SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ DIỄN Ở TUYẾT PHONG

1. Thiền sư Tuệ Thuấn ở Tây thiền.

Thiền sư Tuệ Thuấn ở Tây thiền tại Phước châu, vốn người ở ở phủ Chân định. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Năm ngày một lần tham, ba tám nói khắp cùng, ngàn nói muôn nói ngang nói dọc nói, bỗng có gã tài giỏi ra nói, nói tức chẳng không, tránh làm sao hai cái đầu ba cửa chẳng chịu. Sơn Tăng tức hướng kẻ ấy nói đồ gã mù, nếu chẳng được hai cái kia, Tây thiền rất tợ chẳng gặp được tri âm”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ LIỄU Ở TRƯỜNG LÔ

1. Thiền sư Tông Giác ở Thiên đồng.

Thiền sư Tông Giác ở Thiên đồng tại Minh châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đạo?” Sư đáp: “Đầu đường ngã tư thôi gọt trán”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Kiếp trước vận bước dàn ngang thân ngoài đời, khéo hợp không thể để ý đến, thật chứng không thể dùng lời truyền, ngay được kiểm hơi rỗng lắng, mây trắng hướng đến hang lạnh mà dứt. Linh quang phá mờ tối, trăng sáng theo thuyền đêm mà lại, chánh lúc ấy làm sao sống giẫm bước? Thiền chánh chẳng từng lìa bản vị, tung hoành nào can thiệp nơi nhân duyên”.

2. Thiền sư Diệu Giác ở Trường lô.

Thiền sư Diệu Giác - Tuệ Ngộ ở Trường lô tại Chân châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khắp đại địa là cái giải thoát môn, nắm tay kéo chẳng chịu vào. Lão Hán Tuyết Phong đè ép người làm gì? Đã đến trong ấy, vì gì lỗ mũi nằm trong tay người khác?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tham nhìn trăng trên trời mất ngay cây cong trong tay”. Có vị Tăng hỏi: “Nhạn bay giữa trời ảnh trầm sông lạnh, nhạn không có ý lưu vết, sông không có tâm lưu ảnh. Lại có đích xác vậy không?” Sư đáp: “Hoa lau hai bờ tuyết, sông nước một trời thu”. Lại hỏi: “Lúc tiện nghĩ gì đi thì thế nào?” Sư đáp: “Nhạn bay vút giữa trời”. Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị. Sư bảo: “Nạp Tử linh lợi”.

3. Thiền sư Nghĩa Sơ ở Quy sơn.

Thiền sư Nghĩa Sơ ở Quy sơn tại Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lâu im lặng cốt yếu ấy chẳng chuyên nhanh nói. Thích- ca Lão Tử ngủ nói mớ làm gì? Nay ta vì các ngươi bảo nhậm việc ấy thật không hư dối, rất tợ nhằm chán tốt làm xấu. Đã chẳng nghĩ gì, rốt cũng như thế nào?” Mây trắng trùm đỉnh núi, sắc tía chuyển cao vời.

4. Thiền sư Hưng Dự ở Bảo ninh.

Thiền sư Hưng Dự ở Bảo ninh - Kiện khương. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Bước vào Đạo tràng ảnh động Tông giám, rực rỡ muôn sao đêm tạnh, tươi mươi hoa nhả thời xuân, người gỗ ngầm chuyển vận, hóa cơ mảy may không choáng váng. Thạch nữ toàn nâng, giữa không in đường vân rất rõ. Hãy nói chẳng một chẳng khác, không đi không lại, hợp làm gì sống thể hết thảy, đích xác tung hoành đều diệu dụng, Ta đây vốn cung kính trong lại”.

5. Thiền sư Pháp Thông ở Bắc sơn.

Thiền sư Pháp Thông ở Bắc sơn tại Chân châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nuốt hết ba đời đến tận cùng, vì gì mở miệng không được? Chiếu soi khắp bốn thiên hạ đến cùng, vì gì mở mắt không được. Làm sao sống được mười thành thông sướng đi, kim châm hai khóa đầy hợp, ẩn hiển toàn gồm”. Có vị Tăng hỏi: “Dứt ngôn ngữ, tuyệt nơi tư duy, xin Sư chỉ dạy?” Sư đáp: “Nước giọt không vào đá”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ GIÁC Ở THIÊN ĐỒNG

1. Thiền sư Tự Tông ở Tuyết đậu.

Thiền sư Tự Tông ở Tuyết đậu tại minh châu, vốn người dòng họ Trần ở Huy châu. Từ thuở nhỏ sư tập học kinh điển, đến sau khi thọ giới Cụ túc, Sư đến nương tựa Thiền sư Tuệ. Diệu Trạm tham hỏi, quyết trạch bèn được khế ngộ, Thiền sư Tuệ trao cho cây phất trần. Về sau, Sư lại đến bái yết Thiền sư Hoằng Trí và được ấn chứng, đạo phong càng được tôn quý. Đến lúc ra hoằng hóa, Sư ở Phổ chiếu, Thiện quyền, Thúy nham, Tuyết đậu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mỗi người có cái lỗ mũi, chỉ riêng Thiện Quyền không có lỗ mũi, vì gì không? Bởi năm trước bị người kéo rơi rồi. Mỗi người có hai tròng mắt, riêng Thiện Quyền không có cái tròng mắt. Vì gì không? Bởi bị người Mộc Hoạn đổi thay rồi. Mỗi người có cái đầu lâu, chỉ riêng Thiện Quyền không có đầu lâu, vì gì không? Bởi nhờ người làm gáo đựng nước tiểu rồi”. Xong, Sư bèn gọi đại chúng và bảo: “Lỗ mũi lại không, tròng mắt lại không, đầu lâu lại không. Vật các người có biết Thiện Quyền chăng? Nếu cũng không biết, là các người chôn vùi Thiện Quyền. Nếu chưa như vậy, thì nên nghe một bài tụng:

“Đáy khe trâu đất vàng thếp mặt,

Thạch nữ trên núi mặc màu hồng,

Trên cọc buộc lừa mọc cỏ thơm,

Chẳng phải mây ùn ngọn Hương lô”.

Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thúy nham không phải không nói, chỉ vì không cái thời tiết, sáng nay khoái tiện khó gặp, một câu vì ông bổ quyết. Lộ trụ vốn là đầu gỗ, dùi cân chỉ từ sắt sinh. Các người nếu đến mọi phương chớ nói sơn Tăng nhiều lời”. Có vị Tăng hỏi: “Lúc hoa sen chưa ra khỏi nước thì như thế nào?” Sư đáp: “Vùi lấp ngay lỗ mũi ông”. Lại hỏi: “Sau khi đã ra khỏi nước thì thế nào?” Sư đáp: “Xuyên nhằm tròng mắt ông”. Lại hỏi: “Thế nào là Chánh pháp nhãn?” Sư đáp: “Đậu đen”. Lại hỏi: “Thế nào là vua?” Sư đáp: “Cối mài kiếm ba thước, đợi chém người bình sinh”. Lại hỏi: “Thế nào là Tôi?” Sư đáp: “Mây trắng nhàn chẳng suốt, đèn nước rất bận sinh”. Lại hỏi: “Thế nào là vua tôi đạo hợp?” Sư đáp: “Mây đi mưa đổ trăng ngời sao sáng”. Lại hỏi: “Thế nào là Thiên trong chánh?” Sư đáp: “Hoa quỳ chưa chiếu trước”. Lại hỏi: “Thế nào là chánh trong thiên?” Sư đáp: “Đoàn loan không thiếu thừa”. Lại hỏi: “Thế nào là lại trong chánh?” Sư đáp: “Khắp nơi tuyệt bụi trần”. Lại hỏi: “Thế nào là đến trong liêm?” Sư đáp: “Công cắn nhọn trước đùa”. Lại hỏi: “ Thế nào là đến trong liêm?” Sư đáp: “Mười đường tin tức chẳng thông”. Lại hỏi: “Thế nào là chuyển công đến vị?” Sư đáp: “Buông tay không nương tựa toàn thể hiện. Thuyền con ngư phụ ngủ hoa lau”. Lại hỏi: “Thế nào là chuyển vị đến công?” Sư đáp: “Nửa đêm đầu nhọn gió trăng lắng, một tiếng vượn già lui cây cao”. Lại hỏi: “Thế nào là công vị đều rõ ràng?” Sư đáp: “Ra cửa chẳng đạp đường lúc lại, đầy mắt bụi bay tuyệt chấm trần”. Lại hỏi: “Thế nào là công vị đều ẩn?” Sư đáp: “Ngựa đá móc yến chẳng chuyển đầu”. Sư thị tịch tại Bản sơn, dựng tháp an táng toàn thân tại góc Tây nam của chùa.

