SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

7. Thiền sư Đức Quang ở Dục vương.

Thiền sư Đức Quang - Phật Chiếu ở Dục vương tại phủ Khánh nguyên, vốn người dòng họ Bành ở Lâm giang quân. Đến tuổi có chí tập học, Sư nương tựa theo Thiền sư Cát ở chùa Quang hóa tại Đông sơn thuộc Bản quận cầu xin xuống tóc xuất gia. Một ngày nọ vào thất, Thiền sư Cát hỏi: “Chẳng phải tâm chẳng phải Phật chẳng phải vật là gì?” Sư mịt mờ, bèn nghi ngờ trọn đêm không ngủ. Ngày hôm sau đến nơi phương trượng, Sư thỉnh hỏi: “Hôm qua được Hòa thượng nhủ lòng hỏi: “Đã chẳng phải tâm lại chẳng phải Phật, lại cũng chẳng phải vật, rốt cùng là gì?” Mong Hòa thượng từ bi chỉ dạy”. Thiền sư Cát tỏ vẻ ra oai hét một tiếng, bảo: “Sa-di này lại cần ta cho ngươi xuống một cước chú ư?” Bèn cầm cây gậy đánh ngay cột sống sư và đuổi ra. Khi ấy, Sư có chút tỉnh ngộ. Sau đó, Sư đến bái yết Thiền sư Quả ở Nguyệt am, Thiền sư Hoa ở Ứng am, Thiền sư Chân ở Bách Trượng, nhưng trọn chẳng tự chấp thuận. Vừa lúc Thiền sư Đại Tuệ đến lãnh nhận Dục Vương. Các bậc anh tài khắp bốn biển đều đua nhau nhóm tụ, Sư cũng tùy theo đó. Một ngày nọ trong thất, Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Nếu gọi cái lược tre thì xúc phạm, chẳng gọi cái lược tre thì trái ngược, không được mở lời, không được im lặng”. Sư định trả lời. Thiền sư Đại Tuệ bèn đánh, bỗng nhiên Sư đại ngộ, mọi sở đắc từ trước đều như ngói vỡ băng tan.

Đến lúc ra hoằng hóa, mới đầu Sư ở Quang Hiếu tại Đài châu. Có vị Tăng hỏi: “Mênh mông trong trần làm sao biện rành chủ”. Trên đảnh cân phong tim tháp nhọn”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lâm Tế ba lần phải chịu ăn gậy đau đớn, Đại Ngu mở lời bèn biết lối trở về, Hưng Hóa ở ngay đầu gậy của Đại Giác tỏ rõ được ý chỉ của Hoàng Nghiệt. Nếu làm cây gậy mà hiểu thì vào địa ngục nhanh như tên bắn, nếu chẳng làm cây gậy mà hiểu thì vào địa ngục cũng nhanh như tên bắn. Trong chúng thương lượng nói hết, từng mảnh lòng son, ân lớn khó đáp, tất cả là thức tình bói thường, chưa ra khỏi ấm giới. Hãy như Lâm Tế tỏ ngộ đi, là được sức của Hoàng Nghiệt là được sức của Đại ngu. Nếu cũng thấy được, thì hứa cho trên cửa đánh ông có mắt chánh, sau khuỷu tay có phù linh. Còn nếu chưa như vậy, Hồng Phước lại vì các ông thông báo cái tin tức. Đại trượng phu khí vũ xung ngưu đấu, một đạp cửa lớn hai cánh mở”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Bảy tay tám chân, ba đầu hai mặt, tai nghe không được, mắt nhìn không thấy, khổ vui thuận nghịch đánh thành một mảnh, hãy nói là gì? Đi đường gặp rắn chết chớ đánh giết, giỏ con không đáy đựng đầy đem về”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nghe tiếng ngộ đạo rơi hai lạc ba, thấy sắc minh tâm sai bảy nhầm tám. Một lối cơ sống còn tại nửa đường. Hãy nói đến vòng Kim cang nuốt bông cỏ gai thóc là người gì? Mặc áo choàng nghiêng đứng ngoài ngàn núi, dẫn nước lan tràn trước Ngũ hồ”.

Ngày Sư ở tại Linh ẩn, Hiếu Tông Hoàng đế (Triệu Thận 1163- 1190) thời Nam Tống từng ban chiếu thỉnh mời Sư đến hỏi đạo, lưu giữ ở lại tại Nội quán đường, cơ duyên đối tấu, có ghi rõ ở Bản lục. Về sau, Sư thị tịch, dựng tháp an táng toàn thân tại am phía Đông Mậu phong.

8. Thiền sư Tông Diễn ở Hoa tạng.

Thiền sư Tông Diễn - Độn Am ở Hoa tạng tại Thường châu, vốn người dòng họ Trịnh ở Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy và bảo: “Biết được cái ấy thì việc tham học trong một đời hoàn tất. Người xưa nghĩ gì nói”. Còn Hoa tạng thì không như vậy. Biết được cái ấy lại phải mua giày cỏ đi chân. Vì sao? Đến hết đất Giang ngô, bờ sườn hiểm trở vượt nhiều núi”. Nhân đầu tháng chạp, lên giảng đường Sư bảo: “Nhất cửu và Nhị cửu gặp nhau chẳng ra tay. Thế gian và xuất thế gian không thừa cũng không thiếu”. Sư bèn đưa nắm tay ra và bảo: “Hoa tạng không thể tiếc tánh mạng, vì các người mà ra tay vậy. Ba đấm thẳng mặt, một tay lăn má, nạp Tăng lanh lợi tự biết vết đau. Vả lại, một câu chuyển thân lại làm sao sống? Nói. Tuần Đường uống trà đi”. Lại có lúc lên giảng đường, nêu cử: Hòa thượng Nam Tuyền nói: “Từ mười tám tuổi trở lên, ta bèn biết làm kế sống”. Hòa thượng Triệu Châu nói: “Từ mười tám trở lên ta bèn biết phá nát vườn nhà”. Xong, Sư bảo: “Nam Tuyền và Triệu Châu cũng là sáu đường vác bảng chỉ thấy một bên. Hoa tạng cũng không kế sống đáng làm, cũng không vườn nhà đáng phá, gặp người bất chợt đưa ra nắm tay già. Cần muốn thấy ngay đó bèn đến. Hãy nói sau khi đến thì thế nào? Ba mươi sáu ngọn núi nhìn chẳng đủ, tức lại đất bằng ngã cưỡi lừa”.

9. Thiền sư Tịnh Toàn ở Thiên đồng.

Thiền sư Tịnh Toàn - Vô Dụng ở Thiên đồng tại phủ Khánh nguyên, vốn người dòng họ Ông ở Việt châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Học Phật ngưng lời chân chẳng lập, tham thiền phần trái với đạo, quên cơ quên cảnh chóng xoay đầu, không đất không dùi chuyển bước về. Phật chẳng phải tâm cũng chẳng phải trông nhìn thể, nhận lấy hết tuyệt nơi nương tựa, muôn xưa đầm biếc trăng giữa trời, vài ba phen mò lặn mới nên biết”. Lại có lúc lên giảng đường, ngưng giây lát. Sự gọi đại chúng và bảo: “Lại có biết chăng?” Sư lại bảo: “Bại khuyết không ít”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “Trường Sa chỉ dạy đại chúng: “Người ngồi nơi đầu sào trăm thước, tuy vào được nhưng chưa phải là chân. Đầu sào trăm thước phải tiến thêm bước, mười phương thế giới hiện toàn thân. Với Bảo Ninh thì không như vậy. Cần thấy gì ở Trường Sa lại lùi một bước. Rốt cùng thì thế nào? Kéo cốt rửa ruột lại chỉnh đốn, thông thân là mắt lại phải tham”. Sư đến Linh ẩn, đại chúng thỉnh mời lên giảng đường, Sư bảo: “Chánh phái Linh sơn, bậc Đạt giả còn mê lầm, sáng lại tối lại ai sẽ biện rành đích xác? Cả hai đều gom cả hai đều buông. Người nào biện rõ đầu mối? Ngay như ngàn Thánh xuất hiện lại nơi đời, cũng chỉ có phần cứng lưỡi. Cớ sao người về nước lớn mới là quý? Nước đến Tiêu tương mới là trong?” Sư lại bảo: “Vừa rồi, Hòa thượng Tùng Nguyên nêu cử câu thoại cái lược tre, khiến Thiên Đồng nhận chịu bại khuyết. Các người cần biết chăng? Nên nghe lấy một bài tụng: Lược tre sơn đen kéo dậy, sấm nổ chẳng kịp bịt tai, Đức Sơn, Lâm tế mịt mờ, không rõ làm sao cắm mỏ”. Thiền sư Đại Tuệ từng nêu cử Linh vân tỏ ngộ hoa đào mà hỏi Sư. Sư đáp: “Linh vân một khi đã thấy hai vết lông mày giăng ngang, dẫn được ngư ông tìm kế sống tốt lành, sóng trắng lúc nổi ném một cần câu. Mặc bảo cho cá, ba ba đua nhau tranh lấy. Sư lại tự tán thán rằng: “Thìa khêu chẳng dậy gã trong thôn, văn mực trong ngực không một chấm, từng nắm hư không đầy ra cốt, tiếng xấu đẩy được khắp sông hồ”. Về sau, Sư thị tịch, dựng tháp an táng tại Bản sơn.

