Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú

Quyển thứ 4

(Phần trên)

- Thiên Thai Trí Giả Đại Sư giảng - Sa Môn Thích Như Điển – Phương Trượng Chùa Viên Giác – Hannover, Đức Quốc dịch từ chữ Hán sang tiếng

Việt.

- Bắt đầu dịch phần nầy tại Chùa Linh Sơn Detroit – Hoa Kỳ ngày 22 tháng 4 năm 2010.

Từ „nhĩ thời Thế Tôn cáo Xá Lợi Phất! nhữ dĩ ân cần tam thỉnh khởi đắc bất thuyết“ trở đi. Nói rõ rộng ra là: khai ba hiển một. Phàm câu văn của 7 phẩm rưỡi lấy làm ba. Một là vì kẻ thượng căn mà thuyết pháp. Hai là vì người trung căn nói thí dụ và ba là vì người hạ căn nói về nhơn duyên những đời trước. Lại còn có tên là Lý Sự hạnh. Ví dụ như Đại Phẩm lại cũng chia làm 3 căn cơ như vậy v.v… Ở đây giản lược lại trong 10 nghĩa. Một là có thông có biệt; hai là có Thanh Văn, không Thanh Văn; ba là hoặc hữu, hậu bạc; bốn là căn chuyển, chẳng chuyển; năm là căn có ngộ, không ngộ; sáu là lãnh giải, không lãnh giải; bảy là được thọ ký, không được thọ ký; tám là sự giác ngộ có sâu, cạn; chín là sự lợi ích có quyền, thật; mười là chờ thời và không chờ thời.

Đầu tiên là làm rõ nghĩa chỗ thông và biệt. Chữ biệt ấy là việc thuyết pháp. Thông ấy gồm đủ có ba. Giống như hoa Ưu Đàm hiện ra một lần vậy. Tức là nói về thí dụ. Nếu ta gặp chúng sanh, dạy dỗ cho nên Phật đạo;

đây ý nói về nhơn duyên. Phần giữa của biệt, gọi là nói thí dụ. Phần thông lại cũng có ba. Ta trước chẳng nói, đều là hóa Bồ Tát cả. Lại hợp dụ chỉ một thừa; nhưng do phân biệt nói làm ba. Tức là thuyết pháp ở nơi 2 vạn ức Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Phật, thường hay giáo hóa ngươi. Đây tức là nói về nhơn duyên. Nếu nghĩa của câu văn nầy thuộc về thuyết pháp, thì có thể nhận Trưởng Giả; nhưng khi nghe rồi, liền sợ vào ngôi nhà lửa; cho nên được cứu khỏi. Đây cũng nói về nhơn duyên. Phần cuối của biệt là nói về nhơn duyên của đời trước. Phần thông lại có ba. Lúc đến giờ Niết Bàn thì chúng lại thanh tịnh, làm cho sâu vào trí huệ Phật. Đây là thuyết pháp. Có một vị Đạo Sư nói về thí dụ nầy. Rồi tạo ra 3 lần nghĩa là từ nhiều, từ chánh, từ giản lược và từ một bên, muốn làm cho tên gọi chẳng lạm dụng mà mỗi mỗi đều có một ý riêng.

Hỏi: Ba lần ấy có 3 loại người. Một lần thông ấy có 3 cách nói và một cách nói đủ 3 căn chăng ?

Đáp: Pháp nói chẳng dừng lại ở bên trên hay giữa phía trên, lại có giữa phía dưới. Từ chánh, lược và bên cạnh; cho nên nói là dừng lại ở bậc thượng căn. Ngoài ra

2 vòng kia cũng lại như vậy. Hai là rõ chỗ có Thanh Văn và không có Thanh Văn.

Nhà lửa ấy nhất định có những vị Thanh Văn đang thực hành. Nếu nói rằng không có thật, quyền sao lại có chỗ tương ưng. Mở con đường lành; nhưng giải thích là không thực hành Thanh Văn. Dẫn dắt đến Tam Thừa, nghiệp đầu chẳng gặp được pháp. Bên ngoài kẻ phàm phu rõ biết đây là Nhứt Thừa. Chắc rằng có Nhị Thừa dụ cho sự chấp chặt vào quả nhỏ. Kinh cho thấy rõ là có quyền. Cả 2 bên đều chấp vào biên kiến; nên làm mất ý nghĩa của kinh. Nếu ở người định thì kinh nào nói là không có đệ tử Thanh Văn, thường hay hóa làm Bồ Tát. Nếu không có định thì ai là người vào hóa thành ? Lại chẳng có 3 ấy có thể cùng quyền có thể dẫn đến nơi chốn. Nếu nói rằng thật ấy là có quyền là chỗ dẫn đến thì ở nơi thật lại có chứa đến 3 Tạng Phật. Lại lấy quyền làm 3 Tạng Phật để chỉ dẫn. Nếu thật ấy chẳng có Phật nầy thì lại có quyền Phật. Với ý gì mà chẳng cho có quyền nơi Thanh Văn và không có thật nơi Thanh Văn ? Nghĩa nầy chẳng lấy đó làm thí dụ. Thật ấy có đoạn giới nội hoặc; gọi đây là thật, mà quyền ứng hiện.

Ở nơi nào có đoạn giới hoặc Phật mà có quyền Phật tương ưng với Phật nầy ? Bây giờ làm rõ chỗ có không thuộc về bất khả biên chấp.

Nếu từ vị Trưởng Giả có thật trí đến xem; tức là chẳng có khách làm người. Cuối cùng căn tánh của gã cùng tử, liền vì đó mà làm người. Theo luận về Pháp Hoa có 4 loại Thanh Văn. Một là quyết định; hai là thương mạn; ba là thoái đại và bốn là ứng hóa. Hai loại phía trước chưa thuần thục, chẳng được thọ ký. Nếu nương vào kinh nầy lại có đến 5. Một là lâu dài luyện tập việc nhỏ và bây giờ đã thuần thục ở đạo, khi nghe dạy về

Tiểu Thừa thì chứng quả. Theo như luận nầy, đây là Quyết Định Thanh Văn.

Hai là căn bản có tích chứa công đức tu hạnh Bồ Tát mà giữa đường lại mệt mỏi với sự sanh tử nên bỏ lớn Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

trở về nhỏ. Trong Đại Phẩm gọi đây là biệt dị thiện căn. Phật chẳng thành ở con đường nhỏ mà nói giáo lý bậc thấp. Giáo lý vi tế ấy đoạn trừ nội kết và lấy quả. Đây là thối tâm nơi đại và lâu dài tu tập nơi Tiểu Thừa và gần gũi với giáo lý; nên dễ giác ngộ. Như luận nầy nói rằng thối Bồ Đề Thanh Văn. Điều thứ 3 cũng như điều hai nầy. Chư Phật và Bồ Tát bên trong thì mật, bên ngoài là hiện. Thành tựu tiếp dẫn, làm cho vào con đường lớn. Như luận nói: Đây là ứng hóa Thanh Văn.

Bốn là nếu thấy quyền, thật đủ hai loại, hay ra khỏi sanh tử, vui nơi Niết Bàn, tu trì giới định huệ. Chỗ nhỏ nhiệm của quán huệ chưa vào được; giống như địa vị còn thấp, chưa có chỗ được. Nghĩa là việc chứng quả.

Đây được gọi là: chưa đắc chỗ chưa được; chưa chứng được chỗ chứng. Như trong luận nói: Đây là Tăng

Thượng Mạn Thanh Văn.

Năm là Đại Thừa Thanh Văn. Dùng Phật đạo để nghe và làm cho tất cả đều nghe. Từ quyết định và thối Bồ Đề hai loại ấy. Nghĩa là có Thanh Văn. Nếu từ cái lý của Đại Thừa, không giam hãm vĩnh viễn nơi hóa thành, chung quy đến bảo sở. Thật đây liền như thế; tức là không có quyền; cho nên không có Thanh Văn.

Còn Tăng Thượng Mạn nghĩa là chưa nhập vào địa vị, tức là chẳng phải thật; lại chẳng phải ứng hóa; cho nên chẳng phải quyền. Nếu được ở ý nầy thì chẳng có nóng, lạnh, sao lại còn khổ não mà tranh tụng. Lại nữa cuối cùng là Đại Thừa Thanh Văn. Theo luận nầy thì có, không ấy là do quyền tạo ra sự ứng hóa. Bên ngoài hiện ra Tiểu Tích mà bên trong lại chứa đức lớn. Nghĩa là chẳng có Đại Thừa Thanh Văn. Từ tự hành phát tích và hiển lộ cái gốc gác; tức là nói: có Đại Thừa Thanh Văn. Bây giờ là mở 3 hiển 1 là ý chánh. Vì quyết định thối Đại Thanh Văn làm cho thành Đại Thừa Thanh Văn. Tự hành liền lập được; tức là hay hóa ứng Thanh Văn. Nếu được ý nầy; tức là đạt được hữu vô vậy.

Đệ tam hoặc hữu hậu bậc theo Ngài Diêu thì 3 căn được quả nầy rồi, nhìn thấy chỗ vô sanh. Cái lý của vô sanh thì đây là một. Cho đến khi ra khỏi quán, duyên vào 3 lời dạy, liền khác. Đương nhiên sự khác biệt của 3 lời dạy ấy là cái lý của vô sanh nằm nơi hoặc. Nghĩa là lời dạy ấy làm cho 3 lý kia há dụng được một. Lại nữa sẽ có một lý và hoặc ấy nằm nơi 3 lời dạy. Lý ấy tức là một lời dạy, chắc sẽ được 3. Thời gian dụ dự của lý giáo, trở lại việc được mất. Dùng lý của hoặc để dạy cho điều nầy sẽ có được nghĩa. Dùng giáo của hoặc để lý giải điều nầy, sẽ có sự mất đi ý nghĩa. Người thượng căn dùng lý; hoặc ấy chỉ cho nhiều tình. Đầu tiên nói pháp thuận theo đó và được giác ngộ. Kẻ hạ căn dùng giáo; hoặc ấy lý tình nhiều, khi nghe thuyết pháp không đủ ba. Ngược lại sự lo toan nầy làm cho 3 việc nghe ấy được liễu giải. Kẻ trung căn ở giữa 2 việc ấy; khi nghe pháp chẳng ngộ và khi thí dụ lại rõ. Nay giải thích về 3 căn nầy chưa đầy đủ hẳn. Ba người nầy dụ dự những gì về lý và giáo ? Nếu hồi hoàn trở lại cái lý của Tiểu Thừa thì giáo ấy liền nghi hoặc chưa biết. Bên trên chẳng phải là quả đầu tiên của Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

người đoạn trừ kết hoặc. Nếu trở về lại với lý, giáo của Đại Thừa thì chắc hẳn với Đại Thừa luôn còn khác biệt. Cái gì có thể gặp được với Tiểu Thừa, mà nói lời do dự sao? Hoặc lấy Tiểu để mê hoặc Đại hay dùng Đại để mê hoặc Tiểu. Như phía trước chưa chỉ ra chỗ lầm của phương tiện; làm sao nói chuyện du quán, xuất nhập. Sự do dự ấy là do nơi chưa an. Cho nên sự trù trừ do dự ấy liền sanh ra nghi ngờ và chấp trước. Không phải lúc bắt đầu hay ngày nay. Nếu trước có động và chấp vào đó thì sanh ra nghi ngờ. Khi nghe thì khai 3 hiển 1; tức là lãnh hội được; làm sao lại có chuyện lo sợ sanh nghi. Đến lui vô cùng; cho nên chẳng dùng đến lời giải nầy.

