả đều hóa thành Bồ Tát. Nếu là quyền, nếu là thật thì tất cả đều vào Phật Đạo ở vô trụ Niết Bàn. Như bên trên đã nói rõ. Sao lại còn chấp vào lời dạy mà mê mờ chẳng thể rõ biết. Như việc nầy chứa đựng; nghĩa là câu văn nầy bị đè nén.

Từ „Rồi Xá Lợi Phất nay sẽ“ trở đi; kế tiếp làm cho an ổn. Phía trước thì gạt ra, rối cắt đứt đi. Lo sợ làm cho tự chìm sâu xuống. Bây giờ với thí dụ nầy hứa rằng sẽ làm sáng tỏ nghĩa nầy. Kẻ nào hay giải được thì được xưng tán là kẻ trí. Có 2 thí dụ nói bằng văn trường hàng, kệ tụng. Văn trường hàng khai dụ và sau đó hợp dụ lại.

Khai dụ chẳng giống nhau như bên trên đã nói về điều nầy. Nay lại chia làm hai. Một là tổng; hai là biệt. Tổng thí dụ như trong chương Thích Ca, nay ta cũng như vậy, gồm 2 hàng kệ lược tụng dùng để khai, quyền, hiển, thật. Biệt thí dụ có trong chương Thích Ca nói: Ta dùng

Phật nhãn để quan sát xem thấy, gồm 41 hàng rưỡi kệ, rộng tụng khai, quyền, hiển, thật có 6 ý. Tổng dụ có 6.

Một là Trưởng Giả; hai là nhà cửa; ba là một cửa; bốn là 500 người; năm là lửa cháy; sáu là 30 người con. Trưởng Giả ở đây dụ cho ta. Ta đây tức là một hóa thân của Đức Thích Ca. Nhà lửa ở đây dụ cho chỗ an ổn nằm bên trên 3 cõi chẳng an ổn. Một cửa đây dụ cho chỗ tối thượng tuyên nói cửa vào chốn Phật. 500 người dụ cho chúng sanh. Lửa đốt cháy dụ cho bên trên đối với việc các pháp chẳng an ổn của ngũ trược, bát khổ. 30 người con ấy dụ cho việc rõ biết tánh dục của chúng sanh, tam thừa hành nhơn. Dụ về Trưởng Giả lại chia làm 3. Một gọi là hạnh;

hai là vị hiệu và ba là đức nghiệp. Danh như khách và hạnh như chủ. Hạnh ấy có chỗ thân cận, gần gũi gọi là gần xa. Cho nên đưa ra nơi chốn dùng hiển danh cho việc làm vậy. Đối với cương lĩnh của quốc gia xa xôi cũng như việc cai trị nơi làng ấp thôn xóm lân cận gần gũi. Trưởng Giả ở đây gọi là di hành ở 3 nơi nầy. Gần chẳng thấy cái tiếp cận nhỏ nhặt, xa chẳng ôm lấy chỗ cao xa. Miệng chẳng nói lời phân biệt, thân chẳng làm việc phân biệt, ý chẳng chọn pháp. Gọi đây là những hành tướng và xưng là người lớn chơn thật. Bên trong thì hợp với Như Lai tam nghiệp, tùy theo trí tuệ và việc làm nầy gọi là tùy theo căn cơ mà giáo hóa. Gọi đây là việc xưng tán cũng như nghe đến cái đức đầy đủ khắp nơi.

Ngày xưa dùng mười phương hư không, từ bi là chỗ thể nhập vào; nơi đó gọi là quốc gia; gồm 3.000 thôn ấp.