10. Thiền sư Pháp Bảo ở Đại quy.

Thiền sư Pháp Bảo ở Đại quy, vốn người ở Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Gọi làm lược tre thì xúc phạm, không gọi làm lược tre thì trái ngược. Phải là sư tử cắn người. Chớ nêu cử Hàn Lô đuổi quỷ. A ha ha, hiểu hay chẳng hiểu. Dưới cân Kỳ-xà-quật sắt côn lôn, nắm được đãy vải minh châu hám”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngàn thứ lời muôn thứ dụ, chỉ cần dạy ông sớm về đi, đêm lại một mảnh mây đen mọc, chớ bảo nhầm ngay đường trước núi. Ôi!”

11. Thiền sư Đàm Ý ở Ngọc tuyền.

Thiền sư Đàm Ý ở Ngọc tuyền tại Phước châu, vốn người dòng họ Lâm ở Bản quận. Qua thời gian lâu nương tựa nơi Thiền sư Viên Ngộ, Sư tự cho là chẳng nghi ngờ, khoảng đầu niên hiệu Thiệu Hưng (1131) thời Nam Tống, ra ở Hưng hóa, Tường vân, pháp tịch rất hưng thạnh đại chúng đông nhiều. Bấy giờ Thiền sư Đại Tuệ vào đất Mân, biết chỗ thấy của Sư chưa chắc thật, mới gởi thư gọi Sư đến, Sư vẫn chậm rãi chần chừ, nhân lúc tiểu tham, Thiền sư Đại Tuệ thống thiết chỉ trích Sư, niêm bảng bố cáo cùng bốn chúng. Bất đắc dĩ, Sư đành phải phá hạ mà đến bái yết, Thiền sư Đại Tuệ hỏi vặn sở chứng của Sư, rồi bèn bảo: “Ông nghĩ gì đến kiến giải ấy mà dám nối dõi dòng pháp của Lão nhân Viên Ngộ ư?” Sư lui ở trong viện thân gần đó. Một ngày nọ vào thất, Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ta cần cái chẳng hiểu thiền đến tận cùng làm Quốc sư”. Sư đáp: “Tôi làm Quốc sư được vậy”. Thiền sư Đại Tuệ quát mắng xua đuổi ra. Cư Vô Hà nói cùng Sư rằng: “Nơi ngộ của Hương Nghiêm chẳng ở bên viên sỏi đánh tre. Chỗ sắc của câu chi chẳng ở trên đầu ngón tay”. Sư mới chóng tỏ rõ.

Sau ra ở Ngọc tuyền, Sư vì Thiền sư Đại Tuệ niêm hương tiếp nối Tỉnh Tuệ ở Tiểu khê, Thiền sư Đại Tuệ lên pháp tòa nêu cử: “Một ngày nọ, Vân Môn nắm cây gậy chỉ dạy đại chúng: “Phàm phu thật gọi đó là có, hàng Nhị thừa phân chiếc gọi đó là không, hàng Duyên giác gọi đó là Huyễn có, hàng Bồ-tát cho là Đương thể tức không. Với nạp Tăng thấy cây gậy chỉ gọi là cây gậy. Đi chỉ đi, ngồi chỉ ngồi, tất cả chẳng được động nhằm”. Rồi, Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ta chẳng phải là Lão nhân Vân Môn đem hư không vạch mổ đến khốn cùng”. Chợt nắm cây gậy, tiếp bảo: “Cây gậy chẳng thuộc có, chẳng thuộc không, chẳng thuộc huyễn, chẳng thuộc tức không”. Rồi gõ cây gậy một cái, tiếp bảo: “Các hàng phàm phu, Nhị thừa, Duyên giác, Bồ-tát đều hướng đến trong đó, mỗi mỗi tùy theo căn tánh thảy đều được thọ dụng. Chỉ có nạp Tăng với phần trên làm hại làm oán, cần đi không được đi, cần ngồi không được ngồi, tiến tới một bước thì bị cây gậy làm mê ngay đầu đường, thụt lùi một bước thì bị cây gậy xỏ xuyên ngay lỗ mũi. Tức nay chớ có chẳng cam đến tận cùng chăng? Thử ra cùng cây gậy trông xem? Nếu không thì năm sau sẽ có rễ mới vậy, não loạn gió xuân rốt cùng chưa ngưng nghĩ. Chánh lúc nghĩ gì hợp làm gì sống?” Rồi xuống khỏi tòa, phiền Ngọc Tuyền vì chúng nắm ra. Sư lên tòa, thuật bày cảm tạ xong, bèn nêu cử câu thoại trước rằng: “Vừa rồi Hòa thượng Đường Đầu nghĩ gì bài phán, rất tợ cá mệt nhọc dừng nghỉ trên rong rêu, chim bệnh hoạn đậu trên cành lau. Nếu là Ngọc Tuyền thì không như vậy”. Sư nắm cây gậy, tiếp bảo: “Cây gậy hay có, hay không, hay chuyển, hay tức không. Với các hàng phàm phu, Nhị thừa, Duyên giác, Bồ-tát “Sư gõ cây gậy một cái, tiếp bảo: “Hướng đến trong đó trăm thứ tạp toái, chỉ có phần trên của nạp Tăng, như rồng được nước, tợ hổ cậy núi, cần đi thì đi, cần ngồi thì ngồi, tiến một bước thì đất trời chấn động, lùi một bước thì cỏ rạp gió đi. Hãy nói một câu không tiến không lùi làm sao sống? Nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Nhãn rỗi thì nắm quyển kinh tựa đứng cây tùng, cười hỏi khách từ nơi nào lại”.

12. Thiền sư Ngộ Bản ở Tiến phước.

Thiền sư Ngộ Bản ở Tiến phước tại Nhiêu châu, vốn người xứ Giang châu. Từ Vân môn - Giang tây, Sư dự tham theo hầu Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo đến Tiểu cốc - Tuyền nam, bấy giờ các hàng tuấn kiệt anh tài nhóm tập thọ học được ấn khả đông nhiều, Sư riêng tự cho là Thiền sư Đại Tuệ bỏ rơi mình, nên trong ý muốn ra đi. Thiền sư Đại Tuệ biết tâm niệm đó nên nói cùng Sư rằng: “Ông chỉ nên chuyên ý tham cứu, nếu có sở đắc, không đợi mở miệng, tôi đây đã biết vậy”. Thế rồi, có người nghe Sư vào thất, nên bảo cùng sư rằng: “Vốn làm Thị giả tham thiền đã nhiều năm, ngày lại qua ngày chỉ nói được cái không hiểu”. Sư bèn mắng đó rằng: “Quỷ con này, lúc ngươi chưa sinh, Ta đã ba phen rút nanh trong miếu Hoắc sơn rồi, khéo dạy ngươi biết”. Từ đó, chí khí Sư càng bén nhọn, dùng câu thoại con chó không Phật tánh và chữ “không” mà nhấc xốc. Một đêm nọ, sắp điểm trống canh ba, đang tựa nơi cột trụ chánh điện ngủ gật, bỗng nhiên chữ “không” lưu xuất nơi môi mép, bất chợt Sư chóng tỏ ngộ. Ba ngày sau, Thiền sư Đại Tuệ từ Thành đô trở về, Sư thẳng đến phương trượng, vừa bước chân vào ngạch cửa chưa kịp mở miệng, Thiền sư Đại Tuệ liền bảo: “Bản râu chòm hồi ấy mới là thấu triệt đầu vậy”.