2. Thiền sư Pháp Trí ở Thiện quyền.

Thiền sư Pháp Trí ở Thiện quyền tại Thường châu, vốn người dòng họ Bá ở Thiểm phủ. Vừa tuổi tráng niên, Sư đến nương tựa chùa Thánh quả ở Tây kinh, xuất gia, tập học kinh Hoa Nghiêm. Sau giã từ đó, Sư đến bái yết Thiền sư Cẩn ở Nam dương, tiếp lại đến bái yết Thiền sư Trí ở Đại hồng, qua hơn mười năm mà không sở chứng. Sau nhân dưới lời chỉ dạy của Thiền sư Hoằng Trí (Thiền sư Giác) mà Sư rõ suốt. Đến lúc ra hoằng hóa, Sư ở Thiện quyền, rồi chuyển dời đến Kim Lật. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trăng sáng treo cao chưa chiếu trước, mày tuyết người tựa lan can ngọc. Đêm sâu mưa qua gió sấm dứt, khách tan mây lầu rưới chén khô”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ba cõi không pháp, cầu tâm nơi nào? Rắn sợ vào cỏ, chim bay ra rừng, mưa qua núi nhà đêm thu lắng, tiếng chợ ồn chẳng đến núi cao”.

3. Thiền sư Tuệ Huy ở Tịnh từ.

Thiền sư Tuệ Huy - Tự Đắc ở Tịnh từ tại Hàng châu. Vốn người dòng họ Trương ở Cối kê. Thuở nhỏ, Sư đến nương tựa Thiền sư Đạo Ngưng - Trừng Chiếu, xuất gia, thọ giới Cụ túc. Năm hai mươi Sư đến tham hỏi Thiền sư Chân Hiết ở Trường lô, hơi có chút sở chứng, Sư trở về lại quê, bái yết Thiền sư Hoằng Trí (Thiền sư Giác). Thiền sư Giác nêu cử: “Đang trong sáng có tối chẳng vì tối cùng gặp. Đang trong tối có sáng, chẳng vì sáng cùng thấy” hỏi Sư. Sư đáp không khế hợp, vừa mới đầu đêm, Sư định trở về đốt hương trước Thánh tăng, mà Thiền sư Giác cũng vừa đến đó, Sư trông thấy bèn rõ suốt câu thoại trước. Ngày hôm sau vào thất, Thiền sư Giác nêu cử: “Kham thán ngày đi dáng như ngọc, kham thán lúc về tóc tợ sương” hỏi Sư. Sư đáp: “Kia vào lìa, kia ra nhỏ”. Từ đó, hỏi đáp không ngưng trệ. Thiền sư Giác hứa thuận Sư là Chân tử trong thất.

Năm Đinh Tỵ (1137) thuộc trong niên hiệu Thiệu Hưng (1131- 1163) thời Nam Tống, Sư ra hoằng hóa, khai đường giảng pháp tại Bổ- đà, rồi đổi dời đến Vạn thọ, Cát tường, Tuyết đậu. Đến năm Thuần Hy thứ ba (1176) thời Nam Tống, Sư có được sắc chiếu bổ nhậm ở Tịnh Từ. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Gió Bắc rét run quét rừng lạnh, lá rơi về cội bày lòng son, muôn phái Triều Tông thuyền đến bờ, sáu cửa rỗng sáng giới đầu châm, vốn thành hiện chớ tìm nơi khác, tánh địa rỗng rang sáng xưa nay. Ngoài cửa lạnh tiêu động sắc xuân, bốn núi lẫn làm rồng gỗ ngâm”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thích-ca Lão Tử cùng Lý hết tánh, từ kim khẩu tuyên bày giáo pháp, suốt một đời, chân xoay ngọc chuyển, bị người gọi là giấy cũ lau chùi bất tịnh. Tổ sư Đạt-ma, đem giáo pháp Nhất thừa, chỉ thẳng riêng truyền, suốt chín năm ngồi xoay mặt vách tường, chẳng lập văn tự, bị người gọi là Bà-la-môn quán nhìn tường vách. Hãy nói làm sao sống giẫm trải mà khỏi bị người bên cạnh chỉ nêu chú bày, nạp choàng trùm đầu, muôn sự thôi nghỉ. Khi ấy sơn Tăng đều chẳng biết”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ổ biết gió, hang biết mưa. Ngọt thì ngọt chừ, đắng thì đắng, chẳng cần tính sánh lại suy lường, năm lần năm xưa nay là hai mươi lăm (5.5 = 25). Muôn ban thi thiết đến bình thường. Đây là tùng lâm no đủ câu tham. Các người có ủy thác chăng? Lão già miền quê không biết sức Nghiêu Thuấn, tung tung trống đánh tế thần sông”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thuấn của cốc, yếu của xu, trong ấy hẹn tựa tham xoay đường đắc diệu, mây tuy động mà thường nhân, trăng tuy mờ mà càng chiếu. Khách chủ giao tham, chánh thiên liêm đáo. Mười châu xuân mãn hoa điêu tàn, cây rừng san hô mặt nhật tỏ sáng”.

Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là thiên trong chánh?” Sư đáp: “Mây trùm đỉnh núi trọn chẳng bay cao vợi”. Lại hỏi: “Thế nào là lại trong chánh?” Sư đáp: “Chớ cho là cá côn cá kình không lông cánh, ngày nay theo đường chim bay lại”. Lại hỏi: “Thế nào là đến trong liêm?” Sư đáp: “Ứng không dấu, dụng không vết”. Lại hỏi: “Thế nào là đến trong liêm?” Sư đáp: “Người đá mặc áo sam phá đại địa vùi chôn người mặc áo vá”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Da dẻ mở rơi dứt tuyệt các phương góc, rõ ràng thân tâm một vật không, khéo vào trong Đạo nơi sâu lắng, người ngọc ngồi ngay cưỡi xe trâu trắng, khéo rành đất ruộng bậc Đạt giả trở về hiếm ít. Biết tình chẳng đến, chỉ chứng mới hay. Vầng mây trắng linh tinh tự chiếu, gò núi xanh vời vợi thường còn. Cơ phân sau đảnh sáng, trí hợp mắt kiếp trước. Do đó mà nói đường Tân phong chừ cao vợi mà sạch, động Tân phong chừ lắng trong trút rót. Người lên lên chừ không lay động, người đi đi chừ chẳng vội nhanh. Sân nhà tuy có mà hiếm người đến, rừng suối chẳng nuôi lớn cây tầm thường. Chư vị Thiền đức! Hướng thượng một trứ, tôn quý khó rõ, trên điện lưu ly chẳng xưng tôn, trước rèm phỉ thúy lại hợp bạn. Chánh cùng lúc nào kim chỉ xỏ thông, chân tông chẳng rơi lạc. Hợp làm sao sống mà thi thiết. Đầy đầu tóc bạc lìa hang cốc, nửa đêm xuyên mây vào chợ ồn náo”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử bài tụng pháp thân của Phó đại sĩ, bảo là:

“Tay không nắm cái bừa,

Bước bộ cưỡi trâu nước,

Người theo trên cầu qua,

Cầu chạy nước chẳng chảy”.

Đại sư Vân Môn nói: “Các người từ Đông lại Tây lại Nam lại Bắc lại, mỗi mỗi đều cưỡi một con trâu nước lại. Tuy là như vậy, nhưng ngàn đầu muôn đầu, chỉ cần biết lấy một cái đầu ấy”. Và Sư bảo: “Vân Môn bình thường khô cháy đất táo, dùi bổ chẳng vào, đến trong ấy cũng kéo đất mang nước. Các người ngày nay chỉ cần muốn thấy một cái đầu ấy chăng? Sắc trời hơi lạnh mỗi tự về nhà”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử câu thoại về gió và Phan, Sư bảo: “Nơi gió phan động nhằm bị cái mắt tức là Thượng tọa. Nơi gió phan động mất ngay. Cái mắt tức là gió và phan. Nếu chưa như vậy, chẳng phải là gió và phan chẳng phải là tâm. Nạp Tăng nhọc tự gắng dùi châm, hang phòng mưa qua khói tối sạch, nhằm nghe gió mát sinh rừng trúc.

