SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

4. Thiền sư Ni Pháp Hải ở Tây trúc.

Thiền sư Ni Pháp Hải ở chùa Tây trúc tại phủ Bình giang, là cô của Bảo Văn Lã Gia. Mới đầu đến dự tham nơi Thiền sư Tú ở Pháp Vân, về sau lại nhận lãnh yếu chỉ dưới pháp tòa của Thiền sư Pháp Chân - Thủ Nhất. Các bậc danh Nho từng lôi kéo ra ứng thế, nhưng Ni sư chẳng chịu vâng theo. Đến lúc thị tịch, nói bài kệ rằng:

“Sương trời mây móc kết

Trăng núi lạnh nơm sáng

Tối nhận thư quê cũ

Sáng người đi không hay”.

Kịp đến sáng ngày thì Ni sư ngồi mà thị tịch.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ GIÁC TUỆ Ở CÀN MINH

1. Thiền sư Ứng Viên ở Trường khánh.

Thiền sư Ứng Viên ở Trường khánh tại Bình giang, Nhạc châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hơi lạnh sắp tàn ngày xuân đến, không đòi trâu đất đều nhảy vọt, đạp nhằm Côn sơn đầu lỗ mũi, húc ngã Tu-di thành phẩn quét, mục đồng chăn dắt roi đã vất, lười thổi sáo không lỗ, vỗ tay cười ha ha. Về đi lại chừ về đi lại, ráng khỏi nơi sâu hòa áo đổ”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Rất kỵ ngủ gật”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ SÙNG TÍN Ở TRƯỜNG LÔ

1. Thiền sư Trí Nột - Diệu Không ở Kinh sơn.

Thiền sư Trí Nột - Diệu Không ở Kinh sơn tại phủ Lâm an, vốn người dòng họ Hạ ở Tú châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc Ngưu Đầu chưa gặp thấy Tứ Tổ thì như thế nào?” Sư đáp: “Ngồi lâu thành nhọc mệt”. Lại hỏi: “Sau khi đã gặp thấy thì thế nào?” Sư đáp: “Chẳng phòng ngại ta đi đông đi tây”.

2. Thiền sư Hoài Thâm ở Tuệ lâm.

Thiền sư Hoài Thâm - Từ Thọ ở Tuệ lâm tại Đông kinh, vốn người dòng họ Hạ ở phủ Thọ xuân. Lúc sinh Sư mà có ánh sáng tốt lành hiện trong phòng nhà. Thiền sư Kiên ở Văn thù xa thấy nghi là lửa, đến cật hỏi mới biết là Sư vừa ra đời. Vào phòng hỏi, Sư trông thấy Thiền sư Kiên, bèn mỉm cười. Thân mẫu hứa sẽ cho xuất gia. Năm mười bốn tuổi, giã từ thân thích. Năm hai mươi tuổi Sư được xuống tóc. Sau bốn năm phỏng đạo ở phương ngoài. Sư đến nương tựa Thiền sư Tịnh Chiếu ở Tư Thánh tại Gia hòa. Thiền sư Chiếu nêu cử nhân duyên của Lương Toại gặp thấy ma cốc mà hỏi: “Thế nào là nơi Lương Toại biết?” Sư liền thấu rõ. Sau ra hoằng hóa ở Tư phước, đồ chúng đông đầy ngoài cửa. Thiền sư Cần - Phật Giám ở Tương sơn hành hóa đến đó, khi trà lùi bãi, Sư dẫn tuần liêu đến nơi Nhai phường ngàn người. Thiền sư Phật Giám hỏi: “Đã là Nhai phường ngàn người, vì gì chỉ có một người?” Sư đáp: “Nhiều hư chẳng như ít thật”. Phật Giám hỏi: “Nghĩ gì nào?” Sư thẹn đỏ mặt”. Chợt gặp lúc triều đình lấy tư phước làm cung thần tiên, nhân thế, Sư bỏ đến ở am phía Tây Tương sơn, nêu bày thỉnh hỏi điều lợi ích. Thiền sư Phật Giám bảo: “Tư phước biết là ban sư bèn tốt”. Sư thưa: “Tôi thật chưa an ổn, mong Hòa thượng chẳng ra ngoài”. Phật Giám bèn nêu cử câu thoại: “Thiếu nữ ly hồn”. Sư trở ngược tận cùng đó, bỗng nhiên hết sạch nghi ngại, bèn trình bài kệ rằng: “Chỉ là thời xưa nơi đi lại, đẳng nhàn nêu nhầm bên lừa dối, đêm lại một trận gió cuồng nổi, thổi rơi hoa đào biết bao nhiêu”. Phật Giám vỗ vào ghế, bảo: “Ấy chẳng là sống với ý Tổ sư”.

Sau đó không bao lâu, Sư có chiếu chỉ đến ở Tiêu sơn. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Mặt vàng chưa là vàng thật dán”. Lại hỏi: “Thế nào là việc Phật hướng thượng?” Sư đáp: “Một mũi tên, một hoa sen”. Vị Tăng ấy bèn đảnh lễ, Sư khảy móng tay ba cái. Lại hỏi: “Lúc biết có nói chẳng được thì nay nào?” Sư đáp: “Kẻ cùm ăn mật”. Lại hỏi: “Lúc nói được chẳng biết có thì như thế nào?” Sư đáp: “Chim oanh vũ kêu người”. Vị Tăng ấy bèn lễ bái. Sư quát mắng rằng: “Chỉ được tài truyền lời”. Lại hỏi: “Người nào chẳng bị vô thường nuốt?” Sư đáp: “Chỉ sợ kia không nơi xuống miệng”. Lại hỏi: “Thế nào là một niệm mũi tên thông huyền, ba thây quỷ mất gian?” Sư đáp: “Ngươi có một niệm định bị kia nuốt rồi”. Lại hỏi: “Lúc không niệm thì như thế nào?” Sư đáp: “Bắt nhầm xà lê”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Người xưa nói: “Nhẫn, nhẫn, ba đời Như Lai từ đó hết. Nhiêu, nhiêu, muôn họa ngàn ương từ đây tiêu. Im, im, Bồ-đề vô thượng từ đấy đắc”. Sư lại bảo: “Hiểu được ba chủng ngữ ấy rồi, khéo cái chẳng khoái tài sống. Sơn Tăng chỉ là được người một trâu hoàn lại người một ngựa. Đánh nước cùng thóa nhổ, lắm mỏm mắng chửi”. Sư gõ cây gậy một cái, tiếp bảo: “Bằng ra, bằng ra”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mây từ núi nổi, gió từ khe sinh, khéo cái nơi đầu vào, đường quan ít người đi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chẳng phải cảnh, cũng chẳng phải tâm. Lúc kêu làm Phật cũng đất chìm. Trong ấy vốn tự không thềm cấp, rất kỵ tìm nơi không cấp thềm. Tất cả chẳng tìm qua còn sâu, đánh phá Vân Môn đãy đựng cơm, mới biết đất đỏ là vàng ròng. Ôi!”.

