Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú

Quyển thứ 6

(Phần trên)

- Thiên Thai Trí Giả Đại Sư giảng.

- Sa Môn Thích Như Điển – Phương Trượng Chùa Viên Giác Hannover, Đức Quốc, dịch từ chữ Hán văn sang tiếng Việt ngày 2 tháng sáu năm 2010 tại Hannover.

Phần kệ thứ 2 có 165 hàng và chia ra làm 2. Phía trước có 100 hàng; tụng bên trên theo văn trường hàng và sau có 65 hàng, làm rõ phương pháp của kinh. Bên trên trường hàng có khai dụ và hợp dụ. Kệ tụng lại lại chia ra làm 2. Đầu tiên có 65 hàng rưỡi; tụng và khai dụ. Kế đến có 34 hàng rưỡi; tụng về hợp dụ. Đầu tiên ấy lại chia ra làm 2. Phần đầu có 33 hàng kệ; tụng về tổng dụ. Kế đến có 32 hàng rưỡi kệ; tụng về biệt dụ. Tổng tụng ấy có 6 ý. Trong 6 ý ấy dừng tụng ở phần thứ 4 nầy. Kiêm luôn cả phần thứ hai; tụng về nhà cửa và ngay cả việc chỉ có một cánh cửa ra vào. Tụng về 500 người, kể cả 30 người con. Câu đầu nói rõ về vị Trưởng Giả, liền tụng địa vị, danh hiệu trên hết; tức là kiêm luôn việc tán thán về đức hạnh. Lại có cái đức của người lớn; tức là rõ biết việc làm được tôn sùng ở nơi quốc, ấp. Lại biết được thêm cái đức của vị ấy rất cao đối với trong ngoài. Bên trong hợp với vị hiệu Bà Già Bà. Tự rõ, đầy đủ trí đoạn, từ bi vạn đức. Có một ngôi nhà lớn. Phần thứ 3 có 3 hàng và một câu. Tụng bên trên phần thứ hai về nhà lửa và dụ nầy có 2. Câu đầu tiên tụng về nhà, rộng rãi to lớn. Nhà nầy đã có từ lâu. Phần thứ 2 có 3 hàng;

nói về cách ra khỏi nhà to lớn rộng rãi ấy. Làm rõ cái Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

tướng bị thiêu. Cho nên rõ biết về cái thể của nhà nầy qua bài tụng. Ba cõi từ vô thỉ đã bền bỉ; chẳng phải ngày hôm nay mới tạo ra. Bị vô thường chi phối; nên gọi là đốn tệ. Lại nói rằng: Đầu là cung điện; bụng là lầu các và vai là nhà cửa. Niệm niệm thường liên tục, vô thường chỗ ấy thật cao nguy. Một chỗ khác nói: Sắc giới là lầu các. Dụ giới là nhà cửa; chẳng trừ việc rơi vào đó; nên gọi là cao nguy. Mạng căn được duy trì như cây trụ chống đỡ. Quá khứ hành nghiệp là chỗ dựa. Lại nói rằng: Hai chân là 2 cây cột; ba tướng gá vào gọi là nương tựa. Ý thức như mắc lưới làm đòn dông. Các khổ ấy hoại diệt như chớp nhoáng. Lại nói rằng: Da xương như rường cột; các mô là chỗ dựa; suy già là sự hủy hoại. Tường vách một cách nói khác là tứ đại như bức tường. Da thịt như bùn đất. Bốn oai nghi không còn đứng vững; cho nên khốn đốn. Năm thứ chẳng thông, chẳng rõ biết tướng chính và từ đó có việc sai sót.

Lại nói: Bức tường đổ nát giống như da thịt rã rời.

Hình thức đẹp đẽ ấy như bùn đất. Khi già sắc đẹp úa tàn và sau đó thì rơi rụng. Tóc râu đổi màu dần dần rụng tiệt. Khổ bị che lấp lại nổi lên. Gân cốt khi già, yếu lại;

không còn co giãn như xưa, giống như cây cối khô héo;

khắp nơi cong quẹo. Có vị Thầy người Ấn nói rằng: 36 loại đều biến tướng khác thường. Cho nên nói là các nơi đều chướng. Bụng phệ quá cỡ; nên nói là thô xấu. Chẳng phải vô thường đến thăm là gì? Lại còn thêm bất tịnh, khổ sở nữa. Cho nên nói rằng: dẫy đầy hôi thối. Nay lại bảo: Sự hư hoại ấy là 6 thức, sự cong quẹo đó là lục căn. Lực thức duyên vào với 6 căn để giữ đó làm cảnh. Khó khăn khiếm khuyết; cho nên nói là cong vẹo. Sáu trần đều nhiễm với 6 căn; cho nên nói là dơ uế. Nhơn duyên quán tâm đều có giải thích về những điều nầy v.v… Có 500 người thuộc phần 3 có nửa hàng. Tụng phần bên trên dụ cho 350 người; lấy 3 Thừa, căn tánh làm 5 đường. Chỗ nhiếp ấy gồm luôn thí dụ 30 người con.

Từ „Diên Cáp“ trở đi; phần thứ 4 có 29 hàng kệ. Phần bên trên chính thức tụng về 5 loại lửa bốc cháy. Cuối cùng lại còn 4 loại nầy. Đầu tiên có 22 kệ; làm rõ việc ở trên đất; dụ cho dục giới lửa thiêu đốt; kế đến phần 2 có 3 kệ rưỡi; làm rõ việc trong hang động; dụ cho sắc giới bị lửa đốt cháy. Kế đến phần 3 có 2 kệ rưỡi; làm rõ chỗ không; dụ cho rõ sắc giới bị lửa khởi lên thiêu đốt.

Sau đó phần 4 có một kệ tổng kết các nạn; chẳng phải một. Tựu chung khi cõi dục lửa đốt cháy có 4 việc. Đầu tiên 17 hàng rưỡi làm rõ về các loại thiêu đốt. Dụ cho thập sử của chúng oanh. Kế đến phần thứ 2 có một kệ rưỡi. Làm rõ chỗ nguyên do của lửa nổi lên đốt cháy. Dụ cho 5 trược khởi lên. Kế đến phần thứ 3 gồm một hàng rưỡi. Chính thức làm sáng tỏ sức mạnh của lửa khi bắt đầu đốt cháy. Dụ cho việc chánh thức khởi lên 5 trược.

Sau cùng phần thứ 4 có một hàng rưỡi, làm rõ cái tướng bị thiêu đốt; dụ cho việc thọ nhận của 8 khổ và 5 trược.

Cuối cùng trong 17 hàng rưỡi ấy lại có hai. 16 hàng đầu tiên chính thức làm rõ chỗ thiêu. Một hàng rưỡi sau cùng tổng kết. Tựu chung chỗ thiêu lại có hai. 6 hàng đầu tiên làm rõ cho thấy cầm thú bị thiêu, dụ cho 5 đốn sử của Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

chúng sanh. 10 hàng sau đó làm rõ chỗ hồn thần (tâm thức) bị thiêu; dụ cho 5 lợi sử của chúng sanh. Phần thứ nhất của ngũ độn sử chia ra làm hai. 5 hàng rưỡi đầu làm rõ chỗ 5 độn. Phần thứ 2 có nửa hàng kết. Nay lấy 5 độn đầu làm 5. Nửa hàng đầu giống như mạn sử; chúng sanh tự khinh mạng người khác. Như giống chim vì tánh hay bay cao và thấy bên dưới thấp. 8 loài chim dụ cho 8 loại mạn ấy. Trong Văn Thù vấn kinh có nói rõ về 8 sự kiêu mạn ấy. Nay dùng đến sự phân phối nơi 8 loài chim. Chim là một loài rất kiêu ngạo. Tánh kiêu ấy thể hiện nơi loài chim nầy; giàu sự kiêu ngạo, khinh miệt. Tự tại kiêu căn như chim Thứu (kênh kênh). Thọ mạng kiêu như loài chim thường. Thông minh kiêu như chim Cú mèo. Làm việc lành kiêu hãnh như con chim tu hú. Kiêu hãnh về sắc đẹp như con chim bồ câu. Lăng mạ kẻ khác và tự kiêu, vì quý trọng mình mà kiêu. Tự yêu mình, vì tham ái kẻ khác, sanh ra dâm. Tự giận làm si; giận kia thành sân.

Tự hoặc mình là ngu; hoặc kẻ khác là si v.v…

Kế đến từ „ngươn xà“ trở đi; phần thứ 3 có hai câu, dụ cho sân sử. Sân ấy có 3 loại. Độc hại của rắn ấy chẳng tiếp xúc, mà qua hô hấp. Dụ nầy phi lý; nên sanh ra sân hận. Loài rắn độc khi gặp thì nguy to, dụ cho chấp cái lý về sân. Ngô công ở đây thí dụ cho sân hý luận.

Người đời nói rằng: Người có trán màu đỏ là ngô công.

Chẳng phải người màu đỏ là Do Diên. Từ „thủ cung“ trở đi; phần 3 nầy có 2 hàng, dụ cho si sử: si ấy có sự độc hại; có tướng khởi lên tương ưng.

Thủ cung ấy có 100 chân đầy lửa, dụ nầy dụ cho riêng cái đầu là vô minh. Chồn, cáo, chuột v.v… dụ cho những sự tương ưng khác. Tất cả là những lũ ác trùng. Từ căn bản của si làm gốc hỗ trợ cho các kết sử khởi lên. Làm rõ cho các sử tương duyên; hoặc duyên vào 3 cõi như ngang dọc giao thoa, khởi lên nhanh chóng rồi chạy trốn. Một hàng nói về nước tiểu, làm rõ chỗ tâm si mê, dính mắc vào cảnh. Tất cả đều là vô thường, khổ, vô ngã và bất tịnh. Do si mê chẳng rõ được sạch dơ; nên bị nhiễm trước; cho nên nói rằng: Giống như đám trùng bọ hung bò lên trên ấy. Chồn cáo, phần 4 có 2 hàng; làm rõ chỗ tham sử.

Tham ấy lại có 2 loại. Một là có sức mạnh; hai là chẳng có sức mạnh. Có sức mạnh là dùng uy thế để gìn giữ như chó sói. Không có sức mạnh có thể chạy tránh đi. Rách nát, tồi tệ như dã can tranh nhau. Ở đây làm rõ cảnh tham giữ, dẫn đến việc cấu xé với nhau. Chẳng dùng đạo lý để làm bàn đạp, mà giữ tâm tham; hoặc giữ một thành; hoặc giữ một nước. Ở đây có đủ loại như bọ kiến.

Lại nói rằng tâm tham ấy chấp cảnh, có chỗ dùng và không dùng được. Có chỗ dùng là chấp vào chỗ cấu xé nhau. Chẳng dùng được mà giữ lấy như bàn đạp. Lại ít mà còn tranh nhau và nhiều thì giẵm đạp lên nhau. Cốt nhục tương tàn. Tích tụ 5 trần chẳng rõ chỗ dừng nghỉ và biết đủ. Do sự quần thảo và cạnh tranh như chó đánh nhau. Ở đây do lực tham mà chuyển thành không có sức mạnh. Nghĩa là như vua tặc; đói khát, bướng bỉnh Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

thường chẳng rõ đủ cho sự đói. Cầu chẳng thể được; nên yếu đuối, đói khát. Đủ loại đến lui; nhưng toàn là yếu đuối. Người nhiều ham muốn; tuy giàu nhưng mà nghèo. Tâm tham ái. Tham ấy do ngũ trần, nhục dục; tâm thấy khiến tham. Tham là cốt lõi của đạo lý. Truy cầu chỗ thấy biết, chạy theo nhiều chỗ giải bày; cho nên nhiều lao khổ. Sự khổ ấy như chó chạy đua với nhau. Khi nhìn lại tâm, chưa được chánh pháp; nên tuy ăn mà vẫn đói. Chưa thể thấy đứng đắn; cho nên gọi là yếu kém. Nơi nơi đều cầu cứu giải giúp; nên gọi là sự sợ hãi khôn xiết. Có lần nói rằng: Người tham lam hy vọng, tìm cầu vọng niệm. Đấu tranh, giành giựt với nhau.