Mùa Thu năm Thuần Hy thứ bảy (1080) thời Nam Tống, Sư lui trở về ở Tuyết đậu. Đến nửa đêm 29 tháng 11 năm Thuần Hy thứ mười (1183) thời Nam Tống, sau khi tắm rửa, Sư an nhiên thị tịch, an táng toàn thân tại phía hữu tháp Thiền sư Giác Minh.

4. Thiền sư Pháp Cung ở Thụy nham.

Thiền sư Pháp Cung - Thạch Song ở Thụy nham tại Minh châu, vốn người dòng họ Lâm ở quận Chi, Sư xuất gia, thọ giới Cụ túc tại viện Thê chân. Đến dưới pháp tịch Diên Khánh, một đêm nọ trì tụng kinh Pháp Hoa đến câu “Mắt cha mẹ sinh ra, thấy khắp ba ngàn cõi”. Khi ấy nghe tiếng gió xé cắt lá cây tông lư, bỗng nhiên Sư có sự tỉnh ngộ. Giã từ đó, Sư đến nương tựa Thiền sư Giác ở Thiên đồng mới tỏ rõ đại chỉ. Phàm những vị hoằng pháp ở đương thời đều đến đó tham phỏng quyết trạch. Đến lúc ra hoằng hóa, Sư ở các nơi Năng nhân, Quang hiếu, Thụy nham. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Gió xuân mày dương liễu, chim xuân múa trăm lời, một mảnh tâm Tổ sư, hai nơi đều rò rỉ, chẳng động bước về nhà, tập lậu chóng tiêu diệt. Tối ném chỉ ngọc xa, sáng xâu hang kim vàng. Sâu hẳn thật xa tối, không người ai rành riêng, hổ thẹn đáng thương sống, mỗi mỗi đều ngậm vết, chẳng niệm A-di-đà, Nam Mô chuồng phẩn khô. Trước người ngu vô trí, thứ nhất chẳng được nói”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thấy được dấu vết lúc dùng thân thiết, đồng gặp đều là trong mỗi người, nhìn trời mưa báu thôi khoe giàu, không đắc đặt dùi chưa phải nghèo. Đạp nhằm dùi cân cứng tợ sắt. Tám lạng xưa nay là nửa cân. Có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử Công án về Đức Thế Tôn lúc đản sinh một tay chỉ lên trời một tay chỉ xuống đất, mà nói bài tụng rằng:

“Một mũi tên cỏ khô Tây vức,

Quẩy động trăm muôn lính Chi-na,

Chẳng được Vân môn hành lệnh chánh.

Bao giờ lầm nhận định bàn Tinh”.

5. Thiền sư Pháp Chân ở Thạch môn.

Thiền sư Pháp Chân - Lương ở Thạch môn tại Tương châu. Vốn người xứ Kiếm môn. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Sắc liễu ngậm khói vẽ xuân chóng đẹp, một núi cao vợi muôn cỏ tranh thơm, mây trắng dạt bùn đã vô tâm, tràn mắt núi xanh vốn chẳng động, ngư ông buông duỗi cần câu một khe lạnh tuyết chưa từng tiêu. Qua đồng trống không người, muôn xưa đầm biếc trong tợ kiếng. Trong khách có chủ, treo gậy giăng ngang khêu vầng nhật nguyệt. Trong chủ có khách đạp phá giày cỏ chạy chân không, ngay được khách chủ cùng lộ bày, sống chết tự do, Lý sự dung thông, chánh thiên không trệ. Vào ruộng hoang không chọn lựa, thư tay nắm lại thảo. Hãy nói úy thác như thế nào, trong mảy trần tuy có thuật ẩn thân, sao tợ toàn thân vào đất vua”.

6. Thiền sư Tư Triệt ở Quang hiếu.

Thiền sư Tư Triệt - Liễu Đường ở Quang hiếu tại minh châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Xe con đầu dê đẩy nhật nguyệt, thuyền con chìm đáy chở gió sớm mai. Một câu chóng vượt tình ngoài lượng, đạo không Nam Bắc lẫn Đông Tây. Bởi vì tin tức kiếp trước chẳng phải do tai miệng tuyên truyền, khuôn phép cách ngoại há nghĩ lường có thể hiểu. Phải nên biết Phật Phật tổ Tổ không một pháp vì người, con con cháu cháu ngay đó toàn thân mang đội. Đã là muôn cơ dứt hết, tự nhiên một mảy vỏ chẳng còn. Sóng lắng lặng nước biếc lạnh ngâm sắc thu, sáng linh linh trời tạnh tẩy sạch băng luân, uyển chuyển bàng tham hợp thông gần dãi mộng, tay đầy mở cửa ngọc, vụt thân đánh động cơ luân, chánh lệnh mới thực hành, lại thấy một vầng dương máy động, hóa công ngầm vận, vụt chốc kinh động ba đời biến đổi. Tuy là nín im vậy; không lời, vì sao Nhiên Đăng thường nói không đổi dời không biến chuyển, sáng nay nắm đặt một bên, có cũ có mới, hãy nói thế nào câu thoại hiểu? Các người có ủy thác chăng? Các âm tiêu dứt hết, hôm sau là mây ngày”.

7. Thiền sư Pháp Vi ở Đại hồng.

Thiền sư Pháp Vi ở Đại hồng tại Tùy châu, vốn người dòng họ Bảo ở Thiên thai. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Pháp thân vô tướng, không thể dùng âm mà tìm cầu. Diệu Đạo vong ngôn, không thể dùng văn tự để hội hiểu. Giả sử vượt Phật vượt Tổ còn rơi lạc thềm cấp, ngay như nói Diệu đàm huyền trọn treo môi mép. Phải là công huân chẳng phạm, ảnh vết chẳng còn, cây khô hang lạnh lại không còn tươi nhuần. Người huyễn ngựa gỗ, tình thức đều không mới có thể duỗi tay vào chợ, chuyển thân đến khác loài. Há chẳng thấy nói trong nước vô lậu lưu giữ chẳng ở, tức lại ngoài ổ khoái nằm cát lạnh”.

8. Thiền sư Lâm ở Trường lô.

Thiền sư Lâm ở Trường lô tại Chân châu. Có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy, bảo: “Tông ấy cũng lìa tâm ý thức, chỉ ấy cũng vượt xưa lại nay. Lìa tâm ý thức nên phẩm muôn loại chẳng thấy sai biệt, vượt xưa lại nay nên khắp mười phương lại không rò rỉ, đương đầu chẳng phạm, suốt đáy không nương. Ngộ hướng điềm hiện chưa sinh trở về trước, dụng ở công huân nơi chẳng phạm, kế sống bình thường chẳng dùng do dự, ngay khoảng phỏng nghị tức đắm chìm giao thiệp”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ DỰ Ở ĐẠI HỒNG

1. Thiền sư Ngộ ở Tuệ lực.

Thiền sư Ngộ ở Tuệ lực tại Lâm giang quân. Lỗi lầm Sư bảo: “Hết thảy âm là Phật, ngoài rèm giọt mưa thấm lạnh lạnh, hết thảy hình sắc là Phật sắc, trông mặt cùng bày không kỵ chẳng được, tiện nghĩ gì nếu làm sáng tỏ, trời biếc ngoài mây trăng hoa đẹp.

2. Thủ tòa Tuệ Thâm ở Tuyết phong.

Thủ tòa Tuệ Thâm ở Tuyết phong tại Phước châu, có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Chưa được vào đầu nên tha thiết, vào đầu đã được phải dạy suốt. Tuy là được vào vốn không không, chớ giữ không không không gian hết”. Thiền sư Dự nghe thế, bảo: “Muốn phục huynh nói Thiền như thế, tiếc rằng phước duyên không được ưu thắng!” Một ngày nọ, Sư dạy bảo chúng hoàn tất, viết bài kệ giã từ đại chúng, xong, ném bút, vỗ một cái, rồi Sư thị tịch.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ QUY Ở THIÊN PHONG

1. Thiền sư Thông Lý ở Đông lâm.

Thiền sư Thông Lý ở Đông lâm tại Giang châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đầu non cưỡi thuyền sắt, canh ba mặt nhật lên, tâm nhàn chẳng tự rõ, lá rơi biết ai quét. Đẳng nhàn hái trái lê của Trịnh châu, buông tay nguyên là táo của Châu”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ THÔNG Ở THIÊN Y

1. Thiền sư Pháp An ở Tuệ nhật.

Thiền sư Pháp An ở Tuệ nhật tại Tô châu, vốn người ở Bản quận. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là một câu Hòa thượng vì người?” Sư đáp: “Chớ chạy miệng phấn chấn”. Lại hỏi: “Ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Vượn sầu đầu vén lấy”.

