SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

31. Thiền sư Pháp Cư ở Hựu Thánh.

Thiền sư Pháp Cư ở Hựu Thánh tại phủ Long hưng, vốn người dòng họ Trịnh ở Thiều dương. Về già Sư mới gặp được Thiền sư Tuệ Nam ở Hoàng long, rất được ấn chứng. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Việc này như thầy thuốc ứng nghiệm phương cách trị bệnh. Vả lại, chất độc xen tạp đã đầy bụng, chưa dễ chữa trị, hẳn cho thuốc uống mù lòa mắt mà sau lành. Lại khiến tùy ý ném nó xuống chân, cuồng hoặc càng thêm cố tật. Tìm kiếm bệnh ấy nơi chính mình cũng chẳng chứng nghiệm ư? Trước pháp đường cỏ sâu dày, ở nơi tâm không thẹn”.

32. Thiền sư Tuệ Trạch ở Tam giác.

Thiền sư Tuệ Trạch ở núi Tam giác tại Kỳ châu. Có vị Tăng hỏi: “Sư lên tòa báu, đại chúng xin lắng nghe?” Sư nắm cây gậy gõ xuống một cái. Lại hỏi: “Đáp tức tiện đáp, lại gõ cái gì?” Sư bảo: “Trăm thứ tạp toái”.

33. Thiền sư Văn Dục ở Pháp luân.

Thiền sư Văn Dục ở Pháp luân tại Nam nhạc. Có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy gõ một cái, và hét một tiếng, tiếp bảo: “Trên tuyết thêm sương, trong mắt thêm mạc, nếu cũng chẳng hiểu Bắc-uất- đơn-việt”.

34. Am chủ Chí Chi ở Quy tông.

Am chủ Chí Chi ở Quy tông tại Lô sơn, vốn người xứ Lâm giang. Thuở tráng niên, Sư làm Bí-sô (Tỳ-kheo) nương theo Thiền sư Tuệ Nam ở Hoàng long, đến Quy tông bèn lãnh hội yếu chỉ sâu mầu, nên có làm kệ tụng là:

“Chưa đến nên phải đến

Đến rồi khiến người cười

Lông mày vốn vô dụng

Không cừ đáy sóng xinh”.

Sau đó không bao lâu, Thiền sư Tuệ Nam lại dẫn lui, Sư ẩn dật trong chúng. Một ngày nọ thỉnh khắp đã xong, Sư viết bài kệ rằng:

“Mầm chè lộc sắc mới lìa hang

Măng sừng lang man lại nhả bùn

Nhà núi một năm việc xuân rõ

Được nhàn ai quản đầu bảng thấp”.

Từ đó, các hàng Nạp tử đua nhau đến thân gần, Sư chẳng vui thích, bèn lên dựng am ở trên tuyệt đảnh. Có làm bài kệ rằng:

“Ngàn non trên đảnh một gian nhà

Lão Tăng nửa gian, mây nửa gian

Đêm qua mây theo gió mưa đi

Đến đầu chẳng tợ lão Tăng nhàn”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ XUNG Ở TUỆ LÂM

1. Thiền sư Trí Minh ở Hoa nghiêm.

Thiền sư Trí Minh - Phật Tuệ ở chùa Hoa nghiêm - Vĩnh hưng tại Đông kinh, vốn người dòng họ Sử ở Thường châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu luận bàn về việc này thì tại trời là sắp hàng muôn tượng mà đều hiện, tại đất thì chuyển vận bốn mùa mà phát sinh, tại người thì vào ra co duỗi sáu căn lẫn dùng. Hãy nói tại trên đầu cây gậy của sơn Tăng lại làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư gõ một cái, tiếp bảo: “Cao cũng nhằm, thấp cũng nhằm”.

2. Thiền sư Trí Hàng ở Vĩnh thái.

Thiền sư Trí Hàng ở Vĩnh thái tại Trấn châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tan làm hơi là bạc bẽo của đạo, vừa ở biến là tệ hại của pháp, linh cơ chẳng mờ tối phô xưa bày nay, đại dụng hiện tiền nào được nào mất. Tuy là như vậy, bỗng gặp dùi sắt không lỗ làm sao sống nói câu thoại hợp”. Và Sư nắm cây gậy, tiếp bảo: “Xuyên qua xong vậy”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Rồng bay vọt Bích Hán biến hóa vô phương, phụng liệng trời xanh, ai biết dấu vết. Đáng thực hành thì thực hành, chẳng ra ngoài trăm ngàn môn Tam-muội. Đáng dừng thì dừng, sao quên vạn tượng sum-la. Do đó nói lấy không được bỏ không được, trong không thể được chỉ gì được? Hãy nói được cái gì?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chớ vọng tưởng”.

3. Thiền sư Tử Bang ở Thánh thọ.

Thiền sư Tử Bang - Viên Giác ở Thánh thọ tại Giang âm quân. Có vị Tăng hỏi: “Ý Tổ và ý giáo tạm rút bỏ một bên, còn thế nào là được chóng thành Phật?” Sư đáp: “Có thành, trọn chẳng phải, là Phật cũng chẳng thật”. Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị, Sư quát mắng: “Thoại đầu nói gì?”.

4. Thiền sư Đàm Chương ở Quảng phước.

Thiền sư Đàm Chương - Pháp Chiếu ở Quảng phước tại Thường châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Xuân đến hoa tự nở”. Lại hỏi: “Người học chưa hiểu?” Sư đáp: “Thu đến, lá điêu tàn trước”. Lại hỏi: “Thế nào là trâu trắng lộ bày nơi đất?” Sư đáp: “Đầu sừng rõ ràng”. Lại hỏi: “Thế nào là một câu Hòa thượng vì người?” Sư đáp: “Một hai ba bốn năm sáu bảy”. Lại hỏi: “Ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Muôn vật đều từ trong đó ra”.

5. Thiền sư Giới ở Thạch tháp.

Thiền sư Giới ở Thạch tháp, tại Dương châu. Sau khi chứng đắc yếu chỉ từ Thiền sư Xung ở Tuệ lâm, Sư ra ở một ngôi chùa tại Tây hồ thuộc Hàng châu, rồi chuyển dời đến ở Thạch tháp tại Dương châu. Bỗng nhiên lùi pháp tịch, Sư vượt qua sông, Tô Đông Pha lại biết Dương châu thỉnh mời Sư trú trì. Sớ có làm lời của Tô Đông Pha mà ít lưu lại. Triều Vô Cửu học sĩ vì đó mà tuyên cáo. Do đó tiếng tăm Sư vang động một thời, Tô Đông Pha lại có làm bài Minh về “Giới y” rằng:

“Thạch tháp đắc Tam-muội

Mới từ Định tuệ vào

Cho nên thường quý giữ

Đăng đàn thọ giới y

Tôi nghe được đạo nhân

Một vật chẳng thể lưu

Thế nào pháp y đây

Chằm vá thành bá nạp

Các pháp niệm niệm đi

Y nay chẳng y xưa

Pháp này không sinh diệt

Y cũng không hư hoại

Bày y không bụi này

Tắm người không dơ này

Hoại thì theo kia đi

Cho nên trọn chẳng hoại”.

Sư là người mà Tô Đông Pha có biết đến, nên có thể thấy Sư là người như thế nào.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TỬ HỒNG Ở THỤY NHAM

1. Thiền sư Khả Anh ở Phật quật.

Thiền sư Khả Anh - Xướng Quốc ở Phật quật tại Đài châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Phật pháp?” Sư đáp: “Một vòng xoay mới ra biển muôn nước đều đượm ân”. Lại hỏi: “Người học chẳng hiểu?” Sư đáp: “Chỉ bởi rành rẽ hết, vụt khiến sở đắc chậm”. Lại hỏi: “Thế nào là cảnh Phật quật?” Sư đáp: “Xuân về một đường đẹp trước hang, tuyết hết vài núi lạnh ngoài mây”. Lại hỏi: “Thế nào là người trong cảnh?” Sư đáp: “Cây gậy đêm đánh sương trăng cao, bình đồng sáng súc khói đầm biếc”. Và Sư mới bảo: “Gió xuân thoảng mỏng, muôn vật đều xinh tươi, giữa khoảng rừng lão nhà qua ngâm khúc âu ca, trên sông ngư ông thả câu. Hoa núi bày đẹp, liễu bờ rủ nhìn, oanh ngâm rừng kiều, thú kêu cốc sâu, mây trắng nhóm trên núi lớp lớp lớn cao, muôn phái triều tông xa mờ sóng cả trăng nơm, lớp lớp lưới trời trăm ức rủ hình, Hải ấn phát sáng lớn tỏa khắp cùng. Nói năng như vậy không gì chẳng biết hết. Hãy nói một câu mê thân làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Trên trời bỗng nhiên sấm nổ kinh vũ trụ, đáy giếng ễnh ương chẳng ngẩng đầu”.