Phần thứ 5 gồm 2 câu, dụ cho nghi sử. Do dự hai bên; nên gọi là nghi. Chưa quyết định được là đấu tranh hay không. Ý nghĩa nầy là sự chế ngự. Lại cũng có nghĩa là chẳng cướp được. Đau đớn, khóc lóc la lối luận nói chẳng theo lý lẽ. Sự sợ hãi gồm 2 câu. Phần thứ hai, kết lại bên trên về 5 độn sử. Nơi nơi đều có.

Phần thứ 2 có 10 hàng, làm rõ 5 lợi sử. Phần nầy chia làm 2. Nửa hàng đầu là thông minh lợi sử. Lợi sử biến duyên vào ngũ ấm, tứ đế. Cho nên nói rằng: Nơi nơi đều có. Phàm là quỷ thần thì có trí và thần thông. Cầm thú lại chẳng có. Cho nên phần lợi sử để thí dụ cho quỷ thần. Độn sử để dụ cho cầm thú; Dạ Xoa v.v...

Phần 2 gồm 9 hàng rưỡi; riêng làm rõ 5 lợi sử và chia làm 5. Ba hàng đầu tiên làm rõ về Dạ Xoa. Đây là loại quỷ hay cướp giựt thí dụ cho tà kiến; chấp phá chẳng có nhân quả. Quả báo lành là làm người, dụ cho việc xuất thế nhân quả, chẳng gồm phiền não. Bát bỏ chẳng có lý, như người ăn thịt người vậy. Còn việc trùng thuộc về ác báo. Giống như thế gian nhơn quả, toàn là những phiền não. Bát bỏ chẳng có lý nầy, giống như loài độc trùng vậy. Những loại sinh ra trôi nổi hay có sữa là các pháp của thế gian, chính từ nguyên nhơn từng loại, sanh ra và tự có kết quả. Mỗi mỗi đều tự chứa chấp và giữ gìn. Nhơn ấy có thể có quả; cho nên gọi là tàng chứa. Tất nhiên được, chẳng mất; nên gọi là giữ gìn. Lại nữa người, thịt thuộc lành và độc. Trùng ấy thuộc ác. Với tâm tà kiến bát bỏ chẳng có thiện ác nhơn quả. Việc nầy giống như ăn thịt lẫn nhau vậy. Loài sanh sản trên nước hoặc có sữa. Nói chung là lành dữ đều có nhơn quả tương sanh với nhau.

Ăn tức phải no. Thấy thì tâm thành tựu. Người có tâm ác đốt cháy là tâm thấy nhiều và tăng trưởng thêm. Âm thanh của việc tranh giành với nhau là nội tâm thành tựu, ngoại chướng dùng lời nói để tuyên truyền về pháp chẳng có nhơn và chẳng có quả; khiến cho người nghe bị lạc vào 3 đường dữ cho nên nói là sợ hãi.

Từ “Quỷ Cưu Bàn Trà” trở đi; phần thứ 2 gồm 2 hàng và 2 câu thí dụ về giới thủ. Cưu Bàn Trà gọi là quỷ thắng, như có lậu thiện, có thể hơn cả các loài trùng.

Ngồi hở hang trên mặt đất. Tu 10 giới lành có thể sanh lên 6 cõi trời. Trong 6 cõi trời ấy, dục giới là nơi cao hơn.

Giống như việc ngồi trên đất. Lại nữa ngoại đạo giữ giới có thể tu thiền định. Đầu tiên chứng được dục giới định;

hoặc được vị lai định. Vị lai định chưa thoát khỏi dục giới.

Trên đỉnh của dục giới, như ngồi trên mặt đất. Hoặc lìa Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

một thước, hai thước được lên cõi trời sắc giới định như trong một thước. Được vô sắc giới định như trong 2 thước. Được lên cõi trời trên, rồi qua lại. Tiếp đó đọa trở xuống ngược lại, khởi lên chỗ thấy bị che, rồi loay hoay vui vẻ; giống như chó 2 chân. Có người nói rằng: Vì hủy báng không có cái nhơn của khổ; nên giống như chó không đủ chân. Bát bỏ không có cái khổ quả, giống như chân chim. Rồi tập hợp cái gốc gác để được quả; giống như tiếng kêu của chó. Thấy lợi và bát bỏ nói không có tập; nên chẳng có cái lý của sự khổ. Lại mất đi âm thanh. Còn quán giải nghĩa là tu học hạnh, quán phục bần. Bần ấy chẳng làm giống như bị gián đoạn; nên mất âm thanh. Chó ấy là lòng mong muốn, nghèo nàn đôi chân, lấy đó làm giác quán. Giác quán ấy qua lại thường tại nơi cảnh nghèo hèn. Hơi thở dừng thì tâm có thể bị trói buộc, làm chỗ nắm bắt của giác quán. Thường con người nghèo nàn quá khổ hay hướng về cảnh bất tịnh tạo nên bất tịnh quán, lại bần quán. Bần giác trở lại cũng giống như con chó bị nô bộc đánh đập. Nhơn đó chẳng kêu thành tiếng. Lại nói rằng: Tạo sự bất tịnh quán như đánh chó, có thể sanh thiền định. Như bị đánh, liền mất tiếng kêu.

Khước gia cảnh cũng giống như con chó, tuy bị đánh giao động; nhưng chẳng quay lại, mà bỏ chạy. Sự tham lam tuy rõ biết bất tịnh, dừng đó; nhưng sự tham lam giống như chưa thật trong sạch; nên lại phải dùng đến vô thường quán. Thêm vào sức mạnh sẽ sanh sợ hãi; tức là bần giác chẳng thể khởi lên.

Lại nói rằng: Một lần tâm qua lại, như hướng xuống đất để đánh; thường bị trói cột bởi duyên giống như Khước Gia Cảnh (một loại chó) chẳng thể chạy được. Sợ như chó tự vui; nên tu về quán vô thường, giác ngộ tâm tham lam như sợ chó vậy. Nguyên nhơn ấy được thiền vị; gọi là tự vui. Từ “thân nầy dài” trở đi; phần thứ 3 có một hàng rưỡi kệ, dụ cho thân kiến. Đã vào 3 cõi giống như ta nói là trưởng thành. Qua lại 5 ấm, ta gọi là to lớn. Từ đó ta tự tại, chẳng siêng tu pháp lành; cũng chẳng xấu hổ; cho nên nói là lõa hình. Dùng việc ác để trang nghiêm; cho nên nói là đen đúa. Chẳng có tư lương của công đức; cho nên nói là héo hắt. Do vậy ta chẳng thể ra khỏi 3 cõi. Cho nên nói là thường ở trong ấy. Rồi ở tâm ta, phát ngôn nói năng có tướng của ngã, rồi nói tiếng đại ác, chê nhơn và vọng nói được đạo phủ. Lời nói ấy chỉ để cầu cho miếng ăn.

Từ “lại có những loài quỷ” trở đi; phần thứ 4 gồm nửa hàng dụ cho việc kiến chấp. Khi cổ khô, mệnh nguy mới lo bảo toàn thọ mạng; chẳng nghĩ đến vô thường mà lo chuyện Niết Bàn; cho nên nói là cổ như kim châm.

Từ “đầu như đầu trâu” trở đi; phần thứ 5 có hai hàng dụ cho biên kiến: thôi thúc ta đoạn thường; đoạn thường nhị biên như đầu trâu có 2 sừng. Vì thân là ta và vì ta là thân. Nương vào cái thấy của ta; nên khởi lên biên kiến. Như đầu có 2 sừng vậy. Cho rằng thường đoạn rồi thì có thể đoạn việc lành xuất thế; như người tham ăn thịt; có thể đoạn mất căn lành ở đời; hoặc như cho ăn;

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

hoặc lúc cho là thường; hoặc lúc cho là đoạn. Trước sau lui tới như đầu tóc rối bù. Cho rằng thường tức là phá đoạn. Cho rằng đoạn tức là phá thường. Như tàn hại hung hiểm; chẳng có trí định, ăn uống tự lo; như đói khát bức bách.

Từ “Dạ Xoa ngạ quỷ” trở đi; phần thứ 2 có một hàng rưỡi. Tổng kết về dục giới là phần não tướng. Cũng kết luận là tướng lợi, độn của chúng sanh; đồng thời cũng có tâm hữu lậu; thường chẳng có đạo vị gì cả; cho nên nói là đói khát.

Khuy khán bích (lỗ thông nơi bức tường) để chỉ rõ cho tà quán nầy không đúng với chơn lý và chưa ngưỡng vọng được đạo vị. Tuy có quan sát; nhưng mà mang tâm chấp trước nhiều; do vậy chẳng gặp lý chơn chánh.

Giống như thấy không qua cửa sổ; chẳng được vô ngại.

Từ “đây là cành cây khô và nhà thuộc một người”

trở đi; phần thứ 2 có một câu kệ làm rõ lý do mất đi ngọn lửa. Ba cõi chỉ là nơi của Phật hóa hiện. Phát tâm rồi, lại thệ nguyện độ thoát. Cho nên nói rằng: Thuộc về một người. Trưởng Giả ở trong nhà, có thể làm cho hết lửa; nhưng do ra khỏi và sau đó các con chẳng biết; cho nên làm cho lửa bốc cháy lên. Ở bên trong thích hợp với lý do chánh đáng. Như Lai dùng thần thông của Phật để giáo hóa cho chúng sanh và giúp cho chúng sanh trong đời ngũ trược. Cảm ứng tận rồi Đức Như Lai xả bỏ ứng thân nầy; nên sau đó chúng lại khởi lên 5 trược. Ở quốc độ khác phó duyên; chẳng đi khỏi; cho nên nói là gần xuất hiện. Lại nói rằng: Từ khi được vô sanh rồi, chẳng sanh nơi tam giới; cho nên nói là ra khỏi. Chẳng ứng hiện lâu dài; cho nên nói là gần. Trong phẩm Thọ Lượng nói rằng: Nhiều lần hiện Niết Bàn; tức là cái ý nói ra khỏi nhà nầy.

Từ “ở nơi nhà cửa” trở đi; phần thứ 3 có 2 hàng; chính thức làm rõ về sức mạnh của lửa khi bốc cháy. Tứ bề ý nói các nơi chốn. Thân nầy thọ tâm pháp, cùng khởi lên tứ đảo và ngũ trược, bát khổ; cho nên gọi là một lúc. Lửa ấy liên tục tăng và giảm. Mạng căn nầy mất như sự bạo phát. Gió đao ấy cắt thân thể nầy thành miếng. Lại bảo rằng: Sự thọ hình khổ nhọc, đau đớn kêu gào; nên gọi là bộc phát. Các căn bị phá hết như cắt nát ra. Hơi thở không còn; xương cốt rời rã và gân da chẳng còn; rồi liền rơi vào địa ngục. Bốn đại tan rã như tường vách sụp đổ.

