SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

2. Thiền sư Thiệu Long ở Hổ khâu.

Thiền sư Thiệu Long ở Hổ khâu tại phủ Bình giang, vốn người ở Hàm sơn - Hoài chi. Năm chín tuổi, Sư giã từ song thân đến ở viện Phật Tuệ, sáu năm sau, Sư được độ, thọ giới Cụ túc. Lại trải qua năm năm, Sư đến bái yết Thiền sư Tín ở Trường lô, lược đượm nhuần pháp vị. Có người trao truyền ngữ lục của Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần đến đó Sư đọc xem mà than rằng: “Tưởng rót mời sinh nước dãi, tuy chưa rót ruột tưới lòng, cốt yếu lại khiến người vui thích, Đệ hận chưa hiểu cười nói vậy”. Sư bèn từ Bảo Phong nương tựa Trạm Đường, lại làm khách Hoàng Long đến khấu tham Thiền sư Tử Tâm, tiếp đến bái yết Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần. Một ngày nọ, Sư vào thất, Thiền sư Viên Ngộ nêu cử: “Lúc tánh thấy thấy, chẳng phải là thấy. Thấy còn lìa thấy, thấy không thể kịp”. Rồi đưa nắm tay lên và hỏi: “Có thấy chăng?” Sư đáp: “Thấy”. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Trên đầu lại gắn thêm cái đầu”. Nghe thế, bỗng nhiên Sư khế ngộ chứng đắc. Thiền sư Viên Ngộ quát hỏi: “Thấy cái gì?” Sư đáp: “re kín chẳng phòng ngại nước chảy qua”. Thiền sư Viên Ngộ chấp thuận đó, bèn bảo Sư trông coi Tạng giáo. Có người hỏi Thiền sư Viên Ngộ: “Tạng chủ Long mềm mại dễ dàng như thế, sao có thể làm ư?” Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Hổ ngủ gật vậy”.

Về sau, Sư trở về quê hương, lúc ra hoằng hóa, Sư ở tại Khai Thánh, đến lúc gặp nạn loạn trong niên hiệu Kiến Viêm (1127-1131) thời Nam Tống, Sư mới lập am ở dưới Đồng phong, Quận thú Lý Công Quang thỉnh mời Sư đến ở Chương giáo. Tiếp sau đó, sư chuyển dời đến ở Hổ khâu. Đồ chúng nhóm tụ đông nhiều, Đạo phong vang vọng. Có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Bỗng mở cửa sổ, muôn dặm chẳng treo mảnh mây, mặt nhật vọt giữa không trung, bốn phía gió trong mát đầy tòa, ánh sáng Hồ mênh mông, sắc màu đồng nội lắng tỏ, muôn tượng sum-la toàn hiện Hải Ấn, ngay như được mỗi mỗi diệu dụng, vật vật thật có, tâm cảnh nhất như, mảy trần chẳng lập. Chánh nghĩ gì là muôn cơ thôi nghĩ, ngàn thành chẳng dắt, ngồi ngay trên đỉnh Tỳ-lô, chẳng bẩm nhận Thích-ca Văn, thấp hèn nhìn đứa ở văn kêu làm Bồ-tát, Đức Sơn, Lâm Tế, ngay được mắt trợn miệng cắn, có đánh có hét, một điểm cũng dùng không được. Hãy nói bỗng nhiên lúc gặp người trong đó lại, nói năng như thế nào? Nghiêng che cùng gặp vốn xưa cũ, sao phòng ngại lại uống trà Triệu Châu”. Có lúc Sư lại bảo: “Trước mắt không pháp, muôn tượng tự nhiên, ý ở trước mắt, bỗng ra khó rành, chẳng phải pháp trước mắt, nơi chạm gặp hắn chẳng phải nơi đến của tai mắt, chẳng lìa thấy nghe hay biết. Tuy là như vậy, cũng phải là then chốt cửa hướng thượng kia mới được. Do đó, nói lưới lồng chẳng chịu ở, kêu réo chẳng xoay đầu, Phật tổ chẳng an bài đến nay không nơi chốn, như vậy thì chẳng nhọc kiểm niệm, cửa lầu các mở, tấc bước chẳng dời, trăm thành đều đến”. Bỗng nhiên Sư nắm cây gậy họa vẽ một đường, tiếp bảo: “Đi đường gặp rắn chết chớ đánh giết, Lam Tử không đáy đầy đem về”. Lại có lúc Sư bảo: “Ánh sáng chẳng phải chiếu, cảnh cảnh chẳng phải còn. Ánh sáng và cảnh đều quên, lại là vật gì? Trên đầu trăm cỏ thôi bãi tức ở giáo mác thì tạm yên đặt, bỗng như tượng lớn ở Gia châu cưỡi ngược trâu sắt Thiểm phủ, năm núi Tu-di đánh một cái trăm thứ vỡ vụn, ngựa chạy trong nước Tân-la, nói Thiền ở Nam Thiệm bộ châu, lại làm sao sống? Trên núi Ngũ đài mây nấu cơm, trước thềm điện Phật chó tiểu ngày, trên đầu sát can nấu dùi con, ba con Hồ tôn đêm rây tiền”. Có lúc, Sư lại bảo: “Phàm có bày gá đều rơi lạc thời nay, chẳng bày chẳng gá rơi hầm lạc hố, ngay như gió thổi chẳng vào, nước rưới chẳng dính, kiểm điểm đem lại tự cứu chẳng xong. Há chẳng thấy nói ngay tợ bóng trăng đầm lạnh, tiếng chuông đêm lắng, tùy gõ đánh mà không khuyết mất, chạm sóng xao mà không tan biến, còn là việc ở đầu bờ sinh tử. Sư nắm cây gậy họa vẽ một đường, tiếp bảo: “Cắt đứt dây leo nhiều năm của người xưa, chấm đầu đá bất chợt vỗ tay chẳng cười. Hãy nói cười cái gì? Sau đầu não thấy tai chẳng cùng qua lại”.

Đến năm Bính Thìn (1136) thuộc trong niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1163) thời Nam Tống, Sư hiện tướng cảm chút bệnh mà thị tịch, dựng tháp an táng toàn thân tại góc Tây Nam của chùa.

3. Thiền sư Đoan Dụ ở Dục xương.

Thiền sư Đoan Dụ - Phật Trí ở Dục xương tại Minh châu, vốn người dòng họ Tiền ở phủ Thiệu hưng. Từ sau khi chứng đắc yếu chỉ nơi Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần, Sư vân du ở khắp các chùa lớn. Lại vâng phụng sắc chiếu thỉnh mời đến ở Kinh sơn, nhà vua ban sắc Sư hiệu là “Phật Trí Đại Sư”, sau Sư lại chuyển dời đến ở Dục vương.