Ở lâu sau, lên giảng đường, Sư bảo: “Người cao bái Thích-ca chẳng bái Di-lặc, đáng cho ba mươi gậy. Tại sao? Vì kẻ ấy chỉ biết bước lên cao, chẳng biết từ không trung buông xuống, kẻ nhà Đông kéo cày nhà Tây kéo bừa cũng đáng cho ba mươi gậy. Tại sao? Vì kẻ ấy chỉ biết từ không trung buông xuống chẳng biết nước bước lên cao. Sơn Tăng nghĩ gì? Nói. Lại có quá không? Trong chúng chớ có người kiểm điểm ra chăng? Nếu kiểm điểm ra được, thì tại bờ phía Nam Tu-di cùng đi tay chung đi. Nếu kiểm điểm không ra, thì chim chá cô già trong đãy vải tuy sống cũng như chết”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đức Thích-ca đóng thất ở Ma-kiệt-đà, Cư sĩ Duy-ma ngậm miệng ở Ty-da- ly. Tôn giả Tu Bồ-đề đề xướng vô thuyết mà hiển bày đạo, trời Thích phạm tuyệt thấy nghe mà mưa hoa. Đại chúng, một đội ấy tức không kẻ than thở, không đầu mối đem ruộng vườn đất riêng của cha ông kết làm khế ước, mỗi mỗi y cứ bốn góc đến phần ranh giới vuông tròn dài ngắn đồng một lúc hoa đánh xong, cũng đặt để khiến con cháu đời sau hơn ngàn năm trên không mảnh ngói che đầu, dưới không chỗ đất cắm dùi. Bấy giờ nếu Bắc sơn thấy được thì đầu ngã tư đường đào một cái hố sâu không đáy đồng một lúc chôn lấp ngay, khỏi bị vội cùng độn đặt. Cớ sao như vậy? Há không thấy nói nhà giàu sinh con hiếu, nước mạnh có mưu thần”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Càn-thác-bà vương từng tấu nhạc, núi sông đại địa đều nhảy múa, sao như lão Vân Môn què chân, giải đạo ngày hai mươi lăm tháng chạp. Ngày nay Bắc sơn có điều vin điều, không điều vin theo lệ, cũng cần ứng với thời tiết”. Chợt nhiên Sư nắm cây gậy đè ngang trên đầu gối, làm thế như đang đánh đàn cầm và bảo: “Lại có người nào nghe đàn tiếng thường chăng?” Ngưng giây lát, Sư lại bảo: “Ngay như tiện làm phụng hoàng hót, rốt cùng có ai biết chỉ pháp?” Xong, Sư gõ xuống một cái và xuống khỏi tòa.

13. Thiền sư Tuân Phác ở Dục vương.

Thiền sư Tuân Phác - Đại Viên ở Dục vương tại phủ Khánh nguyên, vốn người xứ Phước châu. Từ thuở nhỏ, Sư cùng Thiền sư Đàm Ý ở Ngọc tuyền đồng đến tham hỏi Đạo nơi Thiền sư Viên Ngộ qua vài năm. Sau đó trở về quê hương giúp cho Thiền sư Đàm Ý đến ở Tường Vân tại Bồ điền. Năm Giáp dần (1134) thuộc niên hiệu Thiệu Hưng thời Nam Tống (1131-1163), Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo đến ở Dương tự, Sư sang tham hỏi. Lần lượt vào thất, Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Câu thoại Tam Thánh và Hưng Hóa ra và không ra, vì người và không vì người. Ông nói hai lão tài giỏi ấy lại có nơi xuất thân không?” Sư đấm một đấm trên đầu gối Thiền sư Đại Tuệ. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Chỉ một đấm của ông vì Tam Thánh ra hơi hay vì Hưng Hóa ra hơi? Nói nhanh, nói nhanh”. Sư định bàn nói. Thiền sư Đại Tuệ bèn đánh và bảo: “Thứ nhất là ông không được vọng rõ một gậy ấy”. Lần sau trong thất, nhân Thiền sư Đại Tuệ hỏi một vị Tăng khác rằng: “Đức Sơn thấy vị Tăng nào vào cửa bèn đánh, Lâm Tế thấy vị Tăng nào vào cửa bèn hét, Tuyết Phong thấy vị Tăng nào vào cửa bèn nói là gì? Mục Châu thấy vị Tăng nào vào cửa liền bảo hiện thành Công án, tha cho người ba mươi gậy. Ông thử nói bốn Lão tài giỏi ấy có nơi vì người hay không?” Vị Tăng ấy đáp: “Có”. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Tráp tâu”. Vị Tăng ấy định bàn nói. Thiền sư Đại Tuệ bèn hét, nghe thế, Sư bèn lãnh hội vi chỉ. Thiền sư Đại Tuệ vui vẻ hứa khả cho.

14. Thiền sư Tổ Nguyên ở Năng nhân.

Thiền sư Tổ Nguyên - Khô Mộc ở Năng nhân - Nhạn sơn tại Ôn châu, vốn người dòng họ Lâm ở Thất mân. Mới đầu, Sư đến bái yết Thiền sư Tuyết Phong, tiếp theo đến nương tựa Thiền sư Tài - Phật Tâm và đều đã khế cơ, kịp đến lúc Sư đến nương tựa Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo đang ở tại am Vân môn. Nhân ban đêm tỉnh tọa, trông thấy vị Tăng khơi đèn, Sư mới suốt chứng, bèn có làm kệ tụng rằng: “Khơi dậy đèn lại là lửa, nhiều kiếp vô minh chiếu phá, về nhà khua thấy Thánh Tăng, hầu như ngay mặt đạp qua. Chẳng đạp qua là gì, mười lăm năm trước kỳ đặc, y như trước chỉ là cái ấy”. Thiền sư Đại Tuệ cũng dùng kệ tụng để tặng Sư rằng: “Đầu vực muôn nhận buông thả thân. Dậy lại như cũ tức kinh hoàng. Đói ăn khát uống đều vô sự, nào luận người xưa chẳng người xưa”.

Đến mùa xuân năm Ất tỵ thuộc niên hiệu Thiên Hưng (1131- 1163) thời Nam Tống (1), Sư ra ở Năng nhân. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nói có Phật chẳng được ở, đạp nhằm dùi cân cứng tợ sắt. Nói không có Phật gấp chạy qua, dưới chân cỏ dây ba thước, ngoài ba ngàn dặm gặp người không được nhầm cử. Bắc đẩu theo đỉnh Tu Di, nghĩ gì thì chẳng đi vậy. Đầu gậy khêu nhật nguyệt, hái hoa dương, hái hoa dương, tròng trong mắt người mang giày dệt”. Xong, Sư gõ cây gậy cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khô mộc - Nhạn sơn thật đầu Thiền, chẳng ở bên ngữ cú vót mới, trái tay bỗng nhiên mò nhằm được, Kình lớn nuốt trăng sáng ngập trời”.

15. Thiền sư Liễu Tánh ở Linh nham.

Thiền sư Liễu Tánh - Đông Am ở Linh Nham tại Châu Châu: Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khám phá xong vậy, buông qua một trứ là nạp Tăng phá rách giày cỏ, hiện tướng Tu-la làm người nữ kính bái, là Tinh nụy Dã hồ. Đánh tướng vòng tròn giữa hư không bên trong chấm một chấm, là trẻ con kỹ lưỡng. Lăn má xua tay phẩy áo bèn đi, chánh là nghiệp thức mênh mang không nói có thể y cử. Ngay như hướng đến đậu đen từ lúc chưa sinh trở về trước một lúc ngồi dứt, chưa có phần ăn gậy của Linh nham. Dám hỏi cùng Đại chúng: Làm người Tiết văn ở nơi nào, lại cùng ủy thác chăng? Từ khi sắc xuân lại Tung thiếu, ba mươi sáu ngọn núi xanh đến nay”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một cành lau trên đầu sông Dương liễu xuân. Sóng tâm chẳng thấy người thời xưa, sâu tuyết cần biết bậc sĩ an tâm. Lỗ mũi như trước tháp trên môi”. Sư dựng đứng cây phất trần, tiếp bảo: “Tổ sư đến, có thấy chăng? Nếu cũng thấy được tức nay tiến cử lấy, còn như chưa được vậy thì từ đây đi Tây Thiên đường xa xăm hơn mười ngàn dặm”. Có vị Tăng hỏi: “Người Trời giao tiếp làm sao chỉ bày?” Sư đáp: “Tám lăng gậy trong tay kim cang”. Lại hỏi: “Bỗng lúc bị người học xuyên ngang qua, phàm Thánh đánh thấu huyền quan, lại làm gì sống?” Sư đáp: “Trụ sắt giăng ngang cửa biển”. Lại hỏi: “Thế nào là thân riêng lộ bày?” Sư đáp: “Con mèo ngủ dưới hoa mẫu đơn”.

