SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

10. Thiền sư Phạm Khanh ở Tương điền.

Thiền sư Phạm Khanh ở Tương điền tại phủ Thiệu hưng, vốn người dòng họ Tiền ở Gia hưng. Có vị Tăng hỏi: “Đức Bồ-tát Đại bi dùng lắm nhiều tay mắt để làm gì?” Sư đáp: “Giàu có hiềm ghét ngàn miệng thiếu”. Lại hỏi: “Rốt cùng như thế nào là mắt Thánh?” Sư đáp: “Từ trước lại tuy cùng sống chung mà chẳng biết tên”. Lại hỏi: “Gió lạnh chợt nổi, nạp tử mở lò, bỗng nhớ Đan Hà đốt Phật gỗ, nhân gì việc chủ rụng mày râu?” Sư đáp: “Trương Công uống rượu Lý Công say”. Lại hỏi: “Vì gì lại là gặp mạnh tức yếu, vì gì là diệu dụng thần thông?” Sư đáp: “Thánh Tăng trong nha tức rành quen việc này”. Lại hỏi: “Tượng điền có kiếm giết rồng, lúc muốn mượn một lần xem thì thế nào?” Sư đè ngang cây gậy, vị Tăng ấy bèn hét, Sư ném cây gậy xuống, vị Tăng ấy im lặng. Sư bảo: “Con ễnh ương chết này”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Xuân đã muộn màng hoa rơi lẫn lộn dưới mưa hồng, Nam bắc người đi về chẳng về, ngàn rừng muôn rừng đỗ vũ ngâm, ta không nhà chừ về nơi nào? Mười phương cõi nước sao cùng nương, lão trời có cái tin tức thật, đêm qua canh ba trăng tại hồ. Trên đây Phật pháp đến đây mạng như chỉ mành tơ treo. Khác mắt vượt tông cùng khó tiếp thừa làm rạng rỡ!” Sư bèn dựng đứng cây phất trần, tiếp bảo: “Nhờ có cái kham làm lưu thông. Ngay đây trông xem được bèn thấy chư Phật ba đời hướng đến trong lộ trụ lồng đèn chuyển Đại pháp luân. Chúng sinh trong sáu thú ở núi Thiết vi được nghe pháp. Cần âm chẳng phải âm, thấy sắc chẳng phải sắc, tùy khác bốn thứ mỗi được giải thoát. Cử xướng như vậy chẳng chỉ chôn vùi tông phong, cũng là chìm đắm chính mình. Hãy nói thế nào là được chẳng phạm đi”. Xong, Sư vỗ vào thiền sàng một cái, và xuống khỏi tòa.

11. Thiền sư Đạo Biện ở Hành nhạc.

Thiền sư Đạo Biện ở chùa Hành nhạc tại Nam nhạc. Có vị Tăng hỏi: “Nhón nắm dùi, nhấc phất trần tức tạm đặt một bên, còn Hòa thượng làm gì vì người?” Sư đáp: “Khách lại, phải tiếp”. Lại hỏi: “Tiện là nơi vì người chăng?” Sư đáp: “Trà thô cơm dạt”. Vị Tăng ấy bèn lễ bái. Sư bảo: “Phải biết mùi vị mới được”.

12. Thiền sư Khương Nguyên ở Hưng phước.

Thiền sư Khương Nguyên ở Hưng phước tại Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Sơn Tăng có một bí quyết, bình thường chẳng tiết lậu. Ngay nay chẳng cất giấu trong đãy, rành rẽ vì các người nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Lúc lạnh thì lạnh, lúc nóng thì nóng”.

13. Thiền sư Tông Dụ ở Bao thân.

Thiền sư Tông Dụ ở chùa Tình đức - Bao thân tại Đông kinh. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tân-la đánh trống, Đại Tống lên giảng đường, cây bách trước sân của câu thoại, lồng đèn lộ trụ nhằm bận rộn, đài hương cây gậy mỗi múa vũ. Duy-ma lấy cớ bệnh còn nằm tại giường. Lão tài giỏi ấy ta cũng biết được. Bệnh ấy thôi lừa dối Lang Đang. Ôi!”

14. Thiền sư Quỳ ở Long tuyền.

Thiền sư Quỳ ở Long tuyền tại Tây sơn, phủ Long hưng. Có lúc lên giảng đường, đại chúng đã nhóm tập, Sư mới bảo: “Chỉ nghĩ gì bèn tan đi chẳng phòng ngại yếu diệu. Tuy là như vậy, nhưng lớn là không gió nổi sóng, cọc đinh giữa không trung, huống gì kéo cành dẫn nhánh tràn lan nói diệu đàm huyền, chánh là mạc vàng che trong mắt, bụi trên áo châu pháp. Hãy nói phủi bụi ra mạc người ấy là ai?” Xong, Sư gõ cây gậy một cái và xuống khỏi tòa.

15. Thiền sư Chí Ân ở Đâu suất.

Thiền sư Chí Ân ở Đâu suất tại Nam khương quân. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lạc lạc phách phách ở thôn ở quách, lỗ lỗ mãng mãng nào nay nào xưa, chẳng trọng tánh linh của chính mình thì thôi đàm nói Phật tổ, phẩy định lỗ mũi Thích-ca, giơ cao vành tai Quán Âm, mặc kia non tuyết trục cầu, thôi quản Hòa Sơn đánh trống. Nếu là bản sắc nạp Tăng, trọn chẳng ôm giữ gốc cây đợi thỏ. Tham”.

16. Thượng tọa Tuệ Viên.

Thượng tọa Tuệ Viên vốn người dòng họ Can ở Toan tảo tại Khai phong. Gia đình nhiều đời làm nghề nông. Thuở thiếu thời Sư đến nương tựa Sa-môn Đức Quang ở chùa Kiến phước thuộc trong ấp tôn xưng làm thầy. Tánh Sư tiêu lỗ nhưng cần mẫn cừ động Tổ đạo, kiên trì thường ngồi chẳng nằm, ở qua vào năm mới được độ. Sau đó ra vân du đến Lô sơn tới Đông lâm, thường đem việc của chính mình mà thưa hỏi. Các đồng bạn trông thấy Sư dung mạo thô xấu cử chỉ trái vọng nên đều đùa bỡn xem thường Sư. Một ngày nọ đến trong sân điện, bỗng nhiên trái chân vấp té, tự nhiên Sư khai ngộ, làm bài kệ tụng nhờ một Hành giả ghi viết trên vách tường rằng: “Một giao ấy, một giao ấy, muôn lượng vàng ròng cũng hợp tiêu. Trên đầu nón, dưới co bao. Gió trong trăng tỏ đầu gậy khêu”. Ngay ngày đó, Sư bèn lìa Đông lâm, đại chúng lan truyền đến tai Thiền sư Chiếu Giác - Thường Tổng. Thiền sư Chiếu Giác - Thường Tổng rất hoan hỷ bảo: “Nạp tử tham cứu tốt khéo như vậy, không gì cần phải thêm”. Và bèn sai người tìm theo đường vết Sư đi nhưng trọn không thể được.

17. Cư sĩ Nội hàng Tô Thức.

Cư sĩ Nội hàng Đông Pha - Tô Thức tự là Tử Chiêm. Nhân đến nghỉ lại qua đêm tại Đông lâm, cùng Thiền sư Chiếu Giác - Thường Tổng đàm luận câu thoại vô tình mà có sự tỉnh ngộ. Sáng sớm hôm sau bèn dâng bài kệ tụng rằng: “Tiếng khe bèn là lưỡi rộng dài, sắc núi há chẳng thân tịnh, đêm lại tám vạn bốn ngàn kệ, ngày khác làm sao cử tợ người”. Sau đó không bao lâu, đến Nam kinh, nghe Thiền sư Hạo ở Ngọc tuyền là bậc cơ phong không ai có thể xúc phạm, Cư sĩ phỏng ngưỡng mộ, tức phục sơ dài mong cầu thấy gặp. Thiền sư Hạo bảo: “Tôn quan dòng họ cao quý”. Cư sĩ nói: “Dòng họ xứng mới cân thiên hạ, trưởng lão thấp cân”. Thiền sư Hạo liền hét một tiếng và bảo: “Hãy nói tiếng hét ấy nặng bao nhiêu?” Cư sĩ không trả lời được, từ đó tôn trọng kính lễ. Sau qua Kim sơn có thợ đắp tả chân dung Thiền sư Chiếu, Cư sĩ đùa ghi rằng: “Tâm tợ gỗ thành than, thân như thuyền chẳng buộc, hỏi ngươi nghề nghiệp lúc sống, Hoàng châu, Huệ châu, Quỳnh châu”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ VINH Ở TUYẾT ĐẬU

1. Thiền sư Đại Trí ở Tuyết phong.

Thiền sư Đại Trí ở Tuyết phong tại Phước châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư ngậm cán cây phất trần mà chỉ bày đó. Lại hỏi: “Đó là tận cùng của Hướng nghiêm còn Hòa thượng làm sao sống?” Sư bèn hét. Vị Tăng ấy cười lớn. Sư quát bảo: “Dã hồ tinh này”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NHƯ Ở TRÍ GIẢ

1. Thiền sư Trừng Nguyệt ở thừa thiên.

Thiền sư Trừng Nguyệt ở thừa thiên tại Vụ châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Đạo?” Sư đáp: “Ngày tàn nhớ cỏ u”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Phật pháp?” Sư đáp: “Năm nay gạo củi quý mắc”. Đến lúc sắp thị tịch, Sư có lưu lại bài tụng rằng:

“Đi vậy đi đâu

Ở chừ nơi nào?