3. Thiền sư Pháp Thuyên ở Trí giả.

Thiền sư Pháp Thuyên ở Trí giả tại Vụ châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Muốn gõ cửa huyền phải là có tiết tháo, rất khẳng khái chặt được đinh cắt được sắt, cứng rắn bóc gọt đất Hán mới được, còn nếu hàng nhút nhát sợ dao lánh tên xem tức có phần”. Xong, Sư nắm phất trần đánh vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa.

4. Thiền sư Như Khôi ở Quang hiếu. (Vạn thọ)

Thiền sư Như Khôi - Chứng Ngộ ở Quang hiếu - Vạn thọ, tại phủ Bình giang, vốn người dòng họ Nguy ở Kiến ninh. Ngày khai đường giảng pháp, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là cảnh Tô đài?” Sư đáp: “Núi giăng sư tử đẹp, nước liền Thái hồ trong”. Lại hỏi: “Thế nào là người trong cảnh?” Sư đáp: “Áo mão triều Tống sau, lễ nhạc Đại Chu trước”. Sư phàm thấy vị Tăng nào ác hỏi: “Ngày gần đây như thế nào?” Vị Tăng ấy phỏng đáp, Sư liền vỗ vai bảo: “Không thể nghĩ bàn”. Đến lúc sắp thị tịch, đại chúng đã nhóm tập, Sư lại bảo: “Không thể nghĩ bàn”. Xong rồi mới chấp tay mà tịch.

5. Thiền sư Như Triết ở Thiên y.

Thiền sư Như Triết ở Thiên y tại Việt châu, dòng họ và quê quán Sư chưa được rõ ở đâu. Từ khi thôi lui giảng tịch sư đến ngụ ở Vạn thọ tại Bình giang. Sư ăn uống không phân chọn, mọi người phần nhiều xem thường Sư. Có người đem câu thoại của Chủ nhân ông - Hoán ở Thụy nham để hỏi, sư bèn dùng kệ tụng mà đáp là:

“Trưởng Thúy nham - Chủ nhân ông Hoán

Hang trồi Tu-di núi cao nhất

Đất liền nhất vụt không nơi tìm

Sênh ca một khúc họa trong lầu”.

Một ngày nọ, Sư bảo: “Tôi đi đây vậy”. Và bảo lau chùi chiếc kiệu tre Sư cưỡi, Sư mới viết bài kệ báo cùng đại chúng rằng:

“Đạo tại nơi dùng,

Dùng tại nơi chết

Người đời chỉ quản tham vui thích

Chẳng chịu học vô vi.

Từ đầu bình sinh đến tham hỏi

Chỉ khuyên đại chúng tấn tu thôi”.

Bỗng nhiên Sư dựng đứng nắm tay và bảo: “Các người hãy nói cái nay rơi lạc ở nơi nào?” Đại chúng im lặng không ai đối đáp. Sư rung động bàn án xuống một cái, tiếp bảo: “Một ngang phân giao cùng gió thu”. Xong, Sư vào kiệu ngồi đoan nhiên mà thị tịch.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TUÂN Ở KHAI TIÊN

1. Thiền sư Hy vịnh ở diên xướng.

Thiền sư Hy vịnh ở diên xướng tại Lô châu. Có vị Tăng hỏi: “Thiếu lâm xoay mặt vách tường, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Thẹn sợ giết người”.

2. Thiền sư Tông ở Khai tiên.

Thiền sư Tông ở Khai tiên tại Lô châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một chẳng làm, hai chẳng nghỉ, bẻ chuyển lỗ mũi, đèn xuống đầu mây, Hòa Sơn mơ đánh trống diêm quan. Tăng dao chẳng ghi đội trâu tung, gạo Lô lăng, dầu đầu tử, Tuyết phong y cũ trục song cầu, đêm lại gió đưa tin Hành dương, nhạn lạnh một tiếng sương trăng mờ.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ ANH Ở BẢO NINH

1. Thiền sư Duy Thượng ở Quảng phước.

Thiền sư Duy Thượng ở Quảng phước ở viện Quảng phước tại phủ Lâm an. Mới đầu đến dự tham nơi Thiền sư Giác Ấn - Anh, Sư hỏi: “Nam tuyền chém con mèo, ý chỉ ấy như thế nào? Thiền sư Giác Ấn đáp: “Phải là Nam tuyền mới được”. Và Thiền sư Giác Ấn cũng lấy câu ấy hỏi lại Sư. Sư chẳng thể trả lời. Vừa đến nơi Tăng đường, bỗng nhiên đại ngộ, Sư nói rằng: “Người xưa nói từ nay trở đi không còn nghi ngờ nữa về câu thoại đầu của lão Hòa thượng trong thiên hạ, tin có thật vậy”. Và bèn thuật kệ tụng trình bày cùng Thiền sư Giác Ấn rằng: “Phải là Nam tuyền cơ thứ nhất, chẳng biết chẳng hay bỗng đầu dài, xem mặt như không mắt xanh trắng, lại như… giữ ao không”. Sư nêu cử chưa dứt, Thiền sư Giác Ấn đưa nắm tay lên hỏi: “Chánh ngay lúc nghĩ gì làm sao sống?” Sư đẩy ngã thiền sàn. Thiền sư Giác Ấn hét một tiếng, Sư nói: “Sau khi giặc qua mới trương cung”. Xong, Sư bèn ra ở Quảng phước. Một ngày nọ trong thất Sư hỏi vị Tăng rằng: “Nâng dậy lại làm sao sống hiểu?” Sư lại bảo: “Hãy nói là cái gì muốn cần người nâng dậy?”.