2. Thiền sư Khâm ở Hộ quốc.

Thiền sư Khâm ở Hộ quốc tại Ôn châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Câu có câu không, sáng lại tối đi, sống bắt sinh vây, nhanh ghi lộ bày, như dây leo tựa cây, mọi vật theo loại tụ. Người tham ngoài nước, trong đất Thục bện gá, cây ngã dây leo khô, rất kỵ danh mô, câu quy về xứ nào? Tô lô tô lô”. Sư cười ha ha, rồi tiếp bảo: “Kiếng hư phá chẳng soi chiếu, khắp đại địa mênh mông, mặc tình nhảy vọt”.

3. Thiền sư Nguyên Thật ở Cát tường.

Thiền sư Nguyên Thật ở Cát tường tại Vô vi quân, vốn người xứ Cao Bưu. Từ lúc đến nương tựa Thiền sư Thông ở Thiên y, sớm tối Sư tinh cần, lưng chẳng đặt dính chiếu. Một ngày nọ, chợt nhiên Sư lớn tiếng cười nói ồn ào giữa chúng, Thiền sư Thông bèn ruồng đuổi. Nửa đêm, Sư dừng nghỉ trong ruộng làng, ngửa mặt trông thấy trăng sao rực sáng mà có sự tỉnh ngộ. Đến sáng sớm trở về, Sư thẳng vào phương trượng. Thiền sư Thông trông thấy mới hỏi Sư: “Trong năm ngôi vị vua tôi của Động Sơn, thế nào là câu thoại hợp?” Sư đáp: “Ở trong đó, một ngôi vị tôi cũng không”. Thiền sư Thông bảo vào tham đường, và nói với vị Tăng thị giả rằng: “Gã ấy tức đã có cái chỗ thấy, cớ sao không biết tông chỉ như thế nào?” Lần vào thất tiếp sau, Thiền sư Thông dự sắp năm hành giả theo thứ tự mà đứng. Sư vừa mới đến cả thảy đều gọi Sư là “Thượng tọa Thật”. Khi ấy Sư ngầm khế hợp với yếu chỉ sâu mầu, mới thuật bài kệ tụng rằng:

“Một vị mới rõ, năm vị phân

Vua tôi nơi hợp mây tía nhóm

Đêm sáng rèm cuộn không riêng chiếu

Điện vàng lớp lớp hiện Chí tôn”.

Thiền sư Thông ngợi khen khéo giỏi. Về sau, Sư đến ở Cát tường.

4. Thiền sư Đạo Tuyên ở Đầu tử.

Thiền sư Đạo Tuyên ở Đầu tử tại Thủ châu. Qua thời gian lâu dài theo hầu Thiền sư Thông ở Thiên y mà không được khế ngộ bị Thiền sư Thông quát mắng, Sư quên ăn bỏ ngủ, trải qua hơn một tháng. Một đêm nọ nghe tiếng linh tuần canh, bỗng nhiên Sư phấn chấn tỉnh ngộ, bảo: “Dừng, dừng, một tiếng thẳng thấu đường trời xanh. Đầm lạnh trăng ngời có ai biết, trâu đất húc gãy cây san hô”. Thiền sư Thông nghe thế, bảo Sư giữ chức Tạng ty. Về sau, phàm có ai hỏi gì, Sư đều nắm cây phất trần làm thế lắc linh.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TRỪNG NGUYỆT Ở THỪA THIÊN

1. Thiền sư Trọng Nhan ở Thừa thiên.

Thiền sư Trọng Nhan ở Thừa thiên tại Vụ châu. Có vị Tăng hỏi: “Các Phạm thiên thỉnh Phật, bởi vì quần sinh. Còn nay Sứ quân thỉnh Sư sẽ vì việc gì?” Sư đáp: “Đại chúng biết có ân”. Lại hỏi: “Nghĩ gì thì người trời giao tiếp đi?” Sư đáp: “Chẳng phòng ngại người đầy đủ mắt sáng”.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 24 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 25

MỤC LỤC

Đời thứ mười lăm, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Diễn ở Ngũ tổ, có 22 vị:

1. Thiền sư Khắc Cần ở Chiêu giác

2. Thiền sư Tuệ Cần ở Thái bình

3. Thiền sư Viễn ở Lông môn

4. Thiền sư Đạo Ninh ở Khai phước

5. Thiền sư Nguyên Tỉnh ở Đại Tùy

6. Thiền sư Tông Thái ở Vô vi

7. Thiền sư Biểu Tự ở Ngũ tổ

8. Thiền sư Đạo Sơ ở Long hoa

9. Thiền sư Tố ở Cửu đảnh

10. Thủ tòa Nguyên Lễ

11. Tạng chủ Phổ Dung

12. Thượng tọa Pháp Sơ (mười hai vị hiện có ghi lục)

13. Thiền sư Tuệ Tông ở Hải hội

14. Thiền sư Tuân Tân ở Trung phong

15. Thiền sư Tài Lương ở Vân đảnh

16. Thiền sư Minh ở Đại minh

17. Thiền sư Đạt ở Ngưu tâm

18. Thiền sư Sơn Lân ở Tứ diện

19. Thiền sư Tông Cổ ở Nam thiền

20. Thiền sư Tông Tự ở Ngũ tổ

21. Thiền sư Viễn ở Diên phước

22. Thiền sư Tề ở Diên mục (mười vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Bình ở Trí hải, có mười ba vị:

1. Thiền sư Kế Thành ở Tịnh nhân

2. Thiền sư Ngạn Tư ở Pháp luân

3. Thiền sư Tông Triết ở Khai phước (ba vị có ghi lục)

4. Thiền sư Tùng Nguyên ở Quảng giáo

5. Thiền sư Quảng Ngộ ở Vân dương

6. Thiền sư Hiểu ở Kim sơn

7. Thiền sư Cung ở Ẩn tỉnh

8. Thiền sư Mẫn Tùng ở Hoàng nghiệt

9. Thiền sư Tu Biện ở Vân nhâm

10. Thiền sư Tuệ Sùng ở Bách tử

11. Thiền sư Trí Kinh ở Phương quảng

12. Thiền sư Pháp San ở Đông thiền

13. Thiền sư Tùng Ứng ở Tịnh tuệ (mười vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Hiểu ở Hòa sơn, có một vị:

1. Thiền sư Đạo Toàn ở Hưng hóa (hiện không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tường ở Bảo phong, có 14 vị:

1. Thiền sư Thăng ở Hồng phước

2. Thiền sư Tố ở Vạn thọ

3. Thiền sư Đạo Uyên ở Hương sơn

4. Thiền sư Đạo Quất ở Khai thiện

5. Thiền sư Cảnh Thuần ở Bảo phong

6. Thiền sư Dụng Tuyên ở Hoài ngọc (sáu vị hiện có ghi lục)

7. Thiền sư Ngạn Tông ở Thiên ninh

8. Thiền sư Đạo Oai ở Đa bảo

9. Thiền sư Đức Hoằng ở Khải hà

10. Thiền sư Duy Túc ở Lặc đàm

11. Thiền sư Kế Minh ở Trung tế

12. Thiền sư Sư Mẫn ở Phụng hoàng

13. Thiền sư Lân ở Phụng sơn

14. Thiền sư Tử Ngôn ở Mật nghiêm (tám vị không ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Bản ở Linh cái, có bốn vị:

1. Thiền sư Tuệ Liên ở Thừa thiên

2. Thiền sư Tự Hiền ở Thừa thiên

3. Thiền sư Duy Đức ở Hương sơn

4. Thiền sư Nham Khánh ở Thảo y (bốn vị có ghi lục).

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Bản ở Hộ quốc, có một vị:

1. Thiền sư Phổ Tịnh ở Quân sơn (hiện có ghi lục).

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ DIỄN Ở NGŨ TỔ

1. Thiền sư Khắc Cần ở Chiêu giác.

Thiền sư Khắc Cần - Phật Quả ở chùa Chiêu giác tại phủ Thành đô. Vốn người dòng họ Lạc ở Bành châu, gia đình Sư nhiều đời kính sùng Nho giáo. Từ thuở thơ bé, mỗi ngày Sư đọc nhớ cả ngàn lời, chợt đến tham quan chùa Diệu tịch, thấy kinh sách Phật, ba lần trở về Sư buồn bã như được vật xưa cũ, tự bảo là: “Tôi ngờ trong quá khứ từng làm Sa-môn vậy”. Sư bèn bỏ gia đình nương theo tự tỉnh mà xuống tóc xuất gia, Sư lại nương theo Sa-môn Văn Chiếu mà thông rành giảng thuyết, lại theo Sa-môn Mẫn Hạnh mà được truyền trao cho kinh Lăng Nghiêm. Bỗng chốc Sư cảm mắc bệnh đến nỗi sắp chết, mới tự than rằng: “Đường chánh Niết-bàn của chư Phật chẳng ở trong văn cú. Tôi vì muốn dùng tiếng để cầu, dùng sắc để thấy, nên đó không lấy làm chết vậy”. Sư bèn giã từ đó, đến nương tựa nơi pháp tịch của Thiền sư Thắng ở Chân giác, Thiền sư Thắng chích cánh tay ra máu mà chỉ cho Sư và bảo: “Đây là một giọt của Tào Khê vậy”. Sư kinh sợ, ngưng giây lát mới nói: “Đạo hẳn như vậy ư?” Và liền dời bước ra đất Thục đến bái yết Thiền sư Hạo ở Ngọc tuyền, tiếp đến nương tựa Thiền sư Tín ở Kim loan, Thiền sư Triết ở Đại quy, Thiền sư Tâm ở Hoàng long, Thiền sư Độ ở Đông lâm. Các vị ấy đều chỉ Sư và bảo là Pháp khí và Thiền sư Hối đường xưng gọi Sư là “Ngày sau một phái Lâm Tế riêng tại nơi con vậy”. Cuối cùng, Sư đến bái yết Thiền sư Diễn ở Ngũ tổ, dốc hết cơ dụng mà Thiền sư Diễn vẫn không chấp thuận, Sư mới nói Thiền sư Diễn là gượng đổi thay người”. Thiền sư Diễn vẫn không theo lời, Sư bèn tức giận mà bỏ đi. Thiền sư Diễn bảo: “Đợi ông dính một chút bệnh nóng, lúc đánh mới nghĩ lường đến ta”. Sư đến Kim lăng hái củi, cảm mắc bệnh thương hàn rất lắm, lấy điều thấy của ngày bình thường mà thử đó nhưng không đắc lực, mới nghĩ gỡ lời của Thiền sư Diễn, bèn tự phát lời thề rằng: “Bệnh tôi được thuyên giảm chút ít tức sẽ trở về Ngũ tổ”. Khi bệnh có phần giảm bớt, Sư tìm trở về. Thiền sư Diễn trông thấy Sư, vui mừng mà bảo Sư vào tham đường. Sư bèn vào theo hầu trong Liêu mới được nửa tháng gặp bộ Sứ giả mở ấn trở về đất Thục, đến ngũ Tổ hỏi Đạo. Thiền sư Diễn bảo: “Thuở thiếu niên Đề Hình từng đọc thơ Tiểu Diễm chăng? Trong đó có hai câu rất gần nhau là “Tằng gọi Tiểu Ngọc vốn vô sự, chỉ cần Đàn Lang nhận được tiếng”. Đề Hình liền ứng tiếng thưa: “Kính vâng”. Thiền sư Diễn bảo: “Hãy nên tử tế”. Sư vừa về đứng hầu lần sau đó mới hỏi là: “Nghe Hòa thượng nêu cử thơ Tiểu Diễm, Đề Hình có hiểu được chăng?” Thiền sư Diễn bảo: “Kia đã nhận được tiếng”. Sư thưa: “Chỉ cần Đàng Lang nhận được tiếng, mà kia đã nhận được tiếng, lại vì gì tức chẳng phải?” Thiền sư Diễn hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại? Hình dáng cây bách trước sân?” bỗng nhiên Sư có chút tỉnh ngộ. Vội đi ra, thấy gà bay trên lan can cổ vũ mà kêu, lại tự cho là: “Đây há chẳng phải là tiếng?” Bèn tụ hương vào thất, thông rành điều chứng đạt, mới trình kệ tụng rằng: “Hương kim giáp tiêu màn gấm lụa, sênh ca trong rừng say đổ về, tuổi trẻ một việc phong lưu, chỉ hẹn người đẹp riêng tự biết”. Thiền sư Diễn bảo: “Việc lớn của Phật tổ thì hàng tiểu căn lực kém không thể đến được. Ta giúp cho ông được tốt lành vậy”. Và Thiền sư Diễn nói cùng khắp các bậc kỳ cựu trong núi là: “Thị giả của ta tham đã đắc Thiền vậy”. Từ đó, phàm đến đâu, mọi người đều suy xưng Sư là Thượng thủ.

Trong khoảng niên hiệu Sùng Ninh (1102-1107) thời Bắc Tống, Sư trở về quê nhà, bốn chúng đều đua nhau ra kính bái. Thành đô soái Hàng lâm Quách Công Tri Chương thỉnh mời sư khai đường giảng pháp ở Lục tổ, lại ở Chiêu giác. Đến trong khoảng niên hiệu Chánh Hòa (1111-1118) thời Bắc Tống, Sư từ tạ mọi sự ở đó, ra đường núi theo hướng Nam vân du. Bấy giờ, Trương Vô Tận đang ngụ ở kinh Nam, dùng đạo học tự sống, ít thấy suy hứa. Sư men thuyền con đến đó ra mắt, cùng nhau kịch liệt đàm nói về yếu chỉ của kinh Hoa Nghiêm rằng: “Với Hoa Nghiêm, cảnh giới hiện lượng, lý sự toàn chân, mới đầu không một mảy may gá pháp. Do đó tức một mà gồm cả muôn, rõ muôn mà một, một lại một, muôn lại muôn, rõ ràng chẳng cùng, tâm, Phật, chúng sinh cả ba vốn không sai biệt, co duỗi tự tại, vô ngại viên dung. Đó tuy là khuôn phép rốt cùng, nhưng trọn là không gió mà sóng dập nổi quanh”. Khi ấy Trương Vô Tận bất chợt xúc chạm vào giường, Sư bèn hỏi là: “Đến đây cùng với ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại là đồng hay khác?” Trương Vô Tận đáp: “Đồng vậy”. Sư bảo: “Tạm bị chìm đắm giao thiệp”. Trương Vô Tận tỏ vẻ lấy làm giận. Sư bảo: “Há chẳng thấy Vân Môn nói: “Núi sông đại địa không mảy may, quá hoạn còn là chuyển câu. Ngay như được chẳng thấy một sắc mới là một nửa nâng dắt. Lại phải biết có hướng thượng nâng dắt toàn bộ thời tiết. Kia, như Đức Sơn, Lâm Tế há chẳng nâng dắt toàn bộ ư?” Trương Vô Tận mới gật đầu vâng chịu. Qua ngày sau, lại nêu cử về Sự pháp giới và Lý pháp giới cho đến Lý Sư vô ngại pháp giới, Sư mới hỏi: “Đây có thể nói Thiền ư?” Trương Vô Tận đáp: “Chánh khéo nói Thiền vậy”. Sư cười bảo: “Chẳng vậy, chánh phải ở trong lượng pháp giới, bởi lượng pháp giới chưa diệt. Nếu đến sự sự vô ngại pháp giới thì lượng pháp giới diệt, mới khéo nói Thiền. Thế nào là Phật tức chuồng phẩn khô, thế nào là Phật tức ba cân gai? Cho nên chân tịnh có lời kệ rằng: “Sự sự vô ngại, Như ý tự tại, tay nắm đầu heo miệng tụng Tịnh giới, rảo ra phòng dâm chưa vào quán rượu, đầu đường ngã tư mở bày đãy vải”. Trương Vô Tận nói: “Luận tốt lành thay! Đâu để được nghe ư?” Từ đó, chuyên lấy lễ tôn xưng Sư làm thầy, lưu giữ mời Sư dừng ở tại Bích nham.