Một tứ thiên hạ gọi là một làng. Lại lấy đại thiên làm Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

quốc gia. Trong đó có trung thiên làm ấp và tiểu thiên làm làng. Nay tất cả đều chẳng còn dùng đến nữa. Trong Đại Luận quyển 60 nói rằng: Nhu, thuận, nhẫn là làng; vô sanh nhẫn tam Bồ Đề là thành. Nhơn quả cùng chung là lời thệ nguyện. Bây giờ trải qua việc thường dùng thì cái quả của đức ấy, chính là lời thệ. Thật báo độ, ấy là quốc gia; hữu dư độ, ấy là ấp; đồng cư độ, ấy là làng. Từ bổn thùy tích, nhiếp tích khác với bổn. Gọi hành tướng và nói là chẳng khác với ông khách cũng như chủ. Vẽ nên bờ cõi của 3 nước, lấy 2 cột làm hiệu và chia ra làm 3. Một là Trưởng Giả trong đời; hai là Trưởng Giả xuất thế; ba là quan tâm Trưởng Giả. Thế ấy gồm 10 đức. Một là dòng dõi cao quý; hai là địa vị cao sang; ba là giàu có lớn; bốn là uy lực; năm là trí tuệ sâu dày; sáu là tuổi cao; bảy là việc làm trong sạch; tám là đầy đủ lễ nghĩa; chín là được xưng tán và mười là ở dưới hướng về. Tánh ấy như Tam Hoàng Ngũ Đế. Nhà có người hầu.

Vị ấy như là một ông Tướng. Còn việc giàu có như nhiều vàng, bạc. Uy đức nghiêm trang chẳng phải chẳng cung kính được. Trí ấy uy vũ, có quyền uy siêu bạt. Tuổi thọ như cây cao. Còn việc làm chẳng có việc gì là không như lời nói. Lễ ấy chính là sự điều độ theo thuật xử thế ở đời. Bên trên là chỗ cung kính của người. Bên dưới nghĩa là 4 biển đều quay về. Nếu 10 đức ấy mà đầy đủ thì gọi là Đại Trưởng Giả.

Còn xuất thế Trưởng Giả nghĩa là được sanh ra trong 3 đời chơn như thật tế như Phật. Thành tựu với đạo nghiệp 10 hiệu chẳng gì sánh được. Pháp và tài vạn đức, tất cả đều đầy đủ; mười lực hùng dũng hàng phục tà ma bên ngoài. Một tâm ba trí chẳng có đâu là không thông suốt, sớm thành chánh giác từ xa trở lại đây. Ba nghiệp tùy theo trí vận động, chẳng mất đi. Uy nghi đầy đủ như Phật, tâm như biển rộng. Mười phương các cõi đều xưng tán. Bảy loại phương tiện đến để nương nhờ. Đây gọi là xuất thế Phật Trưởng Giả. Tam quán tâm nghĩa là trí tuệ từ thật tướng mà xuất ra. Sanh nơi nhà của Phật thì chủng tánh chơn chánh. Tam hoặc chẳng khởi, tuy rằng chưa có phát ra sự chơn thật. Rồi mặc áo Như Lai, gọi là tịch diệt nhẫn. Tam đế hàm tàng tất cả các công đức. Nhờ huệ chánh quán mà hàng phục ái kiến. Trung đạo song chiếu, quyền thật lại rõ ràng. Xưa nhờ tích tụ những căn lành và hay tu về quán nầy và quán nầy ra khỏi trên bảy phương tiện. Quán nầy quán về tâm tánh, gọi là thượng định.

Tức là tam nghiệp chẳng sai. Trải qua các duyên cũng như cảnh, uy nghi chẳng mất, nên quán như vậy; thì tín sâu và có tướng rõ biết. Chư Phật đều vui mừng. Tán thán kẻ giữ gìn pháp nên trời rồng và 4 bộ chúng đều cung kính cúng dường Câu văn phía dưới nói rằng: Phật Tử trụ ở đất nầy tức là Phật thọ dụng. Kinh hành và ngồi nằm, liền gọi người nầy là Phật, há chẳng gọi là quán tâm Trưởng Giả.