2. Thiền sư Pháp Ninh ở Tuyết đậu.

Thiền sư Pháp Ninh ở Tuyết đậu tại Minh châu, vốn người dòng họ Đỗ ở Cù châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trăm sông khác dòng lấy biển là cùng tột, sum-la vạn tượng lấy khoảng không là tột cùng. Bốn Thánh sáu phàm lấy Phật là tột bực. Nạp tử đủ mắt sáng lấy cây gậy làm tột cùng. Hãy nói cây gậy lấy gì làm tột cùng? Có người nào nói được, sơn Tăng sẽ phân giao cả hai tay. Thản như chưa được vậy, nhàn tựa bờ thiền sàn, lưu lại cho con cháu chỉ đầu đường”.

3. Thiền sư Cần ở La-hán.

Thiền sư Cần ở La-hán tại Lô sơn. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “La-hán có một câu, phỏng bàn nghị thành trải bày. Ngay đó tiện nhận lấy, về nhà uống trà đi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trăng sinh một, ba đời chư Phật nhảy không ra, trăng sinh hai, ngay đó rõ ràng thôi phỏng bàn, trăng sinh ba, rét buốt gió sương lạnh thấu cốt”. Sư bèn nắm cây gậy, tiếp bảo: “Cây gậy của sơn Tăng quá khứ không thể được, hiện tại không thể được. Các người làm sao sống hiểu? Hướng đến trong đó biện rành được, lưới vân chữ thập mặc tình giăng đi. Như chưa được vậy, rất kỵ chạy loạn”. Xong, Sư đánh vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa.

4. Thiền sư Thiện Tu là La-hán.

Thiền sư Thiện Tu là La-hán tại Lô sơn. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một hơi chẳng lời các hương thơm đua nhau nhả. Khói mịt mịt chừ nước biếc núi xanh, ngày chầm chậm chừ loan ngâm yến hót, hoa đào như cũ cười gió xuân, mây linh xếp sau hết biết ít nhiều”. Bỗng nhiên Sư nắm cây gậy, tiếp bảo: “Thấy chăng?” Ngưng giây lát, Sư lại bảo: “Lỗ mũi tròng mắt một lúc xuyên ngay”. Xong, Sư gõ cây gậy một cái và xuống khỏi tòa.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ MÃN Ở NGUYÊN PHONG

1. Thiền sư Tông Phác ở Trường hưng.

Thiền sư Tông Phác ở Trường hưng, tại Tương châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ta có một bí quyết gặp người tiện nói, mưa xuống trời mát, trời cháy khắp nơi nóng. Đại chúng có hiểu chăng? Nếu các người hiểu được thì trong tròng mắt dính thêm mạc. Nếu các người chẳng hiểu thì sáng nay bại quyết. Há chẳng thấy nói riêng riêng Thiều Dương lão nhân bị một cọc”. Sư lại bảo: “Tháng chạp đang lúc rét lạnh, cỏ cây thảy đều khô khan, có bao nhiêu khách danh lợi, thấy nơi đen tối mênh mang”. Xong, Sư hét một tiếng.

2. Thiền sư Tông Diễn ở Tuyết phong.

Thiền sư Tông Diễn - Viên Giác ở Tuyết phong tại Phước châu, vốn người xứ Ân châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc chẳng kính mộ các Thánh, chẳng trân trọng tánh linh của chính mình thì như thế nào?” Sư đáp: “Thực ra khỏi cửa tù”. Lại hỏi: “Tiện lúc nào hiểu thì thế nào?” Sư đáp: “Kéo tay đánh ngực”. Lại hỏi: “Thế nào là tâm của đại Thiện tri thức?” Sư đáp: “Đầu ngả tư đường một mảnh ngói. Ngày giã từ đại chúng, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là một câu sắp lên núi?” Sư đáp: “Có ngựa thì cưỡi, không ngựa thì đi bộ”. Lại hỏi: “Gặp việc giữa đường lại làm sao sống?” Sư đáp: “Nghèo hèn lánh sang quý”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đuổi bỏ mê, tìm cầu ngộ, chẳng biết mê là kềm dùi của ngộ. Mến Thánh ghét phàm, chẳng biết phàm là rèn giũa của Thánh. Chỉ như phàm Thánh hết cả hai, mê ngộ đều quên, một câu làm sao sống? Nói. Nửa đêm sắc ráng lòng tượng ngọc, trời sáng đỉnh núi năm mây ngăn”.

