SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

4. Thiền sư Văn Nhã ở Tuệ nhật.

Thiền sư Văn Nhã ở Tuệ nhật tại Lô sơn, nhân ngày nhận sự thỉnh mời, có vị Tăng hỏi: “Hướng thượng Tông thừa, xin Sư chớ lẫn tiếc”. Sư đáp: “Treo gậy chánh khai phong”. Lại nói: “Nhỏ ra lớn gặp”. Sư bảo: “Tha qua tức không thể được”. Xong, Sư bèn đánh.

5. Thiền sư Phạm Ngôn ở Động Sơn.

Thiền sư Phạm Ngôn ở Động Sơn tại Thụy châu. Vốn người xứ Thái bình châu. Có lúc lên giảng đường, có hai vị Tăng đồng đi xa, một vị Tăng lễ bái, một vị Tăng bèn hỏi: “Lúc được dùng bèn dùng thì thế nào?” Sư đáp: “Y lan làm cây chiên đàn”. Lại nói: “Lúc có ý khí thêm ý khí, nơi chẳng phong lưu cũng phong lưu”. Sư bảo: “Cam lồ mới là vườn tật lê”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tâm tôi như trăng thu, đầm biếc trong sách sạch, không vật nào sánh bằng. Dạy tôi nói thế nào? Hàn sơn tử nhọc mà không công, lại có cái đạo Thập đắc, chẳng biết cái ý ấy. Học trò tu hành khó khổ, nghĩ gì nói năng tự cứu chẳng xong, bình thường nắm sọt phẩn, cầm chổi quét chế gió chế sân còn so sánh chút ít. Ngay như Văn Thù Phổ Hiền xuất hiện lại nơi đời, nếu đến dưới cửa Động Sơn một lúc phân giao cho công việc trực tuế, đốt lửa đến đốt lửa, quét đất đến quét đất. Trước hiên sau giá, rất kỵ lẫn lộn đũa muỗng, lão nhân phong can lại chẳng nhiều lời, tham xong lúc uống trà”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một sinh hai, hai sinh ba, cấm ngăn chẳng dừng, lan khắp sa giới. Đức Vân thẳng lên Diệu Phong, Thiện Tài tức vào lầu các, tân phụ cưỡi lừa A-gia dắt, núi xanh nước biếc đào hồng lý trắng, một mảy trần một cõi Phật, một cành lá một Thích-ca”. Sư mới chấp tay tiếp bảo: “Chẳng xét các Phật tử, sáng nay chuyển đổi đầu tháng ba rất nắng ấm, dậy ở nơi nhẹ nhàng An lạc, có đi chăng? Thời gian ngắn chuyên đến trên liêu thăm hỏi. Chẳng nhọc đứng lâu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngày hai mươi tháng chạp, một năm sắp muốn hết, người muôn dặm chưa về. Đại chúng đây toàn là khách tha hương, vậy có ai trở về cội nguồn chăng?” Sư đánh cây phất trần một cái, tiếp bảo: “Trước cửa Tuyết thừa nắng soi tan, trong nhà bụi hồng để ai quét?”

6. Thiền sư Tuyên Năng ở Văn Thù.

Thiền sư Tuyên Năng ở Văn Thù tại phủ Đức An. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đèn Tổ sư?” Sư đáp: “Với bốn loài chúng sinh, không gì chẳng soi chiếu, một chấm mặc ông nhìn”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mũi tên Thạch Củng kín giấu Ma-xoa, ngay đó hiểu được hoa đốm trong mắt, đáng thương đáng cười khách Thiếu lâm, mờ tối mang một chiếc giày vượt Lưu sa”.

7. Thiền sư Thiện Tư ở Thọ ninh.

Thiền sư Thiện Tư ở Thọ ninh tại Quế châu, có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu bàn luận việc này như chim chá mổ trâu sắt. Không nơi mở miệng, không nơi dụng tâm, lại hướng đến trong đó hỏi tìm dưới câu tầm tư. Ngay như bói lường tương lai vụt thành việc bên cạnh hý luận, rất chẳng biết, xưa nay vốn đầy đủ, ngay đó rõ ràng, Phật và chúng sinh một mảy may chẳng lập. Bình thường hướng đến các người nói phàm phu đầy đủ pháp của Thánh nhân mà phàm phu chẳng biết. Thánh nhân đầy đủ pháp của phàm phu mà Thánh nhân chẳng hiểu. Thánh nhân nếu hiểu tức đồng phàm phu, phàm phu nếu biết tức là Thánh nhân. Nhưng mà phàm Thánh nhất như, danh tướng cùng bày, chẳng biết cội nguồn, lầm mê chân giác. Do đó, theo cảnh sinh tâm, nương tình gá vật. Giả sử nếu hay một niệm tình quên, tự nhiên thể chân thường lộ bày”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tiện xin dâng cử lấy”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ở các phương cứ năm ngày một lần, còn tại Thọ Ninh mỗi ngày đều lên tòa, chớ lấy làm quái lạ”. Và Sư nói lại bài kệ rằng: “Qua ở Đạt-ma tây lai, Thượng sĩ nơi nơi gặp hắn, hậu học thường lúc đạp qua. Hãy nói: Đạp qua một trứ rơi lạc nơi nào?” Xong, Sư đưa cây phất trần lên, tiếp bảo: “Một mảnh trăng mọc biển, người mấy nhà lên lầu?”

8. Thiền sư Tuệ Hòa ở Thượng phong.

Thiền sư Tuệ Hòa ở Thượng phong - Chúc dung tại Nam nhạc. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Từ khi chưa lên tòa này trở về trước, khắp đại địa mọi người đều đã thành Phật xong. Lại còn có pháp nào đáng nói? Lại có chúng sinh nào đáng phải làm lợi ích? Huống gì Bồ- đề Niết-bàn vốn tự tịch nhiên, sinh tử Niết-bàn còn như giấc mộng đêm qua, cửa nhà bày biện lừa dối trẻ con, cửa phương tiện mở, lưới văn buộc góc, ở trước mặt nạp Tăng đều thành huyễn hoặc. Hãy nói nạp Tăng có nơi nào trưởng dưỡng?” Sư bèn nắm cây gậy lên, tiếp bảo: “Rễ lẽ tự có chế chống trời, chẳng sánh tầm thường cành khúc lục”. Xong Sư gõ cây gậy xuống một cái và xuống khỏi tòa.

9. Thiền sư Bản ở Ngũ phong.

Thiền sư Bản - Tịnh Giác ở Ngũ phong tại Thụy châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc đồng tương ứng thì như thế nào?” Sư đáp: “Chim bột cưu kêu trên cây”. Lại hỏi: “Lúc đồng khí tương cầu thì như thế nào?” Sư đáp: “Hổ dữ gầm trước hang”. Lại hỏi: “Lúc một tiếng một lùi thì như thế nào?” Sư đáp: “Cẳng chân tại dưới bụng”. Lại hỏi: “Thế nào là Bất động tôn?” Sư đáp: “Đi đứng ngồi nằm”. Có lúc lên giảng đường, có vị Tăng hỏi: “Tòa báu đã lên, nguyện xin nghe cử xướng”. Sư đáp: “Hoa mai trong tuyết nở trong lửa”. Lại hỏi: “Chẳng tiện là nơi vì người không?” Sư đáp: “Bụi hồng ở đáy giếng đã trân đầy trời”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nghĩ gì cũng chẳng được, không nghĩ gì cũng chẳng được. Các người làm sao sống hiểu? Ngay đó nếu hiểu được thì chẳng phòng ngại kỳ đặc, lại hoặc là kim châm trời tây và đất này”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Gia phong của Ngũ phong Nam Bắc Tây Đông cần dùng bèn dùng lấy cọc đinh không. Ôi!”.

10. Thiền sư An ở Thái bình.

Thiền sư An ở Thái bình tại Vĩnh châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Có lợi không lợi chớ lìa đi chợ, La-nặc của Trấn châu rất quý, gạo của Lô Lăng giá rất rẽ, tranh tợ thái bình trong ấy, có lúc được mùa đạo thái thương giá đầy chật. Gạo trắng bốn văn một thăng, La-bặc một văn một bó. Chẳng dùng đầu Bắc mua rẽ đầu Tây mua mắc. Tự nhiên vặt cập cả Tứ sinh, tự nhiên lời vốn vương hóa. Lại thế nào sống nói cái đạo lý Phật pháp?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Khuyên ông chớ dùng đá khắc đùa, trên đường người đi miệng tợ bia”.