Bây giờ dùng 10 đức ấy chiếm đầy đủ ý nghĩa nơi kinh, mà thiếu một câu văn. Quốc, ấp, tụ lạc có một vị Trưởng Giả. Ba nơi gọi là lớn, há chẳng phải vì tộc họ cao quý. Trưởng ấy há Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

chẳng phải địa vị cao. Suy ấy há chẳng phải là già. Tài phú vô lượng há chẳng phải là quá đầy đủ. Có nhiều nhà cửa ruộng vườn phân chia đồng đều, há chẳng phải là có trí tuệ sâu xa. Có nhiều nô bộc há chẳng phải là kẻ có thế lực. Nhà nầy to lớn, há chẳng phải là vị Thầy đức hạnh. Nhưng chỉ có một cửa, há chẳng phải dạy bảo răn người chỉ có một con đường. Có nhiều người làm tức là có kẻ qui thuận. Tuy nhiên thiếu một câu văn nói về việc kính phục người bên trên. Nay dùng chữ lớn để thêm vào. Chỗ biết của người lớn ấy gọi là đại.

Từ „Người nầy già suy“ trở đi; có 3 sự ca ngợi về đức nghiệp. Đức ấy có trong và ngoài. Trong ấy chính là trí tuệ; ngoài ấy tức là tài vật. Tuổi cao, quảng bát xưa nay dụ cho trí đức của Đức Phật. Già suy ấy của căn và ý chí thuần thục ấy dụ cho đoạn đức của Phật. Của cải giàu có ấy dụ cho cái đức nằm bên ngoài. Vô lượng ấy tổng dụ cho vạn đức vậy. Nhà cửa thì dụ riêng. Đất đai ở đây có thể dưỡng nuôi mạng sống, dụ cho thiền định cùng Bát Nhã. Nhà cửa có thể là chiếc thang của thân, dụ cho thật cảnh làm chỗ thác của trí. Lược nói có 18 cửa không. Nói rộng thì có vô lượng cõi không. Nếu luận về phước đức thì chẳng có hạnh nào mà chẳng tu. Nếu luận về trí tuệ thì chẳng có cảnh nào mà chẳng chiếu sáng. Cho nên nói rằng: Có nhiều nhà cửa.

Nô Bộc là kẻ ở dùng để giúp người, dụ cho phương tiện tri kiến; tất cả đều đầy đủ. Cùng với ánh sáng trong 6 đường theo đó mà thuận nghịch vạn lần tức là thật trí của kẻ ăn người ở. Hai là nhà nầy rộng lớn. Nhà cửa ở đây dụ cho sự an ổn, đối với chỗ chẳng an. Chẳng an ổn đây dụ cho 3 cõi. Chúng sanh tất cả đều ở nơi nhà của ba cõi. Như Lai ứng hóa nơi nhà nầy. Cho nên nói là to lớn vậy. Tuy là 3; nhưng chỉ có một cửa; điều nầy dụ cho các pháp môn tuyên bày chỉ nói về con đường của Phật. Đạo Tràng Quán nói rằng: Cái lý của thật tướng chẳng khác. Huệ ấy lại tuyên dương có một. Không đường nào ra khỏi được nữa; cho nên nói rằng một cửa. Quang Trạch nói rằng: Ba cõi tuy rằng rộng và 90 lần gọi là lớn; nhưng luận ấy về việc ra khỏi nầy, chỉ có lời dạy của Phật. Cho nên nói một cửa. Bây giờ làm rõ cái lý đơn thuần về cửa ấy. Lý ấy chẳng thông thì cửa nào mới có ý nghĩa? Đơn giản nói là cửa. Người có thể qua được; nhưng với ý gì lại chẳng ra khỏi? Nay giữ cái lý nầy làm chỗ dạy bảo. Câu văn cho biết rằng dùng lời dạy của Phật để làm cửa. Ra khỏi 3 cõi khổ, được chứng cửa Niết Bàn lại có hai. Đó là cửa nhà và cửa xe. Nhà ấy chính là chỗ sống chết. Cửa ấy chính là con đường cần thiết để ra. Phương tiện nầy dạy cho biết rõ ràng. Còn xe ấy chính là pháp Đại Thừa. Cửa ấy chính là làm rõ chỗ Viên Giáo. Nếu là cửa của nhà thì cũng là cửa của xe. Đầu tiên dùng 3 xe để cứu con và nếu ra khỏi được lại cho xe lớn.