Bây giờ nói rõ về căn, có lợi độn. Tất cả đều luận về căn tánh Đại Thừa. Hoặc ý ấy có dày mỏng; ấy là nói riêng biệt về hoặc. Tức là có 4 câu. Một là hoặc ấy nhẹ mà căn là lợi căn. Hai là hoặc ấy nặng, mà căn là lợi căn.

Ba là hoặc ấy nhẹ và căn ấy độn. Bốn là hoặc ấy nặng, căn ấy độn. Nếu biệt hoặc nhẹ và đại căn lợi thì lúc nghe đầu tiên liền ngộ. Nếu hoặc ấy nặng, căn ấy lợi; khi nghe lại thì sáng ra. Nếu hoặc ấy nhẹ, căn ấy độn, sau 3 lần nghe mới quyết định. Trong 4 câu ấy chỉ có 3 lần nghe là chẳng có thể được giác ngộ. Dừng lại sự kết duyên với chúng sanh chăng ? Hoặc có thể đầu tiên 2 câu ấy căn và lợi giống như là Thượng Căn. Hoặc có thể ở giữa 2 câu ấy là trung, hạ căn v.v...

Lại nữa ở phẩm đầu, vô minh có 3 loại. Sự che đậy ban đầu, ở vào Trung Đạo. Nếu là lần đầu thuyết pháp đối với bậc thượng căn thì 3 loại vô minh trong một lúc đều hết. Khai mở tri kiến Phật, nhập vào Bồ Tát vị và được thọ ký Bồ Đề. Kẻ trung căn thì đoạn lìa 2 loại vô minh nặng. Kẻ hạ căn thì đoạn trừ một loại nặng: kế đến lúc nghe nói về thí dụ, trung căn đoạn 3 loại nặng hết sạch, khai mở tri kiến Phật vào địa vị Bồ Tát và được thọ ký. Kẻ hạ căn tiến đến đoạn trừ 2 loại nặng. Kế đến là nghe nói về nhơn duyên. Hạ căn đoạn trừ 3 loại nặng hết sạch, khai mở tri kiến Phật, nhập vào địa vị của Bồ Tát. Ví như Tiểu Thừa 16 tâm chưa đầy đủ thì chưa được gọi là Sơ quả. 16 tâm đầy đủ thì gọi là Tu Đà Hoàn. Thứ tư là làm rõ chỗ chuyển căn và không chuyển căn. Ngày xưa nói rằng: Kẻ thượng căn đầu tiên nghe thuyết pháp liền tỏ ngộ, rồi kẻ trung căn chuyển đổi giống như thượng căn. Người hạ căn tiến dần lên trung căn. Nếu lúc nghe nói thí dụ thì kẻ trung căn sẽ thành thượng căn; liền đó có thể ngộ được. Hạ căn thành thượng. Kế tiếp khi nghe nói về nhơn duyên thì kẻ hạ căn cũng giống như thượng căn, liền đó được tỏ ngõ. Nếu được như vậy, tức là chuyển hạ thành thượng. Khi nghe nói về nhân duyên, tất cả đều là thượng, vì là lợi căn nên liền đều nhau. Còn cái nào được gọi là độn căn thì chờ nghe nói về nhân duyên. Nếu chuyển thành thượng căn, tức giống như bên trên, liền ngộ. Nếu điều nầy chưa ngộ được; giống như giữ lại tên gọi là độn. Tức nghĩa là chẳng chuyển được căn. Ví dụ như Thân Tử (Xá Lợi Phất) một lần nghe Mục Liên và nói cho nghe lại giống nhau, được chứng sơ quả. Nếu cả hai đều là lợi căn thì chẳng có chỗ ưu, kém. Như vậy thì gọi là lợi độn, nghĩa chuyển căn ấy không thành. Phàm chúng sanh, tâm thần bất Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

định, gặp duyên ác thì sẽ bị chuyển lợi thành độn. Gặp duyên lành thì sẽ chuyển độn thành lợi.

Đời trước gặp được Phật, nghe pháp, tự đó có thể chuyển từ hạ, trung lên bậc thượng. Tất cả đối với việc nghe pháp đều được giác ngộ. Tự mình chuyển đổi từ hạ lên bậc trung là khi nghe nói thí dụ đến chỗ rõ bày. Bậc hạ ấy là chẳng thể chuyển 3 lần được. Như ở đây việc chuyển căn chẳng đồng, như lối giải thích xưa. Giống như cỡ con dao chặt cây; những kẻ lợi căn thuộc về bậc nhứt, trung căn thuộc bậc hai và kẻ độn căn thuộc bậc ba. Được gọi là lợi, độn nghĩa là chẳng đốn mất cây; nơi ấy giống nhau.

Hỏi: Ba căn nhập vào địa vị Sơ Trụ có giống như lợi, độn chăng ? Đáp: Chơn tu thể hiển, tức là chẳng có sự sai biệt. Hỏi: Nếu vậy thì Sơ Trụ trở lên lại khởi duyên tu, có ưu khuyết chăng ?

Đáp: Người mà đồng với ngôi vị thì không có chỗ hơn thua. Chơn tu thể dụng thì chắc rằng có chỗ sai khác.

Điều thứ năm là làm rõ chỗ ngộ và không ngộ. Trong kinh đa phần cho thấy rõ rằng Bồ Tát là những bậc Thượng căn; Duyên Giác là Trung căn; Thanh Văn là Hạ căn. Nếu nói Bồ Tát là Thượng căn thì chỗ nghe pháp của Duyên Giác cũng ngộ được; chỗ nói thí dụ cũng lý giải được. Thanh Văn ở nơi Duyên Giác cũng ngộ được.

Dĩ nhiên trong kinh cho rằng: một ấy quá phân nửa ra khỏi 3 căn. Cho đến giác ngộ việc giải rõ ý nghĩa, chưa hoàn chỉnh. Ngày nay trong kinh thường thấy: Thanh Văn được chỗ giải nghi; chẳng thấy Bích Chi Phật. Bích Chi Phật thuộc về Trung căn, tức gặp khi Phật ra đời thì nhập vào các vị Thanh Văn, tùy theo căn cơ mà được ngộ vậy, chẳng phải riêng gì Duyên Giác. Cho nên Thân Tử (Xá Lợi Phất) mới thưa thỉnh qua các bài kệ.

Việc cầu Duyên Giác nầy là các Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni nương vào câu văn nầy liền rõ biết Duyên Giác nhập vào trong 4 chúng để nhiếp phục. Lại nữa trong phẩm Pháp Sư nói rằng: Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni, Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di cầu Thanh Văn, cầu Bích Chi Phật há chẳng giải rõ chỗ của Duyên Giác sao ? Xưa nói rằng: Bồ Tát là những bậc Thượng căn, chẳng phải vì tất cả đều thuộc bậc lợi căn, mà từ số nhiều lấy làm trên và tâm chấp ấy dễ chuyển.

Nguyên là từ lãnh vực nầy mong cầu được Phật đạo.

Thường hay chấp hơn số 300 và cầu quả vị gần. Điều nghi nầy dễ ngộ. Với 3 căn ấy Bồ Tát giống nhau ở chỗ khi nghe pháp liền được giải nghi. Bậc thượng thì nói lược. Bậc trung, đầu tiên phải nói rộng ra. Bậc hạ là cùng với Thân Tử. Nay làm rõ chỗ lời nói thông qua Bồ Tát.

Thường khiến cho phát tâm lớn, tất nhiên là Bồ Tát, hà tất là cùng với các bậc lợi căn. Cùng với Thân Tử trên, dưới. Há rằng được chỗ đầu tiên, cùng với trước được ngộ. Nếu như vậy thì phần lưu thông thọ lượng với ý gì mà có các vị Bồ Tát mỗi mỗi được ngộ nơi Vô Sanh nhẫn và phát tâm Bồ Đề. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Xưa nói rằng: trong thọ lượng mà ngộ; đó là tất cả những pháp thân tăng trưởng con đường đạo và làm hại các đời sống. Ngày nay lại chẳng nói như thế. Có 680 vạn ức Na Do Tha, Hằng Hà Sa người được Vô Sanh Pháp Nhẫn. Người nầy đầu tiên được nhẫn nầy sẽ rõ được trước sau thọ lượng. Đây chính là pháp thân. Cho nên biết được Bồ Tát được ngộ hay chẳng thể ở chỗ lần chuyển đầu tiên vậy.

Hỏi: Bồ Tát được ngộ rồi, rõ biết trước sau. Nhị Thừa được ngộ rồi, lại cũng đến sau phải không ?

Đáp: Ba lần ấy nhất định rõ biết tánh của cha, con, Trời v.v... Tất cả đều gọi là Bồ Tát. Giả sử sau đó ngộ được thì cũng giống như là cái ngộ của Bồ Tát vậy.

Điều thứ sáu là làm rõ lãnh vực giải và lãnh vực chẳng giải. Nếu Tam Thừa sự ngộ giống nhau thì ý gì hay thấy Thanh Văn lãnh giải. Điều thứ 2 nầy tức chẳng có. Bây giờ nói rõ rằng: Nếu không có Phật ra đời thì gọi là độc giác. Nghe Phật nói 12 pháp nhơn duyên, gọi là Duyên Giác, liền nhập vào số Thanh Văn và được ngộ chỗ lãnh giải. Tất cả đều chẳng có riêng ý lớn có thể thấy được Thân Tử và Ca Diếp v.v... Tất cả đều có căn tánh của Trung Thừa; cho nên Thanh Văn lãnh giải, cộng thêm việc được Duyên Giác; chẳng khó nhọc để ra riêng vậy. Lại nữa trong 4 chúng ấy có người phát tâm Duyên Giác; người nầy được ngộ; tức là chẳng phải một vậy.

Trong phẩm Tín Giải nói rằng: Mật bỏ đi hai người và đuổi theo, nắm bắt, rồi hoàn lại. Tức là ở nghĩa nầy.