11. Thiền sư Tấn Anh ở Báo từ.

Thiền sư Tấn Anh ở Báo từ tại Đàm châu. Có vị Tăng hỏi: “Với giẫm trải đường dài tức chẳng hỏi. Còn một câu đến nhà, việc ấy như thế nào?” Sư đáp: “Tuyết đầy không gian”. Lại hỏi: “Đó còn là lúc người biết, có một đường chuyển thân lại làm sao sống?” Sư bèn hét. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Báo từ có một công án, các phương chưa từng kết đoán. May gặp đổi mới sáng sớm nắm ra, xin mỗi vị tự dán mắt cao xem. Sư bèn móc hất xuống một chiếc giày tiếp bảo: “Có biết cái tin tức ấy không? Tổ sư Đạt-ma lúc trở về Tây vức mang theo một chiếc bên mình”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cho gì trên lại hổ dữ ra mừng? Cho gì dưới đi rắn sợ vào cỏ. Chẳng trên chẳng dưới mặt nhật rạng rỡ”. Sư hét một tiếng rồi tiếp bảo: “Sông Tiêu tương nước biếc mênh mông, ra cửa bèn là đường Trường an”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư ném cây gậy xuống và gọi đại chúng, bảo: “Cây gậy nuốt ngay Tổ sư xong vậy. Dạy gì người nói thiền, có người cứu được không?” Sư hét một tiếng”. Lại có lúc lên giảng đường, bỗng nhiên nắm cây gậy, Sư bảo: “Hết thảy chư Phật ba đời đồng vào hang ở ấy nạp Tăng gọi làm chim cốt trời xa”. Sư bèn gõ cây gậy một cái.

12. Thiền sư Chí Càn ở Động Sơn.

Thiền sư Chí Càn ở Động Sơn tại Thụy châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Động Sơn chẳng hiểu Đàm thiền chẳng hiểu nói đạo, chỉ là đói lại ăn cơm, mệt bèn ngủ. Các người hẳn nhiên riêng có nơi lớn mạnh. Thử ra đây dốc hết sức nói một câu xem”. Có gì? Có gì? Ngưng giây lát, Sư bảo: “Lục châu đường đến cùng”.

13. Thiền sư Phổ Giám ở Bảo hoa.

Thiền sư Phổ Giám - Phật Từ ở Bảo hoa tại phủ Bình giang. Vốn người dòng họ Chu ở Bản quận. Từ thuở bé thơ, Sư đã chẳng ăn dùng các thứ tanh nồng, đến nương tựa Sa-môn Trí ở chùa Cảnh đức mà xuống tóc xuất gia. Năm mười bảy tuổi, bắt đầu du phương, Sư đến bái yết Thiền sư Anh- Giác Ấn mà chẳng khế ngộ, bèn đến gõ thất của Chân Tịnh. Thiền sư Chân Tịnh nêu cử câu thoại của Thị giả Kiền ở Thạch sương mà hỏi Sư, bỗng nhiên Sư khế ngộ được, bèn làm kệ tụng rằng: “Cây khô không hoa đã mấy thu, mây riêng treo đầu cây vút, từ khi đánh bẻ sừng trâu đất, thẳng đến nay đây nước ngược dòng”. Thiền sư Chân Tịnh hứa chịu đó, bảo Sư làm Thị giả theo hầu khăn bát. Về sau, Sư tuân theo chúng, khai giảng pháp tại Bảo hoa, tiếp chuyển dời đến Cao phong.

Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tham thiền riêng không kỳ đặc, chỉ cần ngay mạng căn người dứt si tình thoát, ngàn mắt chóng mở, như một trục xe từ đáy biển xanh, một vầng mặt nhật lên giữa cửa trời soi sáng khắp bốn thiên hạ, muôn sai ngàn khác đồng một lúc rõ hết, bèn có thể nắm kiếm báu Kim cang vương bảy tung tám hoành thọ dụng tự tại, há chẳng khoái ư? Nếu như Kiến Đế chẳng phải chân thật, ảnh tượng phảng phất, tìm lời theo câu, nhân sự chỉ gọi của người, lừa già được khoái sống đi. Chẳng như gạn lắng duyên trần, dựng đứng xà cột cốt cách dính chút tinh thể, nghiên cứu giáo thừa bảy xuyên tám duyệt trăm xong ngàn đáng, hướng đến bên dòng nước dưới bờ rừng nuôi lớn Thánh thai cũng chẳng uổng nhận sự cúng dường của trời người, tuy là như vậy, nhưng nằm dưới Vân môn có cái hạn Thiết môn, lại phải dốc mạnh khí lực nhảy qua mới được. Ngay khoảng phỏng nghĩ rơi hầm lạc hố”. Sư bèn nắm cây phất trần đánh xuống thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trăng tròn, cúi mong chư Phật ba đời, ly nô bạch cổ, mỗi mỗi dậy ở Vạn phước, giữa ngày đạm bạc không thể cùng mời, rất mong khoan dung bao quát, Lão thủy cổ ngưu những ngày gần đây cũng lắm bệnh lắm não, chẳng cam cơm nước gặp nhàm về chiều hòa gió ngay đó, hòa thân bèn ngã, bảo nó kéo cày mang bừa, ngay là lay đầu lắc óc, thật đáng thương tiếc muôn khoảnh ruộng tốt, đồng một lúc biến thành cỏ hoang”.

14. Thiền sư Hy Quảng ở Cửu phong.

Thiền sư Hy Quảng ở Cửu phong tại Triệu Châu. Sư du phương đến bái yết Hòa thượng Trí ở Vân cái mới hỏi là: “Hưng hóa đánh khắc khách, ý chỉ ấy như thế nào?” Hòa thượng Trí bước xuống thiền sàng xòe hai tay nhả le lưỡi mà chỉ bày đó. Sư bèn đánh một tọa cụ, Hòa thượng Trí bảo: “Đây là sức gió lay chuyển vậy”. Sư lại đến hỏi Thiền sư Lâm ở Thạch sương, Thiền sư Lâm bảo: “Ý ông làm sao sống?” Sư cũng đánh một tọa cụ. Thiền sư Lâm bảo: “Khéo một tọa cụ chẳng biết nơi rơi”. Sư lại đến hỏi Thiền sư Chân Tịnh. Thiền sư Chân Tịnh bảo: “Ý ông làm sao sống?” Sư lại cũng đánh một tọa cụ. Thiền sư Chân Tịnh bảo: “Kia đánh, ta cũng đánh”. Ngay đó, Sư bèn tỏ ngộ. Nhân đó Thiền sư Chân Tịnh có làm bài kệ tụng rằng: “Trượng phu phải dứt chẳng tự dứt, Hưng hóa là gã vì người tột cùng, kế sau theo giáo mắt tự mở, đánh xong phạt tiền ra khỏi viện”. Về sau, sư đến ở Cửu phong, các hàng nạp Tử rất kính ngưỡng.

15. Thiền sư Đạo Toàn ở Hoàng Nghiệt.

Thiền sư Đạo Toàn ở Hoàng Nghiệt tại Thụy châu. Có lúc lên giảng đường, nắm cây phất trần Sư đánh vào thiền sàng một cái và bảo: “Một dùi đánh thấu vô tận tạng, hết thảy vật báu ta đều có, nắm lại giúp cùng người nghèo khổ, khỏi khiến ba tra chạy bên đường”. Sư bèn hét một tiếng, tiếp bảo: “Ai là người nghèo khổ”.

16. Thiền sư Đức Hồng ở lương.

Thiền sư Đức Hồng tự là Giác Phạm ở lương tại Quân châu, vốn người dòng họ Dụ ở Tân xương, quận Chi. Năm mười bốn tuổi, song thân Sư đồng qua đời trong vòng một tháng, Sư bèn đến nương tựa Thiền sư Tịnh ở Tam phong làm Đồng tử. Năm mười chín tuổi, Sư đến xét khảo kinh pháp tại kinh đô, mượn tên Tuệ Hồng trong sổ bộ cũ ở chùa Thiên vương, nương Luật sư Tuyên Bí mà thọ giới Cụ túc; làm đại Tăng. Sư thọ học luận Duy thức, thấu đạt uyên áo, rộng đọc xem cùng Tử sử rất có tài khác lạ, làm thơ gọi là kinh Hoa Tấn Thân một thời gian, qua sau, Sư mới theo hướng Nam, trở về nương tựa Thiền sư Chân Tịnh ở Quy tông mà nghiên cứu tâm pháp, nương theo chuyển dời đến Lặc đàm, qua bảy năm, Sư chứng đắc đạo yếu Chân Tịnh. Sư giã từ đó, vân du giẫm trải về hướng Đông đến Nguyên tương. Một ngày nọ đọc xem Ngữ lục của Phần dương, lại có phát thuốc, từ đó đầu óc tẩy sạch biện bác vô ngại.