16. Thiền sư Thiện Trực ở Tương sơn.

Thiền sư Thiện Trực - Nhất Am ở Tương sơn tại phủ Kiến khương. Vốn người xứ Vân mộng. Đức an. Mới đầu, Sư đến dự tham nơi Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo lúc đang ở dưới núi Hồi nhạn. Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Ta nghe Ông là người An Châu, vậy có lúc đánh đùa chăng?” Sư bèn thế cùng đánh. Thiền sư Đại Tuệ lại hỏi: “Người Hồ nam ăn cá, vì sao người Hồ bắc mắc xương?” Sư đánh câu đấu mà ra. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ai biết trong tro lạnh có hạt đậu nóng đốt:” Sau ra hoằng hóa, Sư đến ở Bảo ninh, có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chư Phật chẳng từng xuất hiện nơi đời. Lỗ mũi mỗi người xa cách trời. Tổ sư chưa từng từ Tây vức lại, mỗi mỗi vách đứng cao ngàn nhận. Cao kính bái tính Thích-ca chẳng bái Di-lặc lý hợp như thế. Ngồi ngay đầu đường ngàn Thánh, riêng bước Đại thiên sa giới chẳng là phận việc bên ngoài. Nếu hướng đến nơi Chư Phật xuất hiện trong đời mà hiểu được, nơi Tổ sư từ Tây vức lại mà nhận lấy, tự cứu chẳng xong, một đời chịu khuất phục. Chẳng có bậc Đại trượng phu nhận lấy việc của Đại trượng phu chăng? Ra lại cùng với Bảo Ninh giao tranh. Nếu chưa được vậy, chẳng bằng kéo phá tốt lành”. Xong Sư bèn xuống khỏi tòa. Một ngày nọ, Lưu Thú Trần Thừa tướng Tuấn Khanh mời tất cả Chư sơn đến dùng trà đàm đạo, nêu cử công án câu. Có câu không như dây nương tựa cây và bảo Chư sơn bình phán. Các Thiền sư khác đều dùng kỳ đặc mà giải bày. Cuối cùng, Sư nói: “Trương đánh đầu, Lý đánh đầu, chẳng đánh đều thân, chỉ đánh đầu”. Trần thừa tướng rất vui mừng.

17. Thiền sư Tự Hộ ở Vạn thọ.

Thiền sư Tự Hộ ở Vạn thọ tại Kiếm châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Người xưa nói: “Nếu người biết được tâm, đại địa không tấc đất”. Với Vạn thọ tức không như vậy. Nếu người biết được tâm, chưa phải là nơi rốt ráo. Vả lại trong não là nơi rốt ráo?” Sư nắm cây gậy gõ xuống một cái, tiếp bảo: “Dưa ngọt thì ngọt thấu lá, bầu đắng thì đắng tận rễ”.

18. Thiền sư Cảnh Vựng ở Đại quy.

Thiền sư Cảnh Vựng. Liễu Am ở Đại quy tại Đàm châu, vốn người ở Quân châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Vân môn có một khúc nhạc ngày hai mươi lăm tháng chạp. Tuyết lành vụt bay giữa không trung chất đầy sông núi, gò cao non lạnh chánh lúc hoa mai nhã hương thơm, tay cầm dùi Tu-di, cười đánh trống hư không, kinh vậy Kiều- phạm-bát-đề, lạnh đổ mồ hôi thấu than như mưa. A-Tu-La tức giận đưa nắm tay ngang ngực hỏi: “Rốt cùng là Tông chỉ gì? Ôi! Trước núi Thiếu thất cũng từng nhầm cử”.

19. Thiền sư Liễu Diễu ở Linh ẩn.

Thiền sư Liễu Diễu. Thùy Am ở Linh ẩn tại Phủ Lâm an, vốn người ở Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cửa mặt đè phá, đất trời khác biệt, đánh thấu kiên lao mây trắng muôn dặm. Ngay như hai đầu ấy ngồi dứt, riêng có chuyển thân, ba đời sáu mươi kiếp cũng chưa mộng thấy nhằm”. Xong, Sư hét một tiếng và xuống khỏi tòa.

20. Thiền sư Trí Viễn ở Quang hiếu.

Thiền sư Trí Viễn ở Quang hiếu tại Thái châu, vốn người dòng họ Hứa ở Phủ châu. Có lúc lên giảng đường, nêu cử câu thoại Nữ tử xuất định, xong Sư bảo: “Từ trước lại đánh trống múa Tỳ-bà, phải là cùng gặp hai nhà hợp. Đeo ngọc hót chim loan múa bải, trước cửa như cũ bóng xế lường”.

21. Thiền sư Uẩn Văn ở Tuyết phong.

Thiền sư Uẩn Văn - Phổ Từ ở Sùng thọ - Tuyết phong tại Khước châu. Vốn người dòng họ Thẩm ở Hồng châu. Có lúc Sư chỉ dạy Đại chúng rằng: “Tùng lâm chiêu đàn, chiêu đàn bao quanh. Tùng lâm sư tử, sư tử vây quanh. Đại chúng, với bốn thứ tùng lâm ấy hợp nên hướng đến một thứ tùng lâm nào an cư tốt lành, nếu cũng rõ được trong chín mươi ngày quản lấy mỗi mỗi làm Phật làm Tổ, còn như chưa được vậy, thì tùng lâm Bát-nhã mỗi năm mỗi điêu tàn, cỏ hoang vô minh mỗi năm mỗi tươi tốt”.

22. Thiền sư Đạo Năng ở Liên Vân.

Thiền sư Đạo Năng ở Liên vân tại Xử châu. Vốn người dòng họ Hà ở Hán châu. Có vị Tăng hỏi: “Gương sạch nạo sáu, ý chỉ như thế nào?” Sư đáp: “Xuyên ngang lỗ mũi ông”. Lại hỏi: “Người học có lỗ mũi tức xuyên còn không có lỗ mũi tức xuyên cái gì?” Sư đáp: “Ôm đút lót kêu khuất”. Lại hỏi: “Thế nào là đến lông nạo bụi?” Sư đáp: “Quân viên kiền cát trên đầu cắm bút”. Lại hỏi: “Thế nào là đến da nạo lông?” Sư đáp: “ Thành đá kiền hóa nói năng đùa mắng”. Lại hỏi: “Thế nào là đến thịt nạo da?” Sư đáp: “Gia my quả lãng trong ruột có tạng”. Lại hỏi: “Thế nào là đếm cốt nạo thịt?” Sư đáp: “Chương tuyền khước kiến đầu dẹp như quạt”. Lại hỏi: “Thế nào là đến tủy nạo cốt?” Sư đáp: “Dương Lan tả lễ không gió nổi dáng”. Lại hỏi: “Tủy nạo như thế nào?” Sư đáp: “Mười tám mười chín người ngu đi đêm”. Lại hỏi: “Sáu thứ nào đã được sư chỉ bày, còn một lời cắt thẳng ý chỉ như thế nào?” Sư đáp: “Đớ lưỡi có phần”.

23. Thiền sư Đạo Ấn ở Linh ẩn.

Thiền sư Đạo Ấn. Tối Am ở Linh ẩn tại phủ Lâm an. Vốn người xứ Hán châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hồ dưới núi Đại hùng, ba ba lỗ mũi rắn ở Nam sơn. Đẳng nhàn khua nhằm ân thường về nhà. Nếu cũng không tiếc, khéo tay tiện cùng nhổ ra trồng nanh. Có chăng? Có chăng?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Năm lần năm là hai mươi lăm, đánh nát trống hư không. Đại địa không chỗ dung chứa cây kim, mười phương chẳng một tất đất. Mùa xuân sinh khởi mùa Hạ phát lớn, sao lại nói ngọt thì ngọt chừ, đắng thì đắng chừ”. Lại nhân tiết Trung thu, lên giảng đường, nêu cử công án Mã Đại sư cùng với Tây Đường, Bách Trượng, Nam Tuyền vui đùa trăng, xong Sư bảo: “ Mã Đại sư rủ tơ ngàn thước, ý ở nơi đầm sâu. Tây Đường nhấc râu, Bách Trượng bày đuôi, tuy là xung gợn khơi sóng chưa khỏi trên chỉ câu kia. Nam Tuyền tự cho là nhảy quá võ môn ai biết y như trước rơi tại trong lưới lớn. Tức nay chẳng có dứt tuyệt lưới lồng ra hang huyệt đến cùng tận chăng? Cũng khéo ra lại lộ bày cái tin tức, quý biết dưới cửa Hoa Tạng chẳng đặt để vắng vẻ cô liêu, hoặc như chưa được vậy, thì đêm nay một vầng nguyệt tròn đầy trong sáng chẳng nơi nào không”.