Đi ở nào theo

Vượt hẳn dứt bạn.

Sắp lên núi một câu, hướng đến ai nêu cử

Ngân hán đêm trắng, cóc lẽ nhà”.

Nói xong, Sư ngồi kiết-già mà thị tịch.

2. Thiền sư Hư Ngoại ở Hoa tạng.

Thiền sư Hư Ngoại ở Hoa tạng tại Vụ châu. Có vị Tăng hỏi: “biết Sư từ lâu cất giấu vật báu trong đãy, ngày nay tại pháp diên muốn được mượn xem?” Sư đáp: “Gỡ dậy lông mày”. Lại hỏi: “Sau khi đã thấy thì như thế nào?” Sư đáp: “Ít nhiều rõ ràng”. Lúc sắp thị tịch, Sư có lưu lại kệ tụng rằng:

“Thiếu niên Thạch nữ nắm vòng vàng

Chạm sừng tê ngưu vào Hoa sơn

Ba tuần vỗ tay cười ha hả

Trẻ hồ mắt biếc qua ải sắt”.

Nói xong, Sư ngồi kiết-già mà thị tịch.

3. Thiền sư Khả Tung ở Tịnh độ.

Thiền sư Khả Tung ở Tịnh độ tại Vụ châu. Lúc sắp thị tịch, Sư có lưu lại bài kệ tụng rằng:

“Gỗ linh không rễ

Bắc đẩu có chuôi

Biển lớn sóng cả

Là thọ mạng ta

Tám thước trượng sáu

Ai phàm ai Thánh

Nếu hỏi nơi đi

Xuân hành thu lệnh

Trân trọng chư hiền

Hình ngay bày thẳng!”

Nói xong, Sư ngồi kiết-già mà thị tịch.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ ĐOAN Ở BẠCH VÂN

1. Thiền sư Pháp Diễn ở Ngũ tổ.

Thiền sư Pháp Diễn ở Ngũ tổ tại Kỳ châu, vốn người dòng họ Đặng ở Miên châu. Năm ba mươi lăm tuổi, sư mới xả tục xuất gia. Thọ giới Cụ túc xong, Sư đến Thành đô tập học các luận Duy thức, Bách pháp. Nhân nghe Bồ-tát lúc vào kiến đạo, trí và lý đều mịt mờ, cảnh và thần khế hội. Chẳng phân rõ năng chứng sở chứng. Ở Tây vức có ngoại đạo từng cật nạn các Tỳ-kheo là “Đã chẳng phân năng chứng và sở chứng, tức lấy gì làm chứng?” không ai đối đáp được. Ngoại đạo bèn nhèm chê đó, khiến không được gióng đánh chuông trống và đắp mặc pháp phục ca-sa. Đến Tam Tạng Pháp sư Huyền Trang đến xứ đó, giải cứu nghĩa ấy, bảo là: “Như người uống nước nóng lạnh tự hay”. Mới thông được nạn ấy. Sư tự bảo: “Lạnh nóng thì có thể biết vậy, còn làm sao sống là việc tự biết?” Bèn đem cật hỏi Bản chủ giảng: “Lý chẳng biết tự biết, như thế nào?” Chủ giảng chẳng hiểu câu hỏi ấy, chỉ dẫn dụ Sư là: “Ông muốn rõ suốt điều này, nên đến phương Nam gõ hỏi những vị truyền Phật tâm tông”. Sư liền mang tráp ra đi, phàm thấy gặp những bậc tôn túc nào, Sư cũng đem điều ấy thưa hỏi để quyết trạch, nhưng điều nghi của Sư trọn chẳng thể phá. Kịp đến lúc Sư tới bái yết Thiền sư Bản - Viên Chiếu. Với mọi nhân duyên xưa nay đều hiểu hết, chỉ chẳng hiểu có vị Tăng hỏi Hưng Hóa rằng: “Lúc bốn phương tám hướng lại thì như thế nào?” Sư Hưng Hóa đáp: “Đánh ngay khoảng giữa”. Vị Tăng ấy đảnh lễ. Hưng Hóa bảo: “Hôm qua ta đến trong thôn thọ trai giữa trưa, trên đường gặp phải một trận gió táp mưa bão, ta liền đến trong miếu cũ ẩn lánh mà được qua khỏi”. Sư đem điều ấy thưa hỏi Thiền sư Bản - Viên Chiếu. Thiền sư Bản - Viên Chiếu bảo: “Đây là nhân duyên đưa xuống của Lâm Tế, phải đến hỏi con cháu nhà ấy mới được”. Sư bèn đến bái yết Thiền sư Viễn ở Phù sơn, thưa hỏi câu thoại trước. Thiền sư Viễn bảo: “Ta có một cái thí dụ nói tợ như thế. Cái tương tợ thứ nhất là ba nhà trong thôn bán củi Hán tử, nắm cái gánh dẹp đến đầu ngả tư đường đứng nơi đất hỏi người: “Trong thư đường ngày nay thương lượng việc gì?” Sư im lặng nghĩ tính rồi nói: “Nếu lớn như vậy hẳn chưa nhằm”. Một ngày nọ Thiền sư Viễn bảo Sư là: “Tôi nay già yếu, sợ trống rỗng luống qua tấc bóng của con. Con có thể sang nương tựa Thiền sư Đoan ở Bạch vân. Lão ấy tuy là hậu sinh, ta chưa biết mặt, chỉ thấy lão ta có kệ tụng về câu thoại cây gậy Tam đốn của Lâm Tế, thật có chỗ hơn người, hẳn có thể rõ rành việc lớn của con!” Sư lẳng lặng lễ bái mà giã từ Thiền sư Viễn.

Đến Bạch vân, Sư bèn nêu cử câu thoại, có vị Tăng hỏi Nam tuyền về ngọc ma-ni để thưa hỏi, Thiền sư Đoan quát mắng Sư, Sư liền lãnh hội im lặng rồi gieo cơ với bài kệ tụng rằng: “Trước núi một mảnh đất ruộng hoang, tréo tay đinh ninh hỏi tổ ông, bao giờ sẽ bán để tự mua, vì thương tùng trúc dẫn gió lành”. Thiền sư Đoan đặc biệt ấn chứng cho Sư và khiến trông coi việc lau chùi. Một ngày nọ Thiền sư Đoan đến nói cùng Sư rằng: “Có vài thiền khách từ Lô sơn lại, đều có nơi ngộ nhận, dạy họ nói cũng nói được cũng có nguyên do, nêu cử nhân duyên hỏi họ cũng rõ được, bảo họ mở lời cũng mở lời được, chỉ là chưa nhằm”. Khi ấy Sư phát nghi lớn, riêng tự nghĩ tính rằng: “đã ngộ rồi, nói cũng nói được, rõ cũng rõ được, cớ sao lại chẳng nhằm?” Sư bèn tham cứu trải qua nhiều ngày, bỗng nhiên tỉnh ngộ, mọi quý tiếc từ trước đồng một lúc buông xuống, liền chạy tới trước Thiền sư Đoan. Thiền sư Đoan đưa tay múa máy, chân nhảy nhót, Sư cũng chỉ cười mà thôi. Sau đó, Sư nói: “Tôi nhân đó mà thân mình đổ mồ hôi trắng, mới rõ được dưới chuyên chở gió lành”. Một ngày nọ Thiền sư Đoan chỉ dạy đại chúng rằng: “Người xưa nói như gương đúc tượng, sau khi tượng thành, gương- tại xứ nào?” Trong chúng mở lời không khế hợp, bèn nêu cử hỏi Sư. Sư đến gần trước mặt hỏi thăm rằng: “Cũng chẳng so sánh nhiều”. Thiền sư Đoan cười bảo: “Phải là đạo giả mới được”. Và mới bảo Sư phân tòa khai mở chỉ dạy mọi người ở các phương lại.