Trong khoảng niên hiệu Sùng Ninh (1102-1107) thời Bắc Tống, Hiển - Mô Chu Thế Anh thỉnh mời Sư ra hoằng hóa đến ở Bắc thiền tại Lâm xuyên. Nguyên chùa ấy xưa trước có họa vẽ tôn tượng mười sáu vị A-la-hán, qua thời gian lâu, bị lạc mất một tượng, Sư đến đó dùng thơ mà giễu cợt, bảo là: “Chưa đến lúc ngầm mà Ứng Chân (A-la-hán) hiện mộng ẩn lánh đến nhà. Sau khi khất thực về lại trong chùa bèn có được tôn tượng bị mất ấy, vì thế người đời cho là “Tôn giả còn sợ Sư giễu cợt mà trở về”. Qua năm sau, Sư lấy cớ có việc mà lui ở Kim lăng. Tào sư Ngô Chánh Trọng, lại thỉnh mời Sư đến lương, chưa đầy một tháng, có vị cuồng Tăng vu cáo độ điệp của Sư là giả danh mạo phạm, nên Sư liên lụy trách phạt vào trong ngục cấm rèn luyện thời gian lâu bởi tội mạo danh. Sư mặc áo vá nách chạy đến kinh đô gặp Thừa tướng, Cư sĩ Trương Vô Tận đặc ân tấu trình, Sư được độ cải đổi tên như hiện nay. Thái úy Quách Thiên Dân tấu trình ban cho châm phục, hiệu là “Bảo Giác Viên Minh”, Sư tự xưng là “Tịch Âm Tôn giả”. Sau đó không bao lâu lại gặp phải Trương Khuých Hậu thiện bày bãi chính sự đương thời. Tả ty Trần Sánh Trung soạn thuật Tôn Nghiêu Lục dâng tấu trình. Người nắm quyền chánh ganh ghét đó cho rằng Sư rất giúp sức vào việc sửa chữa văn tự ấy, nên trong tháng mười năm Chánh Hòa thứ nhất (1111) thời Bắc Tống, Sư bị lột tước pháp y Tăng-già-lê và đày đuổi ra khỏi đất nước, mãi đến mùa xuân năm Chính Hòa thứ ba (1113) thời Bắc Tống, Sư mới được ân xá, trở về lại ở Giang tây. Mùa đông năm đó, Sư lại bị bắt giam vào tù ngục tại Tinh châu. Năm sau (1114), Sư lại được trở về, qua lại nơi Cửu phong, Động Sơn vận mặc như người nhà quê tiêu tán, sư chỉ lấy văn chương tự làm vui, đem từ Tây an vào Hành nhạc, nương pháp thuộc hướng đến tuổi già. Lại bị các Đạo sĩ điên cuồng cho là Sư cùng bạn đảng với Trương Hòa Tố, nên bị bắt giam vào ngục tại Nam xương trải qua hơn trăm ngàn trị tội phải quấy. Sau khi được tha khỏi, Sư trở về lại ở Nam đài tại phía Tây sông Tương. Nhưng nơi ở trị tội, Sư đề bảng là “Minh Bạch Am” và tự làm bài minh khắc v.v... Từ đó, Sư mở rộng tư duy kinh luận, trước thuật nghĩa sớ, phát huy Bí áo của Thánh hiền, và giải nghĩa Chu Dịch. Sư trước thuật “Tăng Bảo Truyện” hoàn tất, mang đưa vào kinh đô. Vừa đến Tương dương, lại gặp Uyên Thánh lên ngôi, rất theo việc dùng của Tuyên Hòa (Huy Tông Triệu Cát), ban chiếu sắc tặng Thừa tướng Thương Anh Tư Đồ, sắc ban Sư xuống tóc trở lại và dấy lại tên Sư xưa cũ. Sau đó không bao lâu, nước nhà phải giẫm trải khó khăn, nên sư lùi ở tại Lô phụ. Đến tháng năm năm Kiến Viêm thứ hai (1128) thời Nam Tống, Sư thị tịch tại Đồng an, hưởng thọ năm mươi tám tuổi, môn nhân tạo dựng tháp phụng thờ tại núi Phụng thê.

Sư có tài văn chương vốn thiên bẩm. Từ bé thơ đọc xem sách vở qua mắt một lần thì trọn đời không quên, đặt bút thì viết cả muôn từ trọn không dừng suy nghĩ, Sư đặt để đầu bút dùng ý rất quy mô. Đến nỗi Tô Đông Pha mà tiếc nhuận Sơn Cốc, đến như vào ra Thiền giáo, luận nghị tinh rành thông bác, tài năng đó thật cao. Thiền sư Viên Ngộ lấy làm đầu bút đủ đại biện tài chẳng thể kịp vậy, cùng các bậc sĩ Đại phu rảo bước luận nghị lũ lượt, tuy điều người ngồi rộng tòa, mà đến ắt đoạt hẳn chỗ ngồi vậy. Mới đầu Sư ở tại Tương tây thấy gặp Sơn Cốc cùng nhau trò chuyện trọn ngày chẳng để cho đi. Nhân đó mà có thơ tặng Sư, đại lược là: “Chẳng chịu cúi đầu nhặt khanh tướng, lại hay rơi bút nhả khói mây”. Về sau, Sơn Cốc đến Nghi xuân, thấy thơ Trúc Tôn giả của Sư mà dò hỏi tưởng thưởng, cho là khéo vào thành vức tác gia, rất hận Tô Đông Pha chẳng kịp thấy đó.

Sư trước thuật: - “Lâm Gian lục” hai quyển, - “Tăng Bảo truyện” ba mươi quyển, - “Cao Tăng truyện” mười hai quyển, - “Trí Chứng truyện” mười quyển, - “Chí Lâm” mười quyển, - “Lãnh Trai Dạ Thoại” mười quyển, - “Thiên Trù Cấm Luyến” một quyển, - “Thạch Môn Văn Tự Thiền” ba mươi quyển, - “Ngữ Lục kệ tụng” một thiên, - “Pháp Hoa hợp luận” bảy quyển, - “Lăng Nghiêm Tôn Đảnh Nghĩa” mười quyển,

- “Viên Giác Giai Chứng Nghĩa” hai quyển, - “Kim Cang Pháp Nguyên luận” một quyển, - “Khởi Tín Luận Giải nghĩa” hai quyển, đều lưu hành truyền bá nơi đời, Thừa tướng Trương Vô Tận tôn xưng Sư hiệu là “Giác Phạm”, bởi vì Sư là bậc anh vật trong thiên hạ, dị nhân trong Thánh tống. Nhưng các bậc Cao Tăng thời xưa do tài học mà vang danh nơi đời, nhưng đến thời Sư (Giác Phạm) đều xua bỏ lắm nhiều, hẳn vì nêu trong sạch, khuôn phép tốt lành cùng giúp mà về sau ngợi ca vậy. Từ thuở thiếu thời đã quy hướng dòng họ Thích, đến lúc trưởng thành lại rộng thông mọi sử sách, xét xem sự phát huy của Sư trong kinh luận, thật sáng giá Tùng lâm, luôn đau đáu vậy, tay chẳng dừng viết mà lời tuông đầy tràn thiên hạ, kịp đến lúc mắc cạn, thân mặc áo vá chằm, vượt ra cả chín phần chết chỉ một phần sống, lại phải trải qua hai mươi năm sau mới xuống tóc lại, nhưng Sư không một ngôn từ phản Phật, cải đổi mưu ý. Đó thật là bậc Hiền giả vậy! Nhưng vì Sư quá quở trách người xưa mà lại vụng sử dụng nơi chính mình, không thể toàn thân xa rời tai hại, giới tiết trong sáng mà lấy làm tự cao, vài lần bị tội vùi lấp nhưng kỳ thật là vô tội. Ước đó thấy rõ Sư cậy tài bạo phát thái quá mà tự chuốc lấy đó vậy. Đáng tự có nghĩa là Thức chẳng biết mảy may nhỏ nhiệm, đạo chẳng hơn hành tập vậy, chẳng riêng làm thực lục nói Sư, mà cũng có thể thấy được Sư chẳng tự khinh vậy. Thật đáng tiếc thay!

17. Thiền sư Tỉnh ở Siêu hóa.

Thiền sư Tỉnh ở Siêu hóa tại Cù châu, có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tiếng trước nhận được đã trải qua màn rèm, câu sau nhận lấy còn ở gã ám độn, chớp sấm lửa đá còn ở chậm nghi, chấm nhằm chẳng lại thây chết giăng ngang muôn dặm”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Có nơi dùng chăng? Ôi!”