Nếu ra khỏi được cửa rồi thì chẳng vào lại. Kết quả của xe, nhà khác nhau.

Bốn, năm trăm người là dụ cho chúng ở bên trên, tức là 5 con đường. Năm điện đường lầu các ấy dụ cho sự an ổn bên trên và đối lại với pháp chẳng an ổn là ngũ trược vậy. Trước tiên ra khỏi chỗ nơi nhà bị thiêu đốt;

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 5 (Phần trên)

đây dụ cho quả báo của 6 đường. Kế đến là làm rõ việc có khả năng đốt cháy của lửa. Đây dụ cho 8 khổ của ngũ trược. Chỗ ở ấy dụ cho dục giới. Lầu các ấy dụ cho sắc giới và vô sắc giới. Tường vách dụ cho tứ đại. Tần Lạc dụ cho sự giảm tổn, khuynh đảo nguy hại dụ cho sự biến đổi. Cây trụ ấy dụ cho mạng sống. Cây đòn dông dụ cho ý thức. Sự mục thối ấy dụ cho việc nguy hại chẳng lâu bền. Muốn làm cho dễ giải thích thì nên quán về sự giải thích nầy.

Nhà ấy dụ cho những phần bên dưới của thân thể.

Các ấy dụ cho những phần bên trên của cái đầu. Tường ấy dụ cho da thịt. Tần Lạc ấy dụ cho sự già yếu. Cây trụ ấy dụ cho 2 chân. Sự hư hại ấy dụ cho sự vô thường.

Cây đòn dông ấy dụ cho xương gân. Khuynh nguy ấy dụ cho thời kỳ lớn. Chỗ lấp khuất dụ cho ruột non và ruột già. Lại còn nói thí dụ về tâm v.v...

Chung quanh phía dưới làm rõ việc lửa có thể thiêu đốt. Tám khổ ấy biến dị nơi tứ đại và tứ sanh; cho nên nói là khắp cùng. Lại nữa tất cả đều là vô thường; cho nên nói là câu thời. Lửa đốt cháy dụ cho trước không, nay có. Trước không đây chính là khổ, vô minh cho nên có.

Từ „Lục trưởng giả chư tử“ trở đi; có 30 người con dụ cho tánh dụ của những chúng sanh thượng trí, cùng gặp nhau học hỏi Phật Pháp, có liên hệ với tánh tướng của cõi trời, tức là ý nghĩa về những người con nầy. Tánh dục ấy có khác. Nếu đủ 10, tức là con của Bồ Tát; hai mươi, ba mươi ấy là con của Nhị Thừa. Cơ hội nầy được ra khỏi nhà; cho nên gọi là con. Nếu chẳng có cơ hội nầy thì 500 người ấy hoặc là (Bích) Chi Phật xuất thế. Chưa giống nhau. Hoặc là nhiếp Tiểu Thừa, hoặc là nhiếp Trung Thừa. Tất cả gọi đủ là 10. Tất nhiên gồm 10 trí tánh cho nên nói rằng bên trong có trí tánh, thường chẳng phải như thật trí tánh. Ba câu kệ bên trên, trước là tụng về thật và sau tụng về quyền. Nay tổng dụ lại thì trước thật sau quyền v.v...

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú Hết quyển 5 (Phần bên trên)

Dịch xong phần nầy vào ngày 2 tháng 6 năm 2010 nhằm ngày 20 tháng 4 năm Canh Dần (ngày Bồ Tát Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân năm 1963 tại Việt Nam) tại Hannover Đức Quốc trong mùa An Cư Kiết Hạ - Phật lịch 2554.