Sư từng chỉ dạy đại chúng rằng: “Một pháp nếu có thì lớp lớp vách sát núi bạc, muôn pháp nếu không, nơi nơi trầm không lắng tịch. Mắt mình nếu chánh, thấy gai chích cũng trừ, một pháp chẳng rơi lạc duyên trần, muôn pháp vốn không quái ngại, núi là núi, nước là nước, tục là tục, Tăng là Tăng, chẳng khác chẳng đồng. Ngay như nghĩ gì, còn là tạo xe ở nhân môn, chưa phải là hợp vết ra cửa, lại phải biết có một trứ trên đảnh, làm sao sống rõ? Nay xưa đoàn loạn không chằm vá sứt mẽ, sức lực của Na-la-diên bổ chẳng ra”. Có lúc Sư lại bảo: “Lúc đi tuyệt vết đi, lúc nói dứt vết nói. Đi và nói nếu đến thì ùn đời sống với tên bắn, đi và nói chưa rõ thì thần bén nhọn vót dứt, bèn khiến nói không rỉ lọt, đi không hướng mê, còn dính vỏ xác rò rỉ ở, như là chim đại bàng cánh vàng vỗ cánh trăm ngàn do tuần, mười ảnh thần châu rong ruổi bốn phương tám cực, chẳng lấy lần lượt ăn mổ, chẳng theo nơi chôn vùi thân. Vả lại, tất cả chẳng nương tựa, lại có phần giẫm đạp không? Nơi nơi cõi cõi là bến bờ cốt yếu”. Lại có lúc chỉ dạy đại chúng, Sư nêu cử Nam Tuyền nói: “Lão Tăng từ mười tám tuổi trở lên bèn biết làm kế sống”. Còn Triệu Châu nói: “Mười tám tuổi trở lên, ta biết phá tán vườn nhà, phá tán vườn nhà đến tận cùng mới hiểu kế sống, giả sử dùng vàng ròng làm thành bạc trắng làm vách, Thiền Duyệt làm thức ăn, giải nghĩa làm nước tương, ban sắc nạp Tử chẳng chịu xoay đầu”. Cớ sao vậy! Há chẳng thấy nói gã sáng mắt ném vào hang lỗ, giả sử ngay như muôn dặm không xa vời, chánh khéo một dùi đều đánh nát. Hãy nói một câu chẳng rơi lạc tấn tu làm sao sống? Nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Sư bồ nếu biết sắc mặt gốc, hết bảo Đầu Tử đầy mâm hồng”. Xong, Sư đánh cây phất trần xuống một cái. Lại có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Lúc chưa nghĩ gì, một câu siêu Thích- ca vượt Di-lặc, kịp đến lúc rõ phá chẳng ngay nửa phần. Cớ sao vậy? Chỉ vì thấy suốt như cắt vuông đến tròn, như đầu hổ mang sừng, lưng rồng chắp cánh, làm tốt làm lành, giường bằng lót đất, ngủ lại nhắm mắt, ăn cơm mở miệng. Hãy nói cắt vuông đến tròn tức là phải, giường bằng lót đất tức là phải, lại biện rõ ra được chăng? Ngay như biện rõ ra được cũng là chén bát khỏi gò đống”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Khắp đại địa là mắt Sa-môn, khắp đại địa là ánh sáng của chính mình. Vì gì Đông- phất-vu-đãi đánh trống, Tây-cù-da-ni chẳng nghe, Nam-thiệm-bộ-châu đốt đèn mà Bắc-uất-đơn-việt đen tối? Ngay như hướng đến trong đó nói được mười phân vẹn mười, còn là bóng ánh sáng kế sống”. Sư nắm cây phất trần phẩy một cái, tiếp bảo: “Trăm thứ tạp toái làm sao sống là một đường xuất thân? Nếu quả thật không thấy thì theo đường ném tung hoa”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Một dùi bèn thành chẳng phải là tánh tháo tài giỏi, một bước nhảy ngàn dặm chưa phải là ngựa non đổ máu. Ngay phải sau khuỷu tay treo phù Dạ Minh, nơi cửa đảnh đủ mắt Kim cang, suốt đầu triệt đuôi sống chết giao nhau rong ruổi, mặc tình kia ma Phật hiện tiền, bèn khéo dao bén cắt ngay. Hãy nói y cứ cái gì như vậy? Cần biết chăng? Chuôi ngọc nhẹ nâng núi biển tối”.

4. Thiền sư Pháp Thái ở Đại quy.

Thiền sư Pháp Thái - Phật Tánh ở Đại quy tại Đàm châu. Vốn người dòng họ Lý ở đất Thục. Từ nhỏ Sư tập học theo Nho giáo làm văn chương rất có tiếng tăm, bỗng nhiên nhàm chán thế tục, Sư xuất gia được độ thọ giới Cụ túc. Vân du khắp chốn tùng lâm, thân gần các bậc Lão túc. Đối với Ngũ gia tông phái, Sư đều khéo thấu đạt gia phong đó, riêng đối với Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần, Sư chứng đắc pháp tủy. Lúc Thiền sư Viên Ngộ đang ở Đạo Lâm - Tương Sơn đều bảo Sư làm Thủ tòa. Đến lúc ra đời hoằng hóa, Sư đến ở Đức Sơn.

Có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Tổ sư nói muốn được hiện tiền chớ còn thuận nghịch. Thích-ca Lão Tử là gì phá rách giày cỏ, một Đại Tạng kinh giáo là giấy cũ lau chùi đồ bất tịnh. Đạt-ma suốt chín năm ngồi xoay mặt vách tường ngủ gật chưa tỉnh. Các người, dưới da không máu, trong mắt không gân, bèn hướng đến trong đó tìm cái chén gì? Xin mỗi vị nên về nhà đi”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Thôi, thôi, chẳng phải nói, pháp ta diệu khó lường, Thích-ca Lão Tử không nguyên do gì hướng đến trên đất sạch mà ỉa bừa bãi, các kệ Tăng thượng mạn nghe thế thảy đều chẳng kính tin. Kia, kia là gã Trượng phu con, các người hướng đến nơi nào thấy Thích-ca Lão Tử? Nếu cũng thấy được vào cửa Đức Sơn, chưa vào được thất của Đức Sơn. Hãy nói thất của Đức Sơn làm sao vào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Ba mươi năm sau”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Mở miệng có lúc hay chẳng mở miệng có lúc phải, lời thô và lời tế đều kết quy về Đệ nhất nghĩa, Thích-ca Lão Tử chén bát phát tiếng, Đạt-ma từ Tây vức lại tỏa mùi phẩn dơ, chỉ có trâu bò nước trước núi, thân phóng ra hào quang soi chiếu Đại địa”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Pháp chẳng vậy mà vậy, tối đi sáng lại. Đạo chẳng phải vậy mà vậy, sấm vụt mưa tuông, ngay như được ngàn sông đua nhau rót, muôn hóc tranh nhau đổ, đầu núi sóng bạc tràn ngập trời, đất bằng người cá chung ở. Chớ hỏi mầm Đạo tăng trưởng, đến nay trên đầu mênh mông, tuy là nước cừ thành, làm sao qua còn chẳng kịp? May mà mây cuộn mưa tan gió ngưng sóng dừng. Mặt nhật ngay giữa trời, muôn tượng đồng tốt mừng. Hãy nói một câu Đại Công chẳng cắt làm sao sống? Nói. Ông lão miền quê chẳng biết sức Nghiêu Thuấn, tung tung đánh trống tế thần sông”. Có lúc Sư lại chỉ dạy: “Kiếm báu nắm lại bèn dùng, đâu có chậm nghi ngờ, lông mày bức dậy bèn đi, lại không xoay giúp, tất cả mọi nơi vọt nay rực xưa, hết thảy mọi nơi cắt đứt lưới lồng, chẳng phạm mũi nhọn cũng chẳng xoay lại soi xét. Riêng vượt ngoài vật thì tạm đặt đó, lúc muôn cơ tan hết thì thế nào? Tháng tám mùa thu nơi nào nóng”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Nghe tiếng ngộ đạo chưa khỏi nước dính trong lỗ tai, thấy sắc rõ tâm cũng là tung cát trong tròng mắt, ngay như được mảy may không chướng ngại, không hữu ngang bằng không bình, dưới tuyệt tự thân mình, trên không vin ngưỡng, riêng chóng chóng dứt tình trần, vút cao cao lìa phân biệt. Còn là việc bên kia, hãy nói việc bên này lại làm sao sống?” Thôi luyến đầm lạnh cây không ảnh, tạm nhìn tháng sáu hoa tuyết bay. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Động thì ảnh hiện, giác thì băng sinh, chẳng động chẳng giác cây đất không khác. Nạp Tăng đến trong đó phải có một đường chuyển thân mới được. Nếu cũng chuyển được phân ba thành sáu, xướng chín làm mười, nhận nạp núi Tu-di nơi Hạt cải, ném Đại thiên đến phương ngoài. Còn nếu chuyển không được đến hang quỷ núi khác chẳng khỏi là tinh linh”. Lại có lúc Sư chỉ dạy: “Thấu đạt nhân không pháp không, chưa xứng là gia phong Phật tổ. Hiểu được toàn dụng toàn chiếu, cũng chẳng phải yếu diệu của nạp Tăng. Ngay như phải đánh phá tù ngục, biết lấy một huyệt hướng thượng. Thế nào là một huyệt hướng thượng? Xuân lạnh lường cao lạnh cóng giết tuổi trẻ”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Niết-bàn không khác lối, phương tiện có nhiều môn”. Sư nắm lấy cây gậy, tiếp bảo: “Nhìn nhìn cây gậy của sơn Tăng, một miệng hớp hết nước Tây giang, biển Đông cá chép nhảy vọt lên tầng trời ba ba, Đế-thích tức giận nắm núi Tu-di đánh một cái vỡ vụn, Kiên lao Địa thần chấp tay tán thán rằng: “Trông xét kỹ pháp của Pháp vương, pháp của Pháp vương như vậy”. Sư nắm cây gậy đánh vào thiền sàng một cái rồi xuống khỏi tòa. Lại có lúc Sư bảo: “Với Đức Sơn, hễ vào cửa bèn đánh đất bằng chất đống. Với Lâm Tế, hễ vào cửa bèn quát hét, không gió nổi sóng. Câu Chi chỉ dựng một ngón tay, chưa khỏi mập mờ, Tuyết Phong trục ra ba cầu rủ mưa lành đượm khắp, nước đủ Đông cao, lúa xanh Nam điện, Nông phủ vỗ bụng, tiều phu cao ca. Gia phong Phật xưa nghiễm nhiên như cũ, ngay đó hiểu được cùng vui bình, giả như chưa được vậy chỉ biết việc đuổi qua trước mắt, bất chợt già từ trên đầu lại”.