18. Am chủ Hoài Chí ở Thạch đầu.

Am chủ Hoài Chí ở Thạch đầu tại Nam nhạc, vốn người dòng họ Ngô ở Vụ châu. Năm mười bốn tuổi Sư đến nương tựa Sa-môn Bảo Xứng ở viện Trí tuệ. Năm hai mươi hai tuổi, khảo xét kinh pháp đã tập học, mà được xuống tóc. Sư vân du dự tham khắp các giảng tịch suốt mười hai năm. Các bậc tham học xưa trước đều rất kính mộ, Sư từng muốn hội thông tất cả các tông, chỉnh sửa một đời thuyết giáo của Đức Thế Tôn. Có một Thiền giả hỏi Sư rằng: “Đỗ Thuận là Tổ sư tông Hiền thủ vậy, mà đàm nói về pháp thân thì nói là: “Trâu Hoài châu ăn lúa, ngựa Ích châu no bụng”. Kệ ấy có thể dung hợp kết quy về nghĩa nào trong Thiên thai ư?” Sư không một lời đối đáp, liền cất bước du phương, về sau đến Động Sơn bái yết Thiền sư Chân Tịnh, hỏi: “Người xưa hét một tiếng chẳng làm một tiếng hét, dụng ý ấy như thế nào?” Thiền sư Chân Tịnh bèn quát mắng Sư. Sư liền bỏ đi ra. Thiền sư Chân Tịnh cười và gọi Sư, bảo: “Gã Chiết Tử! Sau khi thọ trai đi chơi núi Tốt lãm”. Ngay lời nói ấy, Sư bèn lãnh ngộ. Lâu sau, Sư giã từ, Thiền sư Chân Tịnh bảo: “Chỗ ông đến tuy vượt cách, nhưng tiếc duyên chẳng ưu thắng vậy!” Nhận biết được ý ấy, các phương dốc sức khuyên mời Sư ra hoằng hóa, nhưng Sư từ chối tất cả, lập am tự sống suốt hai mươi năm chẳng cùng giao tiếp thế sự, các hàng sĩ phu nối gót đến cửa mà Sư vẫn chẳng đoái hoài. Sư có làm kệ tụng rằng: “Muôn duyên thôi nghỉ giao ngu si, dấu vết lúc cho nai đồng tham, chẳng cởi áo gai cuộn làm gối, mấy đời mộng ở am Duyên la”. Hoặc có người hỏi: “Ở núi lâu năm, có chỉ thú gì?” Sư đáp: “Ở trong núi một mình đóng cửa củi không thú gì khác. Ba cái đầu củi chữ phẩm nướng, chẳng dùng vin mảy văn thể bày”.

Đến mùa đông năm Sùng Ninh thứ nhất (1102) thời Bắc Tống, Sư chống gậy đến Long an. Mọi người không ai chẳng lưu giữ. Qua ngày 30 tháng 06 năm sau (1103), Sư hỏi vị Tăng làm thị giả: “Trời đang buổi sáng hay đã chiều?” Thị giả đáp: “Trời đã tối vậy”. Sư cười bảo: “Cảnh mộng tương phùng, ta ngủ đã tỉnh. Ông chỉ chớ phụ tùng lâm, tức là báo ân Đức Phật”. Nói xong, Sư bèn thị tịch tại Tối lạc đường, sau khi trà tỳ gom thâu di cốt, dựng tháp phụng thờ tại... của Nhũ phong.

19. Thượng tọa Ấn ở Song khê.

Thượng tọa Ấn ở Song khê tại Vụ châu, từ sau khi gặp Thiền sư Chân Tịnh chứng đắc triệt ngộ Tông gia, Sư về ẩn dật tại Song khê. Một ngày nọ, chợt nhiên Sư viết kệ tụng rằng: “Bẻ chân chỏ dối tự nấu nướng, cơm thừa lớn phải ngồi đắp đống, một khi gần ngày sinh bờ vụng, trăm chim ngậm hoa bay chẳng về”. Sư lại đem mảnh áo nát vụn, làm bài kệ rằng: “Chẳng treo tấc tơ mới khỏi lạnh, sao phải đặt đất xoáy cán dài, mà nay lạc lạc linh linh vậy, tên của bảy Phật đặt nơi nào?”

20. Thiền sư Tuệ Uyên ở Tuệ an.

Thiền sư Tuệ Uyên ở Tuệ an tại huyện Phụng tân, Hồng châu. Sư người đất Bắc, tánh tình cứng rắn tự lập, qua thời gian lâu dự tham ở Thiền sư Hối Đường đã có vị khế chứng. Sau đến dự tham ở Thiền sư Chân Tịnh lại thấu đạt sâu mầu. Sư sống bình lắng trong chúng không người nào biết. Bấy giờ thiền viện Tuệ an gần bên tả đường đi, phàm các nạp tử qua lại Lặc đàm, Hoàng long, Động sơn, Hoàng nghiệt, thảy đều do đường đó mà đi, bởi pháp tịch trống phế đã lâu ngày, khi ấy Thiền sư Chân Tịnh đang ở tại Bảo phong, Thái thú gởi thư xin chọn người đến ở đó, các bậc nạp tử Lão túc trong chúng đều sợ đến đó, qua thời gian lâu mà chưa chọn ai được, bỗng nhiên Sư bạch cùng Thiền sư Chân Tịnh rằng: “Pháp Uyên tôi đến đó được chăng?” Thiền sư Chân Tịnh mừng bảo: “Ông có thể đến đó được vậy”. Bèn viết thư nêu cử Sư. Bấy giờ Thiền sư Trạm Đường đang làm Thủ tòa hỏi Sư rằng: “Ông đi đến đó làm sao trú trì?” Sư đáp: “Tuệ Uyên tôi vô phước, sẽ vì tất cả mọi người kết duyên, tự vai mình mang một cái giỏ đánh giữa đường cúng dường đại chúng”. Trạm Đường nói: “Phải là Lão huynh mới được”. Bèn làm kệ tụng đưa tiễn Sư rằng: “Sư vào Tân ngô dụ dắt quần sinh, tạm thâu chân lừa trước bày tay Phật, chỉ điểm phải quấy mở bày tốt xấu, nắm kiếm sống chết, làm sư tử rống, ứng cơ quần sinh mở miệng đãy vải, tung đến khắp Nam Bắc Đông Tây, dạy thẳng châu xoay ngọc chạy. Hàm linh là loài đã mê muội chóng ra khỏi hang ổ vô minh. A, ha, ha! Thấy ba (03) xuống, ba ba ba (03, 03, 03) như chín (09), Tổ Tổ tương truyền, Phật Phật thọ ký”. Lúc Sư đã đến nơi, cứ suốt ngày đánh phá cải hóa, gặp tạm đến tức mời về trong viện dừng nghỉ qua đêm. Sư lại nói: “Dung thứ cho tôi về phụng tu cúng dường”. Cứ như thế suốt ba mươi năm, gió mưa chẳng đổi ý, trên đảnh mới tạo dựng điện Phật, Luân tạng, La-hán đường, phàm mọi thứ thích nghi của chốn tùng lâm thảy đều hoàn bị. Lúc về già, Thiền sư Tử Tâm (Ngộ Tân) ở Hoàng long phỏng tìm đến thăm, Sư nói: “Trưởng lão Ngộ Tân! Ông thường mến thích khiến lấp vùi, một trứ ý trí bôi xóa tất cả mọi người, đêm nay tạm ở lại đây, đợi cùng ông lý luận pháp môn đại tiểu”. Thiền sư Tử Tâm sợ Sư, bảo cùng Thị giả rằng: “Gã này thật là cãi lỳ hội đến cùng, chẳng thể cùng ngà đuôi ấy mà bổ răng được, chẳng bằng đi thôi”. Nên chưa đến tối bèn ra đi.

Về sau, Sư thị tịch tại Tuệ an, trà tỳ trong sáu căn có ba căn không rã hoại, gom thâu được rất nhiều xá-lợi. Có mùi hương thán khác lạ tỏa khắp phòng nhà trải qua nhiều tháng chẳng tan hết. Tại Phụng tân về sau gặp phải nạn binh lửa phá hoại không sót một vật gì, chỉ riêng các điện đài ở Tuệ an vẫn nghiễm nhiên tồn tại, đó bởi do nguyện lực thành tựu được thần vật hộ trì nên vậy.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 22 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 23

MỤC LỤC

Đời thứ mười lăm, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư ở Hoàng long, có mười tám vị:

1. Thiền sư Thủ Trác ở Trường linh

2. Thiền sư Bản Tài ở Thượng phong

3. Thiền sư Ứng Đoan ở Pháp luân

4. Thiền sư Dĩ Thê ở Bách Trượng

5. Thiền sư Tử Kinh ở Bắc sơn

6. Thiền sư Đức Phùng ở Hoàng long

7. Thiền sư Đàm ở Quang hiếu

8. Thiền sư Đức Chu ở Quang hiếu

9. Đới đạo Thuần ở Tự thừa (chín vị hiện có ghi lục)

10. Thiền sư Ninh ở Mãn nguyệt

11. Thiền sư Thật ở Pháp luân

12. Thiền sư Tông Giác ở Thiên ninh

13. Cư sĩ Tri Huyện Tiêu Tùng

14. Thiền sư Duy Cổ ở Linh phong

15. Thiền sư Nguyên Đức ở Khâm sơn

16. Thiền sư Nhã Tú ở Quáng hóa

17. Thiền sư Hải ở Long khánh

18. Thiền sư Tăng Lân ở Quy phong (chín vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tử Tâm - Ngộ Tân ở Hoàng long, có mười sáu vị:

1. Thiền sư Tuệ Phương ở Hòa sơn

2. Thiền sư Pháp Không ở Nam đãng

3. Thiền sư Tuệ Tuyền ở Cửu đảnh

4. Thiền sư Tổ Tú ở Thượng phong

5. Am chủ Diệu Phổ ở Tánh không

6. Thiền sư Đạo Long ở Chung sơn

7. Thủ tòa Tề Mật ở Dương châu

8. Đạo nhân Trí Thông ở Không thất (tám vị có ghi lục)

9. Thiền sư Đạo Châu ở Trúc viên

10. Thiền sư Tuệ Phó ở Thiên ninh

11. Thiền sư Đàm ở Tây hiền

12. Thiền sư Tuệ Liên ở Tiến phước

13. Thiền sư Thủ Tiết ở La-hán

14. Thiền sư Tông Duệ ở Khúc xích

15. Thiền sư Đạo Tông ở Ninh quốc

16. Thủ tòa Tuệ Tuyên (tám vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư ở Thảo đường, có tám vị:

1. Thiền sư Tuệ Không ở Tuyết phong

2. Thiền sư Phổ Sùng ở Dục vương

3. Thiền sư Pháp Nhất ở Vạn niên

4. Thiền sư Đạo Chấn ở Hoàng long (bốn vị có ghi lục)

5. Thiền sư Nhất ở Kim sơn

6. Thiền sư Nhân ở Vân nham

7. Thiền sư Long ở Từ vân

8. Thiền sư Liễu Như ở Sơ sơn (bốn vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Duy Tín ở nguyên, có năm vị:

1. Thiền sư Hy Ninh ở Chánh pháp

2. Thiền sư Hoàn ở Lương sơn

3. Am chủ Tổ ở Nhạc sơn (ba vị hiện có ghi lục)

4. Thiền sư Quang Tuyển ở Phù sơn

5. Thiền sư Phù ở Chiêu giác (hai vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thuần ở Giáp sơn, có ba vị:

1. Thiền sư Phổ Sơ ở Khâm sơn (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Duy Phưởng ở Lạc phố

3. Thủ tòa Kỳ tổ (hai vị hiện không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Sơn Tung ở Bách tử, có một vị:

1. Thiền sư Duy Tư ở Đông thiền (hiện có ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Phụng ở Phước nghiêm, có ba vị:

1. Thiền sư An Hữu ở Hộ quốc

2. Thiền sư Pháp dung ở Bắc nham

3. Thiền sư Dĩ Định ở Long kỷ (ba vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Từ ở Vạn sam, có hai vị:

1. Thiền sư Nguyên ở Bạch mã

2. Thiền sư Sở Đương ở núi Đức chương (hai vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Triệu ở Thượng lam, có một vị:

1. Thiền sư Văn Quảng ở Đại ninh (không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Hữu Thụy ở Bao thân, có hai vị:

1. Thiền sư Đạo Hoàn ở Thọ ninh (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Xướng ở Hưng quốc (hiện không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư ở Trí hải, có ba vị:

1. Thiền sư Viên Tuệ ở Càn phong

2. Thiền sư Trọng Tuyên ở Tứ Tổ (hai vị có ghi lục)

3. Thiền sư Nhữ Hồng ở Bạch mã (không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nam ở La-hán, có ba vị:

1. Thiền sư Tuệ Xướng ở Vân phong

2. Thiền sư Đức Tuyên ở Phù sơn (hai vị có ghi lục)

3. Cư sĩ Trương Giới (không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Minh ở Thạch củng, có một vị:

1. Thiền sư Muội ở Tam tổ (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Khởi ở Lang da, có một vị:

1. Du Đạo Bà ở Kim lăng (hiện có ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Lan ở Quang hiếu, có một vị:

1. Thiền sư Pháp Chân ở Lô sơn (hiện có ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Khanh ở Tượng điền, có bảy vị:

1. Thiền sư Trì ở Tuyết đậu

2. Thiền sư Ích Thạch Phật (hai vị hiện có ghi lục)

3. Thiền sư Tịnh Nguyên ở Quang hiếu

4. Thiền sư Trọng Văn ở Cửu nham

5. Thiền sư Trân ở Tượng điền

6. Thiền sư Tông ích ở Quang hiếu

7. Hòa thượng Hoa Nghiêm (năm vị hiện không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nhã ở Tuệ nhật, có hai vị:

1. Thiền sư Pháp ở Cửu tiên

2. Am chủ Pháp Nhân ở Giác hải (hai vị có ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Ngôn ở Động Sơn, có một vị:

1. Thiền sư Trạch Ngôn ở Động Sơn (hiện có ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nhất ở Đạo lâm, có một vị:

1. Thiền sư Trí ở Đại quy (hiện có ghi lục).

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ Ở HOÀNG LONG

1. Thiền sư Thủ Trác ở Trường linh.

Thiền sư Thủ Trác ở Trường linh - Thiên ninh tại Đông kinh, vốn người dòng họ Trang ở Tuyền châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ba ngàn kiếm khách riêng hứa Trang Chu. Vì gì nhảy chẳng ra? Nơi cửa thầy thuốc giỏi có lắm bệnh nhân, nhân gì chẳng tiêu một tráp? Người đã thấu cửa ải, lại xin mời biện rõ xem?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thí như nhãn căn chẳng tự thấy mắt, tánh tự bình đẳng, như ai không bình đẳng, tiện nghĩ gì đi, dùi sắt không lỗ liền tạm an đặt. Ngay như đạt được vào rừng không động cỏ, vào nước chẳng động sóng, cũng là một kỳ phương tiện. Nếu cũng trúc trong hàng rào kéo măng ngoài hàng rào, hoa khe Đông nở, khe Tây hiện sắc hồng, lại đợi khám qua mới đánh”. Có vị Tăng hỏi: “ Đơn Hà đốt Phật gỗ, Viện chủ vì gì rụng mày râu?” Sư đáp: “Mèo con biết leo cây”. Lại hỏi: “Sớm biết như vậy nhưng sau cùng không như vậy?” Sư đáp: “Tiếc lấy lông mày”. Lại hỏi: “Thế nào là việc dưới áo nạp?” Sư đáp: “Trời nắng hạn làm dân chúng buồn”. Lại hỏi: “Lúc Phật chưa xuất hiện nơi đời thì như thế nào?” Sư đáp: “Không một mảy may”. Lại hỏi: “Sau khi Đức Phật đã xuất hiện nơi đời thì như thế nào?” Sư đáp: “Đầy ngòi bít hang”. Lại hỏi: “Lúc xuất hiện và chưa xuất hiện cùng cách nhau bao nhiêu?” Sư đáp: “Người bình lắng không nói, nước bình lắng không chảy”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Bằng cao đến thấp, móc giặc phá nhà, cắt sắt chặt đinh, hồ ly mến nhớ hang. Tất cả chẳng nghĩ gì hợp làm sao sống? Do đó nói, đầu sườn cao trăm nhân thân gần tự buông tay phải là người ấy. Chỉ như trong nước Hương tích một câu mang bát, làm sao sống, nói?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Rất kỵ gió thổi riêng trong điều”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thích-ca đóng bít thất, quá phạm Di thiên, Da ly cụt từ tự cứu chẳng xong. Vì sao? Vì sao? Cửa miệng quá nhỏ”.

Đến ngày hai mươi bảy tháng mười hai năm Tuyên Hòa thứ năm (1123) thời Bắc Tống, Sư an nhiên thị tịch. Ngày trà tỳ, vua Hy Tông (Triệu Cát) sai Trung sứ mang hương đến tặng, bưng mâm vàng đến mong cầu xá-lợi, hương đốt vừa tàn, trong mâm bỗng có tiếng leng keng, trông nhìn đó có vài viên lớn như hạt đậu đủ cả năm sắc, kẻ Sứ thỉnh đưa về tấu trình, vua trông thấy rất vui mừng.