Bồ Tát bất lãnh giải là sự dạy dỗ cho Thanh Văn, chẳng rõ được việc thành Phật. Bây giờ theo kinh khai mở cho con đường trở về rộng rãi to lớn nầy. Tự sợ, lo việc giải bày khoa trương; cho nên đối trước Phật mà thuật lại việc kiến giải nầy. Bồ Tát chẳng phải vậy; cho nên nói là Vô Lãnh Giải. Lại nữa ý nầy có đến ba. Một là bổn ý của Bồ Tát là cầu thành Phật . Giả sử có chấp khác, mà chấp nhẹ hơn thì chung quy được giữ ngôi vị Phật; chẳng có chỗ chẳng được suy tư, lo nghĩ. Bây giờ nghe nói 3 điều ấy thường là đúng đắn về sự quán huệ nầy; cho nên chẳng đủ lãnh giải. Hai là Bồ Tát biết rằng các nơi kia có văn tự, chữ nghĩa. Nhị Thừa làm Phật, đầu tiên tự mình làm cho lời dạy nầy theo chỗ cần yếu mà lưu chuyển.

Cho nên lược nói rằng: Bồ Tát lãnh giải. Câu văn chữ Phạn hoặc chữ Hán được lược bớt, chẳng viết ra. Ba là Bồ Tát vị, thực hành sâu xa tuyệt diệu. Các vị Bồ Tát mới, nhỏ hơn chẳng cảm được đón nhận. Nói Thọ Lượng rồi Di Lặc (Bồ Tát) mới tổng kết cả lại và đều lãnh giải. Ở giai đoạn đầu là Vô Sanh Pháp Nhẫn và cho đến cuối cùng còn một lần sanh; tức là đầy đủ đón nhận, liền cầu vật gì v.v... Điều thứ bảy là được thọ ký và chẳng được thọ ký.

Nếu tất cả đều là đón nhận thì vì sao Thanh Văn lại được thọ ký? mà chẳng thấy Duyên Giác và Bồ Tát được thọ ký? Ở đây lại có 3 ý. Một là ngày xưa làm rõ Nhị Thừa nhập vào chánh vị; chẳng thể phát tâm, do đâu mà được thọ ký? và bây giờ lại ngộ được Đại Thừa? Vui mừng riêng biệt quyết định cho nên được thọ ký ở nước nào đó ở vào một kiếp sau. Bồ Tát phát tâm, cầu được thành Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Phật, thực hành thành tựu và tự cho là đủ. Cho nên chẳng mau vui cầu làm Phật, lại cũng chẳng đầy đủ để thọ nhận. Lại nữa như trước đã cho thấy; nơi nơi Bồ Tát đều nhận sự thọ ký. Ở đây thường nói rằng tùy theo chỗ cần yếu mà thay đổi, giải thích như phía trước v.v... Hai là Bồ Tát cũng có thọ ký riêng biệt. Điều Đạt, Long Nữ há chẳng phải là sự thọ ký sao? Ở nơi Phẩm Pháp Sư có nói rằng: Kẻ cầu Thanh Văn, kẻ cầu Bích Chi Phật, kẻ cầu Phật Đạo v.v... như vậy các loại; hoặc ở trước Phật, nghe kinh Pháp Hoa thì “ta đều thọ ký” sẽ chứng được Tam Bồ Đề. Đây há chẳng phải là sự thọ ký sao? Ba là Nhị Thừa từ xưa đến nay chưa hề được thọ ký 8 tướng; cho nên sự thọ ký ấy ở kiếp nầy và nước nầy. Còn Bồ Tát trước đó đã gặp và thọ ký rồi. Do vậy chẳng nói thêm ở đây nữa.

Gần nhất của việc thọ ký là ở bậc Sơ Trụ. Chẳng phải ở chỗ Bồ Tát hân hoan. Chỗ hân hoan của Bồ Tát là viên mãn, cực diệu giác được thọ ký. Cho nên trong phẩm Thọ Lượng bắt đầu từ chỗ phát tâm, mãi cho đến còn một lần sanh nữa. Cái nguyên nhơn vi diệu ấy làm đầy đủ cái quả tốt đẹp nhất là đốn, viên. Đây là sự thọ ký về pháp thân. Sao lại chẳng được thọ ký?

Hỏi: Nếu nhỏ ngộ được lớn thì thọ ký pháp thân giống nhau, sao lại được thọ ký 8 tướng? Đáp: Bát tướng đây nên thọ ký, liền được thọ ký, rõ biết tất cả cái gốc gác, muốn làm cho vật ấy rõ nghe cùng với việc kết duyên ở vị lai; cho nên, nên thọ ký. Lại nữa Nhị Thừa nầy nếu nghe về Thọ Lượng, tức là giống với sự tổn hại đời sống, mà được thọ ký pháp thân.

Điều thứ tám là làm rõ chỗ ngộ có sâu cạn. Một là trải qua việc phá vô minh giống nhau để chứng nhập vào Sơ Trụ. Khi tìm hiểu kỹ càng thì tất nhiên nên sám hối. Đầu tiên khi mới nghe pháp đã nhập vào trí huệ của Phật. Lại nghe nói về ví dụ há chẳng rõ thêm sao? Lại nghe Lý nhơn duyên thì tự tăng tiến, lại nghe về Thọ Lượng, liền được chỗ sâu xa ưu việt. Như nghe được người nói pháp thì việc nghe ấy gấp đôi phía trước. Riêng lại rõ biết các phương diện dày mỏng v.v...

Chín là làm rõ chỗ quyền, thật được chỗ lợi ích chẳng giống nhau. Một ấy gọi là thực hành được lợi ích. Quyền ấy là làm việc dừng lại để mà tiếp lấy ảnh hưởng, chẳng luận về sự lợi ích nầy. Bây giờ mới rõ ra, chẳng phải vậy. Nếu đến với Thọ Lượng thì quyền, thật tất nhiên được lợi ích. Tăng trưởng nơi đạo và việc tổn hại đời sống cao, lại hết. Những điều nhỏ nhiệm nhất chỉ còn một lần sanh. Há chẳng phải do quyền làm cho được lợi ích chăng? Cho nên đầu tiên là ảnh hưởng cùng với sự thuần thục của việc thực hành. Sau đó nói chỗ quả tinh vi; tức là tự làm sáng cái đạo vậy. Câu văn nói rằng: hơi thở vào ra là lợi lạc, cho đến biến khắp các nước kia. Tức là việc lợi ấy tại nơi kia; cho nên đây là việc lợi cho mình, thực hành được lợi ích, do nơi quyền dẫn đến vậy. Hóa công quy quyền nầy lại cũng được sự lợi ích; cho nên một âm thanh thuyết pháp, làm cho chúng sanh tùy loại, mỗi mỗi được giải rõ. Hà tất phải chờ đến Thọ Lượng v.v... Lại nói “ta tự muốn được chơn tịnh đại pháp nầy”

tức là tự làm lợi ích vậy. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Mười là làm rõ chỗ chờ thời và chẳng chờ thời. Như trước chẳng ngộ, tất nhiên phải chờ Pháp Hoa mới ngộ. Đây gọi là chờ thời. Phía trước Pháp Hoa đã dạy và giải điều nầy rồi. Gọi là đãi thời. Vì sao lại như vậy? Phật có nói hiển, mật hai loại. Nếu dựa theo hiển mà luận thì trước Pháp Hoa Nhị Thừa chưa ngộ được con đường lớn, cần phải tu Ngũ vị điều thục thì gặp được ở Pháp Hoa. Cho nên nói rằng: thời nói chưa đến. Bây giờ chính là lúc đúng thời, quyết định nói về Đại Thừa. Đây chính là chờ thời vậy. Nếu dùng theo mật giáo để luận, nếu chưa đầy đủ Ngũ vị thì tại hội Pháp Hoa sẽ gặp. Như trước, mật có nhập vào; cho nên nói là chẳng chờ thời. Đây cũng là giữa thời lớn chưa phải lúc. Nếu là 3 vòng thì lại là chờ thời và chẳng chờ thời. Tích, Bổn hai môn ấy lại cũng là chờ thời và chẳng chờ thời; ngay cả đến trước sau việc ngộ, nhập; tức là ở ý nầy vậy. Hỏi: Có một loại căn tánh chẳng mật chẳng phải hiển, hai thời ấy chẳng nhiếp lấy, làm cho vĩnh viễn mất thời ấy, thì chẳng được ngộ chăng?

Đáp: Ngoài kinh, hoặc nghĩa nầy là không gặp thời. Bây giờ kinh lại chẳng nói vậy. Người nầy tuy ở nơi hiển mật hai thời chẳng ngộ. Tuy có nhớ tưởng về sanh diệt, mà ở quốc độ kia được nghe kinh nầy; cho nên nói là chẳng mất thời. Cho đến sự chờ thời ở quốc độ kia.

Hỏi: Năm ngàn người đứng lên bỏ đi là không phải thời phải không? Đáp: Những người nầy sau khi Như Lai diệt độ, người hoằng trì kinh nầy thọ được nhiều lợi ích. Hỏi: Thân Tử lần đầu tiên đã vì 4 chúng và 3 căn mà thưa thỉnh. Thí dụ ấy có trung, hạ mà thỉnh. Vì sao lại nói Phật đã vì mỗi 3 căn của con người mà đã có 3 lần thuyết pháp? Đáp: Những lời nói ấy chẳng khiến cho thỉnh, tức là thỉnh nói chung hay cùng nói. Vì kẻ thượng căn trí lực thuận lợi, khi nghe pháp, liền được ngộ. Kẻ trung căn ở chỗ trung bình, khi nghe thí dụ, liền được ngộ. Kẻ hạ căn ở nơi thấp, khi nghe 3 lần liền được ngộ. Ngươi nên theo nghĩa, sao lại theo lời nói? v.v...

Hỏi: Túc thế là những việc đã ở trong quá khứ; Còn thí dụ là những việc xảy ra trong hiện tại phải không?

Đáp: Theo kinh điển, ý nghĩa của câu văn là vậy, hướng dẫn cả 3 trở về một; ba ấy hướng đến một. Một ấy tức là sẽ cùng với thí dụ và dụ ấy chính là hiện tại. Để chuẩn bị cho sự hướng đến trước, sau cho nên đã hỏi như vậy.

Hỏi: Ngày xưa dùng năm trược chướng và cho là lớn. Bốn câu tìm tòi như trước đã nói. Có người đoạn kiến cùng với vô minh, hợp chung lại thành chướng. Chỉ luận Pháp Hoa nói rằng: Người không phiền não có nhiễu mạn, chẳng biết nhất thừa, thân thường trụ là thế. Nếu Bát Địa chẳng chấp vào Niết Bàn mà chẳng nghe pháp tức là vô minh, riêng lý đó làm chướng. Nếu như thế thì 3 lần nghe pháp ấy rồi sẽ phá được vô minh. Vì kẻ chưa Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

nghe pháp, phá được vô minh. Nếu đã nghe pháp được rồi mà phá, tức là vô minh ấy chẳng phải là những sự chướng ngại. Nếu chưa nghe pháp mà có thể phá được vô minh thì cả sự yên lặng ấy cũng không có chướng ngại. Nghĩa nầy là gì vậy?