Mới đầu ra hoằng hóa, Sư đến ở Tứ diện rồi chuyển dời về Bạch vân, sau cùng, Sư đến ở Đông sơn. Có vị Tăng hỏi: “Nắm gậy lãnh chúng, lệnh Tổ đang thực hành, dứt hẳn cốt lõi, ý Sư như thế nào?” Sư đáp: “Gió thu thổi Vị thủy, lá rơi đầy Trường an”. Lại hỏi: “Bốn mặt không cửa núi non đẹp, sáng nay lại được chủ nhân về”. Sư bảo: “Ông nói đầu đường tại nơi nào?” Lại hỏi: “Vì sao đối mặt chẳng cùng biết?” Sư đáp: “Tạm mừng đến lại”. Lại hỏi: “Ý Tổ ý giáo là đồng hay là khác?” Sư đáp: “Người nghèo khổ trí cạn cợt”. Lại hỏi: “Thế nào là nơi Bạch Vân vì người thân thiết?” Sư đáp: “Nắm lay lỗ mũi”. Lại hỏi: “Tiện nghĩ gì lúc ấy thế nào?” Sư đáp: “Chẳng biết gã ốm đau”. Lại hỏi: “Tổ sư Đạt-ma ngồi xoay mặt vách tường, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Tính lường chưa thành”. Lại hỏi: “Lúc Nhị tổ (Thần Quang) đứng giữa tuyết thì như thế nào?” Sư đáp: “Đem sai lầm đến sai lầm”. Lại hỏi: “Chỉ như chặt tay an tâm lại làm sao sống?” Sư đáp: “Vua Dương Đế (Dương Quảng 605-617 thời nhà Tùy) mở sông Biện”. Lại hỏi: “Đầu sào trăm thước làm sao tiến bước?” Sư đáp: Khoái chạy mới được”. Lại hỏi: “Thế nào là việc dưới của Lâm Tế?” Sư đáp: “Tội ngũ nghịch nghe tiếng sấm”. Lại hỏi: “Thế nào là việc dưới của Vân Môn?” Sư đáp: “Cờ hồng sáng rực”. Lại hỏi: “Thế nào là việc dưới của Tào động?” Sư đáp: “Thư chậm chẳng tới nhà”. Lại hỏi: “Thế nào là việc dưới của Quy ngưỡng?” Sư đáp: “Chặt bia ngang đường xưa”. Vị Tăng ấy lễ bái. Sư bảo: “Sao chẳng hỏi việc dưới của Pháp nhãn?” Vị Tăng ấy thưa: “Lưu lại cho Hòa thượng”. Sư bảo: “Người tuần tra phạm đi đêm”. Lại hỏi: “Thế nào là một giọt nước của Bạch vân?” Sư đáp: “Đánh xay đánh cối”. Lại hỏi: “Người uống như thế nào?” Sư đáp: “Bảo ngươi không nơi dán mặt” Lại hỏi: “Đầu lưỡi của người trong thiên hạ đều bị Bạch Vân cắt đứt, còn đầu lưỡi Bạch Vân người nào cắt đứt?” Sư đáp: “Vương Đại Ông ở thôn Đông”. Và Sư mới bảo: “Vừa lại nghĩ lường được một tắc nhân duyên, mà nay sớm quên mất rồi vậy, tức là cây gậy ghi nhớ được”. Sư mới nắm cây gậy lên và tiếp bảo: “Cây gậy cũng quên rồi”. Sư lại gõ xuống một cái, bảo: “Đồng hầm hồ, không khác đất. Ôi!”

Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “May là không một việc, hành cước cần tham thiền, tức bị thiền não loạn, chẳng thấu cửa Tổ sư. Vậy thế nào là cửa của Tổ sư? Nắm lửa vào chuồng trâu!” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nghĩ gì? Nghĩ gì tôm nhảy không ra khỏi đấu? Chẳng nghĩ gì; chẳng nghĩ gì, khéo múa thành vụng. Mềm mại tợ sắt, cứng như đất bùn. Tròng mắt kim cang mười hai lượng, đầu cân trong tay nạp Tăng thấp, có giá số không thương lượng, không lỗ mũi lấy gì nghe mùi hương?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khó khó bao nhiêu ban, dễ dễ lấp lỗ mũi. Khéo khéo thúc người già, im im theo đây được. qua bốn lớp cửa ấy, người Tứ châu thấy đại Thánh. Tham”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu muốn bảy tung tám hoành thấy lão Hòa thượng, đánh trống lên giảng đường bảy mươi ba, tám mươi bốn. Đem cây gậy bỗng nhiên tiện đắp. Tuy là như vậy, nhón lấy tức đài xuống ngựa trước cửa, cắt tức dây tơ năm sắc, mới bắt đầu được an lạc”. Có vị Tăng hỏi: “Nhân sư có lời: “Trước núi một mảnh ruộng đất hoang”. Chỉ như từ thời Đức Phật Oai Âm vương trở về trước, chưa xét rõ người nào làm chủ?” Sư đáp: “Hỏi lấy người biên ghi bằng khoán”. Lại hỏi: “Hòa thượng vì gì mượn người lại đáp?” Sư đáp: “Bởi vì ông bảo người khác hỏi”. Lại nói: “Cùng Hòa thượng ngang bằng ra vậy”. Sư bảo: “Nơi rất xa”. Lại hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Miệng là cửa họa”. Và Sư lại bảo: “Béo tốt từ miệng vào”. Lại hỏi: “Một đời thuyết giáo là cái cắt cẳng chân, chưa rõ cắt chữ nào?” Sư đáp: “Bát-la- nương”. Lại hỏi: “Người học chỉ hỏi một chữ, vì gì lại đáp nhiều lắm?” Sư đáp: “Bảy chữ tám chữ”. Lại hỏi: ““Thế nào là gia phong của Hòa thượng?” Sư đáp: “Cờ sắt, trống sắt”. Lại hỏi: “Chỉ có cái ấy hay lại có cái khác?” Sư đáp: “Dò thăm đá vượt qua đầu xem”. Lại hỏi: “Bỗng gặp khách đến làm sao tiếp đãi?” Sư đáp: “Gan rồng tủy phụng tạm đợi lúc khác”. Lại nói: “Khách là chủ nhân cùng Sư”. Sư bảo: “Cảm tạ sự cúng dường”. Lại hỏi: “Thế nào là trước chiếu sau dụng?” Sư đáp: “Lời vua nói như tơ”. Lại hỏi: “Thế nào là trước dụng sau chiếu?” Sư đáp: “Lời ấy ban ra như luân”. Lại hỏi: “Thế nào là chiếu dụng đồng thời?” Sư đáp: “Nhấc dậy Kiếng Hiên Viên, Si Vưu chóng mất oai”. Lại hỏi: “Thế nào là chiếu dụng chẳng đồng thời?” Sư đáp: “Vàng đem vào lửa thử”. Lại hỏi: “Lúc Phật chưa xuất hiện nơi đời thì như thế?” Sư đáp: “Ngu si lớn chẳng bằng ngu si nhỏ”. Lại hỏi: “Sau khi đã xuất hiện nơi đời thì thế nào?” Sư đáp: “Ngu si nhỏ chẳng bằng ngu si lớn”. Lại hỏi: “Lúc Ngưu đầu chưa thấy gặp Tứ tổ thì như thế nào?” Sư đáp: “Trên đầu đội dây xâu duỗi rủ”. Lại hỏi: “Sau khi đã thấy gặp lại như thế nào?” Sư đáp: “Vải xanh ngăn chắn trước”. Lại hỏi: “Lúc chưa thấy vì gì trăm chim ngậm hoa dâng cúng?” Sư đáp: “Giàu và quý là điều ham muốn của con người”. Lại hỏi: “Sau khi vì gì chẳng ngậm hoa dâng cúng?” Sư đáp: “Nghèo và hèn là điều con người chán ghét”. Lại hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Ngực bày mười chân”. Lại hỏi: “Thế nào là Pháp?” Sư đáp: “Đại xa chẳng phóng thả”. Lại hỏi: “Thế nào là Tăng?” Sư đáp: “Câu cá trên thuyền cảm tạ Tam Lang”. Lại hỏi: “Bốn mặt không cửa núi đẹp xinh, trong ấy thời tiết phân thế nào?” Sư đáp: “Đông Quân biết tử tế, khắp đất hạt mầm nẩy”. Lại nói: “Xuân đi thu lại sự việc uyển nhiên vậy”. Sư bảo: “Vừa mới xoa viên đạn, bèn muốn nắn kim cang”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Người xưa nói nếu ta hướng đến nói với các người tức là cùn ngay chiếc lưỡi của ta, nếu chẳng hướng đến nói với các người tức câm ngay miệng của ta. Hãy nói lại có nơi vì người không? Bốn mặt đồng một lúc phỏng vì các người nuốt ngay, chỉ vì chiếc răng ở ngay cửa cản ngại, phỏng vì các người nhả ra, lại vì cổ họng nhỏ hẹp. Hãy nói lại có nơi vì người không?” Và Sư mới bảo: “Bốn mặt tự lại liễu hạ huệ”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Kết hạ không thể cúng dường làm một nhà yến quản trông nhìn lại các người”. Sư bèn lắc tay bảo: “La la vẫy, la la lay, la la đưa tiễn, chớ quái lại rỗng không, cúi mong. Trân trọng”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mây trắng chẳng hiểu nói thiền”, ba cửa mở hướng hai bên. Có người động nhằm then chốt, hai mảnh cánh đông cánh tây”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một hướng nghĩ gì đường đi dứt tuyệt hiếm người, một hướng nghĩ gì đi cô phụ tiên Thánh, cắt bỏ hai đường ấy, Phật tổ chẳng thể gần. Giả sử cùng Bạch Vân đồng sống đồng chết, cũng chưa xứng bình sinh. Sao vậy? Phụng hoàng chẳng phải vật phàm gian, chẳng được ngộ đồng thề không gá đậu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngàn núi xếp bày xanh biếc bờ liễu lay vàng, tiều phu ngâm khúc âu ca, ngư nhân cổ vũ, sên hoàng om sòm, chim hót nỉ non, người đẹp bụi hồng, công tử phong lưu, mỗi mỗi vì các người mở phát. Trên trên máy mở mắt chánh pháp, nếu hướng đến trong đó cử tiến được, sắc vàng đầu đà không nơi dung thân. Nếu cũng chẳng hợp ăn cháo ăn cơm, hứa cho các người bảy xuyên tám đột”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cái vật này trên chống trời dưới chống đất, hoãn miệng làm mắt, hoãn núi làm mũi, thái bình lùi thân ba bước, buông cho các người ra hơi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Con chó lại có tánh Phật hay không, cũng hơn con mèo gấp bội mười lần”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thái bình tài khuất tuần, mọi sự đều trải khắp, như vậy ba mươi năm, cũng có người tán thán cái đạo, tán thán là gì? Khéo cái tài khuất tuần”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Các người thấy lão Hòa thượng cổ động môi mép, dựng đứng cây phất trần, tiện làm thắng giải. Đến cả chim muôn nơi núi rừng tụ tập, trâu quẩy động đuôi, tức đem làm Đẳng nhàn, rất không biết tiếng rèm chẳng dứt mưa tuần trước, bóng chớp lại liền sấm đêm sau. Cảm tạ giám thâu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tánh mạng của con người việc thứ nhất là O muốn được thành O đây, trước phải phòng ngại ở O, nếu là thật O người O O”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Có nơi Phật chẳng được ở, kéo ngay tim gan ngũ tạng ngươi. Không nơi Phật gấp chạy qua. Nhạn bay qua lưu lại tiếng. Ngoài ba mươi dặm gặp người chẳng được thố cử, ra cửa bèn sai lầm, nghĩ gì thì chẳng đi vậy, gieo thóc tức mọc đậu, hái hoa dương, hái hoa dương. Bất chợt ngày lại đêm, tranh dạy người tuổi trẻ”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngộ rồi đồng chưa ngộ, về nhà tìm đường cũ, một chữ là một chữ, một câu là một câu, tự nhỏ chẳng thoát không, hai năm học dời bước, nước lắng hoa sen mọc, mỗi năm mọc một lần”.

Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đoạt người chẳng đoạt cảnh?” Sư đáp: “Gió thu thổi Vị thủy, lá rơi đầy Trường an”. Lại hỏi: “Thế nào là đoạt cảnh chẳng đoạt người?” Sư đáp: “Trên đường gặp người nữa là Tăng”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh cả hai đều đoạt?” Sư đáp: “Giữa trời có trăng soi ngàn nhà, đường lớn không người, riêng mình đi”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh cả hai đều chẳng đoạt?” Sư đáp: “Thiếu phụ chèo thuyền đơn, tiếng ca theo dòng nước”. Nhân lúc tiểu tham, Sư nêu cử Đức Sơn nói là: “Đêm nay chẳng đáp câu thoại, người hỏi câu thoại ăn ba mươi gậy”. Trong chúng đây người nêu cử có nhiều, người nhận hiểu chẳng thiếu, hãy nói hướng đến nơi nào thấy Đức Sơn? Có người chẳng đoái hoài tánh mạng, thử ra nói xem? Nếu không, sơn Tăng sẽ cùng Đức Sơn gặp thấy nhau đi vậy. Đợi Đức Sơn nói đêm nay chẳng đáp câu thoại, người hỏi câu thoại ăn ba mươi gậy”, chỉ hướng vào đó nói. Câu thoại của tôi cũng chẳng hỏi, gậy cũng chẳng ăn. Các người nói có khế hợp với lão nhân Đức Sơn kia chăng? Đến trong đó phải là cái tài giỏi mới được. Huống gì tôi hơn mười năm lênh đênh trên biển tham tìm, thấy vài vị Tôn túc tự cho là rõ suốt chánh đáng. Kịp khi đến trong pháp hội ở Phù sơn, ngay là mở miệng không được. Sau đến dưới cửa Bạch vân, cắn bể cái bánh đậu sắt chua, liền được trăm thứ mùi vị đầy đủ. Hãy nói một câu hạt đậu làm sao sống? Nói”. Và Sư mới bảo: “Hoa nở mồng gà đẹp sớm thu, ai người hay nhuộm đầu tóc tía, có lúc gió động luôn cùng tựa, tự hướng trước thềm đấu chẳng thôi”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hôm qua vào trong thành, sơn Tăng thấy một bức tượng gỗ, chẳng khỏi đến gần phía trước xem, hoặc thấy đoan nghiêm kỳ đặc, hoặc thấy xấu xí chẳng kham, chuyển động đi ngồi, xanh vàng đỏ trắng, mỗi mỗi đều thấy rõ, lúc nhìn kỹ vốn là trong màn vải xanh có người. Sơn Tăng Nhẫn Tài giỏi chẳng cấm, mới hỏi Trưởng Lại dòng họ Cao. Kia bảo: “Lão Hòa thượng nhìn xem”, tiện rõ hỏi dòng họ gì. Đại chúng! Sơn Tăng kia bị hỏi một cái liền bị không lời có thể đáp, không lý có thể bày giải. Lại có người nào vì sơn Tăng nói được chăng? Hôm qua nơi nào mắt rơi, ngày nay nơi nào nhổ gốc”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nói Phật nói pháp, nắm dùi dựng đứng phủi mây trắng ngàn dặm. Sau đó, nghĩ gì cũng chẳng được, chẳng nghĩ gì cũng chẳng được, nghĩ gì chẳng nghĩ gì tất cả chẳng được vậy, thì mây trắng ngàn dặm bỗng có gã tài giỏi ra nói trưởng lão ấy nghĩ gì nói vậy cũng là mây trắng ngàn dặm, nói năng trong đó gọi làm kẻ hèn kém nhìn đùa theo người lên xuống, ba mươi năm sau một trường khéo cười. Hãy nói cười cái gì? Cười mây trăng ngàn dặm”.