Từ “chư quỷ thần” trở đi; phần thứ 4 có một hàng rưỡi, làm rõ cái tướng bị thiêu đốt. Hoặc nói rằng: Thân thuộc là thần hồn; khóc than cao tiếng nay như ví dụ bên trên về lợi sử; lấy đó thí dụ cho thần hồn. Người lợi sử;

hoặc hay đoạn thường. Nếu thường thì nghĩa là pháp định không. Từ hữu trở lại không và không ấy liền thường hằng. Còn kẻ đoạn (thường) nghĩa là pháp định đoạn. Tuy việc nầy một lần chết; lại chẳng liên tục trở lại. Tất cả đều nói là định thuyết và việc nầy đã hiển lộ, cho nên nói rằng: Nghe tiếng lớn la lên. Nếu là độn sử cùng với ác giới thủ thì cái gốc chẳng tính đoạn; nay thấy vô thường; liền sanh nghi, sợ; chẳng rõ biết phương Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

pháp lìa khổ; cho nên nói là bồn chồn chẳng thể tự ra khỏi.

Từ “ác thú độc trùng” trở đi; phần thứ 2 có 3 hàng rưỡi, làm sáng tỏ việc trong hang ngách. Dụ cho sắc giới lửa đốt cháy. Tất cả các bộ (phái) đều giải thích nghĩa nầy là sân ấy qua đến 3 cõi; tức là câu văn nầy vậy. Câu văn nầy chia làm 4. Hàng đầu tiên làm rõ về loại bị thiêu đốt. Tứ thiền định dụ cho lỗ trống nầy. Tuy chẳng thể cùng ở ngoài cánh cửa, được mở ra; giống như được miễn khỏi ngọn lửa cháy mạnh; tức là khi vào thiền định cũng giống như được miễn nơi các trần xấu ác của dục giới vậy. Lợi sử chúng sanh lại được thiền định. Như quỷ Tỳ Xá Xà lại sống ở trong đó.

Phần “phước đức mỏng manh” có 1 câu; đây là phần thứ 2 khi có lý do để lửa nổi lên. Do thiếu phước đức; cho nên gần với việc xấu ác và gặp khổ.

Vì “lửa thúc bách” gồm 1 câu; đây là phần thứ 3 làm rõ chỗ sức mạnh của lửa khi đã nổi lên. Tuy trong lỗ hang ấy không bị lửa mạnh đốt cháy là dụ cho có nhiệt não. Tứ thiền tuy không phải là dục giới ác, lại vẫn còn vị yêu thương nhỏ nhiệm nên khổ. Cho nên nói là lửa vây bủa.

Từ “cùng với tướng tàn hại” trở đi; phần thứ 4 gồm 2 hàng, làm rõ cái tướng bị thiêu đốt. Làm rõ cái tướng cướp đoạt của lợi độn. Chúng khiến cho chúng sanh được thiền và cũng giống như chỗ tính toán sai khác. Vì chỗ sai khác nầy hỗ tương cho nhau nên không; giống như tướng tàn hại vậy. Liền khi thiền khởi lên mà thấy; tức là chẳng thể sanh nơi vô lậu định huệ được. Hay tự nhiên đắm trước như uống máu. Lại đắm trước nơi ngũ chi như ăn thịt. Giả can chính là sự tham lam nơi dục giới. Vị lai định đã đoạn; cho nên nói cùng với cái chết phía trước rồi. Lại có tên là ăn nhạt. Thiền định mà còn tham lam như thú dữ có thể ăn nuốt như cái tham của dục giới. Dục giới 4 đảo, 8 khổ như lửa cháy mạnh. Sắc giới như tứ đảo và khổ nầy như khói hôi. Lại qua nơi thọ thân, tâm pháp, tứ đại, da thịt v.v... cho nên nói rằng bốn bề đều hôi thối.

Từ “Ngô Công” trở đi; phần thứ 3 có 2 hàng rưỡi kệ; làm rõ trong chỗ không ấy; dụ như vô sắc giới lửa bắt đầu cháy và chia ra làm 2. Hàng đầu tiên làm rõ loại bị thiêu đốt. Sau đó một hàng rưỡi, làm rõ cái tướng bị thiêu đốt. Xa rời sắc giới định, ra khỏi hướng về vô sắc.

Xa rời sắc trần cảnh, quán vô sắc pháp, như những loại rắn độc, bị lửa đốt cháy, ra khỏi hang. Nếu như sân thông qua 3 cõi và nếu được vô sắc định thì tất nhiên liền mất nhơn duyên bên dưới. Cho nên nói rằng: Tùy theo sự chấp thủ mà ăn lấy. Phi Tưởng là cõi trời cao hơn, dụ cho việc chẳng trừ khỏi điên đảo và các khổ, như trên đầu, lửa đang cháy vậy. Phi Tưởng lại cũng có 8 loại khổ của lửa đốt. Tâm sanh niệm khác; cho nên gọi là sanh khổ. Niệm niệm chẳng dừng; nên nói là lão khổ. Tâm hay phỏng định lo lắng; nên gọi là bịnh khổ. Ra khỏi định thì chết khổ. Cầu định chẳng được, là cầu chẳng được nên khổ. Cầu định chẳng được, tất nhiên có sự chướng; liền giận dữ nên gặp khổ. Tứ ấm tâm, tức là Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

ngũ thạnh ấm khổ; chẳng thể tức là lìa mất các loại (trời) hữu đảnh. Do vậy mà lửa cháy trên đầu. Không vô lậu; cho nên đói khát, khổ sở. Do phải luân hồi lên xuống. Từ “nhà nầy như thế” trở đi; phần thứ 4 có 1 hàng. Tổng kết về 3 cõi đều khổ nạn, không riêng một cõi nào. Tụng về tổng dụ rồi; lúc bấy giờ người chủ nhà ở trước cửa đứng đó; phần nầy có 32 hàng kệ rưỡi; tụng phần thứ 2 về biệt dụ. Biệt dụ nầy lại có 4. Nay tụng làm 3. Đầu tiên có 2 hàng rưỡi. Tụng về Trưởng Giả thấy lửa. Kế đến phần 2 có 13 hàng, tụng về việc xả bỏ bàn ghế đồ dùng, xe cộ thí dụ cho lớn nhỏ. Kế phần 3 ấy có 17 hàng. Tụng về việc cho xe lớn. Hai hàng rưỡi đầu tiên tụng về việc thấy lửa có 3 phần. Một là hay thấy; hai là chỗ thấy; ba là khởi lên việc lo sợ. Trong nầy đều tụng hết.

Đầu tiên người chủ nhà trở đi có 3 câu; tức là nói về người có thể thấy. Bên trên làm rõ chỗ thấy và nay nói là nghe. Dùng việc nghe để thấy cho việc thấy. Nghe tức là từ người khác. Kẻ đứng bên ngoài cửa là chính thức tụng về ta bên trên; tuy có thể an ổn ra khỏi chỗ thiêu đốt. Đứng đó nghĩa là ở nơi pháp thân địa thường hay đoái tưởng đến lòng từ, muốn cứu chúng sanh, chẳng phải nơi đệ nhứt nghĩa, ngồi nơi không ấy. Xưa nói rằng: Mười phương lời nói của chư Phật do Đức Thích Ca nói. “Ngươi có duyên với các con ở trong 3 cõi, căn lành sẽ mất”. Lại nói: Chúng sanh cảm nhận được Phật vì căn cơ của người khác. Nay lại nói rằng: Pháp ấy là Thầy của Phật. Nghĩa là 3 pháp vị vậy. Pháp nầy là Thầy; tức là người khác. Nếu vào trong 3 muội tức có thể thấy cơ duyên. Tam Muội ấy làm cho thấy Phật; nên nói là có người nói vậy. Lại nói rằng: Đại bi là người khác v.v... Từ “Ngươi và các con” trở đi: phần thứ 2 có một hàng và 1 câu; tụng về chỗ thấy lửa.

Hỏi: Người con chưa ra khỏi, do nguyên nhân nào mà vui để vào lại?

Đáp: Hoặc gặp sự phát tâm; gọi là ra khỏi 3 cõi, mà còn trở lại; nên gọi đây là vào. Như người bước chân muốn ra khỏi cửa; liền lại quay ngược. Cho nên nói là đi ra mà còn gọi là trở vào. Lại nữa lý tánh ấy gốc là thanh tịnh; không phải pháp của 3 cõi. Nhơn ấy vô minh; cho nên khởi lên sự hý luận, rồi có sanh tử. Cho nên nói rằng nguyên nhơn trước du hí, lại nhập vào vậy. Việc thiện lớn chưa dính vào; nên lấy tạp nhỏ. Vì vô minh che lấp; nên bị vô trí.

Từ “nghe rồi kinh khiếp vào” trở đi; phần thứ 3 có 2 câu; tụng phần bên trên; tức là lo sợ lớn mà khởi tâm đại bi. Rồi từ “cứu tế” trở đi; phần thứ 2 có 13 hàng là tụng về việc xả bỏ bàn ghế đồ dùng, xe cộ, lại chia làm 2. Đầu tiên có 5 hàng rưỡi, tụng phần bên trên, cứu con chẳng được. Bên trên khai mở thí dụ; trong đó có sự khuyên bảo. Nay hay tụng về sự khuyên bảo ấy. Câu văn khuyên bảo lại có 3. Nay làm rõ ra lại có 3. Đầu tiên 4 hàng rưỡi kệ, tụng phần trên về “ta sẽ nói việc sợ hãi, nghĩ bàn. Kế đến từ “các con vô trí” trở đi; phần 2 có 3 câu; tụng về việc chẳng thọ nhận việc khuyên lơn về đùa giỡn chẳng Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

được. Phần thứ 3 có một câu. Bên trên tụng về việc biến hóa; sau đó mới chỉ bày. Suy nghĩ nói việc lớn. Cái cho biết về thí dụ tức là nói chúng gặp nạn; nên giải bày dạy dỗ. Để chỉ việc nầy có một câu. Phần tụng bên trên về người cha rồi, ý nói từ bỏ cái khổ.

Từ “lúc bấy giờ Trưởng Giả nghĩ rằng” trở đi; phần thứ 2 có 7 hàng kệ rưỡi. Phần tụng bên trên về việc dùng xe, có 4 phần. Một là suy nghĩ về 3 xe; hai là rõ biết về tâm của các con; ba là ca ngợi, tán dương về 3 xe thật là khó có; bốn là nơi lời nguyện của chính các con. Nay tụng đến phần giữa lại có 3 nghĩa. Lược bớt chẳng tụng phần rõ biết trước của các con. Phía trước 3 hàng, tụng về việc suy nghĩ.