2. Thiền sư Bản Tài ở Thượng phong.

Thiền sư Bản Tài - Phật Tâm ở Thượng phong tại Đàm châu, vốn người dòng họ Diêu ở Phước châu. Sư được độ xuất gia từ thuở bé nhỏ, đến sau khi thọ giới Cụ túc, Sư bèn du phương. Đến Đại Trung, Sư nương tựa Thiền sư Long - Hải Ấn. Thấy bậc Lão túc đạt đạo đọc xem kinh. Sư dò theo đến : “Trên đầu sợi lông sư tử có trăm ức đầu sợi lông đồng hiện một lúc”. Sư chỉ vào đó mà hỏi: “Làm sao trên đầu một sợi lông sư tử mà sinh được trăm ức đầu sợi lông đồng một lúc hiện?” Bậc đạt đạo ấy bảo: “Ông vừa mới vào tùng lâm đâu có thể bèn hiểu được việc này”. Nhân đó, Sư rất nghi ngờ, bèn phát tâm nhận chức Tịnh đầu. Một đêm nọ rưới nước quét tước dẫn ấn vừa đến lúc Dạ tham, thì gặp kết tòa, ném cây gậy bảo: “Nếu rõ được tức đầu sợi lông nuốt cả biển lớn, mới biết được đại địa trên một mảy trần”. Bỗng nhiên Sư có sự tỉnh ngộ, kịp đến lúc ra đất mân đến núi Hoàng long ở Dự chương, cùng gặp Thiền sư Tử Tâm nhưng có không khế hợp. Sư mới đến dự tham nơi Thiền sư Nguyên, phàm mỗi lúc vào thất ra, Sư đều gạt lệ đọc bài tụng rằng: “Việc này ta thấy được rất rõ ràng, chỉ là đốn cơ nhả chẳng ra. Như vậy làm sao?” Thiền sư Nguyên biết Sư rất dốc chí chuyên cần, nên bảo Sư phải là Đại triệt mới được tự tại. Sau đó không bao lâu, Sư lén xem trên bàn vị Tăng bên cạnh đọc “Tào Động Quảng Lục”, đến: “Thiền sư Dược Sơn đi hái củi về, có vị Tăng hỏi: “Từ đâu lại đây?” Dược Sơn đáp: “Vừa hái củi lại”. Vị Tăng ấy chỉ con dao dưới eo Dược Sơn mà hỏi: “Gọi bổ bổ là cái gì?” Dược Sơn bèn rút con dao và làm thế chém chặt”. Ngay đó, bỗng nhiên Sư hân hoan, đấm một đấm trên bàn vị Tăng bên cạnh, xong vén rèm chạy thẳng ra giữa đường cái, miệng nói kệ tụng rằng: “Suốt suốt biển cả, khô rụi hư không xé loạn, bốn phương tám mặt tuyệt không cản ngăn, vạn tượng sum-la thảy đều rò rỉ”.

Về sau phân tòa, Sư đến ở Chân thừa. Lại ứng mạng thỉnh mời của Thượng phong, Sư lại chuyển dời đến ở chùa Danh tiếng. Ngày ở Càn Nguyên, lúc khai đường, giảng pháp, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Trăm ngàn môn Tam-muội, vô lượng Tạng phước đức, buông đi cũng như mở kho võ bày rơi lóe sáng, nắm dừng cũng tợ tuyết phủ hoa lau, thông thân chẳng biện rành, khiến người thấy đó khêu dậy bèn đi, người nghe đó, dao đơn vào thẳng, mỗi mỗi đầy đủ mắt chánh trên đảnh, người người đều treo linh phù sau lưng khuỷu tay, làm ương loạn chốn tùng tâm. Nhớ được ngày Bảo thọ khai đường giảng pháp. Ba vị Thánh đưa đẩy ra một vị Tăng, Bảo thọ bèn đánh. Ba vị Thánh hỏi: “Vì gì làm người lừa dối ngay mắt người cả một thành Trấn châu?” Vả lại, đến ngày nay Càn nguyên khai đường giảng pháp, nếu có vị Tăng nào ra đây, sơn Tăng cũng đánh, chẳng chỉ câu thoại đây rất được hưng hành, mà lại cần mở mắt ngay cho người cả một thành ở Phước châu. Sao vậy? Kiếm vì bất bình nên lìa khỏi hộp báu. Thuốc nhân cứu bệnh người mà ra khỏi bình vàng”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Từ khi Tổ sư Đạt-ma chưa đến Đông độ trở về trước, người người đều mang châu mỵ thủy, mỗi mỗi đều ôm ngọc hình sơn, có thể gọi là vách tường dựng đứng ngàn nhận, kịp đến lúc Nhị Tổ (Thần Quang) đảnh lễ ba lạy trở về sau, mỗi mỗi đến phương Nam phỏng hỏi các bạn, ra phương Bắc lễ bái Văn Thù, khéo chẳng Trượng phu, hoặc có một cái nửa cái. Chẳng cầu các Thánh, chẳng trọng tánh linh ở chính mình, sắp ngựa súng đơn, ném trống không đặt mũ nhận, chẳng phòng ngại mừng khoái bình sinh. Đến nay có vậy ư? Từ đó, chẳng về, về bèn được, khói cảnh Ngũ Hồ có ai tranh”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tông thừa đề xướng, khéo tuyệt danh ngôn, một câu gần thông đất trói hộp đậy, ngay như tợ chánh nhãn Thủ la dựng đứng kề cửa mặt. Lại như ba chấm tròn ( ) ngang cùng pháp giới”. Sư mới gõ cây gậy một cái và bảo: “Hướng đến dưới một chấm ấy rõ được thì xuất thân còn có thể dễ, nhưng thoát thể nói nên khó”. Sư lại gõ cây gậy một cái, tiếp bảo: “Hướng đến dưới chấm thứ hai rõ được thì tung hoành ngoài ba cõi, thân ẩn hiện khắp mười phương”. Sư lại gõ cây gậy một cái và tiếp bảo: “Hướng đến dưới chấm thứ ba rõ được thì cá rồng khóa cửa, Phật tổ đều ngầm vết. Chẳng vậy thì phòng qua một trứ, tùy phần đều có sắc xuân, một cành ba bốn hoa”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một pháp hữu tình gần động thực, trăm sông tràn ngôi tranh triều Tông, rõ đàn không trống mây trời dạt, tưởng tượng ông già bệnh ở Tỳ-da. Duy-ma bệnh thì thượng phong bệnh, thượng phong bệnh thì cây gậy bệnh, cây gậy bệnh thì sum-la vạn tượng bệnh, sum-la vạn tượng bệnh thì từ phàm đến Thánh đều bệnh. Các người có biết bệnh ấy khởi từ đâu ư? Nếu rõ biết được thì hữu tình lẫn vô tình đồng chung một thể, nơi nơi đều đồng chân pháp giới. Còn chưa được vậy thì dưa ngọt ngọt cả cành lá, bầu đắng đắng tận gốc rễ”.

3. Thiền sư Ứng Đoan ở Pháp luân.

Thiền sư Ứng Đoan ở Pháp luân tại Đàm châu, vốn người dòng họ Trừ ở Nam xương. Thuở thiếu thời, Sư nương tựa Thiền sư Thiện Nguyệt - Viên Lô ở Hóa độ mà thọ giới Cụ túc. Sư đến bái yết Thiền sư Văn - Chân Tịnh gieo cơ mà chẳng khế hợp. Sư lại đến Vân cư, gặp Thiền sư Nguyên phân tòa làm chúng phấn phát. Sư gõ đạt ý chỉ ấy, nhưng vì khéo vào các kinh nên tự phụ, Thiền sư Nguyên từng thống thiết bổ xẻ đó, Sư mới viện dẫn cơ ngữ của Mã Tổ, Bách Trượng cho đến Tông chỉ của Hoa Nghiêm làm tiêu biểu, Thiền sư Nguyên cười bảo: “Mã Tổ, Bách Trượng hẳn sai nhầm vậy, và Tông chỉ Hoa Nghiêm cùng cái việc mừng bít lấp giao thiệp”. Sư rất tức giận, muốn đi đến nơi khác, nhân đó xui giã từ, vừa mới vén rèm bỗng nhiên đại ngộ, toát đổ mồ hôi ướt đẫm cả lưng. Thiền sư Nguyên thấy vậy mới gọi bảo: “Thật là ông biết được cái tốt và xấu vậy! Mã Tổ Bách Trượng, Văn Thù, Phổ Hiền mấy bị ngươi mang lụy”. Từ đó, tiếng tăm Sư vang vọng khắp nơi. Các bậc danh sĩ tranh đua thỉnh mời Sư ra hoằng hóa, nhưng Sư đều không đến. Đến cuối niên hiệu Chánh Hòa (1118) thời Bắc Tống, Thái sử Trương Công Ty Thành lấy Bách Trượng kiên cố thỉnh mời khai đường giảng pháp, chẳng đặng đừng, Sư mới thuận theo. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử câu thoại kiếp lửa thiêu đốt rỗng suốt ở thời Đại Tùy, rồi bảo: “Lục hợp nghiêng vụt bổ mặt lại, tạm mặc sợi gai lấm bụi trần, nhàn gió thổi lửa vấy nhàn sự, dẫn được người đi chẳng chịu về. Hoại chẳng hoại tùy chẳng tùy, nhọc đem thấy biết gượng châm dùi, Thái Hồ ba vạn sáu ngàn khoảnh, trăng tại sóng lòng nói cùng ai”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là khách trong khách?” Sư đáp: “Giày cỏ gậy trúc chạy bụi hồng”. Lại hỏi: “Thế nào là chủ trong khách?” Sư đáp: “Đầu đường ngã tư gặp thượng tổ”. Lại hỏi: “Thế nào là khách trong chủ?” Sư đáp: “Cưỡi ngựa roi vàng lẫn lộn trong bốn hạng người”. Lại hỏi: “Thế nào là chủ trong chủ?” Sư đáp: “Cửa vàng ai dám ngước mắt nhìn”. Lại hỏi: “Khách chủ đã được Sư chỉ bày, còn hướng thượng Tông thừa lại như thế nào?” Sư đáp: “Đâu qua sương gió cắt đất lạnh, vượn già trên đảnh lúc trăng tàn”.