Sau đó, Sư lại chuyển dời đến ở Đạo lâm, xu mật Đặng Công Tử thường tấu trình ban tặng pháp phục sắc tía cho Sư và phong tặng Sư hiệu. Lại có chiếu ban thỉnh mời Sư đến ở Tương sơn - Kim lăng, các học giả đua nhau kéo đến không đất dung thân. Lại có sắc ban bổ nhậm Thiên ninh, Vạn thọ. Nhà vua thỉnh mời rất mến quý đượm nhuần. Đến đầu niên hiệu Kiến Viêm (1127) thời Nam Tống, Sư lại chuyển dời đến ở Kim sơn. Vừa xa giá đến Duy dương, vào phong sắc Thiền sư Viên Ngộ cải đổi Vân cư. Lâu sau, Sư lại nhận lãnh Chiêu giác. Có vị Tăng hỏi: “Vân Môn nói về núi Tu-di, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Suy chẳng hướng tới trước, ước chẳng thối lui sau”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ lại có qua không?” Sư đáp: “Ngồi ngay đầu lưỡi”. Lại hỏi: “Pháp không có khởi, gá cảnh mới sinh”. Và đưa tọa cụ lên, bảo: “Cái này là cảnh, cái nào là pháp?” Sư đáp: “Tức bị xà-lê đoạt ngay cái chỏ”. Lại hỏi: “Người xưa nói: “Lang lật vát ngang chẳng nhìn người, thẳng vào ngàn núi muôn núi đi. Chưa xét rõ trong nào là nơi trú xứ của kia?” Sư đáp: “Rắn mình dây buộc chân đường trải nhiễu quanh thân”. Lại nói: “Sáng nhìn mây từng mảnh, chiều nghe nước róc rách”. Sư bảo: “Tức phải cắt đứt mới được”. Lại nói: “Hồi nãy chẳng phải mộng, thật cái đến Lô Sơn”. Sư bảo: “Dáng mắt cao”. Lại hỏi: “Vượn ôm con về sau núi xanh, chim ngậm hoa rơi trước hang biếc, đó là nơi thời xưa Thái tử an thân lập mạng. Vậy thế nào là cảnh Đạo lâm?” Sư đáp: “Cửa chùa mở cao Động đình trống rỗng, chân điện kéo vào hồ cát đỏ”. Lại hỏi: “Thế nào là người trong cảnh?” Sư đáp: “Tăng bảo mỗi người là châu ngọc biển xanh”. Lại hỏi: “Đó là Đổ công bộ đến cùng, làm gì sống là Hòa thượng đến cùng?” Sư đáp: “Hãy chớ nói loạn”. Lại hỏi: “Thế nào là đoạt người, không đoạt cảnh?” Sư đáp: “Sơn Tăng có mắt chẳng từng thấy”. Lại hỏi: “Thế nào là đoạt cảnh, không đoạt người?” Sư đáp: “Xà-lê hỏi được tự nhiên gần”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh đều đoạt?” Sư đáp: “Thâu gom”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh đều chẳng đoạt?” Sư đáp: “Buông thả”. Lại hỏi: “Câu có câu không, như dây leo tựa cây, thế nào là được thấu thoát?” Sư đáp: “Cậy kiếm thiên trường bức người lạnh”. Lại hỏi: “Chỉ như cây ngã dây leo khô, Quy sơn vì gì cười lớn ha ha?” Sư đáp: “Mến kia đến cùng, dính kia đến cùng”. Lại hỏi: “Bỗng nhiên bị người học xốc ngã thiền sàn, bẻ gãy cây gậy chống, lại làm cái gì kỹ lưỡng?” Sư đáp: “Cũng là sau khi giặc chạy qua mới trương cung tên”. Lại hỏi: “Sáng rõ ràng, bày rành rành, vì gì càn khôn gom chẳng được?” Sư đáp: “Kim cang trong tay tám lăng gậy”. Lại hỏi: “Bỗng nhiên một tiếng gọi bèn xoay trở lại ngay được sống không?” Sư đáp: “Thu Tử, Mục Liên còn không biết làm sao?” Lại hỏi: “Chẳng rơi lạc chiếu, chẳng rơi lạc dụng, thương lượng như thế nào?” Sư đáp: “Buông xuống đầu mây”. Lại hỏi: “Bỗng lúc gặp người trong đó lại như thế nào?” Sư đáp: “Cưỡi điện Phật ra cửa núi”. Lại hỏi: “Muôn tượng chẳng lại, hắn riêng nói, dạy ai vẫy tay lên núi cao?” Sư đáp: “Đặt xuống danh ngôn”.

Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thông thân là mắt thấy chẳng kịp, thông thân là tai nghe chẳng suốt, thông thân là miệng nói chẳng nhằm, thông thân là tâm soi chẳng ra. Ngay như hết cả đại địa rõ được không mảy may thấu lọt, còn ở nửa đường, cứ khiến nâng dứt toàn bộ. Hãy nói thế nào là Triển diễn? Nhật nguyệt trong vức treo ngang dọc, một khoảng trời tạnh xuân muôn xưa”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đầu núi vẫy sóng, đáy giếng tung bụi, mắt nghe tợ sấm sét chấn động, tai nhìn như dàn trải gấm lụa, ba trăm sáu mươi cốt tiết, mỗi mỗi hiện vô biên diệu thân, tám vạn bốn ngàn mảy lông mỗi buổi rõ bày bảo vương sát hải. Chẳng là thần thông diệu dụng, cũng chẳng là pháp nhĩ như thị, nếu hay ngàn mắt chóng mở, thật là mười phương tuyệt dứt. Vả lại, một câu siêu nhiên riêng thoát làm sao sống? Nói, thử ngọc phải qua lửa, tìm châu chẳng tìm bùn”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Xưa nay không hình, nào lại có môi mép, đặt đất rộng xưng dương, khen kia nói đạo lý. Hãy nói kia là ai?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trước mười lăm ngày cả ngàn con trâu kéo chẳng lui, sau mười lăm ngày, chim cốt tài giỏi đuổi chẳng kịp. Chánh ngay trong mười lăm ngày, trời bình đất yên, đồng sáng đồng tối, Đại thiên sa giới chẳng lìa khỏi đương xứ. Có thể ngậm nhả mười hư, tiến tới một bước siêu việt chẳng thể nói nước biển thơm, lùi một bước dứt ngay ngàn trùng muôn dặm mây trắng, chẳng tiến chẳng lùi chẳng nói Xà-lê, Lão Tăng cũng không nơi mở miệng”. Sư nâng cây phất trần lên, tiếp bảo: “Chánh ngay lúc này thì thế nào? Có lúc nắm tại trên ngàn ngọn núi, đoạt dứt mây thu chẳng phóng cao”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mười phương đồng tụ hội, xưa nay thân chẳng mê, mỗi mỗi học vô vi, trên đỉnh dùng kềm dùi. Đây là trường truyển chọn Phật, sâu rộng chớ thể lường, Tâm không đỗ đạt về, kiếm bén chẳng như dùi, lười cư sĩ Bàng chống, miệng trời Phạm Thiên ngậm bốn biển. Có lúc đem một cành cỏ làm thân vàng ròng trượng sáu, có lúc đem thân vàng ròng trượng sáu làm một cành cỏ. Rất là kỳ đặc. Tuy là như vậy, cốt yếu lại phải chớ động nhằm cửa hướng thượng. Vả lại, thế nào là cửa hướng thượng? Đúc ấn đắp đàn cao”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Câu có câu không vượt tông vượt cách, như dây leo tựa cây núi bạc vách sắt, cho đến lúc cây ngã, dây leo khô, ít nhiều người mất ngay lỗ mũi. Ngay như gom nhặt được lại đã là ngàn dặm muôn dặm, chỉ như lúc chưa có nghĩ tin tức gì. Thế nào? Có thấu được chăng? Gió ấm chim kêu vỡ vụn, mặt nhật lên cao hoa cạnh đậm”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Câu thứ nhất cử tiến được Tổ sư xin mạng, câu thứ hai cử tiến được người trời trông nhìn rơi, câu thứ ba cử tiến được miệng hổ cắn ngang thân. Chẳng là theo đường giữ vết, cũng chẳng phải đổi vết dời đường. Thấu được thì sáu tay ba đầu, Chưa thấu cũng là nơi nhân gian và trên trời. Vả lại, ngoài ba câu ấy, một câu làm sao sống? Nói. Bờ sống chỉ ở trên ty luân, trăng sáng thuyền con trôi ngũ hổ”.

Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Một lời chấm dứt, ngàn Thánh mất tiếng, một kiếm đương đầu, phanh thây muôn dặm. Do đó nói, có lúc câu đến, ý chẳng đến, có lúc ý đến câu chẳng đến. Câu hay cắt ý, ý hay cắt câu, ý câu giao nhau, lỗ mũi Nạp Tăng. Nếu hay nghĩ gì chuyển đi thì trời xanh cũng phải ăn gậy. Hãy nói nhờ cái gì có thể xót thương vô hạng với người đùa sóng? Rốt cùng lại rơi lạc chết trong sóng”. Có lúc Sư lại chỉ dạy đại chúng: “Đầu vực ngàn nhận buông tay, cần phải người đó, cung nỏ ngàn cân phát có đâu ví đàn chuột, Vân Môn mục châu ngay mặt ngã qua, Đức Sơn Lâm Tế cuồng dối xóm làng. Ngoài ra, lập cảnh lập cơ làm ổ làm hang, nên phải diệt chủng tộc người Hồ. Vả lại, một câu riêng thoát làm sao sống? Nói. Muôn duyên biến đổi lẫn lộn nhàn sự. Phòng núi tháng năm lạnh tợ băng”.

Đến tháng tám năm Thiệu Hưng thứ năm (1135) thời Nam Tống, Sư hiện tướng cảm mắc chút bệnh, ngồi kiết già viết kệ tụng lưu lại cho đại chúng xong, ném bút mà thị tịch. Sau khi trà tỳ, chiếc lưỡi và răng không hoại rã, có vô số xá-lợi năm sắc, dựng tháp an táng bên cạnh chùa Chiêu giác, truy phong Sư thụy hiệu là “Chân giác Thiền sư”.

2. Thiền sư Tuệ Cần ở Thái bình.

Thiền sư Tuệ Cần - Phật Giám ở Thái bình tại Thư châu, vốn người dòng họ Uông ở Bản quận. Vừa mới độ tuổi búi tóc, Sư đã rộng học kinh giáo viên thâm, qua khảo xét khả năng tập học mà được độ. Từng do duy chỉ một việc đây thật. Ngoài ra, hai chẳng phải vị Phật, mà có sự tỉnh ngộ. Sư mới vân du tham phỏng khắp các bậc danh túc, qua lại nơi cửa Ngũ tổ có mấy năm, tức giận Thiền sư Diễn chẳng vì ấn chứng. Sư cùng Thiền sư Viên Ngộ cùng bàn tính tiếp nối bỏ đi. Đến lúc Thiền sư Viên Ngộ trở về lại Ngũ tổ, mới chứng ngộ thấu triệt, mà Sư bỗng có chí ý muốn đi nơi xa. Thiền sư Viên Ngộ gắng khuyên Sư dừng lại, nên nói là: “Tôi cách biệt huynh mới hơn tháng nay, so với thời trước thấy như thế nào?” Sư đáp: “Điều tôi nghi là đây cũng toại tham đường”. Một ngày nọ, nghe Thiền sư Diễn nêu cử có vị Tăng hỏi Triệu Châu: “Thế nào là gia phong của Hòa thượng?” Triệu Châu đáp: “Lão Tăng lỗ tai bị điếc, nên hỏi lại nghe”. Vị Tăng ấy lại hỏi, Triệu Châu đáp: “Ông hỏi gia phong của Ta, tức Ta biết gia phong của ông rồi vậy”. Khi ấy, Sư rỗng toan điều nghi, mới nói: “Xin Hòa thượng chỉ dạy khuôn phép cùng cực”. Thiền sư Diễn bảo: “Sum-la và muôn tượng là điểm ẩn của một pháp”. Sư bày lễ bái. Thiền sư bảo Sư làm chủ bút mực. Về sau, sư cùng Thiền sư Viên Ngộ đàm nói câu thoại, tiếp theo nêu cử Đông tự hỏi Ngưỡng Sơn về nhân duyên Trấn hải minh châu. Đến nơi không còn lý có thể trình bày, Thiền sư Viên Ngộ trưng bảo: “Đã gọi là gom không được đợi dây xâu châu này, lại nói không lời có thể đáp, không lý có thể tỏ bày”. Sư bèn không thể đáp thêm điều gì nữa. Qua sáng hôm sau, Sư nói cùng Thiền sư Viên Ngộ: “Đông tự chỉ đòi một hạt châu, mà Ngưỡng Sơn nghiêng đổ ra từng giỏ”. Thiền sư Viên Ngộ rất chấp thuận đó, mới bảo Sư rằng: “Lão huynh lại nên thân gần lão Hòa thượng đi”. Một ngày nọ, Sư đến phương trượng, chưa kịp mở miệng nói, bị Thiền sư Diễn quát mắng, Ma-la mà rút lui, về liêu đóng cửa ngủ, Sư hận Thiền sư Diễn không thôi. Thiền sư Viên Ngộ đã kín biết việc ấy, đi đến gõ cửa. Sư hỏi: “Ai đó?” Thiền sư Viên Ngộ đáp: “Tôi!” Sư liền mở cửa. Thiền sư Viên Ngộ hỏi: “Ông thấy Lão Hòa thượng như thế nào?” Sư đáp: “Tôi vốn chẳng muốn đi, bị ông thôi thúc phiền lụy, nên tôi đến gặp bị Lão tài giỏi ấy mắng nhục”. Thiền sư Viên Ngộ cười lớn ha ha rồi bảo: “Ông nhớ được lời nói cuối cùng ngày trước không?” Sư nói: “Là nói cái gì?” Thiền sư Viên Ngộ nói: “Ông lại nói Đông tự chỉ đòi một hạt châu, mà Ngưỡng Sơn nghiêng đổ ra từng giỏ”. Ngay lời nói ấy, sư tỏ ngộ, Thiền sư Viên Ngộ bèn dẫn Sư đồng đến phương trượng. Thiền sư Diễn vừa mới trông thấy, vội bảo: “Huynh cần hãy vui mừng việc lớn đã hoàn tất rồi vậy”. Qua năm sau, bảo Sư làm đệ nhất tòa, gặp lúc Thiền sư Linh Nguyên ở Thái bình đi đến Hoàng long nên pháp tịch đó trống vắng, Thiền sư Linh Nguyên mới đề đạt Sư với Thư thú Tôn Đảnh Thần, Sư bèn có mạng lệnh bổ nhậm Thái bình, Thiền sư Diễn đem pháp y trao truyền cho Sư, Sư nhận bưng lấy mà nói với đại chúng: “Ngày xưa Đức Phật Thích-ca Văn đem pháp y ca sa dệt bằng vàng cao trượng sáu đắp cho thân Phật Di-lặc cao ngàn thước, thân Phật chẳng cao mà pháp y ca sa chẳng ngắn. Có hiểu chăng? Tức cùng dạng đây không khác vậy, từ đó Đạo pháp truyền bá khắp rộng ra”.