Từ “bảo các con rằng” trở đi; phần thứ 2 có 3 kệ khuyến khích, tán thán 3 xe khó có. Bên trên làm rõ chỗ khuyến khích chỉ bày để chứng 3 nghĩa. Nay tụng ấy lại có 3 nghĩa. Tụng chồng lên về việc khuyến khích, thành ra bốn. Hàng đầu tiên tụng về sự khuyến khích. Kế đến nói về xe hươu. Phần thứ 2 có 3 câu tụng về sự chỉ bày. Tiếp đến từ “các con ra khỏi” trở đi; phần thứ 3 có một câu, lại tụng về sự khuyến khích. Tiếp theo từ “ta vì các ngươi” trở đi; phần thứ 4 nầy có một kệ tụng về sự chứng đạo. Rồi “khai nói như thế nầy về các xe” trở đi; phần thứ 3 có một hàng kệ tụng lại bên trên gồm 6 câu. Chạy khỏi, như tụng bên trên về thấy chân lý. Không địa ấy là tụng về chỗ Vô Học (A La Hán). Từ “Trưởng Giả thấy con mình ra khỏi nhà” trở đi; phần 3 nầy có 17 hàng kệ. Bên trên tụng phần thứ 3 dụ cho xe lớn cho các con. Câu văn bên trên lại chia ra làm 4. Một là khỏi nạn; hai là xe hư; ba là cho xe lớn; bốn là được xe rồi, sanh ra vui vẻ. Nay tụng ấy lại có 4. Năm hàng đầu tiên tụng về sự khỏi nạn được vui vẻ. Kế đến phần 2 gồm 3 hàng, tụng về sự hư xe. Phần thứ 3 gồm 7 hàng rưỡi, tụng về việc cho. Phần thứ 4 gồm một hàng rưỡi tụng về việc được xe, nên vui mừng. Cuối cùng 5 hàng đầu tụng về việc các con khỏi nạn, lại có 2. Hàng đầu tiên tụng về việc khỏi nạn. Kế đến tự bảo rằng; phần 2 nầy có 4 hàng, tụng về sự vui vẻ.

Ngồi nơi tòa sư tử có 2 lối giải thích. Một là các con ngồi là được ra khỏi 3 cõi; cho nên không sợ. Hai là chỗ ngồi của Trưởng Giả. Trưởng Giả thấy con khỏi nạn; cho nên chẳng sợ hãi nữa. Đầu tiên ở bên phía ngoài cửa; dụ cho sự lo lắng sợ hãi; cho nên bảo là đứng đó. Nay được ra khỏi cửa liền ngồi, không sợ. Do vậy trong phẩm Phương Tiện nói rằng: Nay ta vui, chẳng sợ, khỏi nạn.

Qua câu văn ấy mà tự thấy vui. Phần thứ 2 có 4 hàng, tụng về việc Trưởng Giả vui vẻ như câu văn.

Từ “rõ biết người cha ngồi rồi” trở đi; phần thứ 2 nầy có 3 hàng kệ; tụng về 2 chiếc xe hư như câu văn.

Từ “Trưởng Giả giàu có lớn” trở lên; phần thứ 3 có 7 hàng rưỡi; tụng bên trên phần thứ 3 là cho xe lớn. Câu văn trên có 2 chương, 2 rộng và 2 sự giải thích. Hợp lại có 6 việc; nay hay tụng làm 4. Chẳng tụng về tâm rộng rãi; chẳng tụng về lối giải thích. Hàng đầu tiên, tụng Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

phần thứ 4 giải thích về xe lớn. Chỗ che đậy gọi là nhà kho. Chỗ ấy cũng còn gọi là chỗ cất chứa. Nơi đó đầy đủ tất cả pháp; gọi là tạng. Mắt, tai, sáu căn đầy đủ tất cả pháp; gọi là nhà kho v.v... Kế đến “dùng các loại vật quý” trở đi; phần thứ 2 có 6 hàng kệ tụng; phần thứ 3 nói về xe rộng lớn. Kế tiếp 2 câu tụng và 2 chương về cánh cửa. Dùng cho xe đẹp nầy chỉ một câu. Phần thứ 3 tụng, phần thứ 2 về xe lớn và chương về cửa ra vào; rồi cho các con, trong một câu. Phần thứ 4 tụng về tâm ban đầu và chương về cửa.

Từ “các con lúc ấy vui vẻ lạ thường” trở đi; phần thứ 4 gồm một hàng rưỡi, tụng về việc được xe vui vẻ, đi khắp bốn phương; leo lên huệ trung đạo. Ngang qua 4 cánh cửa của 4 loại chân lý; đạt đến 41 vị, rốt ráo được cái đức của thường, lạc, ngã, tịnh. Cho nên nói rằng:

hoan hỷ tự tại.

“Bảo Xá Lợi Phất rằng: ta cũng lại như thế” trở đi;

phần thứ 2 có 34 hàng rưỡi, tức là tụng về tất cả các thí dụ vậy. Bốn hàng đầu tụng về hợp tổng dụ, gồm cả 4 ý và kiêm luôn 6 thí dụ. “Ta cũng như vậy” gồm một hàng, tụng chung về Trưởng Giả; nửa hàng bên trên tụng về hợp vị hiệu. Nửa hàng bên dưới tụng về hợp danh hạnh, kiêm luôn ý nghĩa tán thán về cái đức, bảy loại phương tiện hiền thánh trung tôn. Chín loại người cha của thế gian. Tất cả chúng sanh đều là con của ta gồm 1 kệ;

tụng hợp lại 5 đạo; nghĩa ấy kiêm luôn 30 người con. 30

người con ấy là con của nhơn và duyên. Tất cả chúng sanh, tức là những đứa con có nguyên nhơn chính thức. Tam giới chẳng an gồm nửa câu kệ. Tụng về nhà cửa và kiêm luôn ý nghĩa chỉ có một cánh cửa. Các sự khổ đầy dẫy gồm 1 câu kệ rưỡi; tụng hợp lại việc lửa đốt cháy. Hợp tổng dụ xong rồi.

Từ “Như Lai đã lìa khỏi nhà lửa của 3 cõi” trở đi gồm 30 hàng rưỡi; phần thứ 2 tụng hợp lại phần biệt dụ. Bên trên tụng về việc mở bày; chẳng phải chẳng hư. Nay tụng hợp lại, tức là có. Ba kệ đầu tiên tụng về việc thấy chúng sanh vì sanh già v.v... hợp lại thấy lửa là một thí dụ. Câu văn bên trên tụng về thí dụ thấy lửa có 3. Nay hợp lại cũng có 3. Câu kệ đầu tiên tụng bên trên về “Như Lai hay thấy”. Chính là do ở chốn yên tĩnh; nên hay thấy các con trong ngũ trược vậy; tức là hợp lại nghe có người nói.

Kế đến từ “nay 3 cõi nầy” trở đi; phần thứ 2 có một hàng rưỡi; bên trên tụng về chỗ thấy chúng sanh, vì sanh, già, bệnh, chết mà bị thiêu đốt; hợp lại phần 2 để dụ cho chỗ thấy lửa. Từ “chỉ có ta một người” trở đi;

phần thứ 3 gồm nửa hàng kệ; tụng bên trên về việc Phật thấy điều nầy rồi, liền suy nghĩ rằng: Thật khủng khiếp khi vào trong nhà lửa. Rồi lại dạy rằng: Phần thứ 2 gồm 4 hàng, tụng về việc xả bỏ đồ dùng, dụ cho xe và chia ra làm 2. Một hàng đầu tiên tụng về việc xả bỏ đồ đạc nầy.

Bên trên khai mở thí dụ có 3. Nghĩ nói với những người thiếu cơ duyên. Nay một bài kệ nầy lại có 3 ý. Thường là tổng lược; rồi lại chỉ bày gồm một câu. Tụng về việc nghĩ lại, mà chẳng tin nhận, gồm một câu. Tụng về những kẻ chẳng có cơ duyên, gồm lại 2 câu tụng về việc tiêu mất Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

nầy. Hoặc có thể bên dưới, 2 câu tụng về người chẳng căn cơ nầy vậy. Về việc tham trước, đắm nhiễm – bên trên tụng về những người chưa khỏi sanh, già, bịnh, chết, ưu, bi, khổ, não v.v... thì đây là phương tiện. Phần thứ 2 có 3 câu kệ. Tụng về việc hợp lại dùng xe để cứu con được, là một thí dụ. Câu văn bên trên có 4. Nay hay tụng làm 3. Hợp lại cũng làm 3. Lược bớt chẳng hợp, rõ biết tâm của con trước tiên. Đầu tiên dùng phương tiện gồm một câu. Phần tụng bên trên hay dùng trí tuệ phương tiện và muốn nghĩ lại. Từ “vì nói 3 thừa” trở đi; phần thứ 2 có một hàng, một câu. Tụng hợp lại bên trên, phần thứ 3 ca ngợi về 3 xe thật khó có. Rồi từ “những đứa con” trở đi; phần thứ 3 gồm một hàng rưỡi, tụng hợp lại phần thứ 4 đúng với chỗ nguyện. Phía bên trên hợp với 3 thừa; mỗi mỗi đều có 4 câu. Nay tức là tổng tụng. Nếu tâm quyết định thì từ khổ pháp nhẫn rồi, bên trên là quyết định đúng. Phần nầy có một câu. Tổng tụng 3 thừa để đến vị. Sau đó phần phía dưới, đầy đủ gồm một hàng. Mỗi mỗi tụng 3 thừa riêng ra khỏi vị.

Từ “Nầy Xá Lợi Phất! Ta vì” trở đi; phần thứ 3 có 8 hàng. Tụng hợp phần thứ 3 dụ về việc cho xe lớn. Trường Hàng (câu văn dài) chẳng hợp với xe hư, cùng với sự hoan hỷ. Tụng khai; tức là tụng đầy đủ. Nay hợp lại để cho, vui vẻ; chẳng hợp với khỏi nạn, xe xấu. Chạy khỏi, cuối cùng thành ra có 2 câu văn; lại chia ra làm 2.

Năm hàng đầu tụng về việc hợp lại cho. Sau đó 3 hàng, tụng về sự hoan hỷ. Bên trên hợp lại cho có 4; chẳng tụng 2 phần nầy. Nay hợp lại, lại lược bớt. Hay hợp 2 chương về cánh cửa và với chiếc xe to lớn thứ 3. Lại tụng về giải thích nguyên do có xe.

Đầu tiên “ngươi Xá Lợi Phất” trở đi gồm có một hàng. Trước tiên tụng về xe lớn và chương nói về cánh cửa. Câu văn trên do chư Phật thiền định. Kế đến “các con nếu có thể” trở đi; phần 2 có 1 hàng; tụng hợp lại với tâm và chương về cánh cửa.

Bên trên nói về chúng sanh thoát ra khỏi 3 cõi. Kế đến là nói về Thừa (cỗ xe) vi diệu. Phần thứ 3 có 2 hàng; tụng về hợp và chính thức nói về chiếc xe rộng lớn. Bên trên nói tất cả đều cùng một tướng, một loại. Kế đó là vô lượng ức thiên các lực giải thoát. Phần thứ 2 nầy có 3 bài kệ. Tụng về việc được xe hoan hỷ. Tựu chung việc nầy lại có 2. Hai câu kệ đầu tiên làm rõ mỗi mỗi đều được xe lớn. Sau đó dùng nhơn duyên nầy. Phần 2 nầy có 1 kệ và kết lại khuyến khích nên tin. Nay 2 câu kệ đầu nầy nói về ngày đêm. Ban đầu được Phật tri kiến, dùng trí trung đạo thì ánh sáng như một phần của mặt trời. Vô minh ở trong đêm tối. Còn tự chứng được trí trung đạo thì như mặt trời. Từ bi đi vào sanh tử như đêm tối. Thường thực hành 2 pháp ấy; cho nên nói là du hý. Người vào Tam Thừa cùng nhập vào Phật trí. Cho nên nói rằng cùng với các vị Bồ Tát và chúng Thanh Văn. Lại nữa điều nầy làm rõ cho việc tự hành và hóa tha. Tự nhận thừa nầy; cho nên ngày đêm vui chơi. Dùng sự hóa tha nầy; cho nên nói rằng cùng với Bồ Tát và chúng Thanh Văn, hay hóa Tam Thừa và cùng lên thừa (xe) quý báu ấy.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

Kế đến một kệ nói về một thừa, chẳng có 3 nhơn duyên. Đối với 10 phương quốc độ, thật ra chỉ cầu một chứ không có 2. Trừ khi chư Phật phương tiện, liền nói chẳng theo lời. Nói rằng: Bồ Tát nếu chẳng hư xe thì vì nhân duyên gì mà vui vẻ về xe?