Đáp: Đây là người khác lập nghĩa và bây giờ làm chỗ thông nầy. Dụ như khi đèn sáng thì bóng tối chẳng thể có đó trước hay sau. Cũng chẳng có cái tối nhất định trước, sau là những chướng ngại v.v... Hỏi: Thắng Man (kinh) nói rằng: Tam Thừa sơ nghiệp chẳng lừa dối ở nơi pháp và tự rõ biết sẽ được giác ngộ. Trong kinh Ưu Bà Tắc giới phẩm thứ 14 nói rằng: Nhị Thừa tự rõ được Bồ Đề, há nhận quả Tiểu Thừa. Lại nữa phẩm 13 nói rằng: Kẻ rõ biết thì dễ;

nhưng người thực hành mới khó. Tuy rõ biết Nhứt Thừa mà ở giữa quả A La Hán. Cả hai kinh kia đều nói như vậy; tất cả nói rất rõ ràng. Còn kinh bây giờ thì nói như thế nào về 3 căn và sau đó giống như chính mình chẳng rõ biết. Đầu tiên là nghi ngờ và sau đó là ngộ được. Ý nghĩa nầy như thế nào?

Đáp: Kinh nầy lại nói rằng: Câu văn ấy, thật được A La Hán mà chẳng tin pháp nầy thì chẳng có ý cứ. Trừ sau khi Phật diệt độ và trong hiện tại không có Phật. Người nầy tuy có nghĩ về chuyện sanh diệt; nhưng nếu gặp được Phật thì khiến được quyết định. Phàm việc nầy có 3 ý. Trước làm rõ chỗ hiểu biết. Kế đến làm rõ chỗ không hiểu biết; sau đó gặp nhau rồi trở về chỗ hiểu biết.

Chẳng phải là vĩnh viễn không rõ biết. Lại nữa Thân Tử nói rằng: Bây giờ đối trước Phật, tất cả đều sa vào chỗ nghi hoặc, ta sẽ làm cho chẳng rõ nghĩa nầy cùng nơi chốn. Lại nữa lúc Đức Phật Đại Thông, các vị Thanh Văn thường hay sinh ra nhiều nghi hoặc. Người kia thấy Phật và nghe pháp, thường nghi ngờ chẳng rõ; hà huống là chẳng thấy, nghe mà được rõ. Nếu chấp vào 2 câu văn ấy, sẽ giống như lời dự đoán; chỉ tăng thêm sự tranh luận, còn đạo có ích gì? Người lý luận dừng lại, có thể luận những việc khác. Thanh Văn thành Thánh có thể rõ biết, mà cũng chẳng thể rõ hết. Chỉ có cảnh giới Phật, thì chẳng phải chỗ nhận thức như vậy. Bây giờ giả sử như dung nạp nơi Tam Thừa thì Sơ nghiệp và Sơ nghiệp ấy là 2. Nếu cái nghiệp đầu tiên ở trong quá khứ, gặp nghe nơi Đại Thừa; tức chẳng phải lừa dối nơi pháp. Nếu giữ trung dung, quên đi cái học Tiểu Thừa ngày nay thì đầu tiên nên tu niệm xứ. Vì Sơ nghiệp ấy chính là việc chẳng rõ ý nghĩa nầy như vậy.

Nếu được cái ý nầy thì quyền ấy là Sơ nghiệp và đây chính là việc có thể rõ biết. Thật ấy là Sơ nghiệp; tức là chẳng thể rõ biết. Có người nói rằng: Kẻ lợi căn hay rõ biết; người độn căn chẳng thể rõ biết. Đây là 4 câu mà quyền làm lợi, độn và chỉ cho tất cả đều chẳng thể rõ biết được. Quyền ấy là lợi, độn; chỉ cho tất cả có thể rõ biết. Quyền ấy là lợi, độn; khi nghe liền có thể rõ biết chẳng nghe và chẳng rõ biết. Quyền ấy là lợi, độn. Tất cả đều chỉ cho sự chẳng rõ biết và chẳng phải chẳng rõ biết.

Nay chẳng chấp giữ vào sự phê phán nầy. Với những kẻ chỉ giữ nơi quyền thì nội tâm rõ ràng biết kẻ thật hành Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

chưa được nhập vào nơi Đại Thừa; cho nên chẳng rõ biết. Đối với nghĩa nầy tự nó hiển lộ v.v...

Hỏi: Duyên Giác ra đời khi không có Phật. Vì sau 3 lần lại được Duyên Giác?

Đáp: Thích luận nói về Duyên Giác, Độc Giác như sau: Độc Giác khi ra đời chẳng có Phật tại thế; Duyên Giác nguyện sanh vào trong đời có Phật. Kinh Hoa Nghiêm nói: Khi Bồ Tát giáng xuống từ cõi trời Đẩu Suất, phóng quang chiếu sáng. Sự giác ngộ ấy tức là sự xả thân, chẳng chạy khỏi cái giác ấy. Đại Kinh nói rằng: Đây là Sao Chổi; Trung Luận lại cho rằng: Bích Chi Phật ra đời; vì Phật Pháp đã mất hẳn. Đây chính là người Độc Giác. Nguyện sanh ra trong đời có Phật; trước tiên được Sơ quả; 14 lần sanh chưa đủ, gặp Phật rồi thành La Hán.

Nếu chẳng gặp Phật tức thành Độc Giác. Ở đây khi gặp Phật lại chẳng xả bỏ thọ mạng, lại chẳng bị di dời. Nguyện được thấy Phật; cho nên hai quả, ba quả là lẽ đương nhiên. Lại nữa còn bộ hành Duyên Giác. Khi Phật không ở đời, thì Thầy trò dạy dỗ cho nhau. Ở đây có 2 loại. Phật đã qua đời rồi, sau đó không có chữ viết, chúng sanh căn cơ lụn bại. Bích Chi Phật thì chẳng nói pháp. Đây chẳng phải là bộ hành vậy. Bộ hành ở đây có nghĩa là hay thuyết pháp. Lại cũng có sự biến hóa của

Duyên Giác. Tuyên Ưng Kiến là hiện thân của Duyên Giác. Bây giờ 3 lần ngồi, có Duyên Giác là nghĩa nầy có thể giải thích được.

Tuần đầu tiên thuyết pháp, câu văn ấy có 5. Một là sự ân cần 3 lần thưa thỉnh há chẳng được nói ở quyển dưới rồi sao? Đây là thời thuyết pháp chánh thức. Hai là từ quyển thứ 2 và bắt đầu là những bài kệ tụng. Đây chính là sự lãnh giải của Thân Tử (Xá Lợi Phất). Ba là từ “Ta bây giờ ở nơi trời người cho đến Phật sở hộ niệm”. Đây chính là Phật đã thuật lại. Bốn là từ “nhữ ư lai thế đến tuyên ưng tự hân khánh”. Đây chính là sự thọ ký. Năm là từ “bốn chúng đến tận hồi hướng Phật đạo”. Đây chính là bốn chúng hoan hỷ. Đầu tiên có kệ tụng trường hàng. Trường hàng ấy lại chia làm ba. Một là hứa khả; hai là thọ nhận; ba là đúng lúc nói; câu văn hứa khả ấy cũng chia làm ba. Một là nguyện hứa; hai là hứa việc răn dạy và ba là hứa việc rõ ràng. Ngươi đã 3 lần thỉnh tức là thuận hứa. Ngươi nay nghe đây tức là giới hứa. Lắng nghe ấy là nghe về huệ; lành suy nghĩ là tư huệ và nhớ nghĩ ấy chính là tu huệ. Đại kinh chỉ rõ 4 pháp lành, vì Đại Niết Bàn là nguyên nhơn. Có một Thiện Tri Thức Như Lai; ngoài ra có thể giải thích được; nói đây là lúc nói đúng thời; là sự hứa khả với hội chúng. 5.000 người ngồi đó; cho nên Như Lai 3 lần dừng lại và bây giờ mới nhận lời nói. Oai thần khiến lui, cho nên gọi là an ủi chúng. Năm trược nhiều chướng duyên và gọi đây là tội nặng. Chấp vào Tiểu, che lấp Đại; nên gọi là gốc sâu. Chưa được mà cho đã được; nên gọi là Thương mạn. Chưa được ba quả, chưa chứng vô học; có những người không được như vậy; nghĩa là bị mất 3 loại chướng, chấp và mạn, mà chẳng ngăn chận được. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Như bên trên nghe nói về khai 3 hiển một là nói lược nghĩa ẩn chứa, chưa phát sanh. Đây chính là sự trói buộc nhân duyên thù thắng. Quá khứ ấy có ích lợi, nếu nghe rộng và mở 3 hiển một ấy. Trái nghịch với tình khởi và hủy báng chỗ trụ, tức là có sự tổn hại. Đây gọi là chẳng thể chế ngự được. Những điều nầy không như cành lá của cây. Cành lá ấy nhỏ nhiệm, không cần phải dùng đến đồ đốn. Những loại nầy chấp vào phương tiện là phương tiện. Đối với việc lớn thì chả phải là người có chí khí. Đại Phẩm nói rằng: Đốn cành lá phụ há phải gốc rễ đâu? Đây là người chẳng thông tuệ; tức là ở ý nghĩa nầy. Thối hư lại cũng đẹp chăng? Tức là lấy Tiểu để tự che đậy lấy; lại làm phương hại đến ánh sáng kia. Bây giờ sự thoái lui ấy chẳng phải hủy báng pháp, lại cũng chẳng phải làm chướng ngại cho việc kia đã qua. Cho nên nói rằng đẹp. Như bên trên đã nói về cành lá và cuối cùng thì Như Lai dừng lại 3 lần. Chỉ vì nguyện thật muốn nghe; cho nên Thân Tử 4 lần thưa thỉnh. Thầy trò hiểu rõ căn cơ, chẳng có gì ngăn cách.

Hỏi: Phật đại từ bi sao lại chẳng dùng thần lực để khiến cho trụ nầy chẳng nghe như khi nghe Hoa Nghiêm là kẻ câm điếc? Sao lại chẳng tăng thêm trống độc, như niềm vui hơn cả ý?

Đáp: Mỗi mỗi có chỗ như Hoa Nghiêm trước sau khai mở nơi tiệm; chưa phá nơi chấp vào Tiểu; cho nên ngồi đó mà như xa cách. Bây giờ Phật Pháp của chư Phật dài lâu về sau, cần được nói sự chân thật. Chính là muốn diệt hóa và phá chỗ tối tăm nên mới thay đổi; nếu đi, ở đều hủy báng, thì như nói mạnh về các căn vui thú. Bây giờ đi rồi tức là có ích cho việc ở lại. Việc ở lại nầy gây nên tổn hại; nên chẳng di dời. Hỉ căn ấy là lòng từ; cho nên nói mạnh. Như Lai dùng lòng từ; cho nên phát ra lời di huấn.