2. Thiền sư Đàm Chấn ở Nhạc lâm.

Thiền sư Đàm Chấn ở Nhạc lâm tại Minh châu. Có lúc lên giảng đường, Sư duỗi lời bảo: “Ngày nay mở đầu đãy vải, lại có người nào mua bán gì chăng?” Có vị Tăng ra thưa: “Có”. Sư bảo: “Chẳng làm sang chẳng làm hèn, lại làm sao sống trả giá?” Vị Tăng ấy im lặng không nói gì. Sư bảo: “Ngày nay sơn Tăng mất lợi”. Lại hỏi: “Ngày nay tòa báu đã lên, tin tức trong đó xin tuyên bày?” Sư đáp: “Vèo vèo cùng gió, nhẹ nhàn mưa nhỏ”. Lại nói: “Lời trước có đường vượt, câu sau quá Tỳ-lô”. Sư bảo: “Cũng chẳng tiêu được”. Lại hỏi: “Biết Sư mở tiếp cây không rễ, khéo tay hay đào đèn đáy biển. Người học từ trước đến đây xin Sư một lần tiếp”. Sư đáp: “Bờ liễu chợt nở mắt vàng nhỏ, non mai mới chớm bạc hương ngọc”. Lại nói: “Viên âm mới bổ, đại chúng đồng đượm ân”. Sư bảo: “Người lanh lợi khó được”. Và Sư mới bảo: “Nếu luận bàn về việc này chẳng tại nơi Tăng đó cùng với nơi tục, chẳng phải nơi sang cùng nơi hèn, thảy đều đầy đủ từng khuyết thiếu. Chỉ bởi vì căn có lợi độn, thấy có sai khác, hướng đến trong sắc mà chuyển đi. Cứ sao biết thế? Há chẳng thấy đạo, danh ngôn ứ trệ nơi tâm đầu, thường vì trường duyên lự, thực tế ở nơi trước mắt, vụt thành cảnh danh tướng. Hãy làm sao sống là việc trước mắt. Lại có biết chăng?” Ngưng giây lát, Sư lại bảo: “Trong mắt không gân, một đời nghèo bần”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TRONG - VĂN TUỆ Ở THIÊN BÁT

1. Thiền sư Thiện Phi ở Tổ ấn.

Thiền sư Thiện Phi ở Tổ ấn tại Ân châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Thông trên suốt dưới”. Lại hỏi: “Thế nào là Pháp?” Sư đáp: “Suốt dưới thông trên”. Và Sư mới bảo: “Thông trên suốt dưới, suốt dưới thông trên, mê có muôn sai, ngộ không hai dạng”. Xong, Sư hét một tiếng. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngàn cửa nhà, muôn cửa nhà, nghèo cùng nghèo, giàu thì giàu. Như chưa liếc nhìn đất, tam đồ chưa là khổ”. Sư đánh cây phất trần một cái, lại bảo: “Người người riêng tỏa sáng, mỗi mỗi suốt cùng khuôn phép Tổ ấn. Nói năng như vậy chẳng thường có mất có lợi”. Xong, Sư vỗ tay xuống một cái, tiếp bảo: “Ôi! Lại dẫn người vào trong gai góc”. Sư hét một tiếng, rồi lại bảo: “Trong đầm trăng sáng, mây trắng trên non. Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại chẳng nói như vậy”. Sư lại nắm cây gậy bảo: “Cũng rất kỳ lạ cây gậy mở nói chẳng nghĩ bàn”. Xong, Sư đánh vào đài hương một cái và xuống khỏi tòa. Sư lại bảo: “Người có thể kham làm cầu thì làm cầu, người kham làm trụ thì làm trụ, nạp Tăng lanh lợi lại biết nơi rơi lạc”. Bỗng nhiên Sư nắm lấy cây gậy bảo: “Lại có biết kham làm cái gì không?” Sư lại đánh xuống đài hương một cái, tiếp bảo: “Chớ nói không nơi dùng”. Sư lại đánh xuống một cái nữa, tiếp bảo: “Xem xem trong nhà Mộc Sư Bá bị Thánh tăng đánh một tát, chạy đi đến Duy-na, bị Duy-na đánh hai tát, Lộ Trụ cười ha, ha. Đánh nhằm Sư Bá ấy, Tổ ấn bày thấy”. Bèn nắm cây gậy, Sư bảo: “Lại, lại, tuy phải, Thánh tăng cũng phải ăn gậy”. Xong, Sư đánh vào đài hương một cái, và xuống khỏi tòa.

2. Thiền sư Mãn ở Nguyên phong

Thiền sư Mãn ở viện Nguyên phong tại Vệ châu, vốn người dòng họ Điền ở Diêm sơn, Thương châu. Từ thuở bé thơ, Sư đã ham thích lắng nghe. Sau khi thân mẫu qua đời, Sư xuống tóc xuất gia thọ giới. Sư đến nơi pháp tịch của Thiền sư Nguyên ở châu, vào thất phỏng hỏi dự tham. Một ngày nọ đi núi, dùng lá để tẩy sạch tay, bỗng nhiên khế ngộ. Sư bèn gieo cơ, làm bài tụng rằng: “Kỳ thay lạ thay, động lại mê. Lại hỏi thế nào, mấy lần bèn đánh”. Sư ở núi tu hành khổ hạnh, tuyệt bỏ ăn dùng suốt bảy năm. Thái thú Tiền Công thỉnh mời Sư ra hoằng hóa. Có vị Tăng hỏi: “Ải thiền vừa mở, Tổ đạo dấy lại, linh cơ ngàn Thánh, xin Sư cử xướng?” Sư đáp: “Mùa thu quán sát lá vàng rơi”. Lại hỏi: “Linh cơ ngàn Thánh đã được cử xướng, còn chốt ải của sư ta, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Mùa đông thấy muôn cây khô”. Lại hỏi: “Thế nào là lúc ngựa gỗ hý hoa đầy đất, nơi trâu đất đi mây biển ngưng?” Sư đáp: “cũng phải hiểu mới được”. Lại hỏi: “Thế nào là Ấn tổ sư?” Sư đáp: “Đất lặng trời yên”. Lại hỏi: “Thế nào là Tâm ấn?” Sư vỗ xuống đầu gối một cái. Lại hỏi: “Tâm ấn Phật tổ cùng cách nhau bao nhiêu?” Sư đáp: “Lời cạn lý sâu”. Lại hỏi: “Thế nào là nơi nạp Tăng đắc lực?” Sư đáp: “Trăng trên trời xanh”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ có bằng cứ chứng nghiệm gì?” Sư bảo: “Chớ ngủ gật”. Sư mới đè ngang cây phất trần mà bảo: “Muốn gõ đến cửa huyền phải là người có tiết tháo mạnh mẻ chặt đinh cắt sắt, tài giỏi bổ mổ mới được. Nếu là hạng hèn hạ sợ dao lánh tên trông nhìn tức có phần”. Xong, Sư đánh vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư trông nhìn cả đại chúng và bảo: “Không tư duy gì khác, lắng nghe lắng nghe, hôm qua nóng bức, ngày nay mát lạnh, tinh thần phấn chấn dốc sức nhìn, nhìn lại nhìn đi chuyển mập mờ, muốn được không mập mờ, nhìn, nhìn”.