Có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Tổ sư nói: “Tôi đến xứ này, truyền pháp cứu mê tình, một hoa nở năm cành, kết quả tự nhiên thành”. Tổ sư Đạt-ma tin cẳng chân lại tin miệng nói, con cháu đời sau phần nhiều trở thành lường tính, cần hiểu hoa nở; quả thành nơi nào? Trịnh châu có lê, châu có táo. Muôn vật không qua ra nơi tốt đẹp”. Có lúc Sư lại chỉ dạy đại chúng rằng: “Chân như, Thánh phàm đều là mộng nói, Phật và chúng sinh đều là thêm lời. Hoặc có người ra lại nói lão Bàn Sơn ấy chỉ hướng kia nói, chẳng nhân bờ tía hoa nở sớm, tranh được oanh vàng xuống cành liễu. Nếu lại hỏi đạo, lão Ngũ tổ ấy tự bảo: “Vâng, tĩnh lắng nhằm”. Lại có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Chư Phật mười phương, sáu đời Tổ sư, các Thiện tri thức trong thiên hạ đều đồng cái đầu lưỡi ấy, nếu biết được cái đầu lưỡi ấy, mới hiểu đại thoát không, tiện nói núi sông đất liền là Phật, cỏ cây tùng lâm là Phật. Nếu cũng chưa biết được cái đầu lưỡi ấy chỉ thành tiểu giải không tự lừa dối đi. Sáng mai ngày sau rất có việc nhằm, Ngũ tổ nghĩ gì nói năng lại có nơi đầu thật không? Tự nói có. Thế nào là nơi đầu thật. Về nhà uống trà đi”. Lại có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng: “Mỗi ngày dậy chống ngay cây gậy Lâm Tế. Thổi khúc nhạc Vân môn, ứng tiếng vổ của Triệu Châu, vác cái thuổng của Ngưỡng sơn, xua đuổi trâu Quy sơn, cày ruộng Bạch vân, bảy tám năm lại tạm thành kế sống của gia đình. Lại báo cùng các ông: mỗi người đưa ra một cánh tay chung cùng nâng giúp xướng nhạc thôn điền, canh thô cơm dạt, tạm nghĩ gì qua. Vì sao? Chỉ mong nguyện năm nay tằm lúa chín, La-hầu-la trẻ con cho một văn”. Có lúc Sư chỉ dạy đại chúng nêu cử Đức Sơn Hòa thượng nhân có vị Tăng hỏi: “Từ trước các Thánh dùng pháp gì chỉ dạy người?” Đức Sơn đáp: “Tông ta không cú ngữ cũng không một pháp cho người”. Tuyết Phong từ đó mà có sự tỉnh ngộ. Về sau có vị Tăng hỏi Tuyết Phong rằng: “Hòa thượng thấy Đức Sơn được cái gì bèn thôi đi?” Tuyết Phong đáp: “Bấy giờ ta đi tay không, về tay không”. Ngày nay Bạch Vân nói thấu đạt người chưa qua. Có người từ Đông kinh lại, bèn hỏi người ấy: “Từ xứ nào lại?” Người ấy đáp: “Từ Tô châu lại”. Lại hỏi: “Việc ở Tô châu như thế nào?” Người ấy đáp: “Tất cả đều tầm thường”. Tuy là như vậy, nhưng lừa dối không qua Bạch Vân. Cớ sao? Bởi vì ngữ âm mỗi nơi mỗi khác. Rốt cùng như thế nào? Tô châu Quỳ Thiệu Bách Ngẫu”. Có lúc Sư lại chỉ dạy đại chúng: “Phật tổ sinh sau gia, ngộ đại nhuốm bùn đất, vô vi người vô sự, sắc như mù điếc. Hãy nói thế nào tức là phải? Nghĩ gì cũng chẳng được, không nghĩ gì cũng chẳng được. Nghĩ gì, không nghĩ gì tất cả đều chẳng được. Bỗng có người ra nói: “Nghĩ gì cũng được, không nghĩ gì cũng được, nghĩ gì và không nghĩ gì tất cả đều được”. Chỉ hướng kẻ ấy nói: “Ta cũng biết ngươi hướng đến trong hang quỷ làm kế sống”. Lại có lúc nhân tiểu tham, Sư nêu cử đại phu Lục Hoàn hỏi Nam Tuyền rằng: “Trong nhà đệ tử có một phiến đá, cũng từng nằm đó cũng từng ngồi đó, vậy phỏng khắc làm Phật được chăng?” Nam Tuyền đáp: “Được”. Lục Hoàn lại hỏi: “Chớ là chẳng được chăng?” Nam Tuyền đáp: “Chẳng được”. Vậy đại chúng, phàm là Thiện tri thức phải sáng tỏ quyết chọn, vì gì người kia nói được cũng đáp được, người kia nói chẳng được cũng đáp chẳng được? Lại có biết nơi lạc của Nam Tuyền chăng? Bạch Vân chẳng tiếc lông mày cho các người chấm phá. Được lại là ai nói lại, không được lại là ai nói lại? Các người nếu chẳng hiểu thì đêm nay lão Tăng sẽ vì các người làm cái mô dạng”. Sư mới đưa tay lên, bảo: “Đem ba cõi hai mươi tám tầng trời làm đầu Phật, lấy ngang mực nước Kim luân làm chân Phật, bốn Đại châu làm thân Phật. Tuy làm như vậy, Phật trẻ con đã xong, các người lại an thân lập mạng nơi nào? Đại chúng có hiểu chưa? Lão Tăng tiếp làm mô dạng thứ hai vậy. Đem Đông-phất-vu-đãi làm một Phật, Nam-thiệm-bộ-châu làm một Phật, Tây-cù-da-ni làm một Phật và Bắc-uất-đơn-việt làm một Phật. Cỏ cây tùng lâm là Phật, hàm linh xuẩn động là Phật. Đã nghĩ gì lại kêu gì làm chúng sinh. Lại có hiểu chưa? Chẳng như Đông-phất-vu-đãi trở lại Đông-phất-vu-đãi kia. Nam-thiệm-bộ-châu trở lại Nam-thiệm-bộ- châu kia. Tây-cù-da-ni trở lại Tây-cù-da-ni kia. Bắc-uất-đơn-việt trở lại Bắc-uất-đơn-việt kia. Cỏ cây tùng lâm trở lại cỏ cây tùng lâm kia. Hàm linh xuẩn động trở lại hàm linh xuẩn động kia. Do đó nói: “Pháp ấy trụ ngôi pháp, tướng thế gian thường trụ”. Đã nghĩ gì các người lại gọi gì làm Phật. Lại có hiểu chăng? Bỗng có gã tài giỏi ra nói: “Bạch Vân thôi ngủ mớ”. Đại chúng ghi nhớ lấy một chuyển ấy, ba Đức Phật hầu thầy trên sân đình một đêm cùng đàm trò chuyện. Kịp đến lúc trở về thì đèn vừa tắt. Thầy ở trong mờ tối bảo: “Các người nói ra một lời”. Khi ấy, Phật giám nói: “Sắc thái phụng hoàng bay múa đan tiêu”. Phật nhãn nói: “Rắn sắt nằm ngang đường xưa”. Phật quả nói: “Nhìn dưới chân”. Sư bảo: “Kẻ phá diệt tông ta mới là khắc cần vậy!”.

Đến ngày 25 tháng 06 năm Sùng Ninh thứ ba (1104) thời Bắc Tống, Sư lên giảng đường, giã biệt đại chúng rằng: “Hòa thượng Triệu Châu có câu sau cùng. Các người làm sao sống hiểu, thử ra nói xem? Nếu hiểu được thì chẳng phòng ngại tự tại vui sống, như chưa được vậy thì khéo việc lại làm sao nói?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Nói tức nói rồi, chỉ là các người không biết, muốn hiểu chăng? Giàu có hiềm ghét ngàn miệng thiếu, khổ nghèo tự hận một thân nhiều. Trân trọng!” Khi ấy trong có sĩ mộc đến lao dịch đích thân tới đốc suất. Sư lại bảo: “Các người cố gắng dốc sức, tôi chẳng trở lại đây vậy”. Về lại phương trượng, Sư cạo tóc, tắm gội, đợi đến sáng sớm hôm sau, Sư an tọa cát tường mà thị tịch. Đêm đó núi lở đá lăn, trong khoảng bốn mươi dặm hang cốc chấn động gầm rống. Đến lúc trà tỳ có Xá-lợi như mưa. Dựng tháp tại phía Nam của Đông sơn.

2. Thiền sư Trí Bản ở Vân cái.

Thiền sư Trí Bản ở Vân cái tại Đàm châu, vốn người dòng họ Quách ở Thụy châu. Nhân ngày khai đường giảng pháp, có vị Tăng hỏi: “Chư Phật xuất hiện nơi đời, trời mưa bốn thứ hoa. Hòa thượng xuất hiện nơi đời, có điềm lành gì?” Sư đáp: “Ngàn nghe không bằng một thấy”. Lại hỏi: “Sau khi đã thấy thì là như thế nào?” Sư đáp: “Mù lòa”. Lại hỏi: ““Thế nào là pháp thân tịnh?” Sư đáp: “Nhà không kẻ sứ nhỏ, chẳng thành quân tử”. Lại hỏi: “Đem tâm tìm tâm làm sao tìm được?” Sư đáp: “Người Ba-tư học Hán ngữ”. Lại hỏi: “Thế nào là nơi người học xuất thân?” Sư đáp: “Tuyết Phong vốn là người Lãnh nam”. Lại hỏi: “Lúc mặt trắng cùng lộ bày thì như thế nào?” Sư đáp: “Một trường xấu xa vụng về”. Lại hỏi: “Mỗi người đều có mặt gương xưa, vậy thế nào là gương xưa của người học?” Sư đáp: “Đánh phá lại hướng đến ngươi nói”. Lại nói: “Đánh phá rồi vậy”. Sư bảo: “Đất Hồ mùa đông măng tre mọc”. Lại hỏi: “Người Hồ nói: “Nói lấy, thực hành chẳng được, thực hành lấy, nói chẳng được. Chưa xét rõ thực hành chẳng được làm sao sống nói?” Sư đáp: “Miệng ở dưới chân”. Lại hỏi: “Nói chẳng được, làm sao sống thực hành?” Sư đáp: “Đạp nhằm đầu lưỡi”. Lại hỏi: “Biết Sư từ lâu có cất giữ vật báu trong đãy, nay tại đạo tràng, lược xin mượn xem?” Sư đáp: “Vừa lại đã bị người khác mượn đi”.

Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Người đi lỗ mũi cách xa trời, người lại đạp trên đất thật. Hãy nói ý Tổ sư hướng đến dính nơi nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Hận hoài xuân về không chốn tìm. Chẳng biết chảy vào trong đây lại”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lỗ mũi đài cao, mở miệng bèn phải. Nếu cũng bèn phải là có lắm lỗ mũi. Trăng lạnh gió cao, nước trong núi biếc”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Dùng cái nêm ra ngạch cửa, có rất nhiều thôi nghỉ, muốn được thôi nghỉ, dùng cái nêm ra ngạch”. Sư bèn hét một tiếng. Lại có lúc lên giảng đường, Sư lớn tiếng gọi thị giả. Thị giả liền dạ vâng. Sư bảo: “Đại chúng đã nhóm tập chưa?” Thị giả đáp: “Đại chúng đã nhóm tập”. Sư bảo: “Một cái nào vì gì chẳng lại dự tham?” Thị giả im lặng không trả lời. Sư bảo: “Đến tức chẳng chấm”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đầy miệng nói chẳng ra, câu câu rất rành rẽ, đầy mắt nhìn chẳng thấy, núi chập chùng loạn xanh. Gióng trống còn chẳng nhóm, huống gì là khua chuông”. Xong, Sư hét một tiếng. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tổ ông siêu việt, con cháu bằng cáu, có nơi giấu đầu không nơi lòi sừng, nhờ hỏi nạp Tăng làm sao mò dây?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư đè ngang cây gậy và bảo: “Răng như đao kiếm, mặt như mặt sắt, phóng chớp sáng; sáng chẳng hết dứt. Tay nắm tật lê nặng vạn cân, Đẳng nhàn đánh rơi trăng bên trời”. Sư gõ xuống một cái. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là sư tử cắn người?” Sư đáp: “Trước núi Ngũ lão”. Lại hỏi: “Cái ấy đâu biết cắn người?”. Sư đáp: “Ngày nay nhặt được tánh mạng”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đầu đội núi Tu-di, chân đạp bốn biển lớn, hít thở nổi sấm gió, động dùng sinh năm sắc. Nếu hay biết được hắn, mặc tình năm tháng đổi. Hãy nói người nào biết được hắn?” Sư hét một tiếng, tiếp bảo: “Kẻ tớ giữ ruộng khó”.

3. Thiền sư Vĩnh Khởi ở Lang da.

Thiền sư Vĩnh Khởi ở Lang da tại Trừ châu, vốn người xứ Tương dương. Có vị Tăng hỏi: “Người trong am vì gì chẳng thấy việc ngoài am?” Sư đáp: “Nhà đông châm lửa, nhà tây ngồi tối”. Lại hỏi: “Thế nào là việc trong am?” Sư bảo: “Mắt để ở nơi đâu?” Lại nói: “Đầu Tam môn chấp tay”. Sư bảo: “Có lắm giao thiệp”. Và Sư mới bảo: “Canh năm trăng tàn rơi, trời sáng mây trắng bay, rành rẽ việc trước mắt, chẳng là cơ trước mắt. Đã là việc trước vì chẳng là cơ trước mắt?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đường đây cách Tây thiên vời xa hơn mười vạn”. Lại có lúc lên giảng đường, Ngưng giây lát, Sư vỗ tay xuống một cái, bảo: “A, ha, ha! A, ha, ha! Có hiểu chăng? Pháp pháp, pháp xưa nay”. Bèn nắm cây gậy, tiếp bảo: “Cái này là cây gậy của sơn Tăng, còn cái nào là pháp xưa nay? Lại có xác định được chăng?” Xong, Sư gõ xuống một cái.

4. Thiền sư Thù ở Bảo phước.

Thiền sư Thù ở Bảo phước tại Anh châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc chưa Phật chưa xuất hiện nơi đời thì như thế nào?” Sư đáp: “Núi sông đất liền”. Lại hỏi: “Sau khi đã xuất hiện nơi đời thì như thế nào?” Sư đáp: “Đất liền núi sông”. Lại hỏi: “Nghĩ gì thì một ban vậy?” Sư đáp: “Đánh gạch đập ngói”. Lại hỏi: “Thế nào là gia phong của Hòa thượng?” Sư đáp: “Chén lớn chén nhỏ”. Lại hỏi: “Khách đến lấy gì tiếp đãi?” Sư đáp: “Một thìa hai thìa”. Lại hỏi: “Người chưa no làm sao sống?” Sư đáp: “Thiếu ăn, thiếu ăn!” Lại hỏi: “Thế nào là Đại đạo?” Sư đáp: “Trong chợ ồn náo”. Lại hỏi: “Thế nào là Thiền?” Sư đáp: “Gió thu gần đến vượt qua xưa, mặt nhật rơi chẳng kham nghe”. Lại nói: “Chẳng hỏi cái thiền ấy”. Sư bảo: “Ông hỏi cái thiền nào?” Lại nói: “Tổ sư thiền”. Sư đáp: “Ngoài tháp Nam hoa, trong tùng râm uống sương ngậm gió lại càng nhiều”. Lại hỏi: “Thế nào là đường chân chánh?” Sư đáp: “Ra cửa nhìn gò đống”. Và Sư mới bảo: “Đức Thích-ca nào từng diệt độ tại Câu-thi, Di-lặc đâu có ở Đâu-suất. Về hướng tây tìm Phổ Hiền khéo hổ thẹn, đến phía Bắc xét Văn Thù sinh nhận chịu. Ngồi nhàm Tỳ-lô trán đổ mồ hôi, đi đắp Quán Âm mũi ra máu. Xoay đầu mò nhằm cái gánh dẹp, tức nói cái hốt gỗ ngã khéo”. Xong, Sư hét một tiếng và xuống khỏi tòa.

5. Thiền sư Kỳ ở Sùng thắng.

Thiền sư Kỳ ở Sùng thắng tại Viên châu. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử công án Thạch Củng trương cung giá tên tiếp cơ, và làm bài tụng rằng:

“Ba mươi năm lại nắm tên cung

Ba bình mới đến bật mở ngực

Nửa cái Thánh nhân trọn chẳng được

Ngoài Đàn Đại Điên bao giờ gặp”.

6. Cư sĩ Đề hình Quách Tường Chánh.

Cư sĩ Đề hình Quách Tường Chánh tự là Công Phủ hiệu là Tịnh Không. Chí khí mến thích suối đá, chẳng ham phấn hoa. Nhân đến Bạch vân bái yết. Thiền sư Đoan lên giảng đường, bảo: “Đêm vừa rồi trên gối làm được bài tụng nói về “Núi”. Cảm tạ Công Phủ đại nho tại Lô sơn hai mươi năm xưa cũ, ngày nay xa đến ân cần phỏng hỏi Bạch Vân. Đáng phải cho đại chúng thỉnh đã, sau rành rẽ cử tợ các phương, bài tụng này đâu chỉ cảm tạ Công Phủ đại nho, ngay muốn cho nạp Tăng có lỗ mũi trong thiên hạ thoát tức dính thịt đổ mồ hôi ướt áo sam, chớ bảo là chẳng nói: “Trên gò Đại nhân ruột đã hóa ba ngàn bảy mươi, Thổ Nhĩ nhỏ sinh tám chín con đẹp xinh làm nhân đáng biết lễ”. Cư sĩ rất sinh nghi. Sau nhân nghe một đứa trẻ đọc tụng bài ấy bèn có tỉnh ngộ, viết thư báo cùng Thiền sư Đoan. Thiền sư Đoan lại dùng kệ tụng trả lời rằng: “Ẩn thân chẳng dùng co rụt đầu, kiểm vết nào cần phải thâu chân, quạ vàng nửa đêm xa trời, thỏ ngọc đuổi theo kia chẳng dính”.