Hỏi: 5.000 người ở chỗ ngồi chẳng phải nhiều sao mà còn bỏ đi thì có ích lợi gì?

Đáp: Đây chẳng phải là những người đầy đủ cơ duyên, mà chỉ là những người kết duyên thôi.

Như trên đã nói: Ngày xưa từ thời Đức Phật Đại Thông lại có vô lượng chúng sanh, tâm sinh nghi hoặc; đời đời cùng với Thầy mình cùng sanh ra và bây giờ tất cả những người nầy được độ cũng như vậy. Lúc nói Đại Kinh có tới một vạn năm ngàn ức người nghe. Đối với kinh ấy chẳng sanh tín tâm. Người nầy đối với vị lai lại cũng được tin tưởng. Như ví dụ nầy thì sự ích lợi ở lại chẳng lâu bền. Trong Kim Quang Minh nói lúc ấy tại Diêm Phù Đề nầy có 2 loại người, lại cũng là do ý nầy đã thí dụ.

“Nhữ kim thiện thính” tức là kết cuộc đã hứa khả. Thọ lời dạy bảo như câu văn từ “như thị diệu pháp” trở đi. Đây chính là nói rộng câu văn ấy và chia làm hai. Một là làm rõ 4 chương về Phật, nói rộng như bên trên về quyền, thật của chư Phật. Hai là làm rõ chương của Đức Thích Ca, giải rộng về chỗ quyền, thật của Đức Thích Ca. Câu văn ở trên gặp ít và ở đây câu văn lược bớt. Tổng Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

nói về chư Phật là con người cũng được lược bớt; nên khai ba mà hiển một. Nghĩa nầy cũng lại lược bớt. Trong chương nầy có nhiều câu và văn nầy giải rộng làm rõ 5 vị Phật, là người giải rộng. Làm rõ 6 phần nghĩa rộng. Sáu phần ấy là: Một là tán thán pháp khó có. Hai là lời nói chẳng hư vọng. Ba là phương tiện. Bốn là chỉ bày sự chân thật. Năm là cùng với ngũ trược giải thích về quyền. Sáu là làm rõ chỗ ngụy thành thật. Tán thán pháp làm cho sanh ra sự tôn trọng. Nói chẳng hư dối, dừng lại sự hủy báng, khai mở phương tiện; làm cho chẳng chấp vào Tiểu. Chỉ bày sự chơn thật, làm cho sự tỏ ngộ nầy lớn. Cùng với ngũ trược mở bày sự thành tựu nơi ba. Làm rõ chỗ ngụy là cần thiết của sự chân thật. Đối với trong 5 chương ấy; mỗi một chương đều có đầy đủ 6 nghĩa, mà trước sau hỗ tương cho nhau phát sanh, chẳng đầy đủ.

Che đậy chỗ Như Lai nói lời phương tiện làm cho lược bớt đi; nên khiếm khuyết sự thưa thỉnh; nên câu văn sanh ra phiền hà. Lại nữa 6 nghĩa trước sau lại chẳng tồn tại v.v... Bốn chương về Phật lại chia làm 2. Đầu tiên tổng quát làm rõ chư Phật; sau đó lần lượt 3 đời. Tổng cộng các chương đầy đủ là 6. Bây giờ chỉ có 4. Một là ca ngợi pháp. Hai là chẳng hư vọng. Ba là khai mở phương tiện.

Bốn là hiện bày ra sự chơn thật. Thiếu 2 ý nghĩa, câu văn sau sẽ nêu ra. Trong pháp tán thán lại có 2 pháp thí dụ tán thán. Lúc nói thì chư Phật cùng ra khỏi nơi ngũ trược.

Tất nhiên trước đó mở ra ba, như Đức Thế Tôn bây giờ. Hơn 40 năm ấy bắt đầu hiển ra sự chơn thật. Vĩnh viễn sâu xa, thiếu thông suốt; cho nên nói là lúc nói. Lâu rồi chẳng nói, vì con người chẳng sâu sắc vậy. Thời gian chưa tới; 5.000 người ấy chưa đi khỏi. Bây giờ đã đến lúc người ta rõ biết sâu xa rồi và 5.000 người ấy đã đi rồi; nên mới quyết định nói Đại Thừa. Cho nên nói đúng lúc là vậy.

Hoa Ưu Đàm ở đây ý nói loài hoa linh thiêng, đẹp đẽ, 3.000 năm mới một lần hiện ra. Khi hoa hiện thì vua chuyển luân hiện ra đời. Biểu hiện cho 3 thừa đã điều hòa thuần thục và sau đó mới nói Diệu Pháp và thọ nhận lời dạy của bậc Pháp Vương. Lại nữa ngăn cấm vượt qua lạc (sữa) Sanh tô (sữa đã đóng ván) và Thục tô (sữa đã thuần thục) là 3 vị về sau để nói về Đề Hồ (sữa đã đông đặc) v.v...

Quán tâm và trung quán tâm ấy gọi là đoan nghiêm, đẹp đẽ. Quán nầy thông qua tất cả pháp, cho đến thật tướng. Gọi đây là linh diệu v.v...

“Nhữ đẳng đương tín” nghĩa là siêng năng tin tưởng pháp không hư vọng. Đây là cái lý đến chỗ sâu xa. Lý ấy cùng với xưa lại khác. Lời nầy thật chí diệu; nói khác với ngày xưa. Việc làm nầy được phổ biến. Việc thực hành ấy ngày xưa trái ngược lại. Người nầy đi đến chỗ ưu việt.

Hơn hẳn ngày xưa yếu kém. Trở lại chỉ cho khách tạo ra 4 loại thô, mà bây giờ tất cả đều là diệu. Sợ sanh ra việc hủy báng; cho nên khuyên tu tin tưởng. Niềm tin ấy nơi người nói chẳng hư vọng và pháp ấy cũng chẳng hư vọng. Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Từ “tùy nghi sở thuyết” trở đi là khai mở phương tiện. Câu văn ấy có 3. Nghĩa là khai mở, giải thích và kết luận. Đầu tiên là làm rõ con đường Phật, tùy theo 3 loại căn cơ mà nói phương tiện; cho nên nói là tùy nghi, mà ý Phật ở tại việc thật chưa có giải ra. Cho nên nói là: ý thú nan giải là vậy. Vì sao lại phải giải thích? Cùng với quyền nầy có thể giải thích phương tiện của chư Phật, phương tiện nói giống nhau với trí huệ; cho nên mượn điều giải thích nầy để nói kia.

“Như ngã dĩ vô số phương tiện” nghĩa là chư Phật khai mở quyền lại cũng như ta vậy. Đây là pháp khó thể nghĩ bàn được. Ở đây lại có 2 nghĩa. Hoặc là tạo ra kết luận và khai mở quyền, hoặc là chánh, tức hiển thật. Kết khai quyền là ý Phật khó rõ biết. Chỉ Phật với Phật mới rõ. Sự dạy dỗ kia có 3. Chư Phật rõ biết duy nhất; tạo ra hiển, thật, tức là thuộc về những câu văn sau. Văn ấy lại chia làm 5. Một là làm điểm tựa tốt cho người cầu pháp; hai là ý chính phải ra khỏi thế gian; ba là chỉ bày sâu xa; bốn là giải thích đúng đắn; năm là kết luận pháp ấy mục tiêu thành tựu của con người. Đưa ra những pháp phân biệt như vậy, chỉ có Phật mới rõ biết mà thôi. Phật dùng trí vô phân biệt để giải trí vô phân biệt; tức là pháp hiển, thật vậy.

Từ câu “sở dĩ giả hà” trở đi nói về mục tiêu thứ hai là ý chính dẫn dắt ra khỏi thế gian. Ở đây lại chia ra làm hai. Đầu tiên là tổng quát và sau đó chia ra từng chữ.

Tổng quát ở đây nghĩa là tướng như thật giác ngộ của chư Phật. Dùng con đường chơn thật nầy ra khỏi thế gian và chỉ bày cho chúng sanh được thật tướng nầy. Chỉ vì điều nầy mà xuất hiện ra nơi đời, chẳng gặp việc khác, ngoại trừ các pháp là thật tướng. Ngoài ra tất cả được gọi là việc của ma.

Dùng chữ phân tích để giải thích là dùng một; một ấy tức là thật tướng vậy. Chẳng phải 5, chẳng phải 3, chẳng phải 7, chẳng phải 9; cho nên nói một là vậy. Tánh nầy rất rộng. Rộng ấy chính là 5, 3, 7, 9. Cho nên cũng nói là to lớn. Nghi thức của chư Phật ra đời; nên nói đây là sự. Chúng sanh có cơ hội để cảm đến Phật; cho nên gọi là cái nhơn. Phật thừa cơ hội nầy mà ứng hiện; nên nói là duyên. Đây chính là ý căn bản khi Phật ra đời, mà bây giờ lại khai mở làm 3. Vì một ấy mà dẫn giải.

Như người muốn giữ trước lấy. Tuy nói đủ loại đạo; nhưng kỳ thật chỉ có một Thừa; tức là nghĩa nầy vậy.

Từ “Xá Lợi Phất vân hà” trở đi nói về 3 loại mục tiêu ấy. Nay muốn phân biệt; nên liền để khởi thêm nữa để giải thích cho rõ ràng. Lại nữa việc to lớn nầy là chỗ tôn trọng Phật. Như trong luận có giải rõ. Phụ Vương muốn nghe nhiều về tên của Thái Tử. Có nhiều người nói;

nhưng chẳng đủ v.v...

Từ “chư Phật Thế Tôn” trở đi nói về loại thứ 4 là giải thích đứng đắn. Đầu tiên cho ra các loại giải thích.