5. Thiền sư Cảnh Nguyên ở Hộ quốc.

Thiền sư Cảnh Nguyên ở Hộ quốc tại Đài châu, vốn người dòng họ Trương ở Lạc, Ôn châu. Mới đầu xuất gia, vân du khắp chốn tùng lâm, đến Tương sơn bái yết Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần, trải qua thời gian lâu dài ở trong chúng hội. Một ngày nọ nhân có hai vị Tăng đọc xem ngữ lục của Thiền sư Tử Tâm, có viết: “Lúc đã mê phải đợi cái ngộ, đã ngộ rồi phải biết mê trong ngộ, mê và ngộ cả hai đều quên mất, tức từ nói mê ngộ kiến lập hết thảy pháp”. Trong tâm Sư chẳng chấp thuận như thế, bèn rủ áo mà đứng dậy, đi được vài bước bỗng nhiên thầm khế ngộ, bèn chạy đến báo cùng Thiền sư Viên Ngộ. Thiền sư Viên Ngộ ấn chứng cho đó. Về sau, Sư giã từ, Thiền sư Viên Ngộ hỏi: “Sắp đi như có người hỏi, ông làm sao sống?” Sư bèn vỗ vào lưng vị Tăng bên cạnh và bảo: “Hòa thượng hỏi ông, sao chẳng chỉ đối?” Thiền sư Viên Ngộ cười lớn, và từng nói với mọi người rằng: “Ta có chút đạo thiền, bị huynh Nguyên đựng đầy một đãy vải mang đi”. Khắp chốn tùng lâm nhân đó mà xưng gọi Sư là “Nguyên Đãy Vải”. Đạo hạnh Sư khế ngộ tỏa sáng. Long Đồ nhân đó thỉnh mời Sư ra đời hoằng hóa, ở Nam minh tại Xử châu.

Có lúc Sư chỉ dạy đại chúng: “Thích-ca chẳng hiểu đạo, Đạt-ma chẳng hiểu thiền, các Tổ không có quan, nạp Tăng ngập lỗ mũi, phải thì phải, làm sao sống nhận lấy? Nếu hướng đến trong đó nhận lấy được đi, Phật pháp và thế gian pháp đánh thành một mảnh, trong mười hai thời khắc chẳng đổi dời mảy may. Nếu chưa được vậy chớ giữ cỏ xanh khác lạ trong hang lạnh, ngồi ngay Bạch vân tông chẳng diệu”. Lại có lúc Sư chỉ dạy đại chúng, Sư nâng cây phất trần lên và bảo: “Đại chúng có thấy chăng? Đánh nát núi bạc vách sắt, nhấc nổi hang hổ cung ma, cắt đứt cô quan Phật tổ, phủi hết đường trải các phương, ngay như bị Đức Sơn liền bước, Lâm Tế nuốt tiếng, nạp Tăng trong thiên hạ chẳng dám thở gằn. Giả sử như Mục Châu thân gần tự vào cửa, đinh ninh lại cũng một tráp tâu. Hãy nói Liên Vân Tiết Giác tại nơi nào? Có biết chăng? Nếu đến các phương rất kỵ bày chọn”. Lại có lúc Sư bảo: “Dã can sủa, sư tử gầm gừ, mở được mắt, trương được miệng, động Nam tinh đạp Bắc đẩu. Đại chúng lại có biết nơi rơi lạc chăng? Ngồi xổm dưới thềm Kim cang, chạy quanh trong lửa thần quy”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Lâm Tế tông?” Sư đáp: “Giết người không nháy mắt”. Lại hỏi: “Thế nào là Vân Môn tông?” Sư đáp: “Đảnh cửa ba mắt sáng rực đất trời”. Lại hỏi: “Thế nào là Quy Ngưỡng tông?” Sư đáp: “Đẩy không tới trước, ước chẳng lui sau”. Lại hỏi: “Thế nào là Pháp nhãn Tông?” Sư đáp: “Mũi tên bén nhọn cùng đánh chẳng cùng nhiều”. Lại hỏi: “Thế nào là Tào Động tông?” Sư đáp: “Tay nắm phù Dạ Minh, mấy ai biết trời sáng”.

Sư ở tại Nam Minh được hai năm, nhàm chán sắp muốn đi, một ngày nọ Sư nêu cử bài tụng mặt sắt rằng:

“Viện là viện trong nước Đại Tống

Châu là châu trong nước Đại Tống

Trong châu có viện không dung ở

Nào phòng một bát bơi Ngũ hồ”.

Nêu cử xong rồi, Sư bảo: “Phải thì phải, đi ở tự do, sai lầm giết bày phong cốt”. Nhân đó, Sư làm bài kệ tụng rằng: “Thôi, thôi, thôi chiều tàn về Tây nước chảy về Đông, chỉ có Ngưỡng Sơn thế mây xa, đánh gió ngàn muôn qua Nam châu”. Sau đó, Sư đến ở Hộ quốc tại Đài châu, và thị tịch tại bản sơn.

6. Thiền sư Tăng Chiêu ở Huyền sa.

Thiền sư Tăng Chiêu ở Huyền sa tại Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trên trời không có Di-lặc, dưới đất không có Di-lặc. Hãy nói Di-lặc ở tại nơi nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đi đêm chớ đạp vết trắng, nếu không phải nước cũng là đá”.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 27 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 28

MỤC LỤC

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần ở Chiêu giác, có năm mươi chín vị:

1. Thiền sư Vân Biện ở Nam phong

2. Thiền sư Kiến ở Chánh pháp

3. Thiền sư An Dân ở Hoa tạng

4. Thiền sư Đạo Nguyên ở Chiêu giác

5. Thiền sư Trung Nhân ở Trung trúc

6. Thiền sư Viên Giác ở Tượng nhĩ

7. Thiền sư Tổ Giác ở Hoa nghiêm

8. Thiền sư Văn Diễn ở Phước nghiêm

9. Thiền sư Đàm Ngoạn ở Minh nhân

10. Thiền sư Nguyên Tịnh ở Hổ khâu

11. Thiền sư Phạm Tư ở Thiên ninh

12. Thiền sư Giác ở Quân sơn

13. Thiền sư Hiển ở Bảo hoa

14. Thiền sư Giác ở Đông sơn

15. Thiền sư Giác ở Thiên phong

16. Thủ tòa Đạo Tổ

17. Thủ tòa Tông Chấn

18. Cư sĩ Xu mật Từ Phủ

19. Cư sĩ Quận vương Triệu Lệnh Câm

20. Cư sĩ Thị lang Lý Di Tốn

21. Đạo nhân Tổ Thị Giác Am

22. Đạo nhân Lệnh Nhân Minh Thất

23. Phạm Huyện Quân ở Thành đô

24. Thiền sư Tuệ Viễn ở Linh ẩn

25. Thiền sư Tử Giao ở Hồng phước (hai mươi lăm vị có ghi lục)

26. Thiền sư Chiếu ở Trung nham

27. Thiền sư Toại ở Quảng lợi

28. Thiền sư Xu ở Quảng lợi

29. Thiền sư Thắng ở Vô vi

30. Thiền sư Ngang ở Định sơn

31. Thiền sư Nghi ở Khai phước

32. Thiền sư Chánh ở Bạch thủy

33. Thiền sư Dương ở Hiển báo

34. Thiền sư Bật ở Thúy phong

35. Thiền sư Toàn ở Vân tế

36. Thiền sư Tĩnh ở Đức sơn

37. Thiền sư Oánh ở Báo ân

38. Thiền sư Hưởng ở Tứ minh

39. Thiền sư Thông ở Tây thiền

40. Thiền sư Chiếu ở Kim văn

41. Thiền sư Phát ở Trường khê

42. Thiền sư Ngộ Minh ở phủ Giang ninh

43. Thiền sư Cần ở Bảo lâm

44. Thiền sư Tông Ngộ ở Cửu đảnh

45. Thủ tòa Trí Quân

46. Thủ tòa Đạo Thù

47. Thủ tòa Tự Trân

48. Thiền sư Diễn ở Trí độ

49. Thượng tọa Cảnh

50. Thủ tòa Sư Phạm

51. Thiền sư Hải ở Trung trúc

52. Thiền sư Hữu Chứng ở Vĩnh hoài

53. Thiền sư San ở U nham

54. Thiền sư Ấn ở Càn minh

55. Thiền sư Tổ ở Bảo ninh

56. Thiền sư Mân ở Cảnh đức

57. Cư sĩ Môn Ty Trịnh Kham

58. Thiền sư Hy Thọ ở Linh tuyền

59. Thiền sư Tông Chánh ở Vân đảnh (34 vị không ghi lục)

ĐỆ TỬ NỐI DÕI DÒNG PHÁP THIỀN SƯ VIÊN NGỘ - KHẮC CẦN Ở CHIÊU GIÁC

1. Thiền sư Vân Biện ở Nam phong.

Thiền sư Vân Biện ở Nam phong tại phủ Bình giang, vốn người xứ Vân quận. Mới đầu, Sư nương tựa Thiền sư Chương ở Thụy phong mà đắc độ, Sư trở về lại quê hương bái yết Thiền sư Viên - Khung Dung, bỗng có điều chứng đắc, Sư bàn tỏ bày điều thấy biết. Thiền sư Viên bảo: “Ông tuy được vào mà chưa xác đáng, rất nên cắm roi”. Sư mới giã từ đến tham khấu các pháp tịch. Sau, Sư đến dự tham nơi Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần, thẳng vào thất vừa mới đặt chân đến cửa, Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Nhìn dưới chân”. Sư đánh Lộ thụ một cái, Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Sao chẳng nhắm thật nói lấy một câu?” Sư đáp: “Nếu Thầy lay đầu, thì đệ tử lắc đuôi”. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Ông thử lắc đuôi xem?” Sư gắng gân đấu mà ra. Thiền sư Viên Ngộ cười lớn, từ đó mà mọi người biết tiếng Sư.

Sư nương ở, lâu sau có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đoạt người mà không đoạt cảnh?” Sư đáp: “Bá chủ đến Ô giang”. Lại hỏi thế nào là đoạt cảnh mà không đoạt người?” Sư đáp: “Trúc đàn bái tướng”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh cả hai đều đoạt?” Sư đáp: “Muôn dặm núi sông được thái bình”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh đều chẳng đoạt”. Sư đáp: “Rồng ngâm mốc nỗi, Hổ gầm gió sinh”. Lại hỏi: “Hướng thượng lại còn có việc gì không?” Sư đáp: “Ngay mặt đạp qua”. Lại nói: “Thật cái làm nhà”. Sư bảo: “Giữa ban ngày quỷ mê hoặc người”. Một ngày nọ, vào thành, cùng các hàng đạo tục đi đến đường tắt Thập Lang. Có người hỏi: “Đường tắt ở trong đây, thập lang ở nơi nào?” Sư mạnh mê đưa cánh tay và bảo: “Theo ta đi”.

2. Thiền sư Kiến ở Chánh pháp.

Thiền sư Kiến ở Chánh pháp tại phủ Thành đô. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thỏ ngựa có sừng, trâu dê không sừng, tuyệt hào tuyệt ly như núi như gò, sư tử vụt thân trên kim nhọn, chim đại bàng vỗ cánh trong ngó sen, đẳng nhàn đột nhiên qua bắc câu lô, nhật nguyệt muôn sao một lúc đen.

3. Thiền sư An Dân - Mật Ấn ở Hoa tạng.

Thiền sư An Dân - Mật Ấn ở Hoa tạng tại phủ Kiến khương, vốn người dòng họ Chu ở phủ Gia định. Mới đầu, Sư giảng kinh Lăng Nghiêm ở Thành đô, là nơi các hàng nghĩa học quy tụ. Khi ấy Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần đang ở tại Chiêu giác. Sư cùng Thiền sư Thắng kết bạn, nhân đi đến Chiêu giác, lúc tiểu tham, nghe Thiền sư Viên Ngộ nêu cử nhân duyên Quốc sư ba lần gọi thị giả. Thiền sư Triệu Châu niêm rằng: “Như người viết chữ trong mờ tối, chữ tuy chẳng thành nhưng văn thể đã rõ ràng”. Trong nào là vân thể rõ ràng? Tâm Sư rất nghi ngờ điều đó, bèn cáo Hương vào Thất. Thiền sư Viên Ngộ hỏi: “Tọa chủ giảng kinh gì?” Sư đáp: “Kinh Lăng Nghiêm”. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Kinh Lăng Nghiêm có bảy chỗ trưng bày tâm và tám chỗ biện rành thấy rõ, rốt cùng tâm ở tại nơi nào?” Sư trình bày nhiều cánh kiến giải, nhưng Thiền sư Viên Ngộ đều không chấp thuận. Sư lại vào thỉnh hỏi điều lợi ích, Thiền sư Viên Ngộ khiến tất cả mọi nơi làm văn thể đã rõ hiểu, chợt có vị Tăng vào thưa hỏi về mười Huyền đàm, mới nêu cử tâm ấn ông làm dung mạo gì? Thiền sư Viên Ngộ gắng tiếng bảo: “Văn Thể đã rõ bày”. Sư nghe thế mà có sự tỉnh ngộ, bèn lại cầu ấn chứng. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Dùng bản sắc dùi kềm”. Sư thì không sai lầm. Một ngày nọ, Sư thưa cùng Thiền sư Viên Ngộ rằng: “Hòa thượng thôi nêu cử câu thoại, đợi tôi nói xem”. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Được”. Sư nói: “Bình thường nắm dùi đựng phất trần, há chẳng phải là trong kinh, nói các chỗ có tướng trong hết thảy thế giới đều tức là chân tâm diệu minh của Bồ-tát”. Thiền sư Viên Ngộ cười bảo: “Xưa nay ông ở trong đó làm kế sống”. Sư lại nói: “Lúc quát hét đánh vào sàng tòa há chẳng phải nghe lại tánh nghe thành Vô thượng đạo?” Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Há ông chẳng thấy trong kinh nói: “Diệu tánh viên minh lìa các danh tướng”. Ngay lời nói ấy, Sư bèn rõ suốt. Đến lúc Thiền sư Viên Ngộ ra đất Thục ở Giáp sơn, Sư bỏ nghĩ giảng cùng đi theo hầu. Thiền sư Viên Ngộ vì đại chúng dự tham trong đêm mà nêu cử nhân duyên buồn cũ chưa treo móc. Nghe đó nhưng chưa lãnh hội, Sư bèn cầu xin phán quyết. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Ông hỏi ta”. Sư nêu cử câu thoại trước. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Cây bách trước sân”. Sư liền thông hiểu, bèn nói với Thiền sư Viên Ngộ rằng: “người xưa nói như một giọt ném vào hang hóc lớn, rất không biết biển lớn ném vào nơi một giọt”. Thiền sư Viên Ngộ cười, bảo: “Làm sao tài giỏi thế?” Sau đó không bao lâu bảo phân tòa, Thiền sư Viên Ngộ nói kệ tụng: “Thôi kheo bốn phần bỏ Lăng Nghiêm. Đè xuống đầu mây tận đáy tham, chớ học Lượng Công gần Mã Tổ, lại như Đức Kiệu hỏi Long Đàm. Bảy (7) năm qua lại đến Chiêu giác, ba (3) thu quanh liệng lên non xanh, ngày nay phiền sang ngôi thứ nhất, hoa trắng trong rừng hiện Ưu-đàm”. Về sau, Sư đến bái yết Thiền sư Phật Giám ở Tương sơn. Thiền sư Phật Giám hỏi: “Phật Quả có câu chẳng từng loạn vì người nói đến cùng, từng cùng ông nói chăng?” Sư nói: “Ngậm lấy miệng chó”. Thiền sư Phật Giám lớn tiếng bảo: “Há chẳng phải là đạo lý ấy?” Sư nói: “Không người đoạt lấy đãy trà muối ông kêu làm gì?” Thiền sư Phật Giám bảo: “Phật Quả nếu chẳng vì ông nói, ta sẽ vì ông nói”. Sư nói: “Lúc Hòa thượng nghi ngờ lui nơi viện riêng tham đi”. Thiền sư Phật Giám cười lớn ha ha.