3. Thiền sư Chân Ngộ ở Thiện thắng.

Thiền sư Chân Ngộ ở Thiện thắng tại Tây kinh. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khua lớn tiếng mà áp cản dừng vang, chẳng biết tiếng là căn của vang, múa ảnh mà muốn trốn hình, chẳng biết hình là gốc của ảnh. Dùng pháp hỏi pháp, không biết pháp vốn chẳng phải pháp. Đem tâm mà truyền tâm, chẳng biết tâm vốn không tâm. Tâm vốn không tâm, biết tâm như huyễn, rõ pháp chẳng phải pháp biết pháp như mộng, tâm pháp không thật, chớ dối tìm cầu. Mộng huyễn không hoa nào nhọc nắm bắt. Đến trong đó một đại tạng giáo điển của chư Phật ba đời. Lời câu của Tổ sư, lão Hòa thượng trong thiên hạ đường trải dây leo đều khiến chẳng nhằm. Cớ sao? Thái bình vốn là tướng quân đặt, chẳng hẹn tướng quân thấy thái bình”.

4. Thiền sư Pháp Bản ở Định tuệ.

Thiền sư Pháp Bản ở viện Định tuệ tại châu. Có vị Tăng hỏi: “Người xưa đến trong đó vì gì vòng tay quy hàng?” Sư đáp: “Lý hợp như vậy”. Lại hỏi: “Rốt cùng như thế nào?” Sư đáp: “Đêm ngủ ngày chạy”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ XUNG HỘI Ở TAM TỔ

1. Thiền sư Cư Nhuận ở Lâm an.

Thiền sư Cư Nhuận ở Lâm an tại Hàng châu. Có vị Tăng hỏi: “Vì nước nhà, ngày nay khai mở giảng đường. Sư dùng pháp gì để làm lợi ích trời người?” Sư đáp: “Sắp gọi là Nạp tử lanh lợi”. Lại nói: “Đốt một lò hương thơm chúc Thánh ân”. Sư bảo: “Việc ngày nay làm sao sống?” Vị Tăng ấy im lặng không nói gì. Sư bảo: “Hơi gấp giết người”. Lại hỏi: “ tịnh bản nhiên khắp cùng pháp giới. Vì sao người trong am không biết việc ngoài am?” Sư bảo: “Hợp gì?” Lại nói: “Đặc biệt tỏ bày thỉnh hỏi điều lợi ích?” Sư bảo: “Có lắm tướng khiếm khuyết”. Và Sư mới bảo: “Đại chúng chỉ nên nhìn. Từ trên các Thánh xưa gánh đãy mang bát ra một tùng lâm vào một Bảo xã. Nếu chẳng được cái nơi vào, đêm ngày chẳng bỏ tham hỏi Thiện tri thức, đắp nhằm va nhằm, bỗng nhiên liếc đất, mới biết dao là sắt làm một lúc buông xuống, bèn mới là Thiên thai thỉnh mời khắp, Nam nhạc vân du núi, bên tả đến, bên hữu đến, chẳng ở nơi lầm hoặc. Các Nhân giả? Người xưa đã nhóm hội gì? Ngày nay khuyết thiếu cái gì?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Hư dối nhiều, chẳng bằng chút ít thật”.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 16 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 17

MỤC LỤC

Đời thứ mười bốn, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thuần ở Đan hà, có chín vị:

1. Thiền sư Chánh Giác ở Thiên đồng

2. Thiền sư Liễu ở Trường lô

3. Thiền sư Khánh Dự ở Đại hồng

4. Thiền sư Ngẫu ở Trị bình (bốn vị hiện có ghi lục)

5. Thiền sư Phật Nham ở Võ đang

6. Thiền sư Thăng ở Đại thừa

7. Hòa thượng Tu Sơn ở Tùy châu

8. Thiền sư Mãn ở Đại dương

9. Thiền sư Minh ở Quy tông (năm vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thành ở Tịnh nhân, có 11 vị:

1. Thiền sư Tử Quy ở Thiên phong

2. Thiền sư Pháp Tuyên ở Cát tường

3. Thiền sư Thủ Xướng ở Hộ quốc

4. Thiền sư Phổ Nguyệt ở Đan hà

5. Thiền sư Tuệ Quang ở Diệu tuệ (năm vị có ghi lục)

6. Thiền sư Vân ở Diệu phong

7. Thiền sư Kiên ở Kim sơn

8. Thiền sư Kha ở Thiên ninh

9. Thiền sư Dự ở Long trì

10. Thiền sư Nguyệt ở Song tuyền

11. Thiền sư Vân ở Long vương (sáu vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Chiếu ở Bảo phong, có chín vị:

1. Thiền sư Đức Chỉ ở Viên thông

2. Thiền sư Đạo Hội ở Chân như

3. Thiền sư Cảnh Thâm ở Trí thông

4. Thiền sư Trí Bằng ở Hoa dược (bốn vị có ghi lục)

5. Thiền sư Như Ý ở Ô cự

6. Thiền sư Quý ở Ngưỡng sơn

7. Thiền sư Thông ở Báo ân

8. Thiền sư Trăn ở Tiến phước

9. Tạng chủ Thông ở Thiên vương (năm vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Dị ở Thạch môn, có năm vị:

1. Thiền sư Tề ở nguyên

2. Thiền sư Thông ở Thiên y

3. Thiền sư Ni Phật Thông ở Hương sơn (ba vị có ghi lục)

4. Thiền sư Từ Phổ ở Cửu đảnh

5. Thiền sư Nghĩa Tung ở Vô vi (hai vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Bô ở Thiên ninh, có một vị:

1. Thiền sư Từ ở Hùng nhĩ (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Triết ở Đại quy, có ba mươi vị:

1. Thiền sư Đạo Bình ở Trí hải

2. Thiền sư Cảnh Tường ở Lặc đàm

3. Thiền sư Tuệ Lan ở Quang hiếu

4. Thiền sư Nhân Tiên ở Đông minh

5. Thiền sư Hiểu Khâm ở Phổ chiếu

6. Thiền sư Tự Tuân ở Đông lâm

7. Thiền sư Trí ở Phước nghiêm

8. Thiền sư Thiên ở Đông minh

9. Thiền sư Nhữ Năng ở Đạo ngô

10. Thiền sư Tuệ Thuần ở Hưng giáo

11. Thiền sư Hy ở La phù

12. Thiền sư Hiền ở Hưng dương

13. Thiền sư Diệu Hỷ ở Vĩnh an (mười ba vị hiện có ghi lục)

14. Thiền sư Tuệ Hiểu ở Hòa sơn

15. Thiền sư Trí Nguyên ở Trung phong

16. Thiền sư Đạo Kiên ở Linh tuyền

17. Thiền sư Văn Triết ở cư

18. Thiền sư Tử Thăng ở Vạn thọ

19. Thiền sư Chánh ở Sùng nhân 20 Thiền sư Biện ở Gia hữu

21. Thiền sư Hải ở Nhạc lộc

22. Thủ tòa Vân Ái ở Quy sơn

23. Thủ tòa Tề Vinh

24. Am chủ Vĩnh ở Quy sơn

25. Thiền sư Tuệ Văn ở Tịnh phước

26. Thiền sư Đạo Tông ở Thụy phong

27. Thiền sư Sư Phạm ở Chiêu giác

28. Thiền sư Đạo Tông ở Vạn thọ

29. Thiền sư Ngộ ở Vân phong

30. Thiền sư Tử Chân ở Tượng nhĩ (mười bảy vị hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nhã ở Tuyết đậu, có bốn vị:

1. Thiền sư Phổ Ấn ở Quang hiếu (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Vận ở Long du

3. Thiền sư Vĩnh Hy ở Thạch môn

4. Thiền sư Vĩnh Giác ở Thiền lâm (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tông Chấn ở Khánh thiện, có 1vị:

1. Thiền sư Phổ Năng ở Khánh thiện (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tư ở Tịnh độ, có hai vị:

1. Thiền sư Pháp Thuyên ở Vạn thọ

2. Thiền sư Thủ Long ở Khánh thiện (hai vị có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nguyệt ở Hộ quốc, có một vị:

1. Thiền sư Tuệ Bản ở Hộ quốc (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Hựu ở Hộ quốc, có một vị:

1. Thiền sư Tắc Viên ở Tư Thánh (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tuệ ở Nam thiền, có hai vị:

1. Thiền sư Pháp Thuyên ở Tiêu sơn

2. Thiền sư Đạo Phương ở Bảo lâm (hai vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Viên ở Vạn thọ, có ba vị:

1. Thiền sư Chiếu ở Quốc

2. Thiền sư Giác ở Tuệ nghiêm

3. Thiền sư Vinh ở Vĩnh hoài (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Đoan ở Phước xướng, có một vị:

1. Thiền sư Tư ở Vương ốc (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Vĩnh ở Thiên hy, có một vị:

1. Thượng tọa Thiêm (không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Đăng ở Lộc môn, có một vị:

1. Thiền sư Hy ở Bạch mã (không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Ni Đạo Thâm ở Tây kinh, có hai vị:

1. Thiền sư Thiệu Tài ở Phụng Thánh

2. Thiền sư Trí An ở Diệu tuệ (hai vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thủ Toại ở Đại hồng (hiện có ghi lục)

1. Thiền sư Khánh Hiển ở Đại hồng (hiện có ghi lục)

2. Công An Mẫn ở Kinh châu (một vị không ghi lục)

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ THUẦN Ở ĐAN HÀ

1. Thiền sư Chánh Giác ở Thiên đồng.

Thiền sư Chánh Giác - Hoằng Trí ở Thiên đồng tại Minh châu, vốn người dòng họ Lý ở Thấp châu. Thân mẫu Sư mộng thấy có vị Tăng ở Ngũ đài cởi vòng chuỗi mà đeo cho vào cánh tay phải của mình, mới mang thai Sư và khiết trì trai giới. Đến lúc sinh Sư, bên cánh tay phải có tướng trạng đặc biệt như vòng chuỗi. Năm bảy tuổi, mỗi ngày Sư đọc thông rành cả vài ngàn lời. Tổ phụ và thân phụ Sư sùng đạo từ lâu từng dự tham nơi Thiền sư Tốn - Phật Đà. Thiền sư Tốn từng chỉ Sư mà nói với thân phụ Sư rằng: “Đứa trẻ này đạo vận ưu thắng, rất chẳng phải người trong trần tục. Nếu xuất gia hẳn sẽ là pháp khí”. Năm mười một tuổi, Sư được độ, đến ở Bản tông - Tịnh minh. Năm mười bốn tuổi, Sư thọ giới Cụ túc. Năm mười tám tuổi, Sư du phương tham học. Sư khẳng khái phán quyết cùng tổ phụ là: “Nếu chẳng tỏ rõ đại sự, thề chẳng trở về”. Kịp đến lúc Sư đến Hương sơn ở Nhữ châu, thành cây khô, người trông thấy rất mực kính trọng. Một ngày nọ nghe vị Tăng tụng kinh Diệu Pháp Liên Hoa đến “mắt của cha mẹ sinh ra hẳn thấy ba ngàn cõi”. Bỗng nhiên Sư có sự tỉnh ngộ, liền đến nơi trượng thất tỏ bày sở ngộ. Hương Sơn chỉ ẩn hương trên đài mà bảo: “Mặt trong là vật gì?” Sư nói: “Là tâm hạnh gì?” Hương Sơn hỏi: “Nơi ông ngộ lại làm sao sống?” Sư đưa tay họa vẽ một tướng vòng tròn mà trình bày đó, lại kéo rút lui sau. Hương Sơn bảo: “Gã tài quậy bùn nhóm tụ có hạng gì?” Sư nói: “Sai nhầm”. Hương Sơn bảo: “Riêng phải thấy người mới được”. Sư liền ứng tiếng đáp: “Kính vâng”. Và Sư liền đến nơi Thiền sư Thuần ở Đan hà. Thiền sư Thuần hỏi: “Thế nào tự chính mình ở không kiếp trở về trước?” Sư đáp: “Đáy giếng ễnh ương nuốt vầng nguyệt, canh ba chẳng mượn rèm sáng đêm”. Lại bảo: “Chưa ở lại nói”. Sư phỏng bàn nghị, Thiền sư Thuần bèn đánh một cây phất tử và bảo: “Lại nói chẳng mượn”. Ngay lời nói ấy Sư được mở toan, bèn đảnh lễ. Thiền sư Thuần lại bảo: “Sao chẳng nói lấy một câu?” Sư nói: “Ngày nay tôi mất tiền lại gặp tội”. Lại bảo: “Chưa rảnh đánh được, người tạm đi”. Thiền sư Thuần ra nhận lãnh Đại hồng, Sư nắm giữ mốc ghi. Sau lại được bảo làm thủ chúng. Đắc pháp đã có được vài người. Bốn năm sau, Sư đến Viên thông. Bấy giờ Thiền sư Chân Hiết mới đến ở Trường lô, sai vị Tăng thỉnh mời Sư đến, đại chúng ra nghinh đón. Thấy Sư vận mặc y phục rách xấu mới lấy làm lạ đó. Thiền sư Chân Hiết bảo thị giả đổi giày mới cho Sư, Sư liền bảo: “Tôi vì giày mà đến đây ư?” Đại chúng nghe thế, tâm sinh kính phục, khẩn cầu Sư giảng pháp. Sư ở tòa thứ nhất suốt sáu năm.

Đến lúc ra hoằng hóa, Sư đến ở Phổ chiếu tại Tứ châu. Tiếp lại bổ nhậm ở Viên thông - Năng nhân tại Thái bình. Và ở Thiên đồng tại Trường lô nhà cửa phòng ốc chật hẹp, Sư bèn đến mở mang làm mới tất cả. Đại chúng cùng nhau nhóm tụ. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cửa vàng rèm rủ ai truyền tin thư nhà, màn tía trướng rủ mờ tối tung chân chân. Chánh lúc nào thấy nghe có nơi chẳng đến, nói bày có chỗ chẳng kịp. Thế nào thông được cái tin tức đi. Mộng hồi đêm sắc nương hiếm hiểu, cười chỉ gia phong cháy rực xuân”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tâm chẳng thể duyên, miệng chẳng thể bàn, ngay như lùi bước mang vác, rất kỵ đương đầu phạm húy. Gió trăng trong lạnh xưa qua đầu, thuyền đêm đánh chuyển đất lưu ly”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ở kiếp không có Chân tông, trước tiếng hỏi tự thân, lột trần mới kế sống, trong trắng gia phong xưa, đích thực ngoài ba thừa, xa xa trong một ấn, tức lại hành khác loại, muôn phái tự rạng đông”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nay chính là ngày giáng đản của Đức Thích-ca và Lão Tử. Trường lô đấy chẳng giải nói thiền, cùng các người họa vẽ cái dạng con. Chỉ như lúc tại trong bào thai Ma-gia làm sao sống?” Sư nắm cây phất trần họa vẽ tướng một chấm trong vòng tròn rồi bảo: “Chỉ như dùng nước tịnh tắm gội thân vàng ròng, lúc ấy lại làm sao sống?” Sư lại họa vẽ tướng nước trong vòng tròn (??) rồi bảo: “Chỉ như đi khắp các hướng bảy bước, mắt nhìn về bốn phương, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, rồi thành đạo, giảng pháp, thần thông biến hóa, trí tuệ biện tài, trong suốt bốn mươi chín năm gồm hơn ba trăm hội, nói xanh nói vàng chỉ đông họa tây, đến lúc nhập Niết-bàn lại làm sao sống?” Sư lại họa vẽ hình chữ thập trong vòng tròn sắc rồi bảo: “Nếu là nạp Tăng có đủ mắt sáng, hẳn cũng làm hẹn, còn chưa như vậy thì mỗi mỗi phải trải qua mới được”.