Xưa nói rằng: Bốn ấy có mỗi một. Nghĩa là quả ấy một, nhơn ấy một, số ấy một và nguyên nhân ấy một. Quả ấy một nghĩa là hai câu đầu nói rộng ra, hai câu sau nói cho người thọ nhận. Nói chung là: Một ấy chính là nói lược qua nguyên nhơn ở trước và cái lý của cái quả. Trước đó Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

khai mở tri kiến Phật. Cuối cùng mới là cái quả phía sau; để rộng hiển cái lý của quả. Phật chỉ bày chỗ thấy nghe cho người thọ nhận, trước đó lược khai cửa nguyên nhân, bắt đầu được giác ngộ và giải nghi. Sau đó là quả môn, rộng được thâm nhập vào lý thú. Nay chẳng dùng để giải thích về việc nầy. Vì sao mà kinh lại làm rõ nơi 4 câu ấy? Tất cả đều làm cho chúng sanh lời nói, ý nghĩa tất được làm chủ và cơ duyên trước đó được lợi ích; chẳng có quan hệ việc giáo hóa chính. Chỉ muốn làm cho người được hóa độ khai ngộ. Việc nầy lại chia ra 2 câu là chỗ làm của người hóa độ để khai thị. Lại nữa việc chánh ấy là nguyên nhân của việc thuyết pháp. Lúc ấy là lúc khai 3 hiển 1. Việc kia được phân chia 2 câu làm quả môn để nói. Quả môn ấy là nhơn duyên chưa gặp. Nay lại được nói. Nếu như thế thì sẽ cùng với 6 việc đoan nghiêm làm đầu. Phật chưa ra khỏi định; nên gọi là nói tắt. Vì 5.000 vị ấy chưa đi khỏi; nên nói rộng. Hai nơi ấy tức là việc chẳng tự nhiên nầy. Quả môn ấy dễ dàng được như điều nầy. Phước dưới chưa phân thân, chưa tập hội và điều nầy được dùng làm nhơn môn, 2 câu lấy làm quả môn. Kế tiếp Quang Trạch nói rằng: Câu đầu tiên có nghĩa là khai trừ, bỏ ra. Ngày xưa dùng phương tiện nói làm 3; làm cho tiêu trừ ngũ trược. Mở bày Đại Thừa giác ngộ, rõ biết đạo lý. Đầu tiên tuy là vì con người khai nói lý nầy. Sở dĩ chẳng nói, liền thị hiện, huống là lý nầy làm cho người nghe sinh ra trí tuệ. Tuy nghe mà chưa ngộ được; nên phân biệt nói rộng để khai mở tư huệ. Tức là niềm tin tưởng được giác ngộ ấy được nơi ý; tức là làm cho phát tâm học Phật tri kiến; làm cho được tu huệ, nhập vào tri kiến đạo lý của Phật. Bây giờ lại chẳng dùng đến. Kẻ nào cùng với ngươi theo xưa nói chương nầy là quả của một. Bốn câu ấy tất cả nên tạo ra cái nghĩa của quả. Vì sao lại dùng 3 huệ ấy để làm mất câu văn. Nhơn quả đề phòng trước sau sai biệt. Lại nữa 3 huệ ấy có nhiều loại. Kinh nầy chính thức phá bỏ Nhị Thừa, quyết định chẳng dùng Tam Tạng trong Tam Huệ. Bồ Tát phương tiện cùng với Nhị Thừa giống nhau là che đậy cái ý thông thường, lại chẳng có thể dùng được.

Nếu tạo ra riêng biệt Tam Huệ thì Bồ Tát pháp đều chẳng phải là Phật Pháp. Nếu tạo ra Viên Tam Huệ thì Viên Tam Huệ ấy chưa khai mở Phật tri kiến, làm tiêu mất kinh điển, là điều chẳng có thể. Nếu tạo ra ngoài 3 huệ ấy rồi xa kinh điển và nếu tạo Viên Tam Huệ thì quả một ấy, ý nghĩa không thành tựu. Cả 2 đều chẳng thể dùng được v.v...

Lại nữa trong Đại Luận Sư nói rằng: Đệ ngũ hằng sa được 8 phần giải; tức là 30 tâm vị được khai. Từ sơ địa đến lục địa, giải hết chỗ kiến, tư và chuyển đổi thành rõ ràng như vậy. Thất địa đến bát địa thì không, có điều quán vô ngại như vậy để ngộ. Khi nào Thập Địa thì theo kinh Thập Địa nói là nhãn kiến. Bây giờ lại chẳng dùng đến. Vì sao kinh nầy làm rõ chỗ Phật khai mở tri kiến? Phật dùng tất cả những loại trí; Phật dùng Phật nhãn để thấy, khai trí nhãn nầy và gọi là Phật tri kiến. Vì sao lại lấy 5 hằng sa sanh ra để giải cho 8 phần để thí dụ cho việc chưa nhập vào Địa? Xưng đây là khai. Như luận nầy Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

khai ấy chẳng phải khai mở được Phật nhãn. Như đây là trí mà chẳng phải tất cả những trí tri. Chẳng cùng với kinh gặp nhau; cho nên chẳng dùng đến v.v... Có người giải rằng: Câu đầu là lý do và 3 câu sau là lược giải. Nghĩa là 8 khổ và chướng ngũ trược là quả sẽ được đóng lại. Bây giờ lại bảo trừ ngũ trược. Phật quả tri kiến hiển bày; cho nên nói là khai. Việc cấu uế tích lũy diệt trừ hiển lý; nên gọi là thanh tịnh. Ba câu sau là Văn Tư Tu, khó giống như phía trước. Có người nói Tam Thừa biệt giáo là Khai. Tam Thừa thông giáo là Thị. Vở ra là Ngộ. Pháp Hoa là Nhập. Lại cũng có người giải rằng: Tam Thừa theo Tông (giáo) là Khai. Vở ra là Thị. Vô lượng nghĩa là Ngộ. Pháp Hoa là Nhập. Đây là 2 lối giải về 3 câu hướng đến kinh kia. Sự tách riêng từng câu nơi Pháp Hoa là sự tách rời mầm mống làm thương hại quá lớn vậy. Có người nói rằng: 30 tâm ấy là Khai. Sơ địa đến lục địa là Thị. Thất địa đến cửu địa là Ngộ. Thập địa là Nhập. Người nầy chê Thông (giáo) hẹp hơn Biệt (giáo). Tạo ra lời nói như vậy là chưa thấy Pháp Hoa kỳ dị, sao lại còn xưng tán? Có người lại dẫn chứng Hoa Nghiêm, phần lầu các Nhơn Vương nhiếp Đại Thừa 17 Địa Luận và cùng với 5 loại phàm phu, tất cả đều có 52 vị. Địa Tiền có 40 tâm, sao lại chẳng dùng đến? Người nầy sai lầm dẫn kinh Hoa Nghiêm. Vì Hoa Nghiêm chẳng làm rõ Thập Tín. Từ đó khiến cho các bộ làm rõ Địa Tiền 40 tâm vị. Tất cả đều chẳng đoạn dứt con đường đạo. Vì sao lại dùng nhơn duyên nầy để giải thích và khai mở tri kiến Phật? Tất cả đều là lời nói dối.

Lại có người trích dẫn giải thích về Tổng, Biệt của luận Tứ Trí, được một lúc, nhưng chẳng dùng được cho việc giải thích nầy về Khai, Thị, Ngộ, Nhập. Khai, Thị, Ngộ, Nhập giống như chỗ có sâu, cạn. Lại nữa ở Tứ Trí vị ấy cao, khai thị theo Thông (giáo) thì có sâu, cạn. Điều nầy chẳng nên làm thí dụ. Người nầy hay thấy một lúc về Thích Luận Tứ Trí; chẳng thể thấy một thời của Khai, Thị. Có người nói rằng: Chẳng không, chẳng có là Khai; hay không hay có là Thị; không, có chẳng hai là Ngộ; rõ chỗ không, có chẳng hai là Nhập. Người nầy căn cứ theo Nhị Đế để giải thích. Lại cũng chẳng thể đánh bạt ra khỏi Nhị Thừa. Chắc chắn là Pháp Hoa chỉ có một ý.

Lại có người nói: Đạt được cái lý của Tam Đế là Khai; Tam Đế rõ ràng ấy là Thị; chẳng thấy Tam Đế khác một, đó là Ngộ. Nhiệm vận thuận theo dòng chảy, ấy là Nhập. Người nầy dựa theo sự quanh co của Tam Đế để tạo ra nghĩa nầy. Thường chẳng ra khỏi pháp của Bồ Tát;

cho rằng đó là Phật Pháp.

Lại có người giải rằng: Phật tri kiến ấy là tất cả trí;

tổng cộng các tướng ấy là tri. Tất cả loại trí, biệt tướng ấy là Kiến. Đây cũng chẳng phải là như vậy. Thích Luận làm rõ tất cả trí đó là Thanh Văn trí. Đạo chủng trí, đó là Bồ Tát trí. Tất cả chủng trí, đó là Phật trí. Đây là cách riêng của tất cả chủng trí. Chẳng có 3 trí ở nơi một tâm.

Sao lại trí Nhị Thừa phân biệt chỗ thấy của Phật; giải thích về chỗ rõ biết chỗ thấy viên mãn của Phật sao?

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

Lại có người giải rằng: Tận diệt trí phiền não và thanh tịnh; gọi đây là trí chẳng sanh ra trí nhơn quả. Trung thật tích lũy cứu cánh không sanh; gọi đây là Kiến. Người nầy chấp vào những nhà Thông (giáo) gọi Phật là giáo. Giải rốt ráo là Phật. Cả 2 đều chẳng tương ưng. Như trên các vị Thầy đều trích sai lầm những lời trong kinh. Cả hai đều chẳng thấy ý chính của Pháp Hoa. Pháp Hoa luận rằng: Một là nghĩa vô thượng, trừ tất cả trí, liền chẳng có việc ngoại lệ. Như kinh: mở Phật tri kiến là làm cho chúng sanh được thanh tịnh; cho nên xuất hiện ra nơi đời. Hai là đồng nghĩa với Thanh Văn, Bích Chi Phật, Phật tánh pháp thân bình đẳng. Như kinh muốn chỉ bày cho chúng sanh về tri kiến của Phật; cho nên xuất hiện ra nơi đời. Phật tánh pháp thân ấy lại chẳng có chỗ sai biệt; cho nên 3 nghĩa ấy chẳng rõ. Nghĩa là người Nhị Thừa chẳng rõ và cứu cánh chỉ có Phật Thừa. Như kinh nói: Vì muốn tỏ ngộ Phật tri kiến;

nên xuất hiện ra nơi đời. Bốn là làm cho chẳng được bất thối chuyển địa và hiện ra cùng với vô lượng trí nghiệp.

Như kinh nói là: muốn làm cho chúng sanh nhập vào tri kiến Phật vậy.

Luận ấy lần lượt giải thích. Đầu tiên là mở Phật tri kiến làm chỗ vô thượng. Kế đến là mở bày cho Tam Thừa đồng có Phật tánh pháp thân. Tuy làm rõ chỗ Phật trí không trên; nhưng lại lo sợ cho riêng chỉ có Phật; cho nên phần thứ 2 làm rõ cho Tam Thừa giống với hữu. Tuy là Tam Thừa cùng có hữu, mà Nhị Thừa lại chẳng Ngộ, mở bày điều nầy cho rõ biết; tuy là đã rõ rồi mà chẳng được chỗ bất thối. Cho nên lần thứ 4 làm cho được chỗ bất thối.

Lại nữa, một lần nói về Bồ Tát lại khai mở như trước; chỉ bày cho các vị Bồ Tát có nghi ngờ, làm cho rõ biết như thật tu hành. Ngộ ấy là chưa phát tâm Bồ Đề thì làm cho phát tâm. Nhập ấy là đã phát tâm Bồ Đề rồi làm cho nhập vào pháp vậy.