Từ “bảo Xá Lợi Phất, ngươi cùng với các người” trở đi; phần thứ 4 có 15 hàng kệ rưỡi; tụng bên trên phần thứ 4, hợp lại thí dụ chẳng hư vọng. Bên trên hợp lại có 2. Đầu tiên đưa ra 2 thí dụ; sau đó hợp lại chẳng hư vọng. Nay thường tụng hợp sự chẳng hy vọng, câu văn lại chia làm 2. Ba hàng rưỡi đầu chính thức tụng về hợp, chẳng hư vọng và chương về cánh cửa. Tiếp theo “nếu có Bồ Tát” trở đi; phần thứ 2 có 12 kệ; tụng về hợp lại sự giải thích chẳng hề hư vọng. Thân Tử (Xá Lợi Phất)

gọi bản tâm nầy dụ cho việc chẳng hư vọng. Người cha vốn muốn làm cho con được ra khỏi; cho nên mới muốn cho 3 xe, mà khi khỏi nạn rồi, cho đến chẳng cho xe nhỏ, lại chẳng trái với tâm trước. Cho nên noí là chẳng hư vọng. Phật tụng về thí dụ nầy tức là làm rõ chỗ chẳng hư vọng; làm rõ được bản hoài của chư Phật; tức là muốn nói một (thừa) mà vì ngũ trược; nên chẳng chịu tin nhận.

Do vậy mà nói rằng 3 trược chướng, rồi liền trở lại nói một lớn; tức là muốn ca ngợi về bản tâm vậy. Nay chương đầu tiên nói về cánh cửa lại chia làm 3. Hàng đầu tiên, định rõ về cha con, làm rõ ý muốn chính là to lớn. Cho nên nói rằng: Tất cả đều là con ta. Cái lý ấy bình đẳng với việc lớn. Kế đến từ “các ngươi” trở đi; phần thứ 2 có một câu kệ làm rõ chỗ nói về 3 thừa, ý là trừ những chướng (ngại). Cho nên nói rằng các ngươi từ xưa các chỗ ấy vây chặt. Kế đến “ta duy nhất, trước tiên” trở đi; phần 3 nầy có một hàng rưỡi nói về chướng ấy trừ rồi, trở lại bản tâm và pháp Đại Thừa (xe lớn). Cho nên nói rằng: nay chỗ tạo tác ấy chỉ có trí tuệ Phật mà thôi. Từ “nếu có Bồ Tát” trở đi; phần thứ 2 có 12 hàng, tụng về hợp lại giải thích 3 ý trước kia. Hai bài kệ đầu, giải thích giống nhau; tất cả là con ta. Lý nầy được bình đẳng.

Kế đến từ “nếu người trí nhỏ” trở đi; phần thứ 2 có 7 bài kệ. Giải thích việc chẳng thể thọ nhận; cho nên nói 3 thừa. Kế đến từ “sự thật nầy chưa” trở đi; phần thứ 3 có 3 câu kệ; giải thích việc sau đó nếu trở lại với việc lớn.

Nay 2 hàng đầu nói: Nếu có Bồ Tát dùng phương tiện 3 Thừa để hóa độ chúng sanh. Tất cả từ xưa nay vẫn là những Phật Tử cùng kết duyên với nhau. Tất cả cũng lại cùng giống nhau về chơn như Phật tánh. Cho nên nói rằng: tất cả đều là Bồ Tát vậy. Từ “nếu có người trí nhỏ” trở đi; phần thứ 2 có 7 hàng làm rõ kẻ trí nhỏ là chướng nặng, chẳng thể tin thọ được. Vì đó mà dùng phương tiện để khai mở ra 3 mà tiếp dẫn. Kẻ trí nhỏ, dùng khổ đế để nói. Thanh Văn đối với 3 thừa thật quá nhỏ. Lại nữa khổ đế là cửa ngõ đầu tiên. Khi chúng sanh tâm hoan hỷ thì gọi đây là có căn bản lâu đời; cho nên vui. Cái gốc ấy là chán sanh tử và tự cầu Niết Bàn. Nay nghe được ra khỏi; nên liền hội họp vui vẻ. Ở trong nầy chính thức làm sáng tỏ việc tạo tác của Tứ Đế, hằng lìa hư vọng. Vô minh thực ra chẳng thật, qua hoặc giúp vào;

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

nên vô minh mới khởi lên. Cho nên nói: vì đó mà hư vọng. Tạo tác của Tứ Đế mà loại trừ được hoặc nầy thì gọi là giải thoát. Thoát đây là ra khỏi từng phần; phần chưa ra khỏi thì trở nên dễ hơn; cho nên chưa tự tại được.

Từ “sự thật nầy chưa được” trở đi; phần thứ 3 có 3 câu kệ, giải thích về những chướng nạn khi tiêu trừ thì gốc gác của tình cảm lại trở lại theo đuổi bản tâm và pháp Đại Thừa. Phật vốn muốn cùng tất cả được giải thoát. Nay ngươi bắt đầu dứt từng phần, không phải là Đại Niết Bàn; với điều nầy chưa được tất cả vậy. Cuối cùng chưa thể gọi là bổn tâm. Cho nên nói rằng: ý ta chẳng muốn làm cho đến diệt độ; nay liền quay lại, làm cho được vô thượng đạo, nhập vào Đại Niết Bàn. Cho đến rốt ráo, gọi là bản hoài của chư Phật. Tất cả giải thoát tức là chẳng tạo ra Diệt Đế. Vô thượng đạo tức là chẳng tạo Đạo Đế. Dùng nhị đế để phá vô tác khổ đế.

Ngày xưa muốn nói điều nầy, chúng sanh chẳng thể kham nổi. Chướng ấy khi đã trừ rồi, liền trở lại nói điều nầy. Phật làm vị Pháp Vương, đối với các vị quyền thật, đều được tự tại. Khai tam nhưng hiểu một thật; há lại có sự hư vọng sao?

Từ “Ngươi Xá Lợi Phất! Ta ấn cho pháp nầy” trở đi;

phần thứ 2 có 65 hàng kệ để khuyến tính lưu thông. Kẻ tin thì tin Phật nói và chẳng nói. Còn khuyến tấn nghĩa là khuyên có thể thông qua chuyện không thể thông. Điều nầy có 2 nghĩa; cho nên nói là khuyến tin. Câu văn nầy chia ra làm 2. Một là tiêu đề của 2 chương. Hai là giải thích. Hàng đầu tiên của tiêu đề là nói và chẳng nói. Như Lai nói pháp ấn nầy, là vì sự lợi ích của thế gian, cho nên mới nói. Chẳng nói có nghĩa là hơn 40 năm ấy chưa hề nói lần nào. 5.000 lần chưa đi khỏi, cho nên nói là chẳng nói.

Kế tiếp từ “từ đây đến kia” trở đi gồm nửa hàng. Tiêu đề chẳng thể thông; cho nên chương ấy cũng chẳng thể thông; chớ có vọng nói tuyên truyền. Kẻ ác nương đây nói thêm; khiến cho rơi vào khốn khổ. Kẻ lành chẳng nói điều sai quấy, mất vui. Nếu đại bi mẫn ác; tức chẳng làm cho thông. Nếu đại bi mẫn thiện; tức có thể làm cho thông. Đây gọi là tiêu đề có thể thông và chẳng thể thông. Từ “nếu có nghe” thuộc về giải thích phần 2, lại có 2 phần. Đầu tiên 8 hàng, giải thích về việc có thể nói và chẳng thể nói. Phần thứ 2 có 50 hàng rưỡi, giải thích về việc có thể thông và chẳng thể thông. Nay 8 hàng đầu làm rõ tướng của Như Lai làm lợi ích thế gian. Thông ấy luận về sự lợi ích của 3 đời. Biệt ấy luận làm cho nhị thừa đi vào lòng tin. Tứ A Súc Bệ (Phật) cho đến quán sát sự lợi ích trong hiện tại. Hội kiến nghĩa là quan sát quá khứ lành để nói. Tin ngươi, nên ta xem vị lai thiện mà nói vậy.

Câu văn phía dưới nói rằng: Nếu tin tưởng sâu xa giải bày thì thấy Phật thường ở Linh Thứu, là ở nghĩa nầy chính trong kinh Pháp Hoa cũng có lần khai mở như vậy.

Như Lai quán rõ biết sự lợi ích của 3 đời; cho nên mới Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

nói. Kẻ trí mỏng chẳng thể hiểu; nên chẳng nói làm gì. Sự giải thích nầy Như Lai nói và chẳng nói.

Từ “kiêu mạn giải đãi” trở đi giải thích về người thực hành thông hoặc chẳng thông; chương nầy lại chia làm 2. Đầu tiên 36 hàng rưỡi minh chứng rằng: Nếu dùng tâm đại bi thì cánh cửa chưa vì người ác mà nói. Đầu tiên chỉ ra những lần ác. Tất nhiên sẽ gợi lên lời ác hủy báng, rơi vào quả báo ác. Cho nên đại bi chẳng thể nói, làm mất giống Phật ở thế gian. Tên riêng là lấy phiền não làm hạt giống của Như Lai, rồi chấp giữ vào cảnh giới tánh nầy. Trong Đại Phẩm dùng tất cả chủng trí để rõ biết Bát Nhã. Ở đây chấp giữ vào nhơn tánh thuần thục nầy để làm giống Phật. Niết Bàn dùng tâm còn tánh lý thì chẳng dứt. Điều nầy chấp giữ vào chánh nhơn tánh làm giống Phật. Nay kinh lại làm rõ việc nhỏ ít thành Phật. Đây là chấp vào nhơn duyên làm hạt giống Phật. Nếu chẳng tin việc lành nhỏ thành Phật thì liền đoạn

Phật chủng của thế gian.

Từ “nếu có lợi căn” trở đi gồm 19 hàng giải thích về sự hoằng truyền kinh điển thì dùng cửa đại bi, vì lành đó mà nói, làm cho chẳng mất đi niềm vui. Phàm là sự hoằng truyền làm cho thông qua việc cần yếu, hòa 2 cửa lại, làm cho điều nầy có thể lành lưu thông riêng ra. Nếu chẳng được như vậy là vọng tưởng tuyên truyền. Câu văn nầy lại chia ra làm 2. Đầu tiên 17 hàng, có 5 cặp 10 cặp có tướng người lành, có thể nói được và hai hàng sau đó tổng kết về việc có thể nói. Đầu tiên thuộc quá (khứ) và hiện (tại) có một cặp. Lợi căn là hiện tại. Trồng việc lành tức là quá khứ. Sự rõ biết mạnh, tức là hiện tại. Thấy 5.000 là quá khứ. Hai là trên, dưới một cặp. Tu từ tức là có sự thương yêu. Cung kính là tôn trọng bề trên. Ba là trong ngoài gồm một cặp. Bỏ ác gần lành là ngoại cầu. Giữ giới như của báu là nội bộ. Bốn là tự hành hóa tha là một cặp. Chất trực kính Phật là tự hành; thí dụ thuyết pháp là hóa tha. Năm là trước sau làm một cặp. Bốn phương cầu pháp, thỉnh việc lợi ích là đầu. Đảnh thọ, chuyên tu là quy về nương tựa v.v...