3. Vương Đại Phu ở Vệ châu.

Vương Đại Phu ở Vệ châu, vị quên sót mất tên. Vì mắc phải tang mà chợt nhàm chán tướng đời, bèn đến dự tham nơi Thiền sư Mãn ở nguyên phong, ngay dưới lời giảng mà biết trở về. Một ngày nọ Thiền sư Mãn bảo rằng: “Ông này là đất bày vậy”. Vương Đại Phu bèn bít lỗ tai. Thế rồi xoay đàn sơn về phía Nam, làm am tranh tự ở suốt ba năm, chợt ngâm ca rằng: “Trong đàn sơn ngày nào dài, non tùng xanh, làng mây trắng, chim ngâm vượn hú làm Đạo tràng, xả tóc hái rau ca lại cười, theo bảo người nói Dã phu cuồng”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ GIÁC Ở TỊNH NHÂN

1. Thiền sư Huệ Lan ở Hoa nghiêm.

Thiền sư Huệ Lan - Chân Ý ở Hoa nghiêm tại Đông kinh. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đại sư Đạt-ma chín năm xoay mặt vách tường, từ khi chưa mở miệng trở về trước chẳng phòng ngại khiến người nghi nhầm, tức bị tòa chủ Thần Quang một lần trông thấy, tay chân bận rộn, bèn nói: “Tôi vốn đến xứ này, truyền pháp cứu mê tình, một hoa nở năm cánh, kết quả tự nhiên thành”. Lúc bấy giờ nếu có gã tài giỏi nào sau đầu có tròng mắt soi chiếu xưa nay, trong tay có kềm dùi cắt đứt hư không, mới thấy nói gì, bèn cùng bỗng nhiên trở ngược tay dừng hỏi kia nói một hoa năm cành hãy tạm nắm bỏ một bên, còn làm sao sống là ngươi truyền pháp? Đợi kia mở miệng, bèn đẩy ngã thiền sàn, thì ngay như toàn cơ của Đạt-ma cũng ngã lùi ba ngàn dặm, khỏi thấy dưới của ngàn xưa phụ lụy đến cháu con. Hoa nghiêm rõ ràng ngày nay đâu có thể nhọc vậy, chẳng chỉ chỉnh đốn giềng mối suy đồi, lại cần cùng các người rửa thối khuất”. Sư bèn nắm cây gậy đè ngang, và kêu đại chúng mà bảo: “Đại sư Đạt-ma hướng đến nơi nào đi?” Rồi Sư ném cây gậy và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy và bảo: “Trên hội Linh sơn kêu làm niêm hoa, trước núi Thiếu thất gọi là được phân tủy. Từ trên, các bậc Cổ đức chỉ có thể bàng quan, Tông sư trong cuối đời thảy đều khoanh tay. Ngày nay Hoa nghiêm thì không thể đuổi sóng theo gợn, phỏng hướng trước núi cao muôn nhận chấm ra sắc xuân khắp trời. Có hiểu chăng? Đầu lâu không mừng biết cây khô có rồng ngâm”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TRÍ Ở ĐẠI HỒNG

1. Thiền sư Xu ở Thiên chương.

Thiền sư Xu ở Thiên chương tại Việt châu. Có lúc lên giảng đường, Sư kêu đại chúng và bảo: “Ngày xuân sắp đến năm cũ đã tàn, nghĩ lường xưa đi nay lại, chỉ là cái ban điều độ. Ngưng tròng mắt gia phong ngày xưa, đặt chân đường nguy hiểm thời cũ, khuyên ông thôi chớ lỗ mãng, lông mày trên nháy mắt phải dâng cử lấy, thôn Đông vương lão cười ha ha, đạo này người nay bỏ như đất”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TUYÊN Ở CAM LỒ

1. Thiền sư Ni Văn Chiếu ở Diệu trạm.

Thiền sư Ni Văn Chiếu ở chùa Diệu trạm tại phủ Bình giang, vốn người xứ Ôn lăng. Có lúc lên giảng đường, Ni Sư bảo: “Nguồn linh chẳng động, diệu thể sao nương, rành rành sáng lẽ là sắc thái của ai? Nếu nói thực tế chân như, rất tợ thịt đẹp mổ thành vết sẹo, lại nói là ý Tổ thương lượng, chánh là lầm mê đầu nhận ảnh. Lão Hồ suốt bốn mươi chín năm nói mộng tức tạm dừng, trong nhà Tăng, Thượng tọa Kiều Trần Như vì các người khắp biết đến. Lại có ghi nhớ được chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tiếc lấy lông mày đẹp”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ CƯ Ở THỤY NHAM

1. Thiền sư Xử U ở Vạn niên.

Thiền sư Xử U ở Vạn niên tại Đài châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nơi các tiên Thánh đi chưa đến, hàng phàm lưu vừa đến. Nơi hàng phàm lưu đã đến, các tiên Thánh chẳng biết đến cùng chẳng đến. Biết cùng không biết đều đặt để một vách tường, chỉ như có vị Tăng hỏi Càn Minh: “Các Bạt-già-phạm ở mười phương một đường đồng đến cửa Niết-bàn, chưa xét rõ đầu đường tại xứ nào?” Càn Phong nắm cây gậy họa vẽ một đường và bảo: “Tại trong ấy”. Hãy nói lão đây cùng tiên Thánh và phàm lưu kia cách nhau bao nhiêu? Nam sơn hổ gặm dê đá con, phải hướng trong đó biết sống chết”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NHẠC Ở TỊNH NHÂN

1. Thiền sư Thể Thuần ở Cổ sơn.

Thiền sư Thể Thuần - Thiền Giám ở Cổ sơn tại Phước châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Do nền tảng cung tên chẳng bắn ếch ruộng mặc lưới tơ họ cần ném vào bể biển, phát ra thì xuyên dương phá đích, cần dài đâu câu nước cạn, mà nay chẳng có nuốt câu cắn móc chăng? Nếu không, sơn Tăng cuộn lấy lưới tơ, kéo bẻ cung tên đi vậy”. Xong, Sư ném cây gậy và xuống khỏi tòa.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TUỆ Ở KIM SƠN

1. Thiền sư Giác Nhiên ở Báo ân.

Thiền sư Giác Nhiên - Bảo Nguyệt ở Báo ân tại Thường châu, vốn người dòng họ Trịnh ở Việt châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Người học vô sự không lời phải cầu diệu ngộ, bỏ diệu ngộ mà phụng sự không lời, ấy còn là đuổi theo mùi vậy. Tuy là như vậy, nhưng ít gặp khách xỏ lỗ mũi, mà phần nhiều gặp người khắc dấu nơi mạn thuyền”. Một ngày nọ bỗng nhiên Sư bảo đại chúng rằng: “Duyên trần dễ nhiễm, đại nghiệp khó thành. Các người hãy nên cố gắng đó”. Nói xong, Sư bèn thị tịch.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 18 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 19