4. Thiền sư Dĩ Thê ở Bách Trượng.

Thiền sư Dĩ Thê ở Bách Trượng tại phủ Long hưng, vốn người xứ Hưng hóa. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tôn giả Ca-diếp Ma-đằng vào Trung Hoa thời Hậu Hán. Tổ sư Đạt-ma đến Trung Hoa thời Nam Lương, dấu vết đưa tiễn đã thành, con cháu đời sau mở mắt mê lầm đường, nếu như mỗi mỗi tĩnh rõ đến cùng thì trọn chẳng hướng vào hư không hái hoa, mò trăng trong sóng nước, lừa dối tự nhọc tâm lực, rốt cùng làm gì? Ngày nay sơn Tăng đã là đất bằng nổi đống cốt, ai người lúc đi mỗi nên tự nắm giữ tinh thái. Xem”.

5. Thiền sư Tử Kinh ở Bắc sơn.

Thiền sư Tử Kinh - Vô Ẩn ở Bắc sơn tại Tín châu, nhân ngày đầu năm, lên giảng đường, Sư bảo: “Khí hòa sinh cây khô trụi, mây lạnh tan nơi giao xa, người gỗ đoán điềm lành, nửa đêm bày Quy hào. Các thiền đức, Quy hào nơi bày Văn thái đã rõ, tiện thấy mỗi năm mười hai tháng mỗi tháng đều tự nhiên. Mỗi ngày có mười hai thời khắc, mỗi thời khắc đều tương tợ. Đến trong đó ngay như sắc vàng của vàng ròng, sắc trắng của ngọc trắng, từ vô lượng đời kiếp đến nay chưa từng đổi khác màu. Có thấy chăng? Nếu chưa được vậy, tạm theo Trương Tam Thông tiết tường tự, theo giáo Lý Tứ tóc mai sóng xanh”.

6. Thiền sư Đức Phùng ở Hoàng long.

Thiền sư Đức Phùng - Thông Chiếu ở Hoàng long tại phủ Long hưng. Vốn người dòng họ Hồ ở An tỉnh, quận Chi. Vừa mới sinh mà lông mày đường vằn. Năm mười bảy tuổi, Sư nương theo Thiền sư Phổ ở Thượng Lam mà xuống tóc xuất gia. Xong đến nương tựa Thiền sư Linh Nguyên mà thấu rõ yếu chỉ sâu mầu. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử câu thoại cảnh Giáp sơn. Xong, Sư bảo: “Học trò pháp nhãn có câu thoại này rất không biết Lão Hán Giáp Sơn bị vị Tăng ấy khinh thường tra khảo, ngay như được chân trước chân sau, giả sử chẳng làm hiểu câu thoại về cảnh, cũng chưa khỏi còn ở nửa đường”.

7. Thiền sư Đàm ở Quang hiếu.

Thiền sư Đàm ở Quang hiếu tại Thiệu châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Giết cha giết mẹ, sám hối trước Phật, giết Phật giết Tổ, sám hối chẳng tiêu. Vì gì sám hối chẳng tiêu? Tạm được giải thoát oan gia”.

8. Thiền sư Đức Chu ở Quang hiếu.

Thiền sư Đức Chu ở Quang hiếu tại Ôn châu, vốn người dòng họ Cừ ở Tín châu. Sư đến nương tựa tại viện Tôn thắng ở Cảnh Đức mà xuống tóc xuất gia, tham học đạo được mấy năm. Sau đến Hoàng Long, nghe nêu cử Thiếu lâm ngồi xoay mặt vách tường, bèn đến ngộ, liền làm hai bài kệ tụng trình bày Hoàng Long. Hoàng Long chấp thuận đó. Từ đó tiếng tăm vang tỏa khắp Giang chiết. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khắp thể bày rành rành, mười phương không quái ngại, ngàn Thánh chẳng thể truyền, vạn linh đều đảnh đội, phỏng muốn cùng thương lượng, mở miệng trăm tạp toái. Chỉ như chưa mở miệng trở về trước, làm sao sống? Ôi!” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cùng giúp chẳng cùng giúp, trông nhìn chẳng thể thấy, thấu ra cửa Tổ sư, đạp dứt đường trời người. Ha, ha, ha, ngộ chẳng ngộ, hoa rơi nước chảy biết nơi nào?”

9. Cư sĩ Đới Đạo Thuần ở Tự thừa.

Cư sĩ Đới Đạo Thuần ở Tự thừa, tự là Phù trung, đến tham hỏi ở Linh nguyên, một ngày nọ có sự tỉnh ngộ, mới trình kệ tụng rằng: “Mờ mịt đáy nguồn nơi toàn cơ, một mảnh lòng hoa rơi Vân ấn, biết là mấy đời Tăng cúng dường, luôn luôn mỉm cười động mây hương”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TỬ TÂM - NGỘ TÂN Ở HOÀNG LONG

1. Thiền sư Tuệ Phương ở Hòa sơn.

Thiền sư Tuệ Phương ở Hòa sơn tại Cát châu, vốn người dòng họ Cung ở Lâm giang. Có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Trước dụng sau chiếu, cần nghiệm tác gia, trước chiếu sau dụng chẳng còn vết ảnh, chiếu dụng đồng thời vách dựng ngàn nhận, chiếu dụng chẳng đồng thời, căn trần có thể soi xét. Người xưa lấy bốn chuyển ngữ này mà kiểm nghiệm các nạp Tăng trong thiên hạ. Nếu chẳng phải người đầy đủ mắt chánh thân thiết tỏ ngộ thì khó vì thấu bạc. Ngày nay rõ ràng vì các người nắm ra rồi. Lại còn có ủy thác chăng? Nếu ủy thác thì có thể gọi là chẳng động mảy may, chóng vượt đến Giác địa. Nếu chưa được vậy thì rất phải tử tế”. Sư lại nâng cây phất trần lên tiếp bảo: “Nhìn nhìn chỉ cái này, tại Lâm Tế thì chiếu dụng đều hành, tại Vân Môn thì sự lý đều hoàn bị, tại Tào Động thì Thiên chánh hợp thông, tại Quy ngưỡng thì có tối tròn hợp, tại pháp nhãn thì nào chỉ duy tâm, nhưng vân cửa cả Ngũ gia tông phái thiết bày thì chẳng không, ngay như biện rành được thản phân minh, còn là việc bên cạnh bóng sóng. Nếu cần chống đánh sống chết thì tiêu hoại có cách biệt. Hãy nói siêu vượt sống chết một câu ấy lại làm sao sống? Nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Kịp hội bày xuống chú cước”.

2. Thiền sư Pháp Không ở Nam đãng.

Thiền sư Pháp Không ở Nam đãng tại Hàng châu, vốn người ở Giang tây, Sư là người cứng cổ, qua thời gian làn theo hầu Thiền sư Tử Tâm mà đạt thông yếu chỉ. Về sau, Sư muốn giã từ. Thiền sư Tử Tâm dự ghi rằng: “Ông phước mỏng bạt, nên lấy đạo mà tự dưỡng”. Sư bèn giã từ ra đi. Thiền sư - Thảo Đường cũng có bài tụng tiễn đưa Sư rằng:

“Mười năm nhụm đầu chùa Long phong

Một ngộ không Tông muôn cảnh nhàn

Nay đi tùy duyên tạm ẩn lánh

Chớ vì danh tự lạc nhân gian”.

Sau, ra hoằng hóa, Sư đến Nam Đãng tại Hàng châu. Chưa đầy một tháng, mà viện hỏa hoạn cháy chẳng sót một vật gì, Sư mới than rằng: “Tôi trái lời tiên Sư nên bị nạn ở ngày nay. Có người giàu có riêng muốn thỉnh mời Sư cúng dường trai lễ mà xả tạo Tam-môn. Sư bảo: “Ông muốn cúng thí của cải để tạo phước, chẳng phải Trưởng lão nhận sự thưởng ban, nếu bảo tôi xoay lưng với chúng mà ăn thì đó chẳng phải mong muốn vậy”. Thế rồi Sư ẩn chìm nơi cây gỗ, không còn hành đạo. Thảo đường cúng thường sai chư Tăng mang y pháp áo lót đến phỏng tìm Sư. Các nạp tử nghe bèn đến nương tựa, mà Sư cũng đã già lão vậy. Sau, Sư thị tịch tại núi.