Từ “bảo Xá Lợi Phất” trở đi gồm 2 hàng là tổng kết. Lòng tin thật nhiều, lược nói chỉ 10 tướng, để chỉ bày phương pháp lưu thông. Hiển từ bi cả 2 cánh cửa, có thể thông và chẳng thể thông là đại ý vậy.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

Giải thích về phẩm Tín Giải

Có người nói rằng: Tín giải gồm 3 pháp. Nghĩa thứ nhứt là vãng hóa tùy theo hóa cảnh hóa. Ngày xưa nói sự to lớn ấy là một vãng. Sau này nói là tùy theo. Cha con gặp nhau tức là rốt ráo. Lại nói rằng: người, trời lành là một vãng. Nói Tiểu Thừa nhỏ nhiệm, Pháp Hoa là tùy theo. Nói Pháp Hoa được thọ ký là rốt ráo. Lại nói: đầu tiên nói Nhị Thừa làm một vãng. Chuyển đổi dạy dỗ lấy đó làm chỗ theo. Pháp Hoa làm chỗ rốt ráo. Lại nói chuyển giáo là một vãng. Qua Phương Đẳng lấy đó làm theo. Ngộ nhứt thừa, lấy đó làm rốt ráo. Lại nói Pháp Hoa làm một vãng. Thập Địa thường giáo hóa làm chỗ nương theo. Cho đến tâm Kim Cang làm cứu cánh. Lại kết với Tăng Na làm một vãng. Trung gian là sự theo đuổi. Được Phật là rốt ráo. Giải riêng từng phần giống như ngọc chẳng thấy quý. Phàm là một vãng (một lần trở lại) thì chẳng phải là bổn hoài. Cứu cánh là tông cực. Nói người, trời Nhị Thừa là một vãng. Có thể chẳng phải là bổn hoài. Ngày xưa nói về lớn; nay lại nói về Pháp Hoa. Cá biệt là rốt ráo, phần kia gọi là một vãng. Nếu Pháp Hoa rốt ráo mà liền thành một vãng, thì người, trời một vãng lại trở thành rốt ráo. Tức là điên đảo lớn. Lại nữa Nhị Thừa là một vãng, thảo am liền bị phá. Ngày xưa lớn ấy là một vãng. Trói buộc châu báu lại bị đập phá. Nếu một phá một mà chẳng phá thì một ấy là một vãng, một phi và một vãng. Lại nữa cha con gặp nhau là rốt ráo. Trước khi rốt ráo, rõ biết về một. Tức là sau đó cứu cánh chẳng còn dùng lại nữa. Nếu sau rốt ráo mà ngộ một, trước rốt ráo chẳng rốt ráo thì mỗi mỗi có hại; nay tất cả đều chẳng dùng. Có người nói rằng: Phẩm nầy là Tích. Thế nào là Như Lai đã thành đạo từ lâu xa cho đến khoảng giữa dừng lại, lại là Tích sao ? Cái nghĩa lý riêng tư nầy là do tại câu văn chẳng rõ ràng. Sao Phật lại chưa nói bổn tích, nào hay dự lãnh. Nếu như gặp được 3 thì ngộ một v.v...

Nay giải thích phẩm nầy. Phàm là căn thì có lợi độn;

hoặc thì có dày mỏng. Nói thì có pháp dụ và ngộ thì có trước sau. Trước thời Pháp Hoa giống như đậu nành. Câu văn nói rằng: Như Lai thuyết pháp lâu dài, còn ta thì ngồi đó thân thể mệt mỏi, tâm lười biếng. Ban đầu nghe nói gọn, động loạn sanh nghi. Khi nghe rộng rồi, 5 vị Phật cũng còn mông lung chưa sáng tỏ. Nay nghe thí dụ lấy làm hoan hỷ lạ thường. Niềm tin phát triển, giải bày thêm ra; nghi ngờ tiêu mất, lý mầu sáng tỏ. Hoan hỷ là thế giới. Niềm tin phát sanh là làm người. Nghi ngờ mất khỏi là đối trị. Lý lẽ được sáng tỏ là nghĩa đệ nhứt. Dùng nhơn duyên nầy; cho nên nói là phẩm Tín Giải. Từ nhỏ kia hay giáo lớn. Ban đầu ngăn chia phàm thành thánh;

mỗi mỗi đều có thứ vị. Phàm là Tiểu Thừa thì tín hạnh từ Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

nghe mà sanh giải. Khổ nhẫn làm sáng tỏ chỗ phát tín tâm; cho nên gọi là hành. Pháp hành trải qua pháp quan sát. Khổ nhẫn làm sáng tỏ nơi pháp phát sanh, gọi là hành. Nếu người tín hành chuyển nhập tu đạo; chuyển ấy gọi là Tín Giải. Pháp hành nhơn vào tu đạo; chuyển ấy gọi là kiến đắc. Lúc nhỏ mong lớn lại đều như điều nầy. Người trung căn nghe nói về thí dụ, đầu tiên là phá trừ nghi hoặc, vào Đại Thừa thấy đạo; cho nên nói là tín. Tiến nhập vào Đại Thừa tu đạo; cho nên gọi là giải. Câu văn lại nói: Nhiều loại quý giá tụ lại, chẳng cầu mà được. Chúng ta ngày nay thật nghe được điều nầy. Dùng sự nghe nơi Phật đạo, làm cho tất cả được nghe. Nghe đầy đủ và nhập vào viên vị; cho nên gọi là Tín Giải phẩm. Bổn Tích ấy là bốn đại đệ tử đã từ lâu vào nơi Đại Thừa và thành tựu Phật Pháp. Tích ấy dẫn dụ cho những người trung căn, chỉ bày chỗ tin hiểu ban đầu. Cho nên gọi là phẩm Tín Giải. Đây là đoạn lành giải. Gần là lãnh lấy nhà lửa và xa là lãnh lấy phương tiện. Câu văn lại chia làm 2.

Một là trải qua ngôi nhà hoan hỷ; hai là bạch Phật để tự trần. Trước là thuần thục nội tâm; kế tiếp là thuần thục sự tôn kính bên ngoài. Lành tốt riêng xưng là Huệ Mệnh. Ba người Ma Ha là thông suốt về luận. Tất cả đều là đại huệ. Biệt luận Thiện Kiết (Tu Bồ Đề) giải không và lấy không huệ làm mệnh. Đây là thuộc về hành. Trong những vị có huệ ấy thì Phật huệ là đệ nhứt. Phật ở nơi

Bát Nhã dùng mệnh nầy để chuyển đổi, giáo hóa. Những người huệ mệnh nầy thuộc về mệnh; cho nên gọi là huệ mệnh. Ba là những đệ tử bị bệnh thiểu; nên chẳng dùng không để thực hành tông chỉ. Điều nầy gọi là giáo vậy.

Ma Ha như trước đã nói v.v... Được niềm vui là do xa nghe phương tiện về 5 đoạn thuyết pháp. Trải qua nơi ngôi nhà hay nghe thuần thục, pháp hy hữu, nghe về 2 loại thọ ký. Hoặc có thể nghe pháp hy hữu thuần thục bốn giai đoạn về việc thấy thọ ký, là đoạn thứ 5. Đây là lý do như từ xưa đã nghe thấy điều nầy; nhưng chưa từng có sự hoan hỷ. Phát tâm hy hữu nghĩa là gần gũi, thuần thục nghe thí dụ nói 4 lần; nên tâm ly hữu phát. Tâm phát cho nên gọi là tín. Dùng sự tin tưởng cho nên nhập vào hoan hỷ vị; tức là ý nói về phẩm Tín Giải.

Từ chỗ ngồi đứng dậy là bên ngoài có chỗ thuần thục cung kính như câu văn. Thí dụ như Thân Tử (Xá Lợi Phất) lại cũng ứng với 3 nghiệp lãnh giải; chuẩn bị cho phía trước có thể giải, rồi bạch Phật, miệng tự nói tự trần. Câu văn nầy chia làm 2. Đầu tiên là Trường Hàng và có 73 câu kệ rưỡi, chánh thức trình bày; nên được giải rõ. Kế đến 13 câu kệ tán thán ân sâu của Phật. Lời giải nầy là do Phật cho nên trước là trần tình, kế đến là ca ngợi. Trường Hàng lại có 2. Đầu tiên là lược nói pháp;

thứ hai là dụ nói rộng ra. Lược nói lại có 2 pháp; nói lược cùng với thí dụ. Thuyết pháp ấy lại có 2. Đầu tiên làm rõ chỗ xưa kia là 3, mà chẳng cầu. Hai là làm rõ chỗ nay tự gặp được một. Trong việc chẳng cầu ứng ấy lại có tiêu đề và có giải thích. Tiêu đề ấy chia ra làm 3. Một là Cư

Tăng Thủ; hai là tục Niên Ngộ; ba là chẳng đắc.

Đầu tiên Cư Tăng Thủ nghĩa là Pháp của ta lạp cao, miễn học và lấy ta làm chỗ dựa. Cho đến việc thay đổi dễ Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

dàng bỏ nhỏ cầu lớn. Vì đời sau mà ngờ vực. Tự kiên định giúp kia; cho nên chẳng cầu. Hai là tục niên dĩ ngộ. Nghĩa là nếu Bồ Tát thì chuyên có trách nhiệm cứu độ chúng sanh nơi con đường lớn. Nay già khô rồi, không có chỗ tín nhiệm; cho nên nói là chẳng cầu. Thứ 3 là chứng được Niết Bàn. Vô vi chánh vị chẳng thể phát tâm lớn. Trên cao nguyên lục địa chẳng sanh hoa sen. Tận vô sanh trí đã lập, không có chỗ nương cầu. Vì sao vậy ? Giải nghĩa về 3 việc chẳng cầu ấy câu văn chẳng theo thứ tự.

Trước tiên giải thích về việc được Niết Bàn chẳng cầu. Kế đến giải thích Niên Ngộ rồi kiêm luôn Tăng Thủ;

hoặc chỉ theo thuyết pháp xưa; tức là tâm dài lâu chẳng hỷ lạc. Giải thích về Cư Tăng Thủ chẳng cầu, lại nói tại chỗ ngồi, rồi được đạo ở tuổi già. Rõ biết về Tăng Thủ là giải thích về chẳng cầu như câu văn.

Từ “chúng ta nay ở trước Phật” trở đi, do lý do giải bày được. Do xa nghe về 5 chương, lược bớt chỗ rộng, mở bày 3 để hiển thật. Cho nên gọi là khánh hạnh.

Hoạch đại thiện lợi là chính thức trần tình được giải bày.

Là gần gũi nghe 4 lần về pháp thí dụ hy hữu mà được khai ngộ. Khai ngộ việc lợi lành vậy. Từ “vô lượng trân bảo” trở đi,; phần thứ 2 là lược nói về thí dụ. Dụ ấy ngày xưa chẳng cầu, mà nay lại tự được pháp hy hữu quý báu ấy.