Sau đó không bao lâu, Sư khai đường giảng pháp tại Bảo minh, rồi lại chuyển dời đến ở Hoa tạng, Sư lại trở về quê hương đảm lãnh Trung phong. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mọi người mua hoa chừ, riêng mua tùng. Nhan sắc xanh xanh chẳng như hồng, tính lại trọn chẳng cùng thời hợp, về đi lại chừ trong ùn biếc. Đáng cười người xưa nghĩ gì nói, rất tợ nhảy núi đến hang lánh chìm ném lửa, sao như tùy phần đến thước tám năm phân, bên đầu bừa xét một cái nửa cái. Tuy là như vậy, Bảo Ninh nửa cái cũng chẳng cần. Cớ sao giàu có hiềm ghét ngàn miệng thiếu, khó khổ tự hận một thân thừa?” nhân mùa Đông, lên giảng đường, Sư nêu cử: “Hòa thượng Hạo ở Ngọc tuyển bảo: “Tuyết tuyết mảnh mảnh chẳng riêng xuống. Đến tháng chạp lại theo, năm sau tháng giêng tháng hai tháng ba tháng tư tháng năm tháng sáu tháng bảy tháng tám tháng chín tháng 10, y như trước chẳng hết lạnh cóng giết chết, đói kém giết chết, khỏi bảo Hồ nói loạn nói”. Sư bảo: “Chẳng phải mắng chửi người cũng chẳng phải ngợi khen, núi cao Lâm Tế, Đức Sơn chẳng tợ Vân Cư, La-hán. Hãy nói ý của Ngọc Tuyền làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chỉ được tuyết tiêu đi, tự nhiên xuân trở lại”.

Về sau, Sư thị tịch tại Bản sơn, trà tỳ có lắm nhiều xá-lợi, mọi người đào đất sâu cả thước, đều có thâu nhặt được, rất sáng sạch ánh ngời trái tim và chiếc lưỡi cũng không rã hoại.

4. Thiền sư Đạo Nguyên ở Chiêu giác.

Thiền sư Đạo Nguyên - Triệt An ở Chiêu giác tại phủ Thành đô, vốn người dòng họ Trịnh ở Niên châu. Thuở thiếu thời, Sư đến nương tựa ở chùa Giáng tịch, xuất gia, thọ giới Cụ túc, theo hướng Đông, Sư vân du đến bái yết Thiền sư Đạo - Đại Biệt, nhân đọc xem ngữ lục Khoách Nhiên Vô Thánh, bỗng nhiên nức cười, Sư bảo: “Đạt-ma xưa nay ở tại trong đó”. Nói rất vẻ vang vậy, Sư đến dự tham nơi Thiền sư Phật Giám và Phật Nhãn, đều được tán thưởng nhận biết. Sư lại đến nương tựa Thiền sư Viên Ngộ đang ở Kim sơn, đem chỗ thấy biết mà tỏ bày, nhưng Thiền sư Viên Ngộ không hứa khả đó. Lúc Thiền sư Viên Ngộ có sắc chiếu thỉnh mời đến ở Vân cư, Sư cũng theo đến. Tuy có tin vào, nhưng trọn lấy vật cứng ngạnh, chưa dứt điều nghi. Nhân lúc Thiền sư Viên Ngộ hỏi đồ chúng dự tham rằng: “Lúc sinh tử đến thì như thế nào?” Vị Tăng ấy đáp: “Đài Hương cười Hòa thượng”. Thiền sư Viên Ngộ tiếp hỏi qua Sư: “Ông làm sao sống?” Sư đáp: “Giặc cỏ đại bại”. Thiền sư Viên Ngộ lại hỏi: “Lúc có người hỏi ông thì thế nào?” Sư phỏng định trả lời, Thiền sư Viên Ngộ lấn lướt bảo: “Giặc cỏ đại bại”. Ngay đó, Sư thấu triệt chướng ngộ, Thiền sư Viên Ngộ đưa nắm tay đánh Sư, Sư vỗ tay cười lớn. Thiền sư Viên Ngộ hỏi: “Ông thấy gì bèn như thế?” Sư đáp: “Nắm tay độc chưa báo đền, trọn kiếp chẳng quên”. Đến lúc về ở Chiêu giác, Thiền sư Viên Ngộ bảo Sư làm thủ chúng. Đến lúc sắp thị tịch lại bảo Sư kế thừa Pháp tịch vậy.

5. Thiền sư Trung Nhân ở Trung trúc.

Thiền sư Trung Nhân ở Trung thiên trúc huyễn đường tại phủ Lâm an, vốn người xứ Lạc dương. Thuở thiếu thời Sư đến nương tựa ở vị Phụng tiên tại Đông kinh cầu xin xuất gia. Khoảng đầu niên hiệu Tuyên Hòa (1119) thời Bắc Tống, Sư được ban sắc điệp xuống tóc tại điện Khánh cơ. Sau khi thọ giới Cụ túc, Sư qua lại nơi phiên dịch Tam Tạng đọc xem các kinh luận, đặc biệt đối với Tông môn, chưa lấy làm tin. Bấy giờ Thiền sư Viên Ngộ đang ở tại Thiên ninh, một ngày nọ, Sư đến bái yết. Thiền sư Viên Ngộ vì chúng vào thất, Sư thấy kính phục phần phát đến phía trước, Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Y kinh giải nghĩa, oan cả chư Phật ba đời, lìa kinh một chữ tức đồng ma nói. Hãy nói nhanh, nói nhanh”. Sư phỏng nghĩ đáp, Thiền sư Viên Ngộ ngay thẳng miệng Sư đánh một cái, nhân đó gãy một chiếc răng, và Sư liền đại ngộ, bèn lưu ở Thiên ninh, từ đó thầy trò khế hợp, hỏi đáp không lúc ngưng nghỉ.

Về sau Sư khai đường giảng pháp tại Đại giác, tiếp chuyển dời đến Trung thiên trúc, lại tiếp dời đến ở Linh phong. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chín mươi xuân quang đã qua một nửa, khí trời dương hoa chánh dung hòa, trên cành hải đường chim oanh hót, nói cùng thời lại thấy được gì? Tuy là như vậy, hãy thấu thấu sắc một câu làm sao sống? Nói, vàng khắc ngựa hý đất cỏ đẹp, lầu ngọc người say trời hoa hạnh”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử câu thoại không có Phật tánh, và Sư mới bảo: “Mười sáu người đẹp châm thêu chậm, dưới hoa gai tía Hoàng ly ngâm, đáng mến vô hạng thương xuân ý, đều tại dừng kim lúc chẳng lời”.

Đến ngày mồng 08 tháng 04 năm Giáp ngọ (1174) thuộc niên hiệu Thuần Hy (1174-1190) thời Nam Tống, Hiếu Tông Hoàng đế (Triệu Thận 1163-1190) ban sắc chiếu thỉnh mời Sư vào nội điện, mời lên tòa giảng pháp, vua nêu cử nhân duyên chẳng cùng muôn pháp làm bạn, khiến Sư niêm nêu, Sư niêm xong, bèn nói bài tụng rằng:

“Cán căn bóp ra dầu,

Lời nhàn tiếng lớn ngưng,

Hai mươi buộc mười vạn xâu,

Cưỡi hạc lên Dương châu”.

Đến trong năm Quý hợi (1203) lên giảng đường, Sư chỉ dạy đại chúng xong rồi bèn thị tịch.