Trong khoảng niên hiệu Nguyên Hựu (1086-1094) thời Bắc Tống, đang đường cái đến Nam Thiền bái yết, Tuyền Vạn Quyển mời lên tòa. Cư sĩ bước đến trước nắm cây hương, nói: “Cây khô bên mé biển vào trong tay thành hương, đốt vào trong là xuyên ngang Hương tích. Lỗ mũi Đức Như Lai làm việc lớn này, phải là đối trước đại chúng bạch qua mới được”. Lão nhân Vân Cư có cái áo sam vải không vá phân giao cho Nam Thiền. Thiền sư mặc được chẳng ngắn chẳng dài, tiến tới trước thì chư Phật nhường ngôi vị, lùi bước thì nước biển lắng sóng. Ngày nay nhăn nhó bày sáu thứ chấn động”, bèn mới vời lại bảo: “Đại chúng có ủy thác chăng? Lúc có ý khí thêm ý khí, nơi không phong lưu cũng phong lưu”. Tuyền nói: “Vội cùng dốt đặc”. Cư sĩ nói: “Nhân ai đạt được?” Lại đến đầu niên hiệu Sùng Ninh (1102) thời Bắc Tống, Cư sĩ đến Ngũ tổ, bảo Tổ phân tòa, Cư sĩ bước đến trước nắm hương nói: “Với hương kính mộ này đốt trong lò, cúng dường Thiền sư Pháp Huynh đường đầu của tôi. Cúi mong trên tòa cao rộng mở lớn cửa mặt phóng ra hình tướng trên Sư cùng phỏng vẽ dung mạo các người khác. Vì sao như vậy? Nửa hang mây trắng xưa cùng gặp, hôm qua ngày nay việc chẳng đồng, đêm lắng nước lạnh cá chẳng ăn, một lò hương tan núi sen trắng”.

Tổ bèn bảo: “Nẵng mồ tát đát đa bát la dã. Nghĩ gì, nghĩ gì mấy độ mây trắng trên khe trông, hoa mai vàng hướng trong tuyết nở, chẳng nghĩ gì, chẳng nghĩ gì dáng liễu rủ chỉ vàng, tạm muốn ứng thời lại. Há chẳng thấy Cư sĩ họ Bàng hỏi Đại sư Mã rằng: Người chẳng cùng muôn pháp làm bạn là người gì?” Đại sư đáp: “Đợi ngươi hớp hết nước Tây giang tức sẽ nói cùng ngươi”. Đại chúng, một miệng hớp hết nước Tây giang, muôn trượng đầm sâu cùng đến đáy, cướp cầu chẳng là cầu Triệu Châu, trắng sáng gió lành sao thể sánh”. Sau, Cư sĩ đến Bảo ninh, cũng thỉnh mời thăng tòa, Cư sĩ bèn nắm hương nói: “Trống pháp đã gióng, hương báu mới đốt, đỉnh Dương kỳ cửa cao vợi, thỉnh Sư lại đóng then nêm”. Bảo Ninh bèn gõ cây gậy xuống một cái, bảo: “Đóng nêm đã xong, đại chúng chứng minh”. Lại gõ cây gậy xuống một cái và bèn xuống khỏi tòa. Cư sĩ lại đến Vân cư thỉnh mời Phật Ấn lên tòa. Cư sĩ nắm hương, nói: “Giác địa cùng gặp một sao sớm, cốt xú áo vải nay cởi rồi, muốn biết Vân cư một câu huyền, trân trọng sau vườn lừa ăn cỏ”. Rồi vời đại chúng và tiếp nói: “Với hương thành kính này xông trời đốt đất vậy”. Phật Ấn bảo: “Ngày nay chẳng đặt tiện bị gã này ngay mặt bôi hồ”. Bèn đánh và tiếp bảo: “Cảm tạ Cư sĩ xa ngàn dặm lại cùng phỏng hỏi, cùng nói câu thoại Đông sơn đường trúc sâu, mượn cho một con rồng cưỡi ra động, nếu gặp trời nắng hạn tiện vì làm mưa râm”. Xong, bèn ném cây gậy và xuống khỏi tòa, Cư sĩ lễ bái rồi đứng dậy. Phật Ấn bảo: “Nhận được rồng chưa?” Cư sĩ đáp: “Đã ở trong đó”. Phật Ấn hỏi: “Làm sao sống mà cưỡi?” Cư sĩ lắc tay làm điệu múa và bèn đi, Phật Ấn vỗ tay và bảo: “Chỉ có gã này còn so sánh chút ít”.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 20 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 21

MỤC LỤC

Đời thứ mười bốn, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nhân Dõng ở Bải ninh, có 12 vị:

1. Thiền sư Nhật Ích ở Thượng phương

2. Thiền sư Nhật Dư ở cảnh phước

3. Thiền sư Tri Uyên ở Nguyệt chưởng

4. Thiền sư Tông Ánh ở Linh Thứu

5. Thiền sư Sở Văn ở Thọ Thánh (năm vị hiện có ghi lục)

6. Thiền sư Đạo Luân ở Bảo nghiêm

7. Thiền sư Văn Anh ở Động sơn

8. Thiền sư Duẫn Hàm ở Linh thứu

9. Sơn chủ Thiết Sách Trung

10. Thiền sư Tông Tập ở Sùng nhân

11. Thiền sư Thật ở Hoa tạng

12. Thủ tòa Hiển ở Tây đường (bảy vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Cư Tấn ở Thượng làm, có một vị:

1. Thiền sư Như Khuê ở Song khê (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thiệu ở Hưng hóa, có một vị:

1. Thiền sư Đức Cơ ở Cao đài (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Trung Bạch ở Bạch thủy, có hai vị:

1. Thiền sư Diễn ở Thiên ninh

2. Thiền sư Đãng ở Đại thừa (hai vị hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nguyên Hựu ở Vân cư, có hai mươi bảy vị:

1. Thiền sư Trí ở Trí hải

2. Thiền sư Thủ Tung ở Hải hội

3. Thiền sư Hệ Nam ở La-hán

4. Thiền sư Vĩnh Trình ở Nam phong

5. Thiền sư Nguyên ở Bảo tướng

6. Am chủ Tuệ Nhật ở Vĩnh phong

7. Thiền sư Nghiễm ở Bạch tảo

8. Thiền sư Ngạn Long ở Từ vân

9. Thiền sư Tự Du ở Tử lăng

10. Thiền sư tỉnh Duyệt ở Cảnh phước (mười vị có ghi lục)

11. Thiền sư Đắc Hiền ở Trường hưng

12. Thiền sư Tu Hiến ở Diên phước

13. Thiền sư Hữu Thông ở Tường phù

14. Thiền sư Đạo Nguyên ở Tử hồ

15. Thiền sư Giới Minh ở Thạch củng

16. Thiền sư Gia Tùng ở Thái bình

17. Thiền sư Sùng Giáo ở Tuệ lực

18. Thiền sư Hạnh Tân ở Bắc đài

19. Thiền sư Sơn Hòa ở Mã khê

20. Thiền sư Mộ Bình ở La-hán

21. Thiền sư Giáo ở Thiên trường

22. Thiền sư Tử Chương ở Quy tông

23. Thiền sư Đôn Nhã ở Linh phong

24. Thiền sư Đức Bảo ở Trường hưng

25. Thiền sư Tử Xướng ở Nga hồ

26. Thiền sư Mẫn ở Thừa hy

27. Thiền sư Giác Trí ở Hoàng nghiệt (mười bảy vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tuệ Nguyên ở Báo bản, có tám vị:

1. Thiền sư Nguyên Chánh ở Vĩnh an (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Đức Hanh ở Phụng hoàng

3. Thiền sư Chính ở Tuệ lâm

4. Thiền sư Đức Lượng ở Phụng hoàng

5. Thiền sư Viên Tu ở Cao phong

6. Thiền sư Chứng ở viện Cảnh đức

7. Thiền sư Tông Trừng ở Báo bản

8. Thiền sư Văn Tung ở Cao phong (bảy vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Ngung ở Cam lồ, có một vị:

1. Thiền sư Nguyên ở Quang hiếu (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Chấn ở Dục vương, có một vị:

1. Thiền sư Chân ở Nhạc lâm (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Trạm ở Chiêu đề, có hai vị:

1. Hòa thượng Quán Âm ở Hoa đình (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Thủ Thông ở Nam tháp (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Văn ở Huyền sa, có một vị:

1. Thiền sư Đạt Cảo ở Quảng tuệ (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Ky ở Bảo ninh, có bảy vị:

1. Thiền sư Tịnh Đàm ở Dục vương

2. Thiền sư Giới Hương ở Chân như (hai vị hiện có ghi lục)

3. Thiền sư Thế Xiêm ở Khai phước

4. Thiền sư Văn Thụy ở Tương sơn

5. Thiền sư Văn Tông ở Nam thiền

6. Thiền sư Tải ở Viên minh

7. Cư sĩ Ngạn Trung ở Hứa khải (năm vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Cung ở Hoa quang, có một vị :

1. Thiền sư Niệm ở Vạn thọ (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Hoài Tú ở Đại quy, có bảy

1. Thiền sư Tổ Xuân ở Đại quy

2. Thiền sư Hữu Đạt ở Phương quảng

3. Thiền sư Duẫn Cung ở Nam đài

4. Thiền sư Văn Diễn ở Phước nghiêm (bốn vị có ghi lục)

5. Thiền sư Thường Hiền ở Tây tài

6. Thiền sư Hữu Thường ở Thượng sinh

7. Thiền sư Hoài Tố ở Vân môn (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Từ Cảm ở Phước nghiêm, có tám vị:

1. Thiền sư Pháp Đạt ở Dục vương (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Quang Tảo ở Nam thiền

3. Thiền sư Tử Tư ở Vân cái

4. Thiền sư Tu Cử ở Định sơn

5. Thiền sư Khế Tuyên ở Vọng sơn

6. Thiền sư Ngạn ở Thố đầu

7. Thiền sư Thiện Tùng ở Thiền lâm

8. Thiền sư Văn Phổ ở Định sơn (bảy vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Kha ở Khai nguyên, có sáu vị :

1. Thiền sư Đạo Anh ở Tiến phước

2. Thiền sư Duẫn Quang ở Song khê

3. Thiền sư Hữu Bằng ở Tôn thắng (ba vị có ghi lục)

4. Thiền sư Hy Bảo ở Thừa thiên

5. Thiền sư Như Tuyền ở Tam giác

6. Thiền sư Tiên ở Song khê (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thường Hiểu ở Ngũ tổ, có ba vị:

1. Thiền sư Đạo Luân ở Nguyệt đảnh

2. Thiền sư Sở ở Ô nhai (hai vị có ghi lục)

3. Thiền sư Hy Thiệu ở Chiêu hóa (không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Chiêu Khánh ở Kiến long, có năm vị:

1. Thiền sư Thiên Siêu ở Ngọc tuyền

2. Thiền sư Dụng Nguyên ở Tứ châu (hai vị có ghi lục)

3. Thiền sư Đức Sầm ở Tiến phước

4. Học sĩ Tần Thiếu Du

5. Thiền sư Xử An ở Lễ tuyền (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tuyên Minh ở Phật ấn, có sáu vị:

1. Thiền sư Sư Định ở Long hưng (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Tố ở Quảng hóa

3. Thiền sư Bích ở Nguyệt châu

4. Thiền sư Đức Chương ở Phú lạc

5. Thiền sư Phùng Nguyên ở Thừa thiên

6. Thiền sư Văn Dụng ở Thập địa (năm vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Am chủ Vĩnh ở Tích thúy, có một vị:

1. Thiền sư Sở Kim ở bình (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Pháp Tông ở núi Tam tổ, có bốn vị:

1. Thiền sư Duy Sảng ở Quang hiếu (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Uyên ở Động sơn

3. Thiền sư Lợi Quán ở Tây hiền

4. Thiền sư Hải Lương ở Mai sơn (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Pháp Diễn ở Tứ tổ, có hai vị:

1. Hòa thượng Hải Hội

2. Thiền sư Sướng ở Nam thiền (hai vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Lập Chí ở Đại trung, có một vị:

1. Thiền sư Văn Trạm ở Hổ khâu (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Giác ở Linh thứu, có một vị:

1. Thiền sư Hữu Kha ở Linh thứu (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tốn ở Tuệ lâm, có một vị:

1. Thiền sư Trử ở Thiên ninh (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Lâm ở Thạch sương, có ba vị:

1. Am chủ Tông Thập ở Đức sơn 0 Đảnh châu (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Tư Thuận ở Ngọa long - Quỳ châu

3. Thiền sư Hoài Tủng ở Khánh hòa - Đảnh châu (hai vị không ghi lục)

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NHÂN DÕNG Ở BẢO NINH

1. Thiền sư Nhật Ích ở Thượng phương.

Thiền sư Nhật Ích ở Thượng phương tại An cát châu. Ngày khai đường giảng pháp, thượng thủ bạch chùy xong, Sư mới bảo: “Trước bạch chùy, quán một lại chẳng thành, sau bạch chùy quán hai lại chẳng phải. Đến trong đó mặc cho là mắt sắt tròng đồng, cũng phải trăm thứ tạp toái, chẳng có nạp Tăng chẳng lánh nguy mất, thử ra xem?” Khi ấy có hai vị Tăng đồng ra, Sư bảo: “Một mũi tên bắn rơi hai con chim điêu”. Có vị Tăng thưa: “Câu thoại tôi còn chưa hỏi sao bị dính nhằm bộn rộn?” Sư bảo: “Chẳng là Tăng ở Tân-la ư?” Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị. Sư bảo: “Được tài khua lộ trụ”, và bèn đánh. Bèn hỏi: “Thế nào là việc bên cạnh lúc chưa xuất hiện nơi đời?” Sư đáp: “Đáy giếng ễnh ương nuốt vầng nguyệt”. Lại hỏi: “Thế nào là việc bên cạnh khi đã xuất hiện nơi đời?” Sư đáp: “Chim Cư sĩ đạp gãy cành lau khô”. Lại hỏi: “Bỏ cả hai đường ấy, thế nào là nơi Hòa thượng vì người?” Sư đáp: “Thập toàn khéo cái dùi kim cang, bày đến đầu đường bán cho ai”. Lại hỏi: “Thế nào là trâu bò nước nhiều tuổi?” Sư đáp: “Răng thưa, mắt mờ”. Lại hỏi: “Nơi chợ ồn náo cùng gặp, việc ấy thế nào?” Sư đáp: “Đi hướng đông mua tiện, đi hướng tây mua quý”. Lại hỏi: “Bỗng như chẳng làm quý chẳng làm tiện, lại làm sao sống?” Sư đáp: “La-bặc ở Trấn châu”. Lại hỏi: “Hết thảy hàm linh đều có đủ Phật tánh. Đã có Phật tánh, vì gì khua dẫn vào thai lừa bụng ngựa?” Sư đáp: “Biết mà cố phạm”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ hướng đến nơi nào để sám hối?” Sư bèn đánh và bảo: “Tạm làm thuốc chết ngựa”. Lại hỏi: “Lúc thăm nhìn mặt cùng lộ bày thì thế nào?” Sư đáp: “Mắt trái nửa cân mắt phải tám lạng”. Vị Tăng ấy nâng tọa cụ lên và hỏi: “Cái gì đây?” Sư đáp: “Chớ nhọc nắm ra”. Sư mới trông nhìn hai bên mới bảo: “Lão mặt vàng đi khắp bảy bước, lưới cẳng chân chánh khéo một dùi. Hồ mắt biếc cao ngồi chín năm, trên đảnh cửa đáng tiếc một tráp. Lúc bấy giờ nếu có nạp Tăng vì chúng mà dốc hết sức, hạ được tay độc ấy, cũng khỏi bị năm hoa mỉm cười, không cải đổi mặt mày, đứng trong tuyết ngang eo vụt thành dấu vết. Từ đó đem sai lầm đến sai lầm, kén chọn sọt đánh sọt bèn có năm cành phản phát hương thơm, ngàn đèn tiếp tục nối sáng. Đến trên cây khúc lục xướng hai làm ba, ở đầu cành lan lật chỉ nam làm bắc. Ngay được tiến tới trước lùi lui sau có học trò hỏi pháp hỏi tâm, tựa cửa tựa tường có những gã tài giỏi tìm Phật tìm Tổ. Chỉ cây bách trước sân, bèn kêu làm ý Tổ sư từ Tây vức lại, giữa ngày trông nhìn núi lại lầm nhận chính mình của người học. Rất không biết một việc lớn này vốn lại tự minh linh, suốt cùng ngằn mé trong tương lai chưa từng gián . Chẳng nương gá tu chứng, há lại ở nơi tư duy. Tuy Thu Tử có chỗ chẳng biết, mà cũng chẳng phải chỗ Mãn Từ có thể biện rõ. Há không thấy một tiếng hét của Mã Tổ mà Bách Trượng suốt ba ngày điếc tai, lệnh của Bảo Thọ ban hành ở Trấn châu, cả một thành mù mắt. Đại cơ đại dụng như sấm vụt chẳng thể dừng, một xướng một nâng tợ dứt bờ chẳng thể giẫm bước. Chánh lúc ấy, chư Phật ba đời cũng chỉ bàng quan, sáu đời Tổ sư chứng minh có phần. Đại chúng hãy nói ngày nay lại có chứng minh chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tấu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thập Đắc bổ củi, Hàn Sơn đốt lửa, chỉ có Phong Can ngồi lạnh trong hang. Hãy nói Phong Can có nơi lớn mạnh chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Nhà không kẻ sứ nhỏ, chẳng thành quân tử”.