24. Thiền sư Tông Nguyên ở Trúc Nguyên.

Thiền sư am chủ Tông Nguyên ở Trúc nguyên tại phủ Kiến ninh. Vốn người dòng họ Liêu ở Bản quận. Sư đến nương tựa nơi Thiền sư Đại Tuệ qua thời gian lâu sau, được phân tòa ở Tây thiền. Thừa tướng Trương Công Tuấn soái Tam sơn dùng vài tự viện nghinh thỉnh nhưng Sư không đến ở, mà trở về quê cũ dựng lập am tranh lấy hiệu là “Chúng Diệu Viên”. Các hàng Nạp tử lão túc, Đại phu giao nhau thỉnh mời khai đường giảng pháp. Có lúc Sư chỉ dạy Đại chúng rằng: “Nếu nghiên cứu việc này như mất ngay lá khóa tương tợ, chỉ quản tìm lại tìm đi, bỗng nhiên khua nhằm, buồn nôn ở trong đó, mở cái khóa xong, bèn lấy kho tàng trong nhà mình, hết thảy mọi thứ thọ dụng không gì chẳng đủ, chẳng nương nhờ người khác mong cầu, riêng có việc gì?” Lại có lúc Sư chỉ dạy chúng rằng: “Các phương gì người nhổ đinh nhổ chốt, mở niêm bỏ trói. Ta ở trong đó vì người thêm đinh đóng chốt thêm dây buộc xong, đưa đến trong đầm xong, tội kia tự đi giải hiểu”. Lại có lúc Sư chỉ dạy Đại chúng rằng: “Người làm chủ pháp hơi khí nuốt cả vũ trụ làm Đại pháp Vương. Nếu là Thích-ca Lão Tử, Đại sư Đạt-ma xuất hiện lại nói đời, cũng dạy cho đó bắt tréo tay hướng đến sau lưng ta đứng nơi đất, ngay như bị lạnh dựng đứng sợi lông cũng chưa là phần việc bên ngoài”. Một ngày nọ nêu cử: “Đức Thế Tôn sinh hạ một tay chỉ trời một tay chỉ đất nói: “Trên trời dưới trời chỉ mình ta là riêng tôn quý”. Xong, Sư mới bảo: “Thấy quái lạ không quái lạ, quái lạ ấy tự hoại”. Sư lại duỗi lời bảo rằng: “Một chút ấy vừa như khua nhằm kẻ giết người tương tợ. Các ông nếu chẳng giết xong kẻ kia, kẻ kia bèn giết xong ông vậy”.

25. Thị giả Cận Lễ.

Thị giả Cận Lễ, vốn người ở Tam sơn, lâu theo hầu Thiền sư Đại Tuệ, thường im lặng nghiên cứu câu thoại cái lược tre nhưng không chỗ vào. Một ngày nọ vào thất xong, Sư mới cầu xin chỉ dạy. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ông là người xứ Phước châu. Ta nói cái thí dụ đến ông, như đem lệ chi danh phẩm hòa với da vỏ đồng một lúc bóc xong, dùng tay đưa vào miệng ông, chỉ là ông không biết nuốt”. Bất chợt Sư nực cười, thưa: “Hòa thượng nuốt ngay tức việc họa”. Sau đó, Thiền sư Đại Tuệ hỏi Sư rằng: “Ngày trước nuốt lệ chi xong rồi, chỉ là ông không biết mùi vị”. Sư thưa: “Nếu biết mùi vị chuyên bị việc họa”.

26. Thiền sư Ni Diệu Đạo ở Tịnh cư.

Ni sư Diệu Đạo ở Tịnh cư tại Ôn châu. Vốn là con gái của Thượng Thư Hoàng Công Thượng ở Diêu bình. Nhân ngày khai đường giảng pháp lên tòa, Ni sư mới bảo: “Hỏi đáp tạm ngưng ngay như có hùng biện nghiêng ao, có năng đổ núi, môn hạ nạp Tăng một điểm dùng chẳng nhằm. Vả lại, lúc Đức Phật chưa xuất hiện nơi đời một việc toàn không. Tổ sư của chúng ta từ Tây vức lại bèn có lắm nhiều kiến lập, nhiều chùa cùng trông mong, Tinh phân phái lệ, mãi đến ngày nay mới ứng lụy cháu con. Bèn khiến sơn Tăng ở trước Đại chúng trời người không gió mà nổi sóng, hướng đến Đệ nhị nghĩa môn thông bày cái tin tức, nói nín gồm không gì chẳng cùng, tràn khắp phô bày phương lớn, nơi thuyên giải chẳng kịp. Khắp cùng sa giới, thông thân là mắt trông nhìn mặt, ngang cơ điện cuốn sao băng, làm sao ghi hợp. Có lúc hét một tiếng, sống chết toàn oai, có lúc một tiếng hét Phật tổ không biện rành, có lúc một tiếng hét tám mặt nhận chịu đánh, có lúc một tiếng hét tự cứu chẳng xong. Hãy nói một tiếng hét nào là sống chết toàn oai? Một tiếng hét nào Phật tổ chẳng Biện rành? Một tiếng hét nào tám mặt nhận chịu đánh? Một tiếng hét nào tự cứu chẳng xong? Nếu hướng đến trong đó dâng cử được, thì có thể báo được ân không thể báo. Nếu như chưa được vậy, thì sơn Tăng không mộng mà nói mộng đi vậy”. Ni sư nắm lấy cây phất trần tiếp bảo: “Lại có thấy chăng? Nếu thấy thì bị chướng ngại bởi cấm giữ”. Ni sư đánh xuống thiền sàng một cái, tiếp bảo: “Lại có nghe chăng? Nếu nghe tức bị trần nhiễu hoặc. Ngay như lìa thấy dứt nghe, chánh là tiểu quả Nhị thừa. Nhảy ra một bước che sắc lưỡi, toàn buông toàn thâu, thủ bạn đua nhau kéo. Do đó nói muốn biết nghĩa Phật Tánh nên quán thời tiết nhân duyên. Dám hỏi cùng các người, tức nay là thời tiết gì? Mênh mông nhân phong ủng hộ Thánh hóa, rực rỡ khí hòa giúp đỡ thăng bình”. Ni sư ném buông phất trần rồi xuống khỏi tòa. Có vị Ni hỏi: “Thế nào là Phật?” Ni sư đáp: “Chẳng Phật”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Phật pháp?” Sư đáp: “Cốt để cốt đồng”. Lại hỏi: “Lúc nói không triển bày, bàn không gieo có thì thế nào?” Sư đáp: “Trước lúc chưa ỉa rơi hầm lạc hố”.