6. Thiền sư Viên Giác ở Tượng nhĩ.

Thiền sư Viên (?) Giác ở Tượng nhĩ tại Mỵ châu, vốn người dòng họ Viên (?) ở quận Chi. Sư xuất gia, truyền đăng thử kinh được độ. Sư vốn tên là Viên (?) Giác, mà Quận thú điền tu điệp nhầm lẫn ghi là chữ Viên (?), nghi Sư không vừa ý, mới đùa nói là: “Một chữ gọi có thể được ư?” Sư cười đáp: “Một chữ đã nhiều”. Quận thú rất lấy làm lạ đó. Sau khi đã thọ giới Cụ túc, Sư ra đất Thục, bái yết khắp các bậc tôn túc đạo hạnh. Sau, Sư đến Đại quy, nương tựa Thiền sư Phật Tánh, qua thời gian, Sư vào thất, trình bày điều thấy biết. Thiền sư Phật Tánh bảo: “Ông biến đổi giết chết ở xa”. Nhưng biết Sư đáng bậc Pháp khí nên bảo làm Thị giả và đàm nhận việc tiếp đãi khách. Sư mỗi lúc theo hầu Thiền sư Phật Tánh. Thiền sư Phật Tánh ắt nêu cử bốn chữ “khai thị ngộ nhập” mà bảo Sư mở lời. Lại bảo: “Ngay phải đợi lúc ta dựng chấm đầu ông mới phải vậy”. Chợt nhiên, Sư bị mất các chức phận và bị ruồng đuổi, trong quy chế không còn nơi nương tựa, Sư đến ngụ ở nhà thế tục. Một ngày nọ tụng kinh Pháp Hoa, đến “Lại cùng chẳng biết thế nào là lửa, thế nào là nhà”, Sư mới tỏ ngộ. Sau khi hết thời gian chế định, Sư trở về lại tỉnh, Thiền sư Phật Tánh trông thấy Sư bèn gập đầu chấp thuận đó. Đến lúc Thiền sư Viên Ngộ lại được sắc chỉ đến ở Vân cư, Sư đến đó, đem sở đắc mà tỏ bày. Thiền sư Viên Ngộ quở trách rằng: “Vốn là đất sạch, cớ sao ỉa phẩn làm gì?” Mọi điều nghi ngờ nơi Sư thảy đều tan biến cả.

Đến năm Đinh tỵ (1137) thuộc niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1163) thời Nam Tống, pháp tịch Tượng Nhĩ ở My châu bị trống vắng. Quận thú cho rằng đó là một Đạo tràng từ lâu bị sâu bọ đục phá, nếu không phải là bậc danh lưu thắng sĩ thì chẳng thể khởi sắc. Các Thiền giả nêu cử Sư ra ứng đáp Sư thỉnh mời. Sư từng nói với khách rằng: “Đông Pha nói: “Ta mang Thạch quy, trong tay áo có Đông hải”. Sơn Cốc nói: “Huệ sùng gió mưa Lô Nhạn, ta ngồi Động đỉnh Tiêu tương, muốn gọi thuyền con về đi, người bên cạnh gọi là xanh đỏ”. Đó là cốt tủy của Thiền vậy”. Sư lại bảo: “Lúc ta đánh vào thiền sàng hay dựng đứng phất trần, Thích-ca Lão Tử hay Khổng Phu Tử đều đứng ngay dưới gió. Có nêu cử lời này tợ như Thiền sư Viễn - Phật Hải. Thiền sư Viễn nói “Đây là giác lão nói năng vậy”. Còn Ta ở đây tức chẳng nghĩ gì”.

7. Thiền sư Tổ Giác ở Hoa nghiêm.

Thiền sư Tổ Giác ở Hoa nghiêm - Trung nham tại My châu vốn người dòng họ Dương ở Gia châu. Từ thuở bé thơ, Sư đã thông minh mẫn tuệ, sách sử qua mắt bèn thành bài tụng, Sư soạn viết sách bài xích dòng họ Thích, cảnh xấu ác bỗng nhiên hiện khởi, Sư ăn năn hối quá cầu xin xuất gia, đến nương tựa Thiền sư Năng ở Tuệ mục. Sau đó, không bao lâu mụt nhọt ung thư phát mọc trên đầu gối, trải suốt năm năm mà các thầy thuốc chữa trị chẳng lành. Nhân viết bộ “Hoa Nghiêm Hợp Luận” vừa hoàn tất, ban đêm Sư cảm điềm mộng khác lạ, đến sáng ngày bèn vất bỏ gậy chống tự rảo bước đi. Một ngày no tụng kinh đến phẩm “hiện tướng” nói rằng: “Thân Phật không có sinh, mà hay hiện xuất sinh, pháp tánh như hư không, chư Phật trú trong đó, không ở cũng không đi, nơi nơi đều thấy Phật”, Sư bèn chứng ngộ Tông chỉ kinh Hoa Nghiêm. Kịp đến lúc lên Tăng tịch, Phủ soái thỉnh mời đến giảng ở Thiên bộ đường, Sư giảng nói nguồn từ biện giải rộng khoáng, mọi người đồng thán phục. Vừa đến Nam đường, Thiền sư Tỉnh qua cửa bảo cùng Sư rằng: “Trông thấy ông giảng nói riêng bước Tây nam, tiếc rằng chưa giải lìa tướng văn tự vậy! Thản như có người hỏi Đạo phương ngoài, tức châu Kim cang ngày nay vậy”. Sư mừng vui thôi nghỉ giảng theo hướng Nam vân du đến nương tựa Thiền sư Viên Ngộ ở chung phụ. Một ngày nọ, Sư vào thất, Thiền sư Viên Ngộ nêu cử La Sơn nói: “Lúc có nói ngồi ngay đầu hổ tóm thâu đuôi hổ, dưới câu thứ nhất rõ Tông chỉ, lúc không có nói xem cơ bày bén nhọn như đồng điện phẩy, làm sao sống hiểu?” Sư trả lời không được. Giữa lúc đêm khuya tham cứu, bỗng nhiên có sự tỉnh ngộ, Sư bèn làm kệ tụng trình bày Thiền sư Viên Ngộ rằng: “Nhà ở đảnh non cao, lâu năm cài nửa cửa, tự than thân đã già, kế sống giao cháu con”. Thiền sư Viên Ngộ đọc xem đó, bèn hứa khả. Ngày hôm sau Sư vào thất, Thiền sư Viên Ngộ lại hỏi: “Công án hôm qua làm sao sống?” Sư định trả lời. Thiền sư Viên Ngộ bèn quát hét, bảo: “Phật pháp chẳng phải cái đạo lý ấy”. Sư lưu ở lại suốt năm năm mà càng thêm mê muộn. Sau, đến ở Thê Hiền tại Lô sơn. Sư đọc xem bộ “Tước Chấp Luận” của Thiền sư Viễn ở Phù sơn nói là: “Nếu nói ngộ có thân sơ, đâu có đời nay ngửi cỏ trong rừng chiên đàn?” Bỗng nhiên khế ngộ, Sư bèn làm kệ tụng gởi Thiền sư Viên Ngộ rằng:

“Ra từng như cũ vào cỏ dại

Lưới trời lồng lộng không thể trốn

Ai tin nghiệp duyên không nơi lánh

Về lại chẳng sợ nói lớn lời”.

Thiền sư Viên Ngộ rất mừng vui, đem ra chỉ bảo cùng đại chúng rằng: “Giác ngộ Hoa Nghiêm đã thấu triệt vậy”. Sư ở thời gian lâu sau, có vị Tăng hỏi: “Đầu tiên Oai Âm vương, cuối cùng Phật Lâu Chí, chưa xét rõ tham thấy người gì?” Sư đáp: “Nhà ở tại thành Đại lương, lại hỏi đường Trường an”. Lại hỏi: “Chỉ như Đức Sơn vác sơ sao đi bộ, ý ở tại nơi nào?” Sư đáp: “Ép phá tròng mắt ông”. Lại hỏi: “Cùng Hòa thượng tỏ ngộ Tông chỉ Hoa Nghiêm, cùng đi được bao nhiêu?” Sư đáp: “Đồng đường chẳng đồng vết”. Lại nói: “Ngày xưa Đức Sơn, ngày nay Hòa thượng”. Sư bảo: “Chiều tối mặt nhật ngã Tây, nước xuôi dòng phương Đông”. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “Hòa thượng Thạch Sương thị tịch. Đại chúng cầu thỉnh thủ tòa nối tiếp ngôi vị trú trì, Thị giả Kiền hỏi công án”. Sư bảo: “Tông sư đi ở như lửa đốt băng, thấu qua là chẳng liên quan, toàn cơ mất được vùi hết đường. Thủ tòa dính kẹt nơi một sắc, Thị giả thấy biết vượt thầy. Có thể gọi là Thể diệu mất Tông toàn mê đến trái, rất không biết Thủ tòa như cò trắng đứng trên tuyết, phẩm loại chẳng ngang bằng. Thị giả tợ chim phụng bay vút trời xanh chẳng vướng lưới vàng, một người đứng trên đỉnh núi cao vời, một người đi dưới đáy biển sâu thẳm, mỗi tự tùy phương mà lại, đồng hội trong chín lớp Thánh, mà nay cầu muốn biết hai người ấy chăng?” Sư dựng đứng cây phất trần lên và bảo: “Rồng nằm đầm biếc gió lạnh lạnh”. Sư duỗi cây phất trần xuống và tiếp bảo: “Hạc về Tiêu Hán trái Ma thiên”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là một tiếng hét như kiếm báu Kim cang Vương?” Sư đáp: “Vấy máu Phạm vương”. Lại hỏi: “Thế nào là một tiếng hét như sư tử ngồi soạt giữa đất?” Sư đáp: “Kinh giết dã hồ ly”. Lại hỏi: “Thế nào là một tiếng hét như mò đầu ngọn cỏ?” Sư đáp: “Kiểm được cốt ông ra”. Lại hỏi: “Thế nào là một tiếng hét chẳng dùng làm một tiếng hét?” Sư đáp: “Ngay phải biết lấy người nắm kim châm, chớ bảo uyên ương lông cánh đẹp”.