Từ “Thế Tôn! Chúng con vui nói thí dụ” trở đi là giải rộng phần lãnh giải có khai và hợp với thí dụ. Muốn khai trước phải hỏi ra v.v... Dụ ấy lại có 5.

Một là từ “Bỏ cha để trốn đi” trở đi gọi là thí dụ về sự thất lạc giữa cha con. Gần lãnh nhà lửa là tổng dụ. Xa lãnh phương tiện, lược tụng.

Hai là từ “công tử bị trách” trở đi gọi là dụ về sự gặp gỡ giữa cha con. Gần với nhà lửa nên thấy lửa. Ở xa thì dùng phương tiện ta dùng Phật nhãn để thấy.

Ba là từ “người bên cạnh chạy mau đến rồi trở lại”

trở đi, gọi là thí dụ về sự truy tầm. Gần với nhà lửa, xả bỏ bàn ghế, dụng cụ, xe cộ. Xa thì phương tiện lấy lớn cho nhỏ.

Bốn là từ “từ đây trở đi tâm hay sinh thể tín” là thí dụ về việc ủy thác gia nhập cho con. Đây chẳng phải là gần xa mà là cái ý chuyển giáo nơi Đại Phẩm về cách cho.

Năm là từ “trải qua thời gian trước, người cha rõ biết con” trở đi; đây là thí dụ về việc phụ lo cho gia nhập.

Gần với nhà lửa; nên cho một xe lớn. Xa rời thuyết pháp, ngay thẳng xả bỏ phương tiện.

Lại hợp với phần 4 và phần 5, cùng với 1, có thí dụ phụ. Phía dưới lại làm sáng tỏ cho ý nầy. Ngày xưa sách Tây Phương Vô Lượng Thọ Phật để ví cho Trưởng Giả;

nay thì không còn dùng nữa. Tây Phương Phật là một duyên riêng biệt khác. Phật riêng biệt ấy ở nghĩa ẩn và hiểu chẳng thành tựu. Duyên ấy khác; cho nên cái nghĩa Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

của cha con chẳng thành. Lại nữa kinh nầy trước sau hoàn toàn không có; điều nầy chỉ như nhắm mắt xâu kim. Nay nương vào câu văn để phụ nghĩa. Nếu giải thích về cùng tử thì dùng người nhị thừa gồm nửa chữ pháp làm tiêu đề cho câu văn.

Nếu giải thích Trưởng Giả là vị Lô Xá Na Phật đã đầy đủ pháp môn, thì câu văn không cần nữa. Sao Trưởng Giả lại ở trong nhà, rồi thoát ra khỏi anh lạc và dính mắc vào áo quần. Nương vào châu báu có sự khác biệt với người; chỉ là một. Dụ về Đức Lô Xá Na Phật là ẩn vô lượng thần đức, thị hiện ánh sáng sáu trượng, giữ gìn đồ bẩn, để giả sử cho 3 thừa giáo. Sự ẩn hiển ấy có đặc thù sao cần phải liên hệ với thể khác ? Xá Na ra khỏi chỗ dính mắc, gần với nơi cao sao lại chẳng rõ ? Di Đà ở xa sao lại biến đổi được v.v... Cha con mất nhau; câu văn thí dụ nầy có 4. Thứ nhất khi người con bỏ đi, người cha chạy theo. Thứ hai người cha tìm con dừng lại. Thứ ba người con gặp lại gốc gác. Thứ tư người cha lo lắng suy nghĩ. Bốn giai đoạn ấy mỗi mỗi đều có 2.

Đầu tiên là sự bỏ đi và người cha tìm cầu. Trong nầy tổng thí dụ cho 500 người. Ngày xưa nối kết với Đại Thừa làm cha con. Tìm kiếm, lại thất lạc trôi nổi trong 5 đường; cho nên nói rằng: 10, 20 cho đến 50 tuổi. Qua hình bóng Phật, người con nầy rất là yếu đuối; cho nên nói rằng ấu trỉ. Đã chẳng kết duyên với cõi nầy; cho nên nói rằng: Ở lâu tại nước kia.

Hai là hướng đến gốc gác để trở về. Tổng thí dụ cho 30 người con. Duyên nầy là có sự dính mắc vi tế; cho nên nói là lâu lắm. Duyên ấy trải qua sự khổ nạn; liên quan với lòng từ bi của Phật; cho nên nói rằng gặp gỡ rồi trở lại quê xưa.

Người cha tìm con rồi dừng lại cũng có 2 phần. Một là người cha tìm cầu con chẳng được. Trong nầy tổng thí dụ về vị Trưởng Giả. Từ chúng sanh trải qua không biết bao lâu sau đó, cơ hội gặp lại nhau vẫn chưa được; cho nên nói rằng không được. Hai người cùng ở trong một thành. Ngôi nhà nầy tổng dụ cho ngôi nhà mà ông giàu có ở. Trong đó dụ ông Trưởng Giả đức nghiệp trong ngoài của cải quá nhiều. Khi người con đến ở nơi thành của cha cũng chia làm 2. Một là lý do đến thành. Khi đến, thấy cảnh lửa cháy khổ sở nên sầu não. Từ đó thối chí lớn, muốn quay về. Trải qua nhiều nơi khác nhau nếm đủ mùi cay đắng. Thứ hai là theo cha về thành. Vì sự khổ ấy là cơ hội để thấm lòng đại bi; cho nên theo đến nơi thành của người cha. Người cha nầy mừng vui lo rầu cũng có 2. Một là nhớ lại việc mất con; nên khổ. Hai là nhớ đến việc được lại con; nên vui. Trong tổng dụ nầy chỉ có một cánh cửa. Người con còn bé nên ở trong nhà;

khiến cho người cha lo rầu. Nguyên thủy cửa nhà nầy mở; cho nên người cha vui mừng. Theo câu văn thì đầu tiên đứa con quay lưng và người cha chạy đi tìm. Việc nầy lại có 2. Đầu tiên thí dụ như có người. Rồi 20 người con dụ cho người theo hai thừa. Địa vị Bồ Tát khó rõ thực hành, huống hồ là chuyện nhỏ có thể lãnh thọ. Tuổi nhỏ tức là còn thơ. Xưa nói rằng: nghe pháp ít tức là ấu Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

trỉ. Nếu như vậy, câu văn bên dưới nói dài lớn là ứng hợp với việc nghe pháp nhiều. Nay vì vô minh đầy dẫy che lấp tâm giải bày; tâm ấy không có khả năng giải đáp; cho nên nói là ấu trỉ. Căn lành huân tập nơi kia một ít dục nhiễm và gọi đây là trường đại. Xa lìa người cha trốn đi là bỏ cái lớn; nên gọi là xả. Vô minh che khuất nên nói là chạy trốn. Lấy chỗ sanh tử làm chỗ đi không trở lại. Hỏi: Rời Phật và sau đó chúng sanh khởi lên hoặc.

Còn đây là người cha nầy lìa con; chứ đâu phải người con nầy lìa bỏ cha ? Đáp: Do chúng sanh chẳng cảm Phật, nên mới không còn trên đời. Trở thành người con tự bỏ cha trong nghĩa nầy và ở lâu tại xứ người. Niết Bàn pháp giới là nước của Phật; còn sanh tử ngũ dục là nước của kia.

Muốn cầu ra khỏi mà bị rơi chìm, chẳng thể trở lại được; nên nói là ở lâu. Hoặc trong 10 cõi trời; 20 cõi loài người; 50 trong 5 đường. Cho nên một con người phải chạy quanh trong nhiều đường đó và gọi là lâu dài. Hai là hướng về quê hương mà trở lại. Chữ ấu nầy có 2 nghĩa.

Nghĩa thứ nhất là vì si mê nên hẹp hòi, nhỏ nhặt. Thứ hai là chưa gặp khổ; nên chưa biết trở về. Thí dụ về kết duyên là sau nầy. Chỗ khác giải rằng: Vì còn nông cạn, ngu si; nên chưa quay về. Lại có phước mỏng; cho nên bị chìm; do vậy chưa quay về. Nay nghiệp lực huân tập vào chỗ tối tăm và đã rõ đường về. Gặp khổ, mất vui mới nhớ nghĩ, tìm cầu ra khỏi nơi nầy; cho nên đã 2 lần cúi đầu trước Phật. Đây gọi là hướng về quê hương của cha mình trong sự chậm chạp. Câu văn bên trên nói rằng: Nếu người gặp khổ, mới nói Niết Bàn. Nếu dùng đường lành của trời người thì chẳng thể cảm được nhơn duyên nhà Phật. Ở trong 3 cõi chẳng hề thấy Phật như người cha là cùng. Chẳng được ra khỏi; nên lại gọi đây là cùng. Tám khổ, lửa đốt cháy; cho nên nói là khốn đốn. Rong ruổi 4 phương, lấy sự tìm cầu ăn mặc. Xưa nói rằng: Người trời giữ 5 giới và thập thiện; mỗi mỗi đều có nhơn và quả. Do đi 4 nơi tìm cầu đồ dùng cho chính mình. Lại trong 4 loài ấy tìm kế sinh nhai như đồ ăn, áo mặc.

Câu văn tiếp theo nói: Trong 130 kiếp, nay lại được thấy một lần. Khi ở trong những kiếp kia chẳng hề chẳng có nhơn quả của trời người; nên chẳng thể cảm được Phật. Cho nên biết rằng điều lành nầy; chẳng là cơ hội để gặp Phật. Nay Phật lại chưa ra đời, mà kẻ phàm phu với thân người, thọ tâm Pháp và khởi lên 4 chỗ thấy. Ở trong ấy cầu đạo chơn chánh như cầu ăn uống. Cầu trợ đạo như cầu y phục. Muốn xa khổ, cầu chơn lý, vì đó hóa duyên. Khi Phật mới ra đời, được thành đạo trước cả những ngoại đạo; tức là nói ở ý nầy. Trong Đại Kinh nói rằng: Quán sát tứ phương dụ như tiêu chuẩn của Tứ Đế; điều nầy có thể rõ biết được.

Dần dần ra đi, gặp hướng trở về quê cũ. Làm rõ chỗ xa lánh khổ sở; hy vọng thoát khỏi chỗ tà và cầu được Niết Bàn. Chỉ trừ ý chính, lại mong gặp Phật. Cho nên nói rằng: gặp phương hướng vậy. Quê xưa như trên đã nói.

Câu văn phía dưới thì làm rõ thành quách, nhà cửa và sao lại phân biệt ? Tất cả Phật pháp đều là quê hương.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

Nghĩa nầy ý nói về thành kia có một chút kín đáo. Dùng đoạn đức Niết Bàn để phòng ngừa những việc xấu ác, giữ lấy làm thành. Xá đây cũng có nghĩa là gần gũi, thân thiện. Đồng thể đại bi chính là Xá (nhà cửa) vậy.

Từ “người cha trước đến tìm con mà chẳng được” trở đi; phần thứ 2 cầu con dừng lại; dụ nầy lại có 2. Đầu tiên là thối lui từ chỗ lớn và sau đó tìm cầu cơ hội; nhưng chẳng gặp. Vì chẳng gặp; cho nên nói là không được. Điều thứ 2 là dừng lại ở thành. Chẳng phải vì một đứa con đã bỏ hoang phế gia nghiệp. Thí dụ nầy dụ cho Phật chẳng vì một nơi chẳng có cơ duyên mà phế bỏ bố thí, giáo hóa những nơi khác.