27. Thiền sư Ni Diệu Tổng ở Tư thọ.

Ni sư Diệu Tổng - Vô Trước ở Tư thọ tại phủ Bình giang. Vốn là cháu gái của thừa tướng Tô Công Tụng. Năm ba mươi tuổi, Ni sư nhàm chán sự đời nổi trôi, bèn dừng thoát, dứt bỏ duyên tiết phù sức, đến tham học nơi chư Ni, đã vào được chánh tín. Nhân đến dự khóa Hạ tại Kính sơn, nghe Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo lên giảng đường nêu cử nhân duyên Dược Sơn mới đầu đến dự tham ở Thạch Đầu, sau đến thấy gặp Mã Tổ, Ni sư bỗng nhiên được tỉnh ngộ. Khi Thiền sư Đại Tuệ xuống khỏi tòa, Cư sĩ Bất Động - Phùng Công Tiếp theo đến nơi phương trượng thưa: “Tôi hiểu được công án vừa rồi Hòa thượng nêu cử”. Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Cư sĩ hiểu thế nào?” Phùng Công Tiếp đáp: “Nghĩ gì cũng không được, Tô lô ta bà ha, chẳng nghĩ gì cũng không được, Tô rô tất rị ta bà ha”. Thiền sư Đại Tuệ bảo nêu cử tợ như Ni sư. Ni sư thưa: “Từng thấy Quách Tượng chú Trang Tử. Hàng Thức giả nói: “Tức là Trang Tử chú Quách Tượng”. Thiền sư Đại Tuệ nghe lời nói ấy hơi kỳ lạ, lại nêu cử câu thoại Bà Tử của Nham Đầu, mà hỏi Ni sư bèn dùng kệ tụng đáp rằng: “Một chiếc thuyền con nổi bồng bình, bày náo múa chèo khác cung thương, mây núi trăng biển đều vất bỏ, thừa được Trang Chu vất mộng thường”. Thiền sư Đại Tuệ nghĩ đi, Phùng Công Tiếp nghi điều tỏ ngộ ấy không chứng cứ. Sau đó qua Vô Tích mời đến trong thuyền và hỏi: “Bà Tử sinh được bảy người con mà sáu người không gặp tri âm, chỉ có một người cũng không tin tức, bèn vất bỏ trong nước. Lão sư Đại Tuệ nói là Đạo nhân giải hiểu được, vậy hiểu như thế nào?” Ni sư đáp: “Từ trước cúng thông đều là đến thật”. Phùng Công Tiếp kinh ngạc. Thiền sư Đại Tuệ treo bảng, lần lượt, Ni sư vào thất. Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Người xưa chẳng ra phương trượng, vì gì trên trang ăn bánh dầu?” Ni sư đáp: “Hòa thượng tha qua cho Diệu Tổng, Diệu Tổng mới dám nói cái tin tức ấy”. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ta tha qua cho ngươi, ngươi thử nói xem?” Ni sư thưa: “Diệu Tổng cũng tha qua cho Hòa thượng”. Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Lâu sao bánh dầu như thế nào?” Ni sư bèn hét một tiếng rồi đi ra. Từ đó tiếng tăm Ni sư vang khắp bốn phương.

Đến năm Long Hưng thứ nhất (1163) thời Nam Tống. Xá nhân Trương Công Hiếu Tường đến trấn phủ quận ấy, lấy chùa Tư thọ mà thỉnh mời Ni sư đến đó ở và khai đường giảng pháp. Vào viện lên giảng đường, Ni sư bảo: “Một tiếng hét tông thừa, ba tạng giáo điển đều dứt tuyệt thuyên giải. Lệnh Tổ đang ban hành, mười phương ngồi dứt. Hàng Nhị thừa nghe đó mà kinh sợ bỏ chạy. Hàng Thập địa đến đó còn nghi ngờ. Nếu là hàng tuấn kiệt chưa nói mà dễ hiểu, giả sử dùng thủ thay đổi muôn sao, thực hành có quan kéo cờ đoạt trống, còn là nắm tay không, đâu có nghĩa thật. Một đường hướng thượng ngàn Thánh chẳng truyền, người học mệt thân như vượn bắt bóng. Linh sơn phó chúc đuổi theo thời cơ, Diễn Xướng tam thừa mỗi mỗi tùy theo căn khí. Đầu tiên tại vườn Lộc uyển, Chuyển pháp luân Tứ đế, độ ngàn muôn người. Ngày nay sơn Tăng cùng cõi nước đây và các phương khác là Phật là Tổ, núi sông Đại địa cỏ cây lùm rừng, bốn chúng hiện tiền, mỗi mỗi chuyển Đại pháp luân. Nếu có một cỏ một cây chẳng chuyển pháp luân thì không được gọi là chuyển Đại pháp luân, do đó nói nơi một hào đoan hiện cõi nước Bảo vương, ngồi trong mảy trần, chuyển Đại pháp luân. Nhân trong suốt khoảng thời gian ấy làm vô lượng vô biên Phật sự lớn lao khắp cùng pháp giới, một là vô lượng, vô lượng là một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ, chẳng động một bước mà đến lầu các của Di-lặc, chẳng tự nghe trở lại mà khắp cùng phổ môn của Quán Âm. Tình và vô tình tánh tướng bình đẳng. Chẳng phải thần thông diệu dụng, cũng chẳng phải pháp nhĩ như thị, ở đây thích thản phân minh. Ân vua ân Phật, đồng một lúc báo đáp đầy đủ. Hãy nói thế nào là một câu Báo ân! Trời cao muôn trượng chánh, Biển rộng trăm sông tràn”. Lại có lúc lên giảng đường, Ni sư nêu cử: “Vân Môn chỉ dạy Đại chúng: “Từ ngày mười lăm trở về trước tức không hỏi. Từ ngày mười lăm trở về sau, nói đem lại một câu xem?” Xong, Vân Môn tự thay thế bảo: “Mỗi ngày đều là ngày tốt”. Ni sư bảo: “Mỗi ngày đều là ngày tốt. Phật pháp và thế gian pháp đều đầy đủ xong xuôi, chẳng phải đặt đất tìm u huyền. Chỉ quân bình bát hai lần ướt”. Lại có lúc lên giảng đường, Ni sư bảo: “Lão nhân mặt vàng nói ngang nói dọc, nói quyền nói thật, nói pháp nói dụ, dựng pháp tràng, lập tông chỉ, cho người sau làm khuôn pháp, vì gì hãy nói? Mới đầu tại vườn Lộc uyển, sau cùng đến sông Bạt-đề, ở trong hai khoảng thời gian ấy chưa từng nói một chữ, kiểm điểm tương lai rất tợ như của đút lót kêu khuất phục. Ngày nay sơn Tăng đối với việc bộn rộn, hãy buông qua một trứ”. Xong, Ni sư bèn xuống khỏi tòa.

Có vị Ni hỏi: “Thế nào là đoạt người mà không đoạt cảnh?” Sư đáp: “Hoa đồng nội nở đầy đường, khắp đất là hương thơm trong lành”. Lại hỏi: “Thế nào là đoạt cảnh mà không đoạt người?” Sư đáp: “Vũ trụ mênh mông người vô số, có mấy nam nhi là trượng phu”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh cả hai đều chẳng đoạt?” Sư đáp: “Nơi nơi Dương biếc đều có thể buộc ngựa, nhà nhà đều cửa thấu Trường an”. Lại hỏi: “Thế nào là người và cảnh cả hai đều đoạt?” Sư đáp: “Tuyết phủ hoa lau, thuyền giăng chật bến”. Lại hỏi: “Người và cảnh được sư chỉ bày, còn hướng thượng tông thừa việc ấy như thế nào?” Ni sư bèn đánh.

28. Cư sĩ Thị Lang Trương Cửu Thành.

Cư sĩ Thị Lang Vô Cấu - Trương Cửu Thành. Lúc chưa đỗ đạt, nhân cùng khách đàm nói các bậc danh nho như Dương Văn Công, Lã Vi Trọng đạt được sự tinh diệu đều do từ Thiện học mà nên. Từ đó trong tâm Cư sĩ phát sinh kính mộ. Nghe Thiền sư Sở Minh - Bảo Ấn tiếng tăm lan truyền, đang ở tại Tịnh từ, Cư sĩ bèn đến đó thỉnh hỏi điểm cốt yếu vào đạo. Thiền sư Sở Minh bảo: “Việc này phải là từng niệm chẳng luống qua, lâu dần thuần thục, thời tiết đều nơi tự nhiên chứng nhập”. Và lại nêu cử câu thoại cây bách của Triệu Châu, khiến bảo Cư sĩ thường luôn cất nhắc. Trải qua thời gian lâu dài mà Cư sĩ không được tỉnh phát, bèn giã từ đến bái yết Thiền sư - Thiện Quyền, và hỏi: “Việc này mọi người đều có phần, mỗi mỗi đều viên thành, có phải vậy chăng?” Thiền sư đáp: “Đúng Vậy”. Cư sĩ lại hỏi: “Vì gì tôi không có nơi vào?” Thiền sư lấy chuỗi hạt trong tay áo ra chỉ cho thấy và bảo: “Đây là của ai?” Cư sĩ cứ cuối ngưỡng không trả lời. Thiền sư bỏ lại trong tay áo, tiếp bảo: “Nếu là của ông thì nắm lấy đi. Vừa mới giẫm trải tư duy tức là chẳng phải của ông”. Cư sĩ mịt mờ. Sau đó không bao lâu, lưu ở lại nơi quán nhà họ Tô, một đêm nọ đi đến nhà xí, đang giữ câu thoại cây bách mà nghiên cứu nghe tiếng cóc kêu bỗng nhiên Cư sĩ ngộ nhập, bèn có bài kệ tụng rằng:

“Trời xuân đêm trăng một tiếng cóc,

Đánh nát càn khôn chung một nhà.