Lại có lúc lên giảng đường, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là người hướng đi?” Sư đáp: “Mây trắng vào hang hết, núi xanh dựa trời cao”. Lại hỏi: “Thế nào tức người lại?” Sư đáp: “Đầy đầu tóc bạc lìa hang cốc, nửa đếm xuyên mây vào phố chợ”. Lại hỏi: “Thế nào là người chẳng đi chẳng lại?” Sư đáp: “Thạch nữ kêu hồi ba cõi mộng. Người gỗ ngồi chốt sáu cửa”. Và Sư mới bảo: “Trong câu rõ tông thì dễ, trong tông biện đích là khó”. Ngưng giây lát, Sư lại bảo: “Có hiểu chăng? Gà lạnh chưa báo nhà rừng sáng, ẩn ẩn người đi qua núi tuyết”. Có vị Tăng hỏi: “Lúc một sợi tơ chẳng nhằm thì thế nào?” Sư đáp: “Khoái dao khoái búa chẻ chẳng vào”. Lại hỏi: “Lúc mở đầu đãy vải thì thế nào?” Sư đáp: “Mặc tình lấp ngòi bít hang”. Lại hỏi: “Lý hư rốt cùng lúc không thân thì thế nào?” Sư đáp: “Văn vẻ mới đầu chưa thành sẹo, tin tức khó truyền khắp”. Lại hỏi: “Một bước kín dời đường huyền chuyển, thông thân buông xuống cướp hồ không”. Sư bảo: “Lúc Đản sinh đến cha, hợp lễ không để chiếu”. Lại hỏi: “Lý tức như vậy, sự làm sao sống?” Sư đáp: “Rành rành mới xoay việc phân hóa, mười phương cơ ứng lại ngại gì?” Lại hỏi: “Thế nào là trần trần đều hiện thân xưa nay?” Sư đáp: “Thấu hết thảy sắc vượt hết thảy tâm”. Lại hỏi: “Như lý như sự làm sao sống?” Sư đáp: “Đi đường gặp rắn chết chớ đánh giết, xách con không đáy đầy đem về”. Lại nói: “Vào chợ hay huýt dài, về nhà mặc áo sam cụt”. Sư bảo: “Trên non người gỗ ca, bên khe Thạch nữ vũ”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chư vị Thiền đức! Người nuốt hết chư Phật ba đời, vì sao mở miệng không được? Người chiếu phá cả bốn thiên hạ, vì sao nhằm mắt không được? Có rất nhiều bệnh đau hẹn cùng độ một lúc rút bỏ đi. Hãy làm sao sống được mười thành thông sảng khoái? Có hiểu chăng? Ngón tay cái mở hoa nhạc liền sắc trời, buông ra tiếng Hoàng hà đến biển”. Từ lúc Sư đến trú trì trở lại nhận thọ không tham mà cúng thí không chán. Gặp năm khó khổ thức ăn hết cả, chính tự mình có và trông nhìn đến đại chúng mọi sự dư thừa, có thể nương nhờ làm kế sống cả vài muôn. Mỗi ngày quá ngọ, Sư hẳn không ăn.

Đến tháng chín năm Đinh sửu (1157) thuộc niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1163) thời Nam Tống, Sư đi thăm viếng các vị quận liêu và đàn- việt, tiếp đến thăm viếng Việt soái Triệu Công Lệnh ngận và cùng đó nói lời giã biệt. Đến ngày mồng 07 tháng 10, Sư trở về lại núi. Hôm sau vào khoảng giờ thìn giờ tỵ, Sư tắm gội thay y phục xong, ngồi kiết-già bảo gọi đại chúng, đòi thị giả lấy bút mực viết thư gởi Thiền sư Đại Tuệ ở Dục vương, thỉnh mời chủ trì việc hậu sự. Và Sư bèn viết kệ rằng:

“Hoa đốm huyễn mộng

Sáu mươi bảy (67) năm

Chim trắng khói tan

Nước thu liền trời”.

Xong, Sư bèn ném bút, thị tịch. Nhập pháp lưu lại bảy ngày mà dung mạo nhan sắc Sư vẫn như lúc sinh tiền, nghinh thỉnh toàn thân an táng dựng tháp tại Đông cốc. Truy phong Sư thụy hiệu là “Hoằng Trí”, tháp hiệu là “Diệu Quang”.

2. Thiền sư Liễu ở Trường lô.

Thiền sư Liễu - Chân Hiết ở Trường lô tại Chân châu, vốn người dòng họ Ung ở Tả miên. Từ ngày còn lót tả, đưa Sư vào chùa thấy Phật, tự nhiên Sư vui mừng máy động chân mày, mọi người đều lấy làm lạ. Đến lúc mười tám tuổi, khảo xét kinh Pháp Hoa mà Sư được độ, Sư sang ở Đại từ tại Kinh đô, tập học kinh luận lãnh hội được đại ý. Sư bèn ra đất Thục đến Cái hán, gõ thất Thiền sư Thuần ở Đan hà, Thiền sư Thuần hỏi: “Thế nào là chính mình ở kiếp không trở về trước?” Sư phỏng trả lời, Thiền sư Thuần bảo: “Ngươi ồn náo nơi đây, tạm đi đi”. Một ngày nọ, Sư lên núi Bát vu, bỗng nhiên khế ngộ, bèn đi thẳng về Đan hà đứng hầu, Thiền sư Thuần vỗ tay bảo: “Sắp gọi là ông biết có”. Sư vui mừng mà kính bái đó. Ngày hôm sau lên giảng đường, Thiền sư Thuần bảo: “Mặt nhật soi chiếu Cô phong xanh biếc, trăng soi khe nước lạnh, quyết ấn huyền diệu của Tổ sư chẳng hướng tấc lòng an”. Xong, bèn xuống khỏi tòa. Sư đến ngay trước mặt thưa: “Ngày nay lên tòa lại không làm mù lòa tôi được”. Thiền sư Thuần bảo: “Ông thử nêu cử ngày nay ta lên tòa xem?” Sư chần chừ giây lát. Thiền sư Thuần bảo: “Sắp gọi là ông liếc đất vậy”. Sư bèn đi ra.

Sau đó, Sư vân du Ngũ đài, tới kinh đô, Phù biện, thẳng đến Trường lô bái yết Tỏ chiếu, một lời khế hợp cùng gieo, bèn bảo làm thị giả, một năm sau phân tòa, sau đó không bao lâu lấy cớ bệnh cáo lui, bảo Sư kế thừa pháp tịch ấy, học giả đến nương tựa như trở về.

Khoảng cuối niên hiệu Kiến Viêm (1127-1131) thời Nam Tống, Sư vân du đến Tây minh. Làm chủ Thiên phong ở Bồ-đà-đài, Vân phong ở đất Mân. Có chiếu ban mời đến ở Dục vương, rồi chuyển dời đến Long tường ở Ôn châu, Kinh sơn - Từ ninh ở Hàng châu. Hoàng thái hậu ban lệnh khai sơn Sùng tiên ở Cao minh. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trước kia ở nơi tiên sư dưới một tiếng vỗ tay mà mọi kỹ lưỡng của tôi đều hết, tìm cái nơi mở miệng không thể được. Như nay lại có cái gì khoái sống gã tài giỏi nào chẳng thấu triệt ư? Nếu không thì ngậm sắt mang yên mỗi tự nhằm tiện”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đã lâu im lặng, cốt yếu ấy chẳng phải nhanh nói. Thích-ca, Lão Tử đợi yếu thực khúc nhạc bán đùa vui. Tranh làm sao lúc chưa ra khỏi thai đã bị người khác trông nhìn quấy phá. Hãy nói trông nhìn quấy phá cái gì? Mù lòa Tuyết phong không thể được”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lên đỉnh Cô phong, qua cầu Độc mộc, chợt thẳng đi đâu? Còn là nơi chân cao thấp của người đương thời. Nếu thấy được thấu suốt thì thân chẳng ra khỏi cửa mà khắp cùng mười phương, chưa vào cửa mà thường ở trong thất. Nếu là chưa được như vậy rảo mát đánh lấy một lần chuyển củi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nói được câu thứ nhất chẳng bị cây gậy làm mù lòa, biết được cây gậy còn là việc trong đường đi. Làm sao sống là một câu đến đầu đất?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nơi nơi tìm không được, chỉ có một nơi chẳng tìm kiếm mà tự được. Hãy nói là nơi nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Giặc thân đã lộ bày”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Bên khóc miệng nổi meo trắng, mới biết vào cửa. Khắp thân cháy đỏ mới biết việc trong cửa. Lại phải biết có chẳng ra cửa đến cùng”. Sư mới bảo: “Kêu cái gì làm cửa?”