8. Thiền sư Văn Diễn ở Phước nghiêm.

Thiền sư Văn Diễn ở Phước nghiêm tại Đàm châu, vốn người dòng họ Dương ở phủ Thành đô. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là chánh phủ Định lâm?” Sư đáp: “Ngồi ngay đầu lưỡi người trong thiên hạ”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ làm sao thân gần?” Sư đáp: “Nhìn dính thì mù lòa”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đang đương dứt hẳn, Thánh phàm tuyệt vết, tùy tay buông mở, trời xoay đất chuyển, ngay như được nhật nguyệt soi chiếu lẫn nhau, hổ gầm rồng ngâm, mỗi mỗi vật vật tai nghe mắt thấy, an lập trên đích xác là gì? Lại có ủy thác chăng? A-tư-tra. Ôi!”

9. Thiền sư Đàm Ngoạn ở Minh nhân.

Thiền sư Đàm Ngoạn ở Minh nhân - Tây sơn, tại phủ Bình giang, vốn người dòng họ Hoàng ở Ôn châu, Sư vân du khắp chốn tùng lâm. Đến năm Canh tý (1120) thuộc niên hiệu Tuyên Hòa (1119-1126) thời Bắc Tống, Sư xoay trở lại Chung phụ, vừa lúc triều đình cải đổi Tăng sĩ thành Đức sĩ, Sư cùng vài người đồng bạn vào hang Đầu đà, ăn tùng sự sống. Lâu sau, Thiền sư Viên Ngộ có được sắc chiếu thỉnh mời đến ở núi đó, đích thân đến nơi hang đó bảo Sư cạo bỏ râu tóc, kịp đến lúc Thiền sư Viên Ngộ lại có được sắc chiếu ban bổ đến ở Thiên ninh tại Kinh đô, cho Sư đồng đến và bảo trông coi Hương thủy Hải. Sau đó không lâu nêu cử dùi đánh trống, Sư bèn chóng tỏ ngộ đại pháp. Phàm có người hỏi gì, Sư đều đáp: “Mạc Lý Hội” (không hiểu biết), nên các đồng bạn đều xưng gọi sư là “Mạc Lý Hội”. Sư ở lâu sau, có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ông có một Đối nhãn, ta cũng có một Đối nhãn. Nếu ông lừa dối tự lừa dối, nếu ông thành Phật thành Tổ, Lão Tăng đây không phần của ông, nếu ông làm lừa làm ngựa, Lão Tăng cứu ông không được”. Mọi người đàn việt vào núi thỉnh mời Sư lên giảng pháp, Sư nói kệ tụng rằng: “Ta không lớn ở danh hư ra, cám ơn các người đặt đất lại, Minh nhân không pháp nham giao phó, dối nắm cửa núi vì người mở”.

10. Thiền sư Nguyên Tịnh ở Hổ khâu.

Thiền sư Nguyên Tịnh - Tuyết Đình ở Hổ khâu tại phủ Bình giang, vốn người ở Song khê. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Người biết có, qua vạn năm như đồng một ngày, người không biết có qua một ngày như đồng vạn năm. Há không thấy Hòa thượng Tử Tâm nói: “Sơn Tăng hành cước hơn ba mươi năm, lấy chín mươi ngày làm một mùa hạ, thêm một ngày cũng không được, bớt một ngày cũng không được. Lấy không được, bỏ không được. Trong không thể được chỉ gì được? Nơi Thụy nham thấy lại tạm không như vậy, sơn Tăng hành cước ba mươi năm lại, ai quản một ngày hay chín mươi ngày kia, cũng không được cũng không không được, nơi nơi đương lai thấy Di-lặc. Hãy nói Di-lặc ở nơi nào? Gió vàng thổi sông vị thủy, lá rơi đầy xá Trường an”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nói được phải là thấy được, thấy được lại phải nói được, thấy được nói chẳng được, lạc ở ấm giới thấy hiểu khô sai, nói được thấy không được, rơi ở thời có lạc ở biển độc. Nếu là môn hạ của Thúy Phong, ngay như nói được thấy được, khéo cho ba mươi gậy. Còn nói không được thấy không được cũng khéo cho ba mươi gậy. Thúy Phong nghĩ gì, nói? Cũng khéo cho ba mươi gậy”. Sư bèn lớn tiếng gọi đại chúng và bảo: “Nguy hiểm”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thường ngày mặt nhật xuất hiện ở phương Đông, thường ngày mặt nhật trầm lắng ở phương Tây. Khi ấy, người biết có, từ xưa từ nay như vừng mè tợ thóc lúa. Bỗng nhiên xoay chuyển câu thoại đầu cũng không từ phương Đông xuất hiện, cũng chẳng theo phương Tây ẩn lặng, hãy nói từ xứ nào xuất hiện và ẩn lặng. Nếu là người thấu quan nghe được, nghĩ gì? Nói. Định biết bia năm dặm ở ngoài cửa quách, nếu là người chẳng thấu qua luôn luôn nói, nửa núi nóng đốt người mù lòa”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là một câu đến nhà?” Sư đáp: “Ngồi nhìn thành công bại hoại”. Lại hỏi: “Kẻ chẳng cùng muôn pháp làm bạn là người nào?” Sư đáp: “Bà con xa chẳng như xóm giềng gần”. Lại hỏi: “Đợi một miệng ông múc hết nước Tây giang, tức hướng đến ông nói, lại làm sao sống?” Sư đáp: “Xóm giềng gần, chẳng như bà con xa”. Lại hỏi: “Vị Tăng thị tịch, hướng xứ nào đi?” Sư đáp: “Đầu đống phẩn”. Lại hỏi: “Ý chỉ như thế nào?” Sư đáp: “Đắp nhằm dính nhằm”.

11. Thiền sư Phạm Tư ở Thiên ninh.

Thiền sư Phạm Tư - Nột Đường ở Thiên ninh tại Cù châu, vốn người dòng họ Chu ở Tô đài. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Rảo cùng biển sinh tử, đạp ngã bờ Niết-bàn, trên đời không người sống, suối vàng chẳng kẻ chết”. Sư bèn nắm cây gậy và bảo: “Ngày nay cây gậy của Nột Đường có nơi phân giao. Lại có người nhận lấy được chăng? Thử ra lại gánh vác xem? Có chăng? Có chăng?” Ngưng giây lát, Sư ném cây gậy rồi xuống khỏi tòa”. Lại Sư bảo: “Biết có đế cùng cũng ăn cháo ăn cơm, không biết có đến cùng cũng ăn cháo ăn cơm. Làm sao ngay đó nghiệm được là có và không, là phải và quấy, là tà và chánh? Nếu nghiệm không ra thì việc tham học lớn xa vậy”. Xong, Sư hét một tiếng rồi xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Sơn Tăng là cháu bốn đời của Dương Kỳ, Lão ấy có Công án lừa ba chân đùa bỡn nhảy đạp đi, tuy mọi người nêu cử được, chỉ là không biết nói rơi lạc. Sơn Tăng chẳng tiếc lông mày, vì các người đưa xuống cái cước chú”. Và Sư mới bảo: “bàn mài tám góc chạy trong không”.

12. Thiền sư Giác ở Quân sơn.

Thiền sư Giác - Phật Chiếu ở Quân sơn tại Nhạc châu. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “người xưa nói: Ngửa trông đó càng cao, đục khoan đó càng chắc, trông nhìn nó ở trước bỗng lại ở sau. Các người lại có biết được chăng? Nếu cũng không biết, sẽ vì các người mà chú phá. Ngưỡng trông đó càng cao chẳng cách mảy tơ, cốt yếu nắm dứt, Phật tổ khó trốn lánh, đục khoan đó càng chắc, thật thể tự nhiên, chim kêu hoa nở ở trước hang biếc, trông nhìn nó ở trước chẳng chải chánh chẳng phải thiên, mười phương ngồi dứt, oai trấn Đại thiên, bỗng nhiên ở sau một trường rò rĩ, kham cười Vân Môn ẩn tàng thân Bắc đẩu. Ôi!”