Chánh lúc nghĩ gì ai hiểu được,

Đầu non chân đau có huyền sa”.

Đến sáng sớm, Cư sĩ đến bái yết Thiền sư Nhất - Pháp Ấn, cơ ngữ rất khế hợp. Vừa riêng kỵ đến am Minh tịnh cúng Tăng chủ Vân Thủy. Thiền sư Duy Thượng vừa thấy Cư sĩ đến mới chìa tay ra. Cư sĩ bèn hét. Thiền sư Duy Thượng đánh tát một cái vào má Cư sĩ. Cư sĩ bước tới phía trước. Thiền sư Duy Thượng bảo: “Trương Học Lục sao được phỉ báng Bát-nhã”. Cư sĩ đáp: “Chớ thấy của tôi chỉ như vậy. Hòa thượng lại làm sao sống?” Thiền sư Duy Thượng nêu cử câu thoại Mã Tổ lên giảng đường Bách Trượng cuốn chiếu mà cật nạn, nói chưa xong, Cư sĩ đẩy ngã chiếc án. Thiền sư Duy Thượng kêu lớn: “Trương Học Lục giết người”. Cư sĩ nhảy vọt dậy hỏi vị Tăng bên cạnh rằng: “Ông lại làm sao sống?” Vị Tăng ấy mịt mờ không trả lời. Cư sĩ bèn đánh vị Tăng ấy và ngó ngoái lại Thiền sư Duy Thượng, bảo: “Tổ uế chẳng rõ ương lụy đến cháu con”. Thiền sư Duy Thượng cười lớn. Cư sĩ liền dâng bài kệ tụng rằng: “Nhân duyên cuốn chiếu cũng đại kỳ. Các khương nghe cử đều nhíu mày. Đài bàng nhảy dậy, người sao tan, ngay kẻ đến sau chẳng chịu khinh”. Thiền sư Duy Thượng đáp: “Từ trước cao giá chẳng như vầy, trong trường trăm chiến đoạt hai mày. Đoạt góc xung ải ông hiểu đó, tùng lâu ai dám lại cùng khinh”.

Đến năm Quý sửu (1133) thuộc niên hiệu Thiệu Hưng (1131- 1163) thời Nam Tống, Khôi đa sĩ lại đến bái yết Thiền sư Duy Thượng ở Đông am. Thiền sư Duy Thượng bảo: “Viên giám ở Phù sơn nói”. Nếu Ông vào được thất Phần dương, mới đến cửa Phù sơn, cũng chưa thấy lão Tăng ở. Ông làm sao sống?” Cư sĩ quát mắng vị Tăng thị giả rằng: “Sao không trả lời?” Vị Tăng ấy mịt mờ. Cư sĩ đánh vị Tăng ấy một tát tai và bảo: “Ễnh ương trong hang quả nhiên chẳng biết giao long”.

Đến mùa Thu năm Đinh Tỵ (1137) Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo đang đảm nhậm ở Kính sơn. Các hàng học giả kính ngưỡng như tinh đẩu. Cư sĩ đọc xem ngữ yếu của Thiền sư Đại Tuệ mới tán thán rằng: “Thật là có người biết Tông môn”. Bèn mang đến trình với Thiền sư Duy Thượng, và nói là hận chưa được thấy gặp! Đến lúc làm lễ Bộ thị lang, tình cờ Tham chính Lưu Công thỉnh mời Thiền sư Đại Tuệ đến giảng pháp tại Thiên trúc, Cư sĩ tìm đến ba lần nhưng chẳng gặp. Kịp đến lúc Thiền sư Đại Tuệ báo cho Cư sĩ vào bái yết nhưng chỉ hàn huyên mà thôi. Thiền sư Đại Tuệ cũng thầm nhận biết về Cư sĩ. Sau đó vâng phụng từ về quê hương, đến Kính sơn cùng Phùng Cấp Sự và các Quan công bàn nghị cách vật Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ông chỉ biết cách vật mà không biết có vật cách”. Cư sĩ bèn mịt mờ. Thiền sư Đại Tuệ cười lớn. Cư sĩ hỏi: “Sư có khả năng mở dụ ư?” Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Há không thấy tiểu thuyết ghi, người thời nhà Đường có kẻ cùng An Lộc Sơn mưu phản ư? Người đó trước làm Lang thú có tượng hoạ vẫn hiện còn, Minh Hoàng đến đất Thục trông thấy đó mà tức giận, bảo Thị Thần rút kiếm đánh vào Đầu tượng đó. Bấy giờ, Lang thú ở Thiểm tây, bỗng nhiên mà đầu rơi nơi đất”. Nghe thế Cư sĩ bèn lãnh hội yếu chỉ sâu mầu. Bèn viết bên vách hiên Bất động rằng: “Con rành cách vật, Diệu Hỷ (Đại Tuệ) vật cách, muốn biết nhất quán, hai cái Ngũ Bá”. Thiền sư Đại Tuệ mới ấn khả đó.

Về sau, Cư sĩ đến trấn thú tại Thiệu dương, gặp lúc chịu tang thân phụ nên qua Kính sơn cúng dường Phạm tăng. Người cầm cân trong ý cho là Thiền sư Đại Tuệ bàn nghị đến triều chánh, bèn đuổi Thiền sư Đại Tuệ đến ở Hành Dương và ban lệnh bảo Cư sĩ về ở nhà mà thú nhận mình có tội và chịu hình phạt, khi hết hình phạt được an đặt ở Nam an, mùa Xuân năm Bính tý (1156), bèn được ân ban tha từ Bắc trở về, mà Thiền sư Đại Tuệ cũng vừa đến, bèn cùng chung thuyền đàm luận Tông yếu, chẳng từng đề cặp đến việc đã qua. Theo trang “Tâm truyện lục” của người dòng họ Vu nói là: “(Vu) Hiến từ Lãnh hạ theo hầu đưa Cậu (Trương Cửu Thành) trở về Tân Cam, nhân gặp Thiền sư Đại Tuệ. Cậu bảo Hiến lễ bái, Hiến trả lời: “Vốn không kính bái Chư Tăng”. Cậu bảo: “Cô của ngươi khấu đó”. Hiến biết Thiền sư Đại Tuệ thường luôn cầm đọc kinh sách, bèn nêu cử ba câu “Thiên mạng gọi là tánh, suất tánh gọi là Đạo, tu đạo gọi là giáo” trong “Trung Dung” của Tử Tư mà hỏi. Thiền sư Đại Tuệ đáp: “Phàm người đã không biết bản mạng vốn Thần lạc xử, lại muốn lôi kéo người tốt vào hầm lửa. Cớ sao Thánh hiền đối với một trứ đánh đầu không đục phá?” Hiến hỏi: “Thầy của tôi có thể về Thánh hiền đục phá chăng?” Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Thiên mạng gọi là Tánh, tiện là tịnh pháp thân, suất tánh gọi là Đạo, tiện là viên mãn Báo thân, tu đạo gọi là giáo, tiện là thiên bách ức hóa thân”. Nghe được vậy, Hiến bèn đem báo cùng cậu là: “Con kính bái, sao chối từ tiếp nối trấn?”. Đến mùa Thu năm Đinh sửu (1157) Cái Từ uổng phỏng hỏi Đạo nơi Thiền sư Đại Tuệ đang ở tại Dục vương. Qua năm sau, Thiền sư Đại Tuệ có được sắc chỉ trở lại đảm nhận Kính sơn, ra mắt Cư sĩ tại viện Khánh thiện. Cư sĩ hỏi: “Trong mộng tôi thường đọc tụng nói mạnh là thế nào?” Thiền sư Đại Tuệ nêu cử Viên Giác nói là: “Do ở nơi tĩnh lắng, nên tâm các Đức Như Lai ở khắp mười phương thế giới hiển hiện trong đó như ảnh tượng trong gương” Cư sĩ nói: “Nếu chẳng phải Lão sư thì không sao nghe được điều luận này”. Và về bài tụng Tam quan của Hoàng Long là: “Tay ta sao tợ tay Phật. Nạp Tăng trong thiên hạ không miệng. Giả sử chọc dậy bèn đi, cũng là chạy trong hang quỹ, huý kỵ không được. Chân ta sao tợ chân Lừa, lại bị keo nhựa dính chắc, vụt thân nhảy lên trời đâu mất. Đã là gặp gã chuột già kia vui thú như chẳng ra, người người có cái Duyên sinh, ở dưới núi Thiết vi mấy ngàn năm, tam tai thẳng đến trời Tứ thiền, con lừa ấy còn tự tại ở bên cạnh giết được công phu”. Cư sĩ luôn đặt để tâm với Lục độ, chẳng vì con cháu chấp lường, nhân lấy Thiện tri thức Hoa nghiêm, thường ngày cúng dường hai lần, dùng ăn cơm trung lưu. Lại từng cung dường mười sáu trời lớn, mà chén trà của các vị đều biến thành sữa. Viết kệ tụng rằng: “Kính lạy mười phương Phật pháp Tăng, cúi lạy hết thảy trời Hộ pháp. Con nay cúng dường Tam bảo và trời, như một giọt nước biển một sợi lông trâu. Có diệu thuật gì hay cảm cách thử mượn ý thức vì ông nói, tâm ta cùng Phật, trời không khác, một mảy trần mới nối đất trời cách biệt, thân như mây trần tiêu tánh giác viên tịnh, cho nên Phật trời đều giáng lâm. Ta muốn cúng Phật, Phật bèn hiện, Ta muốn cúng trời trời cũng hiện, Phật tử nếu hoặc sinh riêng nghi, thử hỏi sữa này từ đâu lại? Riêng nghi tức bụi trần, bụi trần tức nghi, trọn cùng Phật trời chẳng tương tợ. Nay ta cùng người quét riêng nghi, như nước sôi làm tan tuyết tợ lửa làm tiêu băng. Ngày nay người hơi có nghi và hoặc. Chim dao bèn đến nước Tân La”.