Có vị Tăng hỏi: “Chư Phật ba đời hướng vào trong lửa dữ chuyển Đại pháp luân, có đích thực như vậy không?” Sư cười lớn bảo: “Ta tức nghi nhằm”. Lại hỏi: “Hòa thượng làm gì tức nghi nhầm?” Sư đáp: “Hoa hương đồng nội đầy đường, chim ở rừng sâu chẳng biết quân”. Lại hỏi: “Chẳng rơi lạc phong thái lại hứa chuyển thân không?” Sư đáp: “Nơi người đá đi chẳng đồng công”. Lại hỏi: “Việc hướng thượng làm sao sống?” Sư đáp: “Khéo tại trước một bọt nước, nào dung mắt ngàn Thánh”. Vị Tăng ấy bèn lễ bái. Sư bảo: “Chỉ sợ chẳng nghĩ gì”.

Một ngày nọ, Sư vào nhà trù, thấy nấu bún, bỗng nhiên thùng bún lũng đáy, đại chúng đều thất kêu: “Thật đáng tiếc!” Sư bảo: “Đáy thùng lủng thoát, đáng nên vui mừng, cớ gì mà sinh phiền não?” Một vị Tăng thưa: “Hòa thượng tức đắc”. Sư bảo: “Đốt nấu đáng tiếc một thùng bún”. Xong, Sư hỏi một vị Tăng: “Sau khi ông chết thiêu đốt thành tro bụi tung rải đi rồi, hướng đến nơi nào đi?” Vị Tăng ấy bèn hét. Sư bảo: “Khéo một tiếng hét chỉ là chẳng được lật lại thành thực”. Vị Tăng ấy lại hét. Sư bảo: “Công án chưa tròn lại hét mới được”. Vị Tăng ấy không nói năng gì. Sư bèn đánh và bảo: “Gã chết này”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Rêu bít đường xưa chẳng rơi hư ngưng, móc chấm rừng lạnh chịu bày phong yếu, móc kim ẩn kín, ai bảo ngu phụ nương náu hang ổ, chỉ gì nhận lấy, tự là khoái sống bình thường, lại có đủ mắt sáng qua thấu quan ải chăng?” Ngưng giây lát, Sư lại bảo: “Ngay như nghe sớm tiện về đi, tranh tợ từ trước lại chẳng ra cửa”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chợt mưa chợt tạnh chợt lạnh chợt nóng. Sơn Tăng chỉ cái sơn Tăng tự biết, các người chỉ cái các người tự nói. Hãy nói miệng Tuyết Phong trừ ăn cơm ra cần làm cái gì?” Sư bèn hỏi một vị Tăng: “Trên điện Lưu ly, Ngọc Nữ ném thoa, rõ bên việc gì?” Vị Tăng ấy đáp: “Xoay cùng chẳng đáng có”. Sư hỏi: “Lại có dứt hay tiếp tục gì không?” Vị Tăng ấy đáp: “Xưa nay chẳng từng nghe”. Sư hỏi: “Chánh ngay lúc chẳng từng nghe ấy như thế nào?” Vị Tăng ấy thưa: “Trân trọng”, bèn lui ra. Lại có lúc lên giảng đường, Sư lay lắc cây gậy mà bảo: “Xem xem ba ngàn Đại thiên thế giới đồng một lúc lay động. Đại sư Vân Môn tức được, còn Tuyết Phong đây không như vậy”. Sư bèn gõ cây gậy một cái tiếp bảo: “Ba ngàn Đại thiên thế giới hướng nơi nào đi. Có hiểu không? Chẳng được mưa trùng mai, mầm mạ tranh thấy xanh”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thân không, huyễn hóa tức pháp thân”. Và Sư bèn làm thế múa vũ và tiếp bảo: “Thấy gì? Thấy gì? Thấy được qua cầu thôn rượu đẹp”. Sư lại làm thế múa vũ mà tiếp bảo: “Thấy gì? Thấy gì? Gì chẳng thấy cách bờ hương hoa đồng nội”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lại có chẳng bị huyền diệu làm ô nhiễm chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Một điểm ấy nghiêng nước bốn biển, đã là tẩy rửa khỏi chẳng xuống”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là chính tự mình ở kiếp không trở về trước?” Sư đáp: “Ngựa trắng vào hoa lau”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cùng mảy trần chôn mất gốc, diệu thể mất tông, một câu cắt dứt dòng, cao sâu hết cả, là vì kim vàng nơi kín chẳng bày sáng nhọn, chỉ ngọc thông thời, ngầm buông khác thể. Tuy là như vậy, nhưng còn là hỗ tương cả hai tỏ rõ. Hãy nói khéo vụng chẳng đến làm sao sống cùng ủy thác?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Vân la nơi đẹp xanh râm hợp, cây hang cao thấp biếc tỏa sâu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chuyển công đến vị là hướng người đi, ngọc giấu kinh sơn quý. Chuyển vị đến công tức người lại, lò hồng mãnh tuyết xuân. Công vị đều chuyển, thông thân chẳng ứ trệ, buông tay mất nơi nương tựa, Thạch nữ đêm lên cơ, thất kín không người quét, chánh lúc nào một câu dứt hơi thở làm sao sống cùng ủy thác?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Về cội gió theo lá, soi khắp trăng đầm không”.

Sư thị tịch tại Sùng tiên - Cao ninh, dựng tháp tại gò Hoa đồng ở phía Tây của chùa, truy phong thụy hiệu là “Ngộ Không Thiền sư”.

3. Thiền sư Khánh Dự ở Đại hồng.

Thiền sư Khánh Dự - Tuệ Chiếu ở Đại hồng tại Tùy châu, vốn người dòng họ Hồ ở Dĩnh châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tiến một bước đạp cỏ nước vua nước khác, lùi một bước đạp ruộng vườn cha ông kẻ khác. Chẳng tiến chẳng lùi chánh ở trong nước chết. Lại có đường thoát thân ra không? tiêu tao tiếng muộn trâm tùng ngắn, bơi lội gió xuân chỉ liễu dài”. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “Thuyền Tử căn dặn Giáp Sơn rằng: “Ngay phải nơi ẩn tàng thân không dấu vết, nơi không dấu vết chớ ẩn tàng thân. Tôi ở tại Dược sơn ba mươi năm chỉ rõ được việc ấy. Người thời nay vì gì vội vàng, núi son không hình phụng, điện báu chẳng lưu lại quan niệm, có lúc ngu có lúc si, chẳng phải trong đường ta tranh được biết”.

4. Thiền sư Ngẫu ở Trị bình.

Thiền sư Ngẫu ở Trị bình tại Xử châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ưu du thật tế khéo rõ nhà, chuyển bước dời thân chỉ ráng rơi, không hạn mây trắng còn chẳng thấy, đêm nhân trăng tỏ ra hoa lau”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ THÀNH Ở TỊNH NHÂN

1. Thiền sư Tử Quy ở Thiên phong.

Thiền sư Tử Quy ở Thiên phong tại Đài châu. Có lúc lên giảng đường, sư nắm cây gậy gõ xuống một cái, gọi đại chúng và bảo: “Tám vạn bốn ngàn pháp môn. Tám chữ đánh mở xong vậy, thấy được chăng? Phụng vàng đêm đậu cây vô ảnh, núi cuộn mời bày mây biển ngăn”.

2. Thiền sư Pháp Tuyên ở Cát tường.

Thiền sư Pháp Tuyên ở Cát tường tại Thái bình châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Nắng hạn lâu, không được cơn mưa nào, trong ruộng lúa đơm bông khô”. Lại hỏi: “Ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Năm nay gạo giá mắc, đổi chác chớ hiềm thô xấu”.

3. Thiền sư Thủ Xướng ở Hộ quốc.

Thiền sư Thủ Xướng ở Hộ quốc tại Đài châu. Có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy gõ một cái bảo: “Mở đầu của ba mươi sáu tuần, khởi nguyên của bảy mươi hai thời hầu, muôn nước nghinh đón thời tiết khí hòa. Đông Đế ban hành lệnh sinh thành, ngay được trời rủ sắc thái tốt lành, đất ung đúc điềm tốt. Nho nhỏ mưa mịn tẩy trời lạnh, mong mỏng sáng xuân lồng sắc quê. Có thể gọi là ứng thời nạp vận tốt lành, không gì chẳng thích nghi. Khắp đất liền mọi người đều thêm một tuổi. Dám hỏi cùng các người, hãy nói một người nào tuổi ít nhiều?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Ngàn năm lão nhi nhan sắc tợ ngọc ấy, muôn năm Đồng tử tóc mai như tơ”.