MỤC LỤC

Đời thứ mười bốn, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thiện Bản ở Phán vân, có sáu mươi chín vị:

1. Thiền sư Sở Minh ở Tịnh từ

2. Thiền sư Đạo Hòa ở Trường lô

3. Thiền sư Tư Tuệ ở Tuyết phong

4. Thiền sư Quả Xướng ở Bảo lâm

5. Thiền sư Chí tuyền ở Vân phong

6. Thiền sư Thường Ngộ ở Tuệ lâm

7. Thiền sư Hữu Quy ở Đạo tràng

8. Thiền sư Khả Phục ở Diên khánh

9. Thiền sư Tuệ Nhan ở Đạo tràng

10. Thiền sư Tông Đạt ở Song phong

11. Thiền sư Tử Kỳ ở Ngũ phong

12. Thiền sư Đạo Tín ở Vân môn

13. Thiền sư Tùng Giáng ở Thiên trúc

14. Thiền sư Tư Tu ở Thừa thiên

15. Thiền sư Pháp Yếu ở Ngô giang

16. Thiền sư Bảo Nguyệt ở Tư phước

17. Thiền sư Tuệ Thông ở Thiên y

18. Thiền sư Tề Nguyệt ở Thiên Thánh

19. Thiền sư Hy Cổ ở Viên minh

20. Thiền sư Văn Tuệ ở Lang sơn (hai mươi vị hiện có ghi lục)

21. Thiền sư Hoà ở Trí hải

22. Thiền sư Đạt ở Thủy tây

23. Thiền sư Hữu Bằng ở Nam lăng

24. Thiền sư Trừng Tế ở Thiên chương

25. Thiền sư Pháp Hải ở Quy dương

26. Thiền sư Hữu Thông ở Báo từ

27. Thiền sư Tuệ ở Thụy phong

28. Thiền sư Trí Thường ở Linh nham

29. Thiền sư Lợi Thông ở Hoa tạng

30. Thiền sư Đức Diễn ở Quảng linh

31. Thiền sư Biện ở Thiên y

32. Thiền sư Bảo Tướng ở Đại biệt

33. Thiền sư Quảng Ngộ ở Cảm tứ

34. Thiền sư Đạo An ở Hàm bích

35. Thiền sư Dụng Thăng ở Vân môn

36. Thiền sư Tử Khanh ở Minh chiêu

37. Thiền sư Ấn ở Tư khánh

38. Thiền sư Tử Giám ở Bảo nghiêm

39. Thiền sư Trí Hoa ở Đại mai

40. Thiền sư Hy Triệu ở Sùng thắng

41. Thiền sư Thụy ở Tịnh từ

42. Thiền sư Trạch Lân ở Tịnh tuệ

43. Thiền sư Linh Hiểu ở Chiêu hóa

44. Thiền sư Giới Thông ở Thọ ninh

45. Thiền sư Khả Hoằng ở Tây phương

46. Thiền sư Hiểu Sơ ở Thọ Thánh

47. Thiền sư Tuệ Thông ở Phật trí

48. Thiền sư Dụng Trung ở Thiên ninh

49. Thiền sư Thủ Tiết ở Ô long

50. Thiền sư Hoài Lập ở Báo ân

51. Thiền sư Phổ An ở Thừa thiên

52. Thiền sư Tử Vi ở Trị bình

53. Thiền sư Cảo Tuyên ở Tư Thánh

54. Thiền sư Văn Tắc ở Nam sơn

55. Thiền sư Tư Chính ở Trường khánh

56. Thiền sư Hải Tiên ở Vạn thọ

57. Thiền sư Dụng Lân ở Tây viện

58. Thiền sư Tuệ Nghiệt ở Minh giác

59. Thiền sư Tuệ Sơ ở Lễ tuyền

60. Thiền sư Phổ Chí ở Thái bình

61. Thiền sư Ngộ Tiên ở Hoàng sơn

62. Thiền sư Tịnh Uyên ở Hương sơn

63. Hòa thượng Uẩn Cơ

64. Hòa thượng Đàm Tuệ

65. Thiền sư Khiêm ở Diêm quan

66. Thiền sư Giám ở Thọ Thánh

67. Thiền sư Tùng ở Tiêu sơn

68. Thiền sư Thuần ở Sùng đức

69. Thiền sư Giao ở La-hán (bốn mươi chín không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Thiện Ninh ở Kim sơn, có 13 vị:

1. Thiền sư Tri Tướng ở Thiền duyệt

2. Thiền sư Đạo Tề ở Lộc uyển

3. Thiền sư Tử Thuần ở Phổ tế

4. Thiền sư Dụng An ở Hòa sơn (bốn vị hiện có ghi lục)

5. Thiền sư Hữu Lân ở Tiên cư

6. Thiền sư Thủ Đàm ở Siêu hóa

7. Thiền sư Phật Nhật ở Kim sơn

8. Thiền sư Tuệ Sơ ở Tiên nghiễm

9. Thiền sư Đạo Tư ở Tây dư

10. Thiền sư Đạo Bản ở Quảng giáo

11. Thiền sư Giản Tài ở Thái bình

12. Thiền sư Đạo Cương ở Thắng giáp

13. Thiền sư Đạo Tài ở Hồng phước (chín vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Hy Tổ ở quảng linh, có ba vị:

1. Thiền sư Quảng Viên ở Ô long

2. Thiền sư Hoài Nghĩa ở Tiên nham

3. Thiền sư Trí Thành ở khê (ba vị có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Nham - Viên Trừng ở Tư thọ, có hai vị:

1. Thiền sư Tung ở Bành pháp (hiện có ghi lục)

2. Thiền sư Công Viễn ở Bảo sơn (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tu Ngung ở Đầu tử, có sáu vị:

1. Thiền sư Quán ở Tư thọ

2. Thiền sư Giang ở Bạch mã

3. Thiền sư Trí Nguyệt ở Hương nghiêm

4. Thừa tướng Phú Ngạn Quốc (bốn vị hiện có ghi lục)

5. Thiền sư Pháp Thông ở Văn thù

6. Thiền sư Minh Đàm ở Tư thọ (hai vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Bạch ở Phật quốc, có 14 vị:

1. Thiền sư Duy Trọng ở Kim sơn

2. Thiền sư Vĩnh Nhân ở Càn minh

3. Thiền sư Thiệu Tiên ở Trí giả

4. Thiền sư Sùng Khải ở Thắng nhân

5. Thiền sư Trọng Dị ở Phước Thánh

6. Thiền sư Tuệ Hải ở Tuệ lâm

7. Thiền sư Nguyên ở Kiến long (bảy vị có ghi lục)

8. Thiền sư Pháp Tối ở Phổ chiếu

9. Thiền sư Tu ở Thiên ninh

10. Thiền sư Phổ Kiền ở Tuệ tế

11. Thiền sư Toàn Quả ở Nhị tổ

12. Thiền sư Ngộ ở La-hán

13. Thiền sư Sách ở Tam tổ

14. Thiền sư Nghiêu ở Quảng giáo (bảy vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tông Dị ở Trường lô, có chín vị:

1. Thiền sư Quỳnh ở Hồng tế

2. Thiền sư Chiếu ở Bắc kinh

3. Thiền sư Trí Chương ở Huyền sa

4. Thiền sư Duy Nhất ở Tịnh từ

5. Thiền sư Thiện Khâm ở Tương sơn

6. Thiền sư Đạo Như ở Bản giác

7. Thiền sư Tử Thâm ở thiên ninh

8. Thiền sư Diên ở Thụy phong

9. Hòa thượng Tăng Nhẫn (chín vị không ghi lục)

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ THIỆN BẢN Ở PHÁP VÂN

1. Thiền sư Sở Minh ở Tịnh từ.

Thiền sư Sở Minh - Bảo ấn ở Tịnh từ tại phủ Lâm an, vốn người dòng họ Trương ở Bách ngạc. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tâm ấn của Tổ sư chẳng dài chẳng ngắn, chẳng vuông chẳng tròn, chẳng trong chẳng ngoài, cũng chẳng phải trung gian. Tạm hỏi cùng đại chúng quyết định hình dung tướng mạo ấy như thế nào?” Sư nắm lấy cây gậy tiếp bảo: “Có thấy chăng? Triện xưa chẳng thành văn, lụa bay khó đồng thể. Từ gốc tự rõ ràng, sao phải lại đặt đất”. Xong, Sư đánh vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ra cửa thấy núi nước, vào cửa thấy điện Phật, linh quang thông khắp cùng. Các người sao chẳng tiến? Nếu chẳng tiến, ngày nay Tịnh từ chẳng trước tiện”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tổ sư nói: “Tôi vốn đến xứ này, truyền pháp cứu mê tình, một hoa nở năm cành, kết quả tự nhiên thành. Tịnh từ bấy giờ nếu thấy nói gì, hẳn dùng cây gậy sơn đen đánh một gậy giết chết, đem chôn vùi nơi đất không âm dương, khiến kia ra hơi không được. Cớ sao nhẫn chịu kia lừa dối người nước Đường chúng ta vậy? Trong chúng chớ có vì Tổ sư mà ra hơi chăng? Ra thì sẽ cùng ấy đồng một lúc chôn vùi đi vậy”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu luận bàn việc này như rải bày tiền báu đổ đống vàng ngọc, kẻ mê mờ chính mình tự cam chịu khốn cùng, người có mắt sáng đưa thư tay lại nắm lấy. Do đó nói: “Cõi Diêm-phù vật báu lớn thấy ít được lại hiếm, như người đem dâng hiến ta một bữa ăn lúc thành Phật”. Sư mới nắm cây gậy, tiếp bảo: “Như nay một lúc trình tự, mời khắp cả đại chúng dán cao mắt”. Xong, Sư bèn ném cây gậy và xuống khỏi tòa.

2. Thiền sư Đạo Hòa ở Trường lô.

Thiền sư Đạo Hòa ở Trường lô, vốn người dòng họ Phan ở Hưng hóa. Có vị Tăng hỏi: “Thánh hội Vô-già lại có người chẳng đến chăng?” Sư đáp: “Có”. Lại hỏi: “Ai là người chẳng đến?” Sư đáp: “Sắt Côn lôn dưới chân Kim cang”. Lại hỏi: “Chẳng hứa đi đêm, sáng ngày phải đến, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Xe con đầu dê đẩy trăng sáng”. Lại hỏi: “tiện lúc nào đi thì như thế nào?” Sư đáp: “Thiết môn đường nguy hiểm”. Lại hỏi: “Lúc một dùi hai bên phải nhận lấy thì thế nào?” Sư đáp: “Đạp ngó sen được cá về”. Lại hỏi: “Riêng truyền ngoài giáo điển, chưa xét rõ là truyền cái gì?” Sư đáp: “Đạn sắt”. Lại hỏi: “Lúc trăm thành đi bãi thì thế nào?” Sư đáp: “Trước đầu lại có ải Triệu Châu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một hai ba bốn năm sáu, Hồ Tăng mắt biếc số chẳng đủ, trâu đất vào biển qua Tân-la, ngựa gỗ đuổi gió đến Thiên trúc. Thiên trúc mênh mông tìm xứ nào. Trên núi Bổ-đà hỏi Quán Âm, Phổ Hiền vỗ tay cười ha ha. Về đi lại chừ nước thu sâu”.