Xưa nói rằng: Sau 2 vạn Đức Phật và trước thời Đức Phật Thích Ca. Hai cột thời gian ấy dừng lại. Nay trong nghĩa nầy có thể rõ. Khi dừng lại ở quê hương, nhà cửa tất cả đều chẳng thể dùng được. Nay lấy phương tiện hữu dư độ làm quê hương. Tại đồng cư thật báo độ, dừng lại ở chỗ 2 khoảng thời gian ấy; lấy hữu dư Niết Bàn làm thành. Trụ ở trong Niết Bàn nầy gọi là dừng. Nơi nầy chính là nhà. Tạo ra sự hơn thua cả hai. Thua ấy giống như Thanh Văn; thắng ấy giống như Bồ Tát. Con người đoạn ngũ thông hoặc thì cùng sanh vào nơi nầy.

Tất cả đều là Bồ Tát. Phật là bậc cao cả hơn. Thuần là gia nghiệp Đại Thừa, dạy cho việc tu học. Khoảng giữa dừng lại, đối với việc nầy là cơ duyên để con cùng ở chung. Chẳng phải cái nghĩa giữa đường mà gặp được. Nhà cửa, thành ấp; tất cả đều rõ ràng. Thật giàu ấy nghĩa là thật tướng hoàn cảnh của gia đình. Đầy đủ vạn đức; gọi là giàu có. Năm độ phước đức; gọi là tài bảo. Hướng dẫn tất cả Ma Ha Diễn (Trí) gọi là vô lượng. Vàng, bạc, châu báu v.v... là Đại Thừa 37 phẩm trợ đạo. Điều nầy nghĩa là Trưởng Giả rất giàu có. Của cải tràn đầy; nghĩa là trong ngoài đều nhiều. Nhiều lúa gạo gọi là lẫm (đồ chứa); nhiều đồ vật; đó là kho. Lẫm (chỗ chứa) dụ cho Thiền Định. Thiền sanh ra 183 vị. Kho ấy dụ cho thật tướng. Có khả năng sinh ra 18 không trí tuệ. Của riêng là giàu; bên ngoài phơi ra là có. Đây tượng trưng cho ý nghĩa của ruộng vườn, nhà cửa vậy. Nô Bộc có nghĩa là phương tiện tri kiến Ba La Mật; tất cả đều đầy đủ. Cong vẹo tùy theo căn cơ; gọi là sự và lý. Vị nầy lại có nhiều nô bộc là nói về địa vị. Ví như Nhị Thừa cùng với Thông, Giáo Bồ Tát; biệt giáo 30 tâm; tất cả đều giống như nô bộc. Biệt Giáo, Viên Giáo Thập Địa như đại thần. Thập (Hồi) hướng như Tá (tướng). Thập hạnh như Sứ (giả).

Thập trụ như Dân. Cảnh giới đầu tiên vào Phật, tựa như chỗ kia đối với vị khách ấy không phải là không có vua, dân. Tuy được làm dân, có thể sánh với sứ (giả) và tá (tướng). Điều nầy dụ cho sự thông suốt xa xôi. Thập hạnh trải qua tu tập các pháp riêng biệt. Đủ loại rong ruổi đó đây như vị đi sứ. Thập hồi hướng sự lý đều sâu xa và thân cận gần gũi như vua gần với tá (tướng). Thập Địa chính là cốt lõi việc hành hóa của Đức Phật. Hàng ma, chế ngự địch thủ giống như các vị cận thần. Một tâm 3 quán giống như voi, chuyên chở Viên giáo Đại Thừa.

Kế đến lần lượt 3 quán giống như ngựa, vận chuyển Biệt giáo Đại Thừa tức là không bị bẻ gãy, không quán ấy giống như trâu; chuyên chở Thông giáo và Đại Thừa.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

Pháp bẻ gãy và quán tự thực hành, giống như hươu, dê; chuyên chở các pháp Nhị Thừa. Vô số có nghĩa là quyền thật các pháp tất cả gọi là Xe. Xe ấy quyền, thật, trí, quán gọi là xe voi, xe trâu, xe dê. Chẳng phải là những giáo pháp quá nhiều. Quán trí lại cũng vô số. Ra vào có nghĩa là hai nhưng chả phải là hai thì gọi là vào. Chẳng phải là hai mà là hai; nên nghĩa là ra. Lại nữa chẳng phải hai mà là hai; nên gọi là vào. Hai mà chẳng phải hai; nên gọi là ra. Vô lượng trở lại một, gọi là nhập. Một trong vô lượng gọi là ra. Dùng hóa tha gọi là ra. Dùng tự hành, gọi là vào. Tạo ra pháp, làm lợi ích chúng sanh gọi là tức. Hóa công trở về với chính mình gọi là lợi. Cho đến các xứ kia. Kia đây là ở 3 nơi chẳng phải đạo qua được Phật đạo. Tức là ở nghĩa nầy. Chỉ có pháp tánh là nước nầy vậy. Khách thương buôn bán cũng nhiều. Các Bồ Tát giống như những thương nhơn. Lại hay vào ra 3 nước để cầu pháp lợi; cho nên nói là nhiều người. Ở nơi đất nầy.

Bồ Tát qua lại nơi kia để nghe pháp. Những Đại Sĩ ở phương kia, đến đây nghe kinh; qua lại làm lợi ích. Lại ứng, hóa gồm 2 thân; như khách buôn. Dùng pháp thật để vào nơi 3 cõi, hóa ra nhiều lợi ích cho chúng sanh khiến cho trở về với pháp thân và gọi đây là thật nhiều.

Giống như người đời làm cho kia sanh ra tài sản và sinh mạng. Lại tự mình cùng sanh. Lúc ấy gã cùng tử đi đến làng khác. Đến lần thứ 3 thì đứa con trở lại gần gũi với người cha. Dụ nầy lại có 2 nghĩa. Một là đi tìm cầu cơm ăn, áo mặc; hai là đến thành của người cha ở. Đầu tiên hợp, rồi thối lui đại thừa. Gặp những sự khổ, trong thâm tâm khởi lên sự chán nản, muốn cầu ra khỏi, giữ lấy lý lẽ và chẳng ở trong ấy. Cho đến khi trưởng thành thì tà ty. Nhơn tà ấy mà huệ trải qua, tâm dễ dàng có thể nhập vào chánh và đây là lý do để cầu xuất thế làm cảm hoài chư Phật. Quan sát ngũ ấm là chỗ chứa chấp (làng ấp). 12 nhập ấy là ấp; 18 giới là quốc gia. Trải qua những nơi nầy để tìm cầu chân lý; gọi là cầu ăn uống. Hai là theo đến người cha trở về rồi dừng lại. Đây là chính hướng mà người cha dừng lại ở nơi thành. Khi cảnh khổ ấy cũng làm cơ duyên cảm đến lòng đại bi của Phật; nên gọi là đến thành. Thành ấy tức là Niết Bàn. Niết Bàn nầy qua hơn nữa, chúng sanh tập giải; có thể được ý nghĩa của Niết Bàn. Cho nên nói rằng: đến thành.

Từ “người cha khi nào cũng nhớ nghĩ đến con” trở đi; phần thứ tư tức là người cha lo lắng nhớ nghĩ đến con. Trong thí dụ nầy lại có 2 phần. Một là nhớ nghĩ về đứa con thất lạc; nên khổ sở; Như Lai từ xưa đến nay hằng nhớ đến con cái có cơ duyên lớn cho nên nói lúc nào cũng nhớ nghĩ về 5 đường trong hơn 50 năm ấy.

Khai hồn ra khỏi A Tu La; cho nên nói là dư. Chưa hề nói nghĩa là chưa hề hướng đến phương tiện hữu dư độ.

Cận thần, tướng tá, sứ giả, nhân dân được nói ở đây là cơ duyên của người con nầy vậy. Lại nữa sau khi xuất hiện ở đời từ xưa đến nay nói Hoa Nghiêm, Phương Đẳng, Đại Phẩm những chỗ ngồi ấy chưa hề hướng về các Đại Sĩ để nói cho Thanh Văn; đây chính là đứa con của Đại Thừa; tức là chẳng phải Phật Tử; nên chẳng giải nghĩa Phật Pháp. Hoặc như kẻ câm ngọng; hoặc như hoa dính nơi chỗ ngồi. Hoặc cho bát nổi trôi, đủ loại chẳng Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)

đuổi theo kịp. Tâm khắc khoải hối hận, từ xưa chẳng khuyến khích giáo hóa. Làm cho chẳng theo lời dạy, mà bỏ đi nơi khác. Nhớ và giận con chẳng rõ nghĩa ân đức, ta là người thân của nó. Bên trong giống như Đức Phật hối hận chẳng khuyên bảo để vào được bên trong, để phải chạy theo sứ mà làm mất đi chỗ giải bày chân thật; hận cho cái vô tâm nầy, chẳng siêng năng, ý chí cứng cáp, mà mải mê chạy khắp chẳng hề trở lại; cho nên nói là hối hận vậy. Tự nghĩ rằng mình già nua tức là thời gian hóa độ đã xong, chẳng truyền pháp lớn cho người nữa; như cây già khô không sinh ra trái vậy. Hỏi: Khi pháp thân biến hóa, các Bồ Tát tất nhiên là kham nhận sự bổ xứ, sao lại phải lo rầu ? Đáp: Pháp thân biến hóa, gốc ấy chẳng phế bỏ. Ai nói về việc già suy; điều nầy chẳng phải là chỗ luận bàn.

Nay làm rõ chỗ hóa thân và quyến thuộc ấy lại có 2 loại. Một là pháp thân Đại Sĩ; tướng nầy ảnh hưởng. Tích ấy là chỉ có một con và Bản ấy hoặc là vị Thầy. Lại nữa chẳng hề nghĩ đến chuyện già suy. Hai là cùng ở với phàm phu, như từ khi mới hóa Phật, mới phát đạo tâm; gọi đây là đứa con. Con ấy kế thừa gia nghiệp của cha, làm cho gia tộc chẳng mất. Nếu Thân Tử (Xá Lợi Phất) được thọ ký và quyết làm Phật Hoa Quang thì một phương giống Phật luôn luôn tương tục chẳng gián đoạn. Đại Thừa gia nghiệp tương tục truyền thừa. Nếu Thân Tử chẳng thể hóa hiện cơ duyên; tức là gia tài giáo pháp của Đại Thừa trong hiện tại không có người để phó chúc. Đời sau giống Phật ở yên, già suy cùng phấn chấn nằm ở điều nầy. Lại suy nghĩ rằng: ta nếu được con và hai là nhớ nghĩ đến khi được con chắc là vui lắm. Có thể có cơ duyên độ được; cho nên nói là được con. Cùng với lời thọ ký của Phật, gọi đây là nắm giữ gia tài pháp bảo; gọi đây là bản tâm và lại nói là niềm vui lớn. Lãnh lời tổng thí dụ bên trên xong.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú Quyển Sáu (Phần trên - Hết)

Dịch xong phần trên vào ngày 22 tháng 6 năm 2010 tại chùa Viên Giác Hannover - Đức quốc nhân mùa An Cư Kiết Hạ - Phật lịch 2554. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 6 (Phần trên)