4. Thiền sư Phổ Nguyệt ở Đan hà.

Thiền sư Phổ Nguyệt ở Đan hà tại Đặng châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Từ thời Đức Phật Oai Âm trở về trước, ai đáng biện tích, từ thời Đức Phật Nhiên Đăng trở về sau, ai là tri âm? Ngay như bờ ấy nhận lấy, chưa khỏi đánh làm hai cọc. Giả sử hướng đến bên ấy đi lại, cũng nên chưa được vẹn mười. Bởi vì ngậm miệng Tỳ-da. Đã là cơ trời rò rỉ, mặc khiến thất ma-kiệt. Rốt cùng phải vá nức rẽ lìa, thôi bảo thể bày chân thường, ngay là thuần tuyệt chấm, nói rất da dẻ thoát rơi, tự nhiên riêng vận sáng lẽ, tuy nhiên tợ mới đẹp thế, chưa xứng ý khí nạp Tăng, phải được năm mắt đều mở, ba sáng đồng tỏa, từ đó đầu sào tơ chỉ tự nhiên chẳng phạm sóng cả, phải rõ chuyển vị đồng cơ, mới hiểu vào chợ thỏng tay. Do đó nói mặc khiến bảng xỉ mọc lông, chớ dạy mắt mắt trông nhìn nhằm. Nhận dính nhằm thì hoa đốm hư không nhiễu loạn, nói đó thì lời bày sâm sai. Đã là như vậy, dám hỏi cùng các người một câu chẳng phạm bén nhọn làm sao sống? Nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Nửa đêm quạ rùa mắt bỗng mở, muôn tượng sáng lại đồng một màu”.

5. Thiền sư Ni Tuệ Quang ở Diệu tuệ.

Thiền sư Ni Tuệ Quang - Tịnh Trí ở Diệu tuệ tại Đông kinh. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử câu thoại Triệu Châu Khám Bà. Và Sư mới bảo: “Đầu lưỡi Triệu Châu liền trời, lông mày sáng của lão bà phủ đất, rõ ràng khánh phá về lại, không hạn người thường ngủ gật”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ CHIẾU Ở BẢO PHONG

1. Thiền sư Đức Chỉ ở Viên thông.

Thiền sư Đức Chỉ ở Viên thông tại Giang châu. Sư vốn là con út của Kim Tử Từ Hoành Trung, gia đình nhiều đời ở tại Lịch dương. Sư có hai tròng mắt sắc màu xanh biếc thần quang bắn tóc người. Đến mười tuổi, Sư còn chưa biết chữ, phần nhiều thời gian chỉ ham thích ngủ. Thân phụ Sư trông thấy vậy rất mực xót thương. Kịp đến lúc thành đồng mạnh giỏi ghi nhớ hơn người, học văn có lắm lời kỳ đặc. Đến tuổi hai mươi, Sư mộng thấy có vị dị Tăng trao cho bốn câu kệ, và có đem hình tượng Nam An kham chủ trao cho Sư, tức bên cạnh ghi viết kệ thông minh, từ đó Sư ghi nhớ không quên. Sau đó năm năm, Sư theo Kim Tử đi đường sông nước đến Tây lạc. Một đêm nọ bỗng đạo ngộ liền làm vài bài kệ, trong đó có bài viết rằng:

“Chẳng nhân câu lời chẳng nhân người

Chẳng nhân vật sắc chẳng nhân tiếng

Nửa đêm gọi đèn vừa đến gối

Bỗng nhiên trong đó đã sáng trời”.

Và Sư thường ngâm ca tự nhiên, mọi người chẳng lường biết ra làm sao. Và Sư mới dốc lòng mong cầu xuất gia. Thân phụ chẳng hứa thuận, muốn đem quan nghiệp trao truyền cho Sư. Sư thưa: “Con mới sắp thoát lưới đời, chẳng đắm trước ba cõi, há lại găm đầu vào trong danh lợi ư? Xin cha đời trao cho anh Giác”. Thế rồi, Sư bèn xuất gia, thọ giới Cụ túc. Sau đó không bao lâu, tiếng tăm vang vọng khắp chốn kinh đô. Mùa xuân năm Tuyên Hòa thứ ba (1121) thời Tống, vua Huy Tông (Triệu Cát) ban sắc phong tặng Sư hiệu là “Chân Tế”. Và giúp đỡ mời Sư đến ở Viên thông.

Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hai mươi năm trước, hai con mắt của sơn Tăng trọn mù lòa không trông thấy gì, chỉ được nghe mọi người nói năng, trên trời xanh có vầng nhật luôn lớn soi chiếu cả ba ngàn Đại thiên thế giới, không nơi nào chẳng cùng khắp, trú thê muôn mối trọn chẳng thể thấy. Hai mươi năm sau mắt sáng dần mở, lại gặp sắc trời liền râm, mây nồng loạn giăng, quán sát bốn phương, suy cùng trên dưới. Lúc thấy mây đi bèn từ nơi đi mà lường tính. Khi thấy mây dừng, bèn tại nơi dừng lập cái hang hóc. Chánh như là ở giữa đời bỗng gặp gã tài giỏi biết nhiều. Hỏi. Nói: “Chẳng là muốn thấy Nhật luân ư? Sao chẳng hướng đỉnh núi cao mà lên đi?” Sơn Tăng liền trưng bày hỏi kia là: “Nơi nào là trên đỉnh núi cao?” Kia bảo: “Nơi bụi hồng chẳng đến”. Các Nhân giả hãy khéo giữ cái tin tức đích xác, có hiểu chăng? Nằm dài trông sàng giường Phật-đà-da”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đêm qua, lão Cù-đàm mặt vàng đem ba ngàn Đại thiên thế giới lại trong một miếng nuốt hết, như người uống nước nóng ấm, dấu vết chẳng lưu lại, ứng thời tiêu tan. Ngay lúc ấy chư vị Đại Bồ-tát, Văn, La-hán và hết thảy chúng sinh thảy đều chẳng hay chẳng biết, chỉ có Văn Thù và Phổ Hiền liếc mắt nhìn thấy, tuy nhiên, được thấy xa xa dạt mờ chỉ tợ hướng vào trong biển lớn trồi đầu sụp đầu. Các người hãy nói là cái tin tức gì? Nếu kiểm điểm được phá ra thì hứa cho các người trên cửa đảnh mỗi mỗi đều có đủ một mắt sáng”.

Đến lúc Sư thị tịch, trà tỳ, hơi khói bay đến đâu thảy đều thành Xá-lợi. Dựng tháp tại núi Tư không, phần táng sắp đá gò.

2. Thiền sư Đạo Hội ở Chân như.

Thiền sư Đạo Hội ở Chân như tại Đài châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Việc trong kiếp không tự chịu nhận lấy, thường ngày sử dụng rõ rành có gì tiết rỉ. Chánh nên khéo về nhà ngồi yên, mặc kia tuyết phủ núi xanh, chẳng lưu lại một chữ “Nguyên” treo lòng. Ai ngoái nhìn sóng vụt trên mặt nước, hãy nói: chánh chẳng lập huyền, riêng không phụ vật, một câu làm sao cử tợ việc cơ tơ chẳng treo đầu con thoa, văn thể dọc mang ý tự khác”.