3. Thiền sư Tuệ Tuyền ở Cửu đảnh

Thiền sư Tuệ Tuyền - Tịch Tinh ở Cửu đảnh tại phủ Gia định, vốn người dòng họ Trương ở Thành đô. Có vị Tăng hỏi: “Tâm mê thì Pháp Hoa chuyển, tâm ngộ thì chuyển Pháp Hoa. Chưa xét rõ ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Gió ấm tiếng chim kêu nát, mặt nhật lên cao ánh hoa lắm nhiều”, có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngày xưa, Vân Môn có ba câu, nghĩa là câu hộp đấy đất trời, câu cắt dứt các dòng, câu tùy gợn theo sóng. Ngày nay, cửu đảnh cũng có ba câu, đó là câu đói thì ăn cơm, câu lạnh thì hong lửa, câu nhọc thì nằm ngủ. Nếu đem Phật pháp mà luận bàn đó thì Vân Môn trông Cửu đảnh đứng thẳng hạ phong, hai ngữ cú trái ngược nhau. Hãy nói: Thế nào là nơi Cửu đảnh vì người”.

4. Thiền sư Tổ Tú ở Thượng phong.

Thiền sư Tổ Tú ở Thượng phong tại Đàm châu, vốn người dòng họ Hà ở phủ Thường đức, có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cây khô trước hang ban đêm phóng hoa, trâu sắt vẫn như cũ nằm khói cát, bóng roi nhà nông lại rút ra”. Sư đánh cây phất trần một cái, tiếp bảo: “Một niệm hồi tâm bèn đến nhà”. Xong, Sư hét một tiếng và xuống khỏi tòa.

5. Thiền sư Diệu Phổ ở Tánh không.

Thiền sư Diệu Phổ ở Tánh không - Hoa đình tại phủ Gia hưng, vốn người Hán châu. Sư đến nương tựa Thiền sư Tử Tâm mà chứng đạt, mới đến tú thủy tìm thuyền con vân du, kết lập am tranh ở đồng trống tại long, thổi ống sáo sắt để tự nhàn vui, Sư trước thuật lắm nhiều Phú vịnh. Những người có được đó thảy tôn quý cất giữ. Trong tập “Sơn cư” Sư có viết: “Tâm pháp đều quên còn cách vọng. Sắc trần chẳng hai vẫn thừa trần, chim đá chẳng đến xuân lại qua, chẳng biết ai là người ở am”. Sư lại thường răn dạy đại chúng rằng: “Học đạo giống như giữ cấm thành, ngày phòng sáu giặc đêm tỉnh rõ. Chủ tướng trong quân hay hành lệnh, chẳng động đao binh trị thái bình”. Sư lại bảo: “Chẳng cày mà ăn chẳng dệt mà mặc, ngoài vật nhàn lúc đến Thánh, chưa đến chốt cửa của Tổ sư cũng chẳng giữ ý mặc tiện nghi”. Sư lại bảo: “Trong mười hai thời khắc chẳng khéo dừng, cùng lại cùng đi đến chẳng cùng, ngay phải suốt thấu đáy không cùng, đạp ngủ Tu-di ngọn thứ nhất”.

Đầu niên hiệu Kiến Viêm (1127) thời Nam Tống, Từ Minh phản nghịch trên đường đến Ô Trấn, chém giết nghênh ngang, dân chúng phần nhiều đều lánh chết, một mình Sư mang sách đi ngang qua đó, giặc thấy tướng dáng Sư to lớn kỳ lạ, nghi hẳn là dối phục, mới hỏi Sư từ đâu lại. Sư đáp: “Tôi là Thiền giả muốn đến chùa Mật ấn”. Giặc tức giận muốn chém. Sư bảo: “Đại trượng phu cần chiếc đầu tôi thì cứ nhặt lấy, cớ sao tức giận làm gì. Tôi chết hẳn được vậy, nhưng xin được một bữa cơm để lấy làm đưa tiễn chung cùng”. Giặc đưa cơm thịt đến cho Sư, Sư vẫn như thường lệ thọ trai, xuất sinh xong, Sư mới bảo: “Ai sẽ vì tôi làm văn cúng tế?” Giặc chỉ cười không đối đáp. Sư mới đòi lấy bút lớn viết rằng: “Than ôi Duy linh! Nhọc ta vì sống quá khối lớn, sai ta vì thọ thì mất âm dương, thiếu ta vì nghèo thì ngũ hành chẳng chánh, khổ ta vì mạng thì ngày giờ chẳng tốt. Than ôi! Lớn thay! Nhờ có đạo xuất trần, tỏ ngộ tánh của ta cùng diệu tâm đó, thì diệu tâm đó ai cùng vì gần? Trên đồng với chân hóa của chư Phật, dưới hợp với vô minh của phàm phu, mảy trần chẳng động, vốn tự viên thành. Diệu vậy thay! Diệu vậy thay! Nhật nguyệt chưa đủ để lấy làm sáng, đất trời chưa đủ lấy làm lớn, lỗi lỗi lạc lạc, không quái không ngại, hơn sáu mươi năm hòa quang lẫn tục, bốn mươi hai hạ lạp tiêu dao tự tại, gặp người thì mừng thấy Phật chẳng lạy. Cười vậy ư? Cười vậy ư? Đáng tiếc chàng trai thiếu niên, phong lưu rất quang thái, thản nhiên về đi mặc gió xuân, thể tợ hư không trọn chẳng hoại. Thượng thực!” Xong, Sư bèn nắm đũa mà ăn. Ăn xong Sư lại bảo: “Kiếp số đã gặp ly loạn, ta là kẻ thích sống rất lắm, nhưng đến nay khéo nương theo thời, tiện xin một lát dao hai

!” Sư mới lớn tiếng bảo: “Chém, chém”. Giặc mới kinh sợ rất lắm cúi đầu sám tạ lỗi quá, bảo người gìn giữ đưa Sư đi ra, am nhà ở trấn khỏi bị đốt hại. Thật là do ân huệ của Sư vậy. Các hàng đạo tục nghe thế càng thêm kính trọng. Có vị Tăng thấy Sư thấy Phật mà không kính lễ, mới ca hỏi nghịch rằng: “Đã thấy Phật, vì sao không lễ bái?” Sư bèn chấp tay mà hỏi đó rằng: “Hiểu chăng?” Vị Tăng ấy đáp: “Không hiểu”. Sư lại chấp tay bảo: “Nhà không hai chủ”.

Đến mùa đông năm Canh Thân (1140) thuộc trong niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1163) thời Nam Tống. Sư làm một cái bồn lớn bít lỗ đáy, viết thư gởi Thiền sư Trì ở Tuyết đậu rằng: “Tôi sắp thủy tán vậy”. Đến năm Nhân Tuất (1142), Thiền sư Trì đến nơi, thấy Sư vẫn hiện còn, mới làm bài kệ giễu cợt Sư rằng: “Ôi thay, Lão tánh không, cần muốn tặng cá rùa. Đi chẳng dẫn tánh đi, chỉ quản nói cùng người”. Sư đọc xem kệ rồi, cười bảo: “Vì đợi huynh lại chứng minh vậy”. Mới bảo báo khắp bốn chúng. Đại chúng đã nhóm tập, Sư vì giảng pháp yếu, xong nói kệ rằng: “Ngồi đứng xả thân chẳng như thủy táng, một biết củi cháy, hai biết mở trống. Buông tay bèn đi chẳng ngại khoái sướng, ai là tri âm Hòa thượng thuyền con? Cao phong khó tiếp muôn ngàn năm, một khúc ngư ca ít người xướng”. Xong Sư bèn ngồi tròn trong bồn thuận theo nước dâng mà xuống, đại chúng đều đi theo đến bờ biển, trông nhìn Sư muốn dứt mắt. Sư lấy gàu bít nước mà xoay, mọi người bưng bít trông xem nước không chỗ vào, Sư lại cưỡi theo dòng mà đi, và xướng rằng: “Đang nằm thuyền con về quê cũ, chẳng nơi dấu vết khéo khó lường, chân phong khắp gởi người tri âm, sáo sắt thổi ngang làm tán trường”. Tiếng sáo Sư thổi lên nghe nghẹn cả cổ, giữa biển cả mênh mông thấy Sư ném ống sáo lên giữa khoảng không, rồi mới ẩn chìm, mọi người khóc gào kính mộ. Đồ họa tôn tượng Sư mà phụng thờ. Sau ba ngày đến trên bãi cát, thấy nhục thân Sư ngồi kiết già như lúc đang sống, các hàng đạo tục tranh nhau đến nghinh thỉnh về, lưu lại năm ngày, trà tỳ có được xá-lợi lớn như hạt đậu nhiều vô số kể, có hai con nhạn bồi hồi bay giữa khoảng không, đến lúc lửa tắt hết mới bay đi. Mọi người bèn nghinh đưa xá-lợi di cốt sư về long dựng tháp cúng dường.