3. Thiền sư Tư Tuệ ở Tuyết phong.

Thiền sư Tư Tuệ - Diệu Trạm ở Tuyết phong ở Phước châu, vốn người dòng họ Du ở Tiền đường. Có vị Tăng hỏi: “Lúc nơi điện xưa không có đèn thì thế nào?” Sư đáp: “Vách tường đông đánh vách tường tây”. Lại hỏi: “Thế nào khua nhầm Lộ trụ?” Sư đáp: “Chưa dám hứa cùng”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một pháp nếu thông, muôn duyên mới thấu”. Sư nắm cây gậy, tiếp bảo: “Trong ấy mà ngộ được, nâng dây cây gậy đi ngang trên biển. Nếu đến đầu núi Vân cư cùng ta truyền lời Hòa thượng Vân Phong. Ôi!” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Bủa giềng lưới Đại giáo vớt bắt cá trời người, hộ Thánh chẳng tợ lão Hồ, kéo đất mang nước, chỉ là thấy thỏ thả chim săn, gặp chương bắn mũi tên”. Và Sư mới lớn tiếng gọi đại chúng: “Trúng!” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngày xưa Dược Sơn sớm chiều chẳng tham trải qua cả tháng. Một ngày nọ đại chúng mới nhóm tập, Dược Sơn bèn trở về phương trượng. Chư Thiền đức! Lúc ấy Phật pháp đã tự mỏng đạt, luận lại còn sánh chút ít, đến nay mỗi ngày gióng trống lên giảng đường, lo lắng xót xa, người hỏi miệng tợ như se tơ đánh sợi, người đáp lưỡi tợ như sấm sét. Tất cả tợ như ngày nay tuệ mạng Linh sơn gần như treo sợi tơ, gia phong Thiếu thất nguy như xâu trứng. Lại an được cái bùi ngùi nạp Tăng có chí dựng Tông thừa, ra lại hét tan đại chúng. Chẳng chỉ bên tai lắng rõ, hẳn khiến chánh pháp cửu trụ, há chẳng lớn thay! Nếu như trên đầu gậy chẳng thành rồng, sơn Tăng thực hành ngược lệnh ấy”. Xong, Sư nắm cây gậy đồng một lúc đuổi tan. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lông mi giăng ngang bày mười phương, lông mày trên thấu trời xanh dưới suốt suối vàng. Hãy nói lỗ mũi ở nơi nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tâu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đỉnh núi diệu cao, mây biển mênh mông, trước hang Thiếu thất tuyết sương rét lạnh, ngang eo đứng đợi, nhọc tự khổ mình, giày lẽ về tây, xa lại càng xa”. Xong, Sư gõ cây gậy một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đại đạo chỉ tại trước mắt, cốt lõi trước mắt khó thấy, muốn biết chân thể Đại đạo, sáng nay mười lăm (15) tháng ba. Chẳng nhọc đứng lâu”. Ngày đổi niên hiệu Kiến Viêm (1127) thời Nam Tống, lên giảng đường, Sư bảo: “Đức lớn của đất trời gọi là sinh, báu lớn của Thánh nhân gọi là vị. Nay Hoàng đế mới lên ngôi báu, muôn nước đều quay về lòng nhân, cỏ cây đều được đượm nhuần đức ấy, đây còn là việc bên cạnh, Thánh chúa ứng thế. Một câu nơi Vương cung giáng đản trở về trước, người trong thiên hạ phỏng đòi chẳng nhằm”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tất cả pháp không sai, bánh hồ Vân Môn, trà Triệu Châu, trong lầu Hoàng Hạc thổi sáo ngọc, Giang thành tháng năm (05) hoa mai rơi, hổ thẹn Thái nguyên Thượng tọa Phu. Canh năm nghe trống giác, trời sáng đùa Tỳ-bà”. Xong, Sư hét một tiếng. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nam tuân các bạn đạp phá giày cỏ, học hết vô vi ngồi tiêu nhật nguyệt, phàm tình dễ thoát, Thánh giải khó quên, chỉ có mảy may đều thành rò rỉ, trong ấy có thể làm đạo tợ đất chống núi. Ứng vật hiện hình như lừa trông nhìn đáy giếng, giả sử không lường tính đường vết đã thành, nếu luận về tương ứng chuyển đắm giao thiệp. Khuyên cùng các Nhân giả, chớ sai lầm dụng tâm, mỗi tự về nhà, lại tìm cầu việc gì?”.

4. Thiền sư Quả Xướng ở Bảo lâm.

Thiền sư Quả Xướng ở Bảo lâm tại Vụ châu, vốn người dòng họ Thời ở An châu. Sư cùng Đề hình Dương Công Thứ vào núi, đồng đi núi lần lượt, Dương nêu lên Đại sĩ ăm cơm đá mà hỏi: “Đã là cơm đá, vì sao cắn chẳng mẻ?” Sư đáp: “Chỉ vì quá cứng”. Lại nói: “Còn can thiệp phồn từ”. Sư bảo: “Chưa xét rõ Đề hình làm sao sống?” Dương nói: “Cứng”. Sư bảo: “cũng là vầng trăng thứ hai”. Dương vì ghi tả bảy Đức Phật trên ngạch điện, mới hỏi: “Lúc bảy Đức Phật xuất hiện lại nơi đời thì như thế nào?” Sư đáp: “Một hồi cùng gặp, một hồi mới”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một tức một, hai tức hai, gọi nhầm ngay là không mùi hương”. Bỗng nhiên Sư nắm cây gậy gõ một cái, tiếp bảo: “Biết được sơn Tăng cành lan lật, chớ hướng Nam sơn tìm lỗ mũi ba ba”.