3. Thiền sư Cảnh Thâm ở Trí thông.

Thiền sư Cảnh Thâm - Đại Tử Công ở Trí thông tại Hưng quốc công, vốn người dòng họ Vương ở Đài châu. Từ nhỏ, Sư đã khác đàn trẻ con. Đến năm mười tám tuổi, Sư tới nương tựa Sa-môn Đức Chi ở viện Quảng độ mà xuống tóc xuất gia. Bắt đầu, Sư đến bái yết Thiền sư Tượng ở Tịnh từ. Một ngày nọ nghe Thiền sư Tượng nói: “Nghĩ mà biết, lắng suy mà hiểu, đều là kế sống nhà quỷ dấy động chẳng tự ngăn cấm”. Sư bèn đến nơi Thiền sư Chiếu ở Bảo phong mà cầu xin nhập thất. Thiền sư Chiếu bảo: “Ngay phải dứt niệm khởi diệt, hướng đến kiếp không trở về trước, quét sạch đường huyền, chẳng giẫm trải qua chánh và thiên hết ngay lúc này, toàn thân buông xuống, buông hết lại buông mới có phần tự do”. Sư nghe thế, chóng lãnh hội quyết chỉ. Thiền sư Chiếu gióng trống, báo cùng đại chúng rằng: “Rất được Đạo Xiển Đề Đại Tử, các hàng hậu học nên nương tựa theo đó. Nhân đó, xưng hiệu Sư là Đại Tử Công.

Đầu niên hiệu Kiến Viêm (1127) thời Nam Tống, Sư khai đường giảng pháp tại Trí thông. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lại chẳng vào cửa, đi chẳng ra cửa. Lại đi không dấu vết làm sao đề xướng. Ngay được đường xưa rêu phủ, linh dương tuyệt dấu, ngô xanh trăng tỏa, phụng son chẳng đậu. Do đó nói: Nơi ẩn tàng thân không dấu vết, nơi không dấu vết chớ ẩn tàng thân. Nếu hay như vậy, đi ở không nương tựa, trọn không hướng bối, lại có ủy thác chăng? Mà nay phân tán như mây hạc, các người và ta cùng quên xúc phạm nơi huyền”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Chánh, Trung và Thiên?” Sư đáp: “Lão bà mặt đen mặc lụa trắng”. Lại hỏi: “Thế nào là Thiên, Trung và Chánh?” Sư đáp: “Ông con bạc đầu mặc áo sam đen”. Lại hỏi: “Thế nào là Chánh, Trung lại?” Sư đáp: “Trong phẩn vụt gân đấu”. Lại hỏi: “Thế nào là kiêm Trung đến?” Sư đáp: “Côn lôn trong đêm đi”. Lại hỏi: “Hướng thượng còn có việc gì không?” Sư đáp: “Vào núi gặp hổ nằm, ra cốc quỷ lại kéo”. Lại hỏi: “Sao được can qua cùng tiếp đợi?” Sư đáp: “Vài ba đường chỉ một mảnh gai”. Đến đầu niên hiệu Thiệu Hưng (1131) thời Nam Tống, Sư trở về ở hang Bảo tạng, vì việc dân chúng ấy kính phục.

Tháng hai năm Nhâm thân (1152), Sư hiện tướng chút bệnh, mới bảo là: “Nhân duyên ở đời đã hết vậy”. Qua ngày 13 tháng 03, vì chúng tiểu tham, Sư bèn nói bài kệ tụng rằng:

“Chẳng cần cạo đầu

Sao phải tắm gội

Một đống lửa hồng N

gàn đủ muôn đủ”.

Tuy là như vậy nhưng hướng thượng, lại còn có việc gì không? Xong, Sư bèn nhắm mắt mà thị tịch.

4. Thiền sư Trí Bằng ở Hoa dược.

Thiền sư Trí Bằng ở Hoa dược tại Hàng châu, vốn người dòng họ Hoàng ở Tứ minh. Sư nương tựa Thiền sư Chiếu ở Bảo phong có mấy năm mà không tỉnh ngộ. Nhân vì đại chúng trì bát, Thiền sư Chiếu tự đề ghi nơi hình tượng mình rằng: “Mưa tẩy dạt đào hồng hé nở, gió lay cạn liễu biếc cành mềm, mây trắng trong ảnh quái đá bày, trong ánh nước biếc cây xưa sạch. Ôi! Ấy là người nào?” Sư đến tiêu sương, Thiền sư Thành - Khô Mộc trông thấy Sư mới tán thán rằng: “Ngày nay mới biết lão này thân thấy tiên sư đến”. Sư bèn thỉnh hỏi điều lợi ích về bài tán ấy. Thiền sư Thành bảo: “Há chẳng thấy pháp nhãn nắm câu thoại cảnh Giáp Sơn mà bảo: “Suốt hai mươi năm ta chỉ làm cảnh hiểu”. Sư bèn liền khế ngộ. Theo Quán Hồ Lục: “Thiền sư Thành chỉ đó mà hỏi Sư rằng: “Ông hiểu chăng?” Sư đáp: “Không hiểu”. Thiền sư Thành bảo: “Ông nhớ được Pháp Đăng phỏng theo Hàn Sơn chăng?” Sư bèn tụng, đến : “Ai, người biết ý này, khiến ta nhớ Nam tuyền”. Sư vừa đọc đến nơi chữ “Nhớ” (ức), Thiền sư Thành bèn đưa tay bít miệng Sư và bảo: “Dừng, dừng”. Bỗng nhiên Sư tỉnh ngộ, mới nói: “Xưa nay nghĩ Địa gì?” Thiền sư Thành bảo: “Ông làm sao sinh hiểu?” Sư nói: “Mùa xuân sinh mọc, mùa hạ lớn tốt, mùa thu gom thâu, mùa đông cất giấu”. Thiền sư Thành bảo: “Ngay phải gìn giữ”. Sư ứng tiếp đáp: “Kính vâng”.

Đến đầu niên hiệu Thiệu Hưng (1131) thời Nam Tống, Sư ra ở Hoa dược, tiếp đến Thiên ninh ở Vụ châu, sau lại chuyển dời đến ở lương. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Gió biển thổi mộng, vượn núi kêu trăng. Dám hỏi cùng các người là thời tiết nào?” Nghĩ gì hiểu được dưới cây vô ảnh mặc tình ngao du. Nếu thưa được vậy thì dưới ba cây rui thẳng phải đánh suốt”. Về sau, Sư lui về Cư minh rồi đến Thụy nham. Kiến Khương lại đem lương mà níu kéo Sư lại. Minh Thủ cũng cố gắng làm theo đó, Sư chẳng hứa thuận, bèn viết kệ đưa tiễn sứ giả rằng: “Cùng phiền chuyên sứ vào khói mây, tro lạnh không nước ấm chẳng điểm trà, gởi lời Dõng Đông Hiền thái thú, khó nói cây khô lại nở hoa”. Sau đó không lâu Sư thị tịch.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ DỊ Ở HẠCH MÔN

1. Thiền sư Tề ở nguyên.

Thiền sư Tề ở nguyên tại Cát châu, vốn người dòng họ Trần ở Phước châu. Năm hai mươi tám tuổi, Sư giã từ thân phụ và anh trai theo Thiền sư Trí ở Vân cái mà xuất gia, lo việc hầu hạ thủ tòa. Một ngày nọ thủ tòa lo việc phất trần đã bãi, Sư bèn hỏi: “Điều thủ tòa nói tôi nghe được nhưng chẳng hiểu nghĩa ấy thế nào? Cúi mong rủ lòng từ bi mà chỉ bảo”. Thủ tòa bèn đinh ninh dẫn dụ, khiến rốt cùng không nhằm nói cái pháp ấy. Qua hai ngày sau, Sư có sự tỉnh ngộ, bèn làm kệ tấu bày rằng: “Nói pháp chẳng như thân gần đó, mười phương cõi nước một mảy trần, nếu hay ở đó rõ chân lý, đại địa nào từng thấy một người”. Thủ tòa kinh ngạc, nhân nói cùng Thiền sư Trí mà Sư được độ. Sư lại vân du tham vấn khắp các phương. Sau, đến nơi Thạch môn, rất được Thiền sư Dị mến quý mà ấn chứng cho. Lúc ra hoằng hóa, Sư ở tại nguyên chỉ được một năm. Đến ngày thị tịch, Sư nói kệ tụng lưu lại cho đại chúng rằng:

“Đêm qua canh ba qua khe gấp,

Đầu khe mưa móc đen mịt mờ,

Chỉ một cây gậy làm tri kỷ,

Đánh nát ngàn ải cùng muôn ải”.