Phần thứ ba là đối với những kẻ phàm phu, khai mở như trước; còn chỉ bày ấy là chỉ bày cho cái có của pháp thân Phật tánh. Ngộ ấy là làm cho ngoại đạo và chúng sanh giác ngộ. Nhập ấy là làm cho nhập vào Đại Bồ Đề. Nay các vị Thầy tạo ra 4 loại giải thích ấy chẳng trái ngược với luận. Luận từng câu, từng câu rồi giải thích.

Bây giờ mỗi câu có 4 cách giải thích. Luận ấy làm sáng tỏ chỗ chứng bất thối chuyển địa. Bây giờ tạo ra 4 vị để giải thích. Luận rõ biết Như Lai có thể chứng thật; nay tạo ra 4 trí để giải thích. Luận ấy làm rõ nghĩa giống nầy. Nay tạo ra quán tâm thích. Luận ấy làm rõ chỗ chẳng rõ nơi cứu cánh. Nay tạo ra 4 môn để giải thích v.v…

Nay giải thích về hiển, thật vô lượng pháp, tất cả đều là một. Như trong huyền nghĩa có 10 điều diệu kỳ; tức là 10 loại nhứt. Nên cùng với xưa giải thích thì có 4 loại nhứt. Nếu vô lượng là một thì mỗi sắc, mỗi hương chẳng có đâu là không có Trung Đạo. Nghĩa nầy có thể rõ biết. Nếu tạo ra 11 thì lấp câu văn và sửa lại đủ và tuy chẳng lần lượt với 10 nghĩa ấy cũng chẳng giảm bớt. Vì sao vậy? - Vì ta dùng vô số phương tiện, đủ loại nhân duyên để diễn thuyết các pháp. Đây chính là câu văn Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

khác mở quyền (thừa) vậy. Từ pháp nầy không có phân biệt số lượng về chỗ có thể giải về cái lý hiển mật ấy. Chỉ có chư Phật mới có thể rõ biết về trí hiển mật ấy. Duy chỉ có một đại sự. Phân biệt nhỏ ấy về một; tức là lý. Đại ấy tức là trí. Sự ấy tức là hành. Lý ấy phát ra trí và trí ấy dẫn đường cho hành. Tùy theo nghĩa nầy lại hiển cho hành là một.

Tri kiến ấy là Trí rõ biết nơi lý về con mắt khi nghe nhận giáo pháp. Đế pháp ấy vô vi, tức là vô phân biệt. Dùng vô phân biệt ấy cho nên có sự sai biệt. Về điều nầy, tức là rõ biết chỗ thấy nghe và luận giải về khai, thị, ngộ, nhập. Dùng sự tóm lược để giải chỗ rộng; tức là có 40 vị. Hiển vị thứ nhứt và lấy 4 câu kết làm câu văn soi sáng cho một ấy. Một ấy tức là pháp thân. Lớn ấy tức là Bát Nhã; sự ấy tức là giải thoát, là tạng bí mật; tức là hiển ba pháp làm một. Xuất hiện ở nơi đời, hiển sự cảm ứng ấy làm một. Hay giáo hóa các Bồ Tát, hiển quyến thuộc làm một. Các chỗ đã làm, hiển thần thông làm một. Duy chỉ Phật mới hiểu rõ điều nầy về chỗ mở bày sự giác ngộ cho chúng sanh, hiển lợi ích ấy làm một. Lại dùng một Phật thừa để thuyết pháp cho chúng sanh; đây là hiển thuyết pháp làm một. Kinh văn ấy đã ấn chứng cho nghĩa ấy và lòng tin như bùa đeo. Dẫu có lược thì cũng cùng với xưa tạo ra 41. Số ấy giống nhau, nhưng nghĩa lại khác. Ngày xưa nói rằng quả ấy là một và bây giờ thì nói lý ấy là một. Nương vào nghĩa và nương vào câu văn. Nương vào ý nghĩa nghĩa là: nếu chẳng phải lý làm một thì các việc điên đảo, tất nhiên đều là ma thuyết. Lại chẳng phải là kinh của Phật. Cho nên đầy đủ ở lý là một. Còn nương vào câu văn nghĩa là câu văn ấy xưng tán tri kiến của Phật. Bây giờ giữ chỗ thấy nghe ấy. Sở kiến ấy chính là chân lý và sở tri ấy là cứu cánh. Cứu cánh của chân lý tức là cái lý của thật tướng. Cho nên nói rằng lý ấy là một.

Ngày xưa nói rằng: Nguyên nhân ấy là một và bây giờ lại nói hành ấy là một. Nói về nguyên nhân thì ngôn ngữ đơn giản mà ý nghĩa lại riêng biệt. Hành ấy là một và lời nói ấy thông qua, thu nhiếp lấy nhơn quả. Cho nên nói hành ấy là một. Một người dạy một việc cũng giống với kia. Bây giờ há từ chỗ nói sơ lược, dùng số 41 để làm mất câu văn.

Trước đây giải thích về lý làm một, lại có 4 ý. Một ấy chính là 4 vị; hai là 4 trí; ba là tứ môn và bốn là quán tâm.

Một ấy chính là 4 vị nghĩa là cứu cánh của chân lý chẳng thể rõ thấy và đối với cái biết của con mắt cũng chẳng thể rõ biết được.

Hai là trí ấy có 4, mắt chẳng thể rõ biết được. Chỉ có tất cả chủng trí Phật nhãn mới có thể rõ thấy được.

Kinh nói rằng: Vì muốn làm cho chúng sanh khai Phật tri kiến, nên chẳng luận về Phật quả, tự biết, tự thấy. Nếu nói lệch đi về Phật quả tức là mất đi chúng sanh. Nếu nói về chúng sanh tức là chẳng thấy rõ tri kiến Phật. Do vậy chẳng thể chấp sai về tam giáo hành nhơn.

Chỉ có chúng sanh chưa có Phật nhãn Phật trí; nên chẳng thể rõ biết về thật tướng của tri kiến. Viên Giáo tứ vị lại Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

là chúng sanh. Lại có thể phân biệt được Phật nhãn và Phật trí. Tức là cái nghĩa chúng sanh thành tựu. Nghĩa của tri kiến cũng thành. Cho nên theo đây 4 vị nầy dùng sự giải thích về lý ấy là một. Như trong tướng đoan nghiêm ấy lại có 4 loài mưa hoa, biểu hiện vạn điều lành đều quy nhập vào tứ vị và lên trên 4 vị hoa ấy để chỉ cho Phật quả. Nên nói rằng: Vị ấy hiển cho cái lý vậy.

Khai ấy chính là Thập Trụ. Đầu tiên là phá trừ vô minh, khai mở Như Lai tạng, thấy được cái lý của thật tướng. Cái gì là cái lý về tánh đức? Do nơi thông (giáo) biệt (giáo) cả hai chỗ mê hoặc nhiễm trước, khó có thể rõ biết. Sơ tâm ấy có thể đầy đủ đức tin, đầy đủ sự thọ nhận và đầy đủ sự hàng phục, mà chưa thể đoạn được; nên chẳng gọi là khai. Bên trong thêm quán hạnh; bên ngoài cần thêm mưa pháp, phá trừ những hoặc của thông (giáo) biệt (giáo) chứa đựng. Hiển xuất tánh chơn tu, tri kiến hiển nhiên khai phát, như mặt trời mọc thì bóng tối tiêu trừ, cái nhìn có công dụng: Cho nên gọi đây là khai. Nương vào chỗ tu để phá hoặc; cho nên gọi là làm cho được thanh tịnh. Nhơn Vương (kinh) nói rằng:

Nhập vào lý Bát Nhã; nên gọi là Trụ. Trụ ấy là Thập Trụ, có ngôi vị của hoa màu trắng. Sự mở bày là làm cho chướng hoặc kia liền trừ được tri kiến và hiển ra nơi thể. Hiển ấy gồm đủ vạn đức và pháp giới đức hiển thị rõ ràng; cho nên gọi là mở bày. Đây tức là Thập Hạnh, biểu thị cho ngôi vị ở hoa (trắng) lớn.

Ngộ ấy là những chướng tiêu trừ, hiển thị cái thể của pháp giới về việc làm rõ ràng. Sự lý dung thông, không phải hai. Các vị Thầy thuộc Nhiếp Đại Thừa nói rằng: Như lý mà rõ biết; như số lượng mà rõ biết. Bây giờ lý và lượng không hai; cho nên gọi là Ngộ. Tức là Thập Hồi Hướng ở ngôi vị nhỏ. Nhập ấy là sự lý dung thông, tự tại vô ngại. Tự tại lưu xuất, tuông chảy từ A đến Z nhập vào biển cả bao la rộng lớn. Như Nhiếp Đại Thừa Sư nói rằng: Như lý như lượng, thông đạt tự tại. Như rõ biết về lượng thì có thể giữ lại cái đức của chúng sanh. Như rõ thấy cái lý thì có thể qua khỏi chỗ mê hoặc. Tức là Thập Địa, lại ở ngôi vị lớn. Rồi đạo đầy đủ vi diệu, vị ấy ở trong một vị; tức là đầy đủ 41 công đức của Địa. Chỉ có khai mà gồm đủ thị, ngộ, nhập và lại chẳng sai khác với tâm nầy. Thường hay dùng như lý để thấy biết; chẳng có phân biệt cái tướng cạn sâu, muốn hiển bày như lượng tri kiến vậy. Phân biệt Tứ vị, phát tâm cứu cánh chẳng ra khỏi hai. Như vậy 2 tâm trước là tâm khó; tức là nói về việc khó, dễ; tức là rõ biết tâm đầu tiên cùng với tâm rốt ráo; nên có sự phân biệt chỗ sám hối rõ ràng về chỗ sâu, cạn; giống như mặt trăng, thể của nó ở đầu và sau đều tròn đầy; nhưng do có sự vọng tưởng nên có sự sai biệt. Tứ vị ấy rõ biết thì tất cả đều chiếu rõ thật tướng, mà nói khai, nhập có chỗ sai biệt là vậy v.v… Hai là tứ trí. Bây giờ muốn dùng Viên Giáo Tứ Trí để đối với Tứ Vị, chẳng giống như trong Bát Nhã mà Thông giáo đã giải thích. Một là con đường huệ ấy thấy thật tánh của đạo. Trong Phật tánh ấy lại có khai Phật tri kiến. Hai là đạo chủng huệ, rõ 10 pháp giới về những con Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

đường khác biệt và giải rõ tướng của hoặc. Mỗi mỗi như vậy tất cả đều chỉ rõ Phật tri kiến. Ba là tất cả trí, rõ biết tất cả pháp một tướng tịch diệt. Sự tịch diệt ấy chính là ngộ tri kiến Phật. Bốn là tất cả chủng trí, rõ biết tất cả pháp một tướng tịch diệt. Tất cả những hành động và tướng mạo đều nhận ra được. Tức là nhập vào Phật tri kiến. Lại nữa con mắt huệ của đạo ấy như lý nên gọi là Khai. Đạo chủng huệ như lượng; nên gọi là Thị. Tất cả trí về lý và lượng chẳng có hai nên gọi là Ngộ. Tất cả chủng trí về lý và lượng song chiếu nên gọi là Nhập. Đây cũng là thật lý, chẳng có sâu cạn, mà sự sâu cạn ấy là do sự phân biệt mà có. Ba là Viên Giáo Tứ Môn; giải thích chiều ngang về 4 câu đó là: Không muốn - một không thì tất cả đều không. Tức là khai mở Phật tri kiến. Hữu Môn - Một có tất cả đều có. Tức là chỉ bày về Phật tri kiến. Lại không, lại hữu môn thì tất cả đều không và đều có. Tức là ngộ Phật tri kiến. Chẳng không chẳng hữu môn là tất cả phi không, phi hữu. Tức là nhập vào Phật tri kiến. Hay thông, liền có 4. Chỗ thông ấy tức là một. Khai, Thị, Ngộ, Nhập đều có thể thông qua những cửa ấy. Chỗ biết, chỗ thấy ấy là cái lý của việc thông kia.