29. Cư sĩ Tham Chánh Lý Bính.

Cư sĩ Tham Chánh Lý Bính tự là Lão Hán. Say tâm với Tổ Đạo có mấy năm. Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo bài xích điểm chiếu cho là tà Thiền, nghi ngờ tức giận gần một nữa, đến lúc thấy Thiền sư Đại Tuệ chỉ dạy Đại chúng, nêu cử câu thoại cây bách trước sân của Triệu Châu mà bảo rằng: “Cây bách trước sân ngày nay mới nêu cử lại, đánh phá ải Triệu Châu, đặt đất tìm ngôn ngữ. Dám hỏi cùng Đại chúng tức là đánh phá ải Triệu Châu, vì gì tức đặt đất tìm ngôn ngữ?” Ngưng giây lát, tiếp bảo: “Ngay lúc mới đầu đường cỏ cao thấp, đốt xong mới biết đất chẳng phẳng bằng”. Cư sĩ bèn lãnh ngộ, thưa Thiền sư Đại Tuệ rằng: “Nếu không có Lão sư, sao lời nói biết bao người sai quá”. Về sau, Cư sĩ lại viết thư thưa hỏi quyết nghi rằng: “Gần đây tôi đến nhà bếp nhân đánh phát, mọi mịt mờ ngưng trệ bỗng nhiên có tỉnh vào. Ngoảy nhìn lại chỉ là căn thức ám độn, bình sinh học hiểu đều rơi lạc vào tình kiến, một lấy một bỏ, như áo bông tơ rách, đi trong cỏ gai, vừa tự ràng buộc, ngày nay một nụ cười chóng tiêu điều nghi, mừng vui vô lượng, nếu chẳng nhờ bậc đại tông tượng duỗi lòng từ bi thương xót thì sao được như vầy. Tự đến trong thành mặc áo uống trà ăn cơm bồng con đùa cháu, mỗi màu sắc đều như cũ, đã không tình câu chấp, cũng chẳng làm tưởng kỳ đặc. Ngoài ra các tập khí chướng ngại xưa cũ cũng dần nhỏ nhẹ. Với lời đinh ninh lúc sắp đi chẳng dám quên vậy. Lại nghị đến mới đầu được vào cửa mà Đại pháp chưa rõ, ứng có tiếp vật, gặp phải việc chưa thể không ngại. Lại mong có được sự dạy răn khiến cuối cùng có chỗ đến, ngỏ hầu không điểm vết nơi pháp tịch vậy!” Sau nữa, Cư sĩ lại viết rằng: “Tôi nhờ được sự dạy răn đáp chỉ nên thấy đạt ý chỉ sâu mầu. Tôi tự kiểm điểm mình có ba điều: Một là việc không thuận nghịch, tuỳ duyên tức ứng, chẳng lưu lại trong tâm; hai là các thói quen sâu cạn xưa trước chẳng gia công dứt trừ mà nó tự nhỏ nhẹ; ba là công án cũ của người xưa rất mênh mang, đến lúc liếc đất đây chẳng phải tự mờ tối vậy. Phần thư trước là nói về Đại pháp lúc chưa được rõ, bởi sợ bị thiếu không đủ, nên thêm rộng sung vào đây. Đâu phải riêng cầu thắng giải ư? Tịnh thắng hiện lưu, lý thì chẳng không, dám chẳng đeo Minh ký”.

30. Cư sĩ Bảo Học Lưu Ngạn Tu.

Cư sĩ Bảo Học Lưu ngạn Tu tự là Tử Vũ, ra trấn nhậm ở Vĩnh gia, đến tham hỏi Đạo nơi Thiền sư Đại Tuệ. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Có vị Tăng hỏi Triệu Châu: “Con chó có Phật tánh không?” Triệu Châu đáp: “Không”. Chỉ nghĩ gì xem?” Về sau Cư sĩ mới tỏ sáng trên công án cây bách, bèn có làm bài tụng rằng:

“Cây bách Triệu Châu rất không mối,

Trên cảnh truy tìm cũng rất khó.

Nơi nơi dương biếc buộc ngựa được,

Nhà nhà đáy cửa thấu trường an”.

31. Cư sĩ Đề hình Ngô Vĩnh Minh.

Cư sĩ Đề hình Ngô Vĩnh Minh, tự là Nguyên Chiêu. Qua thời gian lâu dự tham nơi Thiền sư Liễu - Chân Hiết, đạt được tự thọ dụng Tam muội là cùng cực, sau đến phỏng đạo nơi Thiền sư Đại Tuệ đang ở am Dương tự, theo Đại chúng lần lượt vào thất. Thiền sư Đại Tuệ nêu cử câu thoại con chó có Phật tánh hay không mà hỏi. Cư sĩ định trả lời. Thiền sư Đại Tuệ bèn nắm cái lược tre mà đánh. Cư sĩ liền không trả lời, mà lưu ở lại tham hỏi. Một ngày nọ Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Chẳng phải trình kỹ lưỡng, ngay phải khạc nhổ đất, bẽ gãy sưởi ấm đất dứt mới đánh được sinh tử. Nếu chỉ trình kỹ lưỡng có lắm liễu kỳ”. Cư sĩ bèn giã từ ra đi, vừa đến Diên an chợt nhiên khế ngộ, liền viết vài bài tụng gởi về Thiền sư Đại Tuệ, đều là những điều hỏi trong thất. Có nói: “Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật, thông thân đầy đủ một cốt khoá vàng, Triệu Châu đích thân thấy gặp lão Nam Tuyền, hiểu đạo ở Trấn châu ra hoằng hóa tại La-bặc”. Thiền sư Đại Tuệ bèn nói kệ ấn chứng cho Cư sĩ rằng:

“Thông thân đủ một cốt khóa vàng,

Kham cùng trời người làm khuyên phép,

Muốn biết đứa của Lâm Tế,

Bèn là ngay năm thưa bắt giặc”.

32. Cư sĩ Môn Ty Hoàng Ngạn Tiết.

Cư sĩ Môn Ty Hoàng Ngạn Tiết, tự là Tiết Khu, hiệu là Diệu Đức. Ngay dưới một tiếng hét của Thiền sư Đại Tuệ mà nghi tình trong cư sĩ sự tự chóng tiêu tan, Thiền sư Đại Tuệ đem y áo mà trao cho, Cư sĩ thường nêu cử cái lược tre của Thủ Sơn đến gần trước Huyện Diệp đoạt được móc bẻ ném xuống dưới thềm cấp, bảo: “Ấy là gì?” Thủ Sơn bảo: “Mù mắt”. Cư sĩ nói với Diệu Đức vào trong đó, trăm thứ màu sắc cũng không thể. Chỉ ghi nhớ được từng làm tuyệt cú hoa mai tháng chạp rằng:

“Phỏng trùng gặm đầu cành,

Chợt mùi tức tiếu lan,

Thôn trước trong tuyết sâu,

Chớ làm lãnh mai xem.”