Đến đầu niên hiệu Chánh Hòa (1111) thời Bắc Tống, Sư có được sắc ban thỉnh mời đến ở Trí hải tại Đông đô. Đến năm Chánh Hòa thứ năm (1115) thời Bắc Tống, Sư xin trở về, lại được sắc chiếu mời đến ở Tương sơn. Xu mật Đặng Công Tử từng tấu trình truy tặng Sư huy hiệu. Thầm Phục Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Ăn chua biết chua, ăn mặn biết mặn”. Lại hỏi: “Lúc cung gãy tên hết thì như thế nào?” Sư đáp: “Một trường ma-la”. Lại hỏi: “Người chẳng cùng muôn pháp làm bạn là người gì?” Sư đáp: “Kéo phá lộ trụ”. Lại hỏi: “Lúc về quê hương mà không lối đi thì thế nào?” Sư đáp: “Vương Trình hữu hạn”. Lại hỏi: “Trước ba ba sau cũng ba ba làm sao sống?” Sư đáp: “Sáu lần sáu là ba mươi sáu”. Lại nói: “Nhân nghe Hòa thượng thân gần thấy gặp Ngũ tổ, có phải vậy chăng?” Sư đáp: “Trâu sắt cắn nát có vàng ròng”. Lại hỏi: “Nghĩ gì thì thân gần thấy Ngũ tổ vậy”. Sư đáp: “Ta cùng ngươi có lắm oán thù”. Lại hỏi: “Chỉ như Tổ sư Đạt-ma thấy vua Võ Đế (Tiêu diễn 502-550) thời Nam Lương, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Tiếng Hồ dễ rành, tiếng Hán khó rõ”. Lại nói: “Vì rất giá lạnh mờ tối qua sông”. Sư bảo: “Nhân gió gá tiện”. Lại hỏi: “Thế nào là khách trong chủ?” Sư đáp: “Tiến tới trước, lùi lui sau buồn chết người”. Lại hỏi: “Thế nào là chủ trong khách?” Sư đáp: “Lời chân thật biến thành lừa dối”. Lại hỏi: “Thế nào là khách trong khách?” Sư đáp: “Phu tử du hành ách tại trần”. Lại hỏi: “Thế nào là chủ trong chủ?” Sư đáp: “Trọn ngày đồng đi nhưng không phải bè bạn”. Lại hỏi: “Hướng thượng Tông thừa đã được Sư chỉ dạy, còn hướng thượng Tông thừa, việc ấy như thế nào?” Sư đáp: “Búa lớn bổ xong, tay bôi xoa”. Lại hỏi: “Với tức tâm tức Phật tức chẳng hỏi, còn phi tâm phi vật việc ấy thế nào?” Sư đáp: “Hôm qua đã có vị Tăng hỏi mà Lão Tăng chẳng đáp”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ cùng tức tâm tức Phật cách nhau bao nhiêu?” Sư đáp: “Gần thì ngàn dặm muôn dặm, xa thì chẳng cách mảy may”. Lại hỏi: “Bỗng bị người học cắt dứt hai đầu, về nhà ẩn dật, lại làm sao sống?” Sư bảo: “Nhà ông ở nơi nào?” Lại nói: “Trong Đại thiên sa giới, một cái thân tự do”. Sư bảo: “Chưa đến nhà ở lại nói”. Lại nói: “Người học về đến trong ấy ngay bị Đông Tây chẳng rành, Nam Bắc chẳng phân đi vậy”. Sư bảo: “Chưa là ngoài bản phận”.

Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chí đạo không khó, chỉ hiềm lựa chọn, hoa đào sắc hồng, hoa lý sắc trắng, ai nói dung thông chỉ một màu? Chim yến hót, chim oanh ca, ai bảo liên quan chỉ một tiếng? Chẳng thấu then cửa Tổ sư, không nhận núi sông làm mắt trong”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thường ngày mặt nhật trầm lắng phương Tây, thường ngày mặt nhật xuất hiện phương Đông. Nếu muốn học Bồ- đề”, Sư ném cây gậy xuống một cái, tiếp bảo: “Chỉ nhìn mô dạng đây, Ngũ tổ Chu Tường lên giảng đường, năm xưa thời ngay nay, lò hồng mảnh tuyết bay, ngày nay thời năm trước, Tào nga đọc bia đêm, một câu nhỏ cuối cùng, Phật nhãn chẳng thể nhìn. Sen trắng mọc trên đỉnh núi, mặt nhật nhiễu quanh Tu-di, chim mổ cây san hô, cá kình nuốt tê lìa nước, thái bình gia nghiệp hiện tại tại người tiếp nối dương kỳ”. Có lúc lên giảng đường, Sư giăng ngang cây gậy mà bảo: “Trước chiếu sau dụng”. Sư dựng đứng cây gậy rồi bảo: “Trước dụng sau chiếu”. Sư chuyển ngược cây gậy lại và bảo: “Chiếu dụng đồng thời”. Sư gõ cây gậy xuống một cái, bảo: “Chiếu dụng chẳng đồng thời. Các người bị miệng một cây gậy nuốt hết rồi vậy, trí đó các người không biết, nếu đến trong đó nói được một câu chuyển thân thì khỏi thấy một trường buồn bã. Còn như chưa được vậy thì ngày nay Lão Tăng mất lợi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mặt nhật gấp, vầng nguyệt nhanh, gấp gấp tỏa sáng mồng 10 tháng 07, không cùng Du tử chẳng về nhà, giả sử về chỉ đứng ở trước cửa. Nắm tay dẫn nó chẳng chịu vào, muôn dặm nhìn nhìn tấc cỏ không, hoa tàn rơi đất không người nhặt, một hồi mưa qua một hồi thấm ướt”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đức Thế Tôn có mật ngữ, Tôn giả Ca-diếp chẳng che giấu. Và Sư mới bảo: “Bình thường các người nói vàng nói đen, bình phẩm xưa nay, há chẳng phải là mật ngữ. Bình thường các người chẻ xoay cúi ngưỡng, nắm thìa nắm đũa chỉ vái muôn phước, là che giấu hay chẳng che giấu? Bỗng nhiên liếc đất đi cũng không thể biết. Cần muốn hiểu chăng? Đức Thế Tôn có mật ngữ mùa Đông đến lạnh ăn một trăm lẻ năm (105), Tôn giả Ca-diếp chẳng che giấu. Nước rỉ chẳng thông đã bày tang vật. Nạp Tăng lanh lợi như hiểu được, trên một lớp tuyết một lớp sương”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Việc mười lăm ngày trước trên gấm bày hoa, việc mười lăm ngày sau như biển nổi bọt bóng, còn ngay ngày mười lăm, tợ như kiếng một thước soi chiếu ảnh tượng cả ngàn dặm. Tuy là chân không tuyệt vết, kia làm sa Hải ấn phát sáng, mặc tình lộ trụ ấy nở hoa, nói gì mặt Phật đá xấu, cớ sao đến đầu sương đêm, trăng mặc tình rơi lạc trước khe”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “Có vị Tăng hỏi Triệu Châu: “Thế nào là nghĩa chẳng đổi dời?” Triệu Châu đưa tay làm thế dòng nước chảy, vị Tăng ấy bèn có sự tỉnh ngộ. Lại có vị Tăng hỏi Pháp nhãn: “Chẳng chấp lấy nơi tướng Như như bất động. Thế nào là chẳng chấp lấy tướng, thấy nơi Như như bất động?” Pháp nhãn đáp: “Ban ngày xuất hiện phương Đông, ban đêm rơi lại phương Tây”. Vị Tăng ấy cũng có sự tỉnh ngộ. Nếu cũng ở nơi đây thấy được, mới biết đạo xoay phong khí nép, núi xưa nay vẫn thường lắng, sông suối đua nhau rót đổ nguyên tự chẳng chảy đổ. Nếu như chưa được vậy, chẳng khỏi lại vì lắm lời. Trời xoay bên tả đất chuyển bên hữu, xưa đi nay lại trải qua biết bao nhiêu biến. Quạ vàng bay thỏ ngọc chạy, vừa mới ra cửa. Biển lại rơi lạc sau núi xanh, sông suối sóng xa tít, Hoài Tế gợn dằn dặt, thẳng vào biển xanh ngày đêm chảy”. Sư bèn cao tiếng bảo: “Chư Thiền Đức! Có thấy như như bất động chăng?” Ở trong thất, Sư dùng gỗ làm con xúc xắc sáu mặt, mỗi mặt đều họa viết chữ công. Có vị Tăng nào mới vào, Sư bèn ném đó và hỏi: “Hiểu chăng?” Vị Tăng ấy có phỏng nghĩ hay không phỏng nghĩ, Sư cũng đều liền đánh mà đuổi ra.

Đến ngày mồng 08 tháng 09 năm Chánh Hòa thứ 07 (1117) thời Bắc Tống, lên giảng đường, Sư bảo: “Tâm Ấn Tổ sư tượng trạng tợ cơ trâu sắt. Đi tức in dừng, dừng tức in phá. Ngay như chẳng đi chẳng dừng, cũng chưa là nơi giẫm trải của nạp Tăng. Hãy làm gì sống là nơi giẫm trải của nạp Tăng? Đợi đến trước sau tháng mười sẽ vì các người chú phá”. Qua ngày mồng 08 tháng 10, Sư tắm gội thay đổi y phục xong, ngồi kiết già viết vài bức thư tay giã biệt những người thân quen xưa trước. Xong, dừng bút, Sư bèn thị tịch. Trà tỳ rồi gom nhặt linh cốt, dựng tháp an táng tại bản sơn.