Bốn là nói về quán tâm thích. Quán đây là đối với tâm tánh 3 chân lý chẳng thể rõ biết hết được. Quán nầy làm rõ chỗ thanh tịnh; nên gọi là khai. Tuy là bất khả tư nghì mà có thể phân biệt về tâm của không và giả. Trong tay chẳng giữ gì, gọi là Thị Tâm không và giả ấy tức là 3 mà một; tức một mà ba, gọi đây là Ngộ. Tâm không, giả ấy hay phi không, giả ấy mà chiếu dọi vào không, giả ấy;

nên gọi là Nhập. Đây là một tâm ba quán và chia ra làm khai, thị, ngộ, nhập riêng biệt. Cho nên 4 loại ấy giải thích rằng: Thấy lý do của vị và vị ấy lập được là do trí. Trí ấy phát ra là do môn; môn ấy thông là do quán: Quán ấy tức là môn thông. Môn thông cho nên trí thành. Trí thành cho nên vị lập. Vị lập cho nên thấy được lý. Thấy được lý; cho nên gọi lý ấy là một vậy.

Từ „Xá Lợi Phất thị vi chư Phật dĩ nhứt đại sự“ trở đi tức là kết thành cái lý một là nghĩa ấy. Ngày xưa dùng phương tiện để dạy, lại được nghĩa luận về khai, thị, ngộ, nhập mà chẳng phải Phật tri kiến. Cho nên gọi đây là quyền. Bây giờ làm rõ chỗ Phật tri kiến; cho nên nói là thật. Thật ấy tức là cái lý của một vậy.

Từ chỗ „Bảo Xá Lợi Phất rằng: Như Lai hay giáo hóa các Bồ Tát; đây chính là làm rõ ở người là một. Tựu chung ngày xưa dùng phương tiện, nghĩa là dùng để giáo hóa Tam Thừa. Lý thật mà nói là để giáo hóa các Bồ Tát. Như gã cùng tử kia, tự cho là khách nên làm người hạ tiện. Còn Trưởng Giả thì quán thấy thật cho nên đã rõ biết đứa con nầy. Tức đây là người thuộc về một“.

Từ chỗ „Chư hữu sơ tác thường vị nhứt sự“ Quang Trạch cho rằng đây là giáo thuộc về một. Bây giờ nói hành thuộc về một. Cả Tam Thừa đều làm; nên gọi đây là nhiều (chư). Vì Viên (giáo) nên gọi là chư. Nghĩa là đây là một việc. Việc làm nầy đến nơi đâu? Duy chỉ có tri kiến Phật, tức là hành thuộc về ý của một vậy. Lại cũng có thể giữ điều nầy làm chỗ dạy dỗ thứ nhứt. Cho nên Giáo chủ đã nói: Có những chỗ tạo tác, chỉ lấy việc giáo hóa làm sự. Một việc dạy dỗ này là phương tiện. Rốt cuộc Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

người thực hành ấy lấy làm lời nói. Chỗ làm những công việc ấy, tức là hành. Bây giờ chấp giữ vào phương tiện nầy nên gọi hành là một. Rồi thì 4 câu ấy tất cả đều có 2 nghĩa. Cho đến cái lý trong ấy chỉ còn một. Nếu chấp vào chỗ thấy biết; tức là dùng phương tiện ấy là vị thứ nhất. Chỗ thấy biết về cái lý một ấy là phương tiện. Con người trong mỗi câu ấy nếu chấp sự giáo hóa và lời dạy ấy là một, lấy đó làm phương tiện. Nếu chấp vào Bồ Tát lấy người là một, làm phương tiện thì ở trong sự giáo hóa một câu ấy lại chấp vào một Phật Thừa để mà thuyết pháp cho chúng sanh. Lời dạy nầy là một phương tiện.

Hay chấp vào ý nghĩa của việc vận hành là hành động của một và lấy đó làm phương tiện, thì 4 câu ấy thông suốt qua sự giải thích về phương tiện.

Từ „Đản dĩ nhứt Phật Thừa“ Quang Trạch lấy đó làm nguyên nhân của một và bây giờ nói là lời dạy của một. Đó là lời dạy của Viên (giáo) Đốn (giáo). Gọi đây là một Phật Thừa. Cho nên Phẩm Tựa nói rằng: Nói kinh Đại Thừa, tức là dạy về ý nghĩa nầy vậy. Tự đã nói về Biệt giáo rồi, tất cả đều gọi là nói thêm; tức là chẳng liễu nghĩa, chẳng phải là Nhứt Thừa của Phật.

Quang Trạch nói rằng: Duyên Giác và Thanh Văn chẳng phải hai. Và hạnh Bồ Tát vô biên là 3. Lại cũng có người nói rằng: Không Bồ Tát, Duyên Giác, lấy đó chẳng phải hai. Vô Thanh Văn, lấy đó chẳng làm ba. Nếu giải thích theo lối nầy thì chỉ có sự tồn tại nơi Thông Thừa, không có Tam Tạng của các Thừa. Có liên quan gì với một Phật Thừa. Có người nói rằng: Không Duyên Giác lấy đó chẳng có hai. Vô Thanh Văn lấy đó làm ba. Còn nơi Đại Thừa Bồ Tát. Nếu chỉ như vậy thì chẳng có Tam Tạng nơi Nhị Thừa. Chẳng phải chẳng có Tam Tạng nơi Bồ Tát. Điều nầy ngoài ra còn cái gì liên quan đến Phật Thừa? Ở nơi nào kinh luận dùng Thanh Văn để làm bậc thứ ba? Nghĩa là chẳng theo thứ tự với điều nầy, mà tất cả đều là nói dối. Nếu nương vào Ngươi để giải thích thì chẳng có hai mà chẳng phải Duyên Giác; chẳng phải ba mà chẳng phải Bồ Tát. Thứ nhất là Thanh Văn, nên chẳng phải kể là không. Nếu điều nầy như vậy thì sẽ có một sự đảo lộn lớn. Nay nói hay dùng một Phật Thừa là nói về đốn của Phật pháp theo Viên Giáo Thừa. Ngoài ra chẳng có thừa nào cả. Chẳng có lời dạy riêng biệt nào mang đến dùng làm phương tiện để nói cả. Không hai ấy là không mang tính cách của Bát Nhã làm hai. Không ba ấy là trong phương đẳng chẳng có đối với ba. Như đây thì hai hay ba đều chẳng có. Huống nữa trong Tam Tạng lại có ba sao?

Từ „Xá Lợi Phất nhứt thiết thập phương chư Phật, Pháp diệc như thị“ nghĩa là ở đây thành chỗ tổng kết thứ 5. Cả 3 đời chư Phật, mỗi chương nầy đều làm sáng tỏ chỗ dạy một việc và thực hành một việc. Sau cùng tổng luận về người là một và lý là một. Ở câu văn ấy có thể thấy. Chương ấy tự tạo ra bốn, một lại cũng được như vậy, mà chẳng phải cùng với câu tổng kết để hiển bày.

Trong kinh Bồ Tát Anh Lạc quyển thứ 13 làm rõ 9 đời Phật; quá khứ 3 đời Phật, hiện tại và vị lai cũng lại Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú - Quyển thứ 4 (Phần trên)

như thế. Vị lai 3 đời Phật ấy là cổ Phật từ bi nhập vào vị lai, tạo ra đủ loại hình để độ cho chúng sanh là đây vậy. Vị lai hiện tại Phật ấy là việc thọ ký về sau nầy. Vị lai là vị lai Phật, đó là Phật lần lượt chuyển đổi sự thọ ký ở thời vị lai. Quá khứ đã chuẩn bị cho việc nầy; nên có thể biết như thế v.v… Hiện tại hiện tại Phật chính là Đức Hóa chủ. Hiện tại vị lai Phật tức là lần lượt sẽ được bổ xứ. Hiện tại quá khứ Phật, tức là cổ Phật thùy tích là đây.

Từ chương nói về Phật quá khứ, ở đây đầy đủ 6 nghĩa. Lại hay tạo ra 2 loại. Một là khai mở phương tiện; hai là hiển thị sự chơn thật. Cả hai tức là chỉ cho điều ở trên. Cả 2 đều để chỉ cho điều ở dưới. Dùng vô lượng vô số phương tiện để làm sáng tỏ chỗ khai mở quyền thừa vậy. Đó chính là pháp mà tất cả đều là một Phật Thừa;

cho nên làm hiển rõ chỗ thật là vậy. Ví dụ như trên về một Phật Thừa tức là lời dạy duy nhất nầy. Từ „Chư Phật thuyết pháp“. Đây chỉ là nói việc nghe pháp. Pháp ấy bị chúng sanh cùng với con người làm một. Cứu cánh thì tất cả đều được nhứt thiết chủng trí.

Rõ biết chủng trí tức là cái lý về một ấy. Có thể hay rõ biết tức là hành thuộc một. Tuy chẳng lần lượt theo bốn, một ấy luôn đầy đủ.

Từ „Chương vị lai Phật“ lại có 2 nghĩa, dùng để chỉ việc bên trên, bên dưới đầy đủ thành 6 v.v…

Từ „Hiện tại Phật môn“. Đây chính là Hóa Chủ. Đây cũng là cái ý về mục tiêu đầu tiên của Phật ra đời. Như trong chương về chư Phật, chỉ dùng Đại Sự Nhơn Duyên mà xuất hiện ra nơi đời. Ở đây lại cũng như vậy. Tuy vì sự nhiêu ích an lạc của chúng sanh mà xuất hiện ra nơi đời. Kế đến là khai mở quyền (thừa) và sau đó là hiển thật. Lại cũng đầy đủ bốn, một vậy.

Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú (Hết quyển thứ 4 - Phần trên)

Dịch xong phần nầy vào ngày 28 tháng 4 năm 2010 nhằm ngày rằm tháng 3 năm Canh Dần - Phật lịch 2554 tại Thiền Viện Chánh Pháp Oklahoma – Hoa Kỳ.