13. Thiền sư Hiển ở Bảo hoa.

Thiền sư Hiển ở Bảo hoa tại phủ Bình giang. Vốn người ở Bản quận. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ăn cháo xong cũng trên đầu gắn thêm đầu, rửa chén bát đi vì rắn vẽ chân, lại hỏi thế nào là nhận nạp bại khuyết?” Ngưng giây lát, Sư lớn tiếng gọi đại chúng, đại chúng ngẩng đầu, Sư bảo: “Về nhà uống trà”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thiền chớ tham, Đạo chớ học, hết ý quên có thường khuếch lạc, hiện thành Công án sớm ngăn khắp, chỉ cái vô tâm đã xuyên tạc. Ngay như ngồi dứt trước chưa sinh, khó thấu sơn Tăng nhầm nhầm”.

14. Thiền sư Giác ở Đông sơn.

Thiền sư Giác ở Đông sơn tại phủ Thiệu Hưng. Về sau, Sư đến ở Nhân Thánh. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ba hồi trống giục đã xong, các người mỗi tự đến đây, phỏng đợi hiểu rõ đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại. Lại có biết kiếm đi lâu rồi vậy chăng? Giả sử ngay đó tỏ ngộ đi, cũng là chém đầu tìm kế sống. Việc Đông Sơn chẳng được rồi, hãy hướng đến đầu thứ hai khen ép bức xem?” Sư đưa tay vỗ vào thiền sàng một cái rồi xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hoa nở đỏ rực cảnh sáng tươi, thôi nói trong Hồ riêng có trời, bên đầu trăm hoa như cử được, Đông cao ba (03) trượng, Tây rộng tám (08) tấc”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “Xưa kia có kẻ đồ tể trán rộng một ngày nọ đến nơi Đức Phật vụt ném con dao giết hại xuống và bảo: “Ta là số một trong ngàn Đức Phật”. Đức Thế Tôn bảo: “Đúng vậy, đúng vậy”. Ngày nay khắp chốn tùng lâm lấy cho là kẻ trán rộng trong thời quá khứ là một Đức Phật quyền biến hiện làm đồ tể trẻ con. Thấy trán rộng như thế, hãy vui mừng không giao thiệp”. Sư lại bảo: “Kẻ trán rộng chánh là gã giết người không nháy mắt, vụt quăng con dao xuống đất vụt đứng mà thành Phật, hãy mừng vui không giao thiệp”. Sư lại bảo: “Kẻ trán rộng vụt quăng con dao xuống đất và bảo: “Ta là số một trong ngàn Đức Phật”. Một Phật ấy ít nhiều đã rành rẽ, hãy vui mừng không giao thiệp. Cần biết kẻ trán rộng chăng? Cặp đường hoa đào sau gió mưa, ngựa chạy nơi nào lánh hồng tàn”.

15. Thiền sư Giác ở Thiên phong.

Thiền sư Giác ở Thiên phong tại Đài châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trong nước vô sinh chưa phải là an cư. Đầu sườn muôn nhận há dung chấm gót. Vả lại, trông nhìn giữa không buông tay ngay đó vụt thân một câu làm sao sống? Nói. Người gặp việc tốt tinh thần sản khoái, vào lửa vàng thật sắc màu đổi đẹp xinh”.

16. Thủ tòa Đạo Tổ ở Chiêu giác.

Thủ tòa Đạo Tổ ở Chiêu giác tại phủ Thành đô. Mới đầu vừa thấy gặp Thiền sư Viên Ngộ, ngay lời chỉ dạy “Tức tâm là Phật”, sư bèn phát minh. Lâu sau, Thiền sư Viên Ngộ bảo phân tòa, một ngày nọ vì đại chúng vào thất, có hơn hai mươi vị, bỗng nhiên Sư hỏi rằng: “Sinh tử đến, làm sao trốn lánh?” đại chúng không một ai trả lời. Sư ném cây phất trần một cái rồi an nhiên thị tịch. Đại chúng đều kinh ngạc trông nhìn thẳng, gấp báo cùng Thiền sư Viên Ngộ. Thiền sư Viên Ngộ đến nơi gọi bảo: “Thủ tòa Tổ!” Sư nhướng mày trông nhìn. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Phấn chấn tinh thần thấu quan đi”. Sư gật đầu xong bèn thật sự thị tịch.

17. Thủ tòa Tông Chấn ở Vân cư.

Thủ tòa Tông Chấn ở Vân cư tại Nam khương quân, vốn người ở Đan khâu. Sư đến nương tựa Thiền sư Viên Ngộ ở Vân cư, một ngày nọ ngửa mặt trông nhìn gác chuông, bỗng nhiên khế chứng. Có người cật hỏi đó. Sư dùng ba bài kệ tụng để trả lời, sau đó bảo là: “Ta có một có ngay đây chỉ bày, trời xanh sấm sét chớp cuộn sao băng, Đức Sơn, Lâm Tế đánh hét nhọc bày, chẳng truyền kỳ diệu nơi ông nào thiếu”. Thiền sư Viên Ngộ thấy vậy rất vui mừng. Cuối cùng, Sư tiết tháo tự cao, Đạo phong càng lớn, từng ghi viết trên vách tường rằng: “Ở tại tầng trên cùng Thiên phong, tuổi gần bảy mươi (70) mặc nhảy nhót, khỏi dạy danh tự treo răng người, chịu làm kẻ Tăng trăm thứ vụng về ngày nay”.

18. Cư sĩ Xu Mật Từ Phủ.

Cư sĩ Xu mật Từ Phủ tự là Sư xuyên hiệu là Đông Hồ. Cư sĩ từng theo hầu Long Đồ xưa trước đến bái yết Pháp Xướng và Linh Nguyên, đàm nói trọn ngày, Cư sĩ nghe đó mà dung mạo vẫn tự nhiên. Kịp đến khi Pháp Xướng thị tịch đang trong lúc nói cười. Cư sĩ rất lấy làm lạ đó, mới bắt đầu dốc lòng kính tin. Về sau gặp phải tang thân phụ, Cư sĩ nghĩ suy không biết lấy gì để báo đáp ân đức như đất trời, mới thỉnh mời Linh Nguyên về Hiếu chỉ giảng nói pháp. Linh Nguyên lên pháp tòa, hỏi đáp xong mới bảo: “Chư vị Nhân giả! Chỉ như Long Đồ thường ngày đọc muôn quyển sách, như nước rót vào bình một giọt cũng không rỉ lọt. Hãy nói bình thường thuật trước ở nơi nào? Mà nay sau khi xả bỏ Thức, trước thuật vạn quyển sách ấy lại hướng đến nơi nào trước thuật?” Nghe thế, Cư sĩ vụt nhiên như có sở đắc, bèn nói: “Tôi không tức giận vậy”.

Linh Nguyên xuống khỏi tòa, hỏi: “Học sĩ vừa lại thấy cái gì bèn nghĩ gì? Nói”. Cư sĩ đáp: “Nếu có chỗ thấy, độn đặt Hòa thượng đi”. Linh Nguyên bảo: “Nghĩ gì thì Lão Tăng chẳng như”. Cư sĩ nói: “Hòa thượng là tâm hạnh gì?” Linh Nguyên cười lớn.

Khoảng đầu niên hiệu Tĩnh Khương (1126) thời Bắc Tống, Cư sĩ làm Thượng thư ngoại lang, cùng các Triều sĩ đồng bạn chung chí ý treo bát ở Trạch mộc đường tại chùa Thiên Ninh, dốc lực tham thỉnh Thiền sư Viên Ngộ. Thiền sư Viên Ngộ cũng mừng vui với chỗ thấy của Cư sĩ vượt xa một ngày nọ, Cư sĩ đến Liêu thư ký chỉ nơi đảnh tướng Thiền sư Viên Ngộ mà nói: “Gót chân Lão tài giỏi này còn chưa chấm đất”. Thiền sư Viên Ngộ nghiêng mặt bảo: “Trong chum ba ba nào từng chạy?” Cư sĩ nói: “Tạm vui mừng Lão tài giỏi này đã chấm đất”. Thiền sư Viên Ngộ bảo: “Chớ phỉ báng người khác tốt lành”. Cư sĩ bèn thôi đi.