5. Thiền sư Chí Tuyền ở Tuyết phong.

Thiền sư Chí Tuyền - Tổ Đăng ở Vân phong tại Đàm châu, vốn người dòng họ Trần ở Nam việt. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thôi đi, nghỉ đi, một niệm muôn năm đi, tro lạnh cây khô đi, miếu cổ là hương đi, một điều lụa nõn đi. Đại chúng, nơi người xưa thấy, như mặt nhật phát sáng giữa không trung, chẳng dính hai bên đâu lạc vào âm giới, đáng thương con cháu đời sau, phần nhiều làm một màu sắc bên cạnh hợp. Sơn Tăng tức không như vậy, chẳng thôi đi chẳng nghỉ đi, nghiệp thức một mờ đi, bảy điên tám đảo đi. Đầu đường ngả tư ồn náo mênh mông, trong sắc nằm ngồi đi, ba nhà trong thôn đầy bít đường cái, trong đường gai góc vui đùa đi, núi dao cây kiếm mổ ruột moi tim, vạc sôi lò than da xuyên cốt nát đi, cử xướng như vậy rất tợ trẻ con ba tuổi trục cầu lụa”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hết thảy âm là âm Phật, bôi thoa trống độc vào thấu trong lỗ tai, hết thảy hình sắc là hình sắc Phật, sắt tật lê xuyên qua trong tròng mắt. Khéo việc chẳng như không”. Xong, Sư bèn xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Khắp càn khôn đại địa là cái vòng sắt nóng. Các người hướng đến nơi nào xuống miệng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Nuốt chẳng tiến tới, nhả chẳng ra”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trúc gầy tùng cao giọt hương biếc, dòng gió trăng thông qua mát nóng, chẳng biết ai ở chùa Nguyên tây, mỗi ngày khua chuông đưa chiều tà”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trên đầu sắc ngủ say, trong đàn hổ lang tọa thiền, giữa rừng gai góc vụt thân, trong rừng tuyết nhận đùa vui, ảnh trúc quét lay bụi chẳng đông, trăng xuyên đáy đầm nước không sẹo”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chẳng phải gió động, chẳng phải phướn động, nạp Tăng mất đi lỗ mũi. Là gió đông, là phướn động, rõ ràng là cái thùng sơn, hai chẳng đồng, mắt mò tai điếc, nước khe tợ ngọc lam, hoa núi tợ lửa hồng”. Lại có lúc lên giảng đường, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Đắp nhầm đầu trán, mẻ nhầm lỗ mũi”. Lại hỏi: “Ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Lừa, lạc đà, ngựa chở”. Lại hỏi: “Hướng thượng lại còn có việc gì không?” Sư đáp: “Sáng đến trời tây, chiều về đất đường”. Lại nói: “Cảm tạ Sư đã giải đáp câu thoại”. Sư bảo: “Đại thừa nghiền nát chán đời”. Vị Tăng ấy đi lui, Sư mới bảo: “Có vị Tăng hỏi đại ý từ Tây vức lại, đắp nhầm đầu trán, nghiền nhầm lỗ mũi, ý chỉ lại như thế nào? Lừa, lạc đà và ngựa chở, sáng đến trời tây, chiều về đường, Đại thừa vừa tợ nghiền nát chán đời. Cớ sao chẳng lường đại nhân đầy đủ lời trong mạch chuyển nguy?” Xong, Sư bèn vỗ tay, cười lớn và xuống khỏi tòa. Có vị Tăng hỏi: “Đan hà thiêu đốt Phật gỗ, viện chủ vì gì mày râu đến rơi rụng?” Sư đáp: “Một người truyền hư muôn người truyền thật”. Lại hỏi: “Thế nào thì chẳng rơi lạc?” Sư đáp: “Hai lớp công án”. Lại hỏi: “Người học chưa hiểu, đặt bày thỉnh hỏi điều lợi ích?” Sư đáp: “Quân viên kiền cát trên đầu cắm bút”. Lại hỏi: Đức Sơn hễ ai vào cửa liền đánh, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Bỏ gậy sửa trị dân”. Lại hỏi: “Lâm Tế hễ ai vào cửa liền quát hét, lại làm sao sống?” Sư đáp: “Chẳng nói mà cảm hóa”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ Hòa thượng làm sao vì người?” Sư đáp: “Một dao hai “. Lại hỏi: “Thạch môn không vá, xin Sư một lần mở?” Sư bảo: “Tiến tới trước ba bước”. Lại hỏi: “Hướng thượng không cửa xin Sư một lần đóng?” Sư bảo: “Lùi sau một tầm”. Lại hỏi: “Chẳng mở chẳng đóng lại làm sao sống?” Sư đáp: “Hồng, hồng”. Và bèn đánh.

6. Thiền sư Thường Ngộ ở Tuệ lâm.

Thiền sư Thường Ngộ ở Tuệ lâm tại Đông kinh. Có vị Tăng hỏi: “Nếu chẳng truyền pháp độ chúng sinh, khắp thế gian không do đâu báo ân. Chưa xét rõ truyền cái pháp gì?” Sư đáp: ““Mở Tông minh nghĩa” chương thứ nhất”. Lại hỏi: “Lúc Tổ sư Đạt-ma chưa đến thì như thế nào?” Sư đáp: “Xét biết được tiền giày cỏ”. Lại hỏi: “Sau khi đã đến thì như thế nào?” Sư đáp: “Lắm lớp ải đường núi”.

7. Thiền sư Hữu Quy ở Đạo tràng.

Thiền sư Hữu Quy ở Đạo tràng tại An cát châu, vốn người dòng họ Khương ở Vụ châu. Có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy và bảo: “Có thấy chăng? Cùng các huyền biện, nếu một mảy lông đặt để giữa Thái hư, then chốt hết đời, tợ như một giọt nước rơi vào hạc lớn. Đức Sơn lão nhân tuy có thiêu đốt sớ sao ấy, cũng là sau khi giặc qua mới trương cung tên. Hãy nói từ khi văn thể chưa rõ bày trở về trước lại làm sao sinh lý luận. Ba ngàn kiếm khách ngày nay ở tại đâu? Riêng hứa trang đồng đến thái bình lên giảng đường, trồng ruộng bác phạn, gia phong địa tạng, khách lại uống trà Triệu Châu lễ độ. Hãy nói môn hạ hộ Thánh riêng có nơi sinh trưởng chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tâm thường chẳng phóng núi suối ra, đất nhà ao trong ngâm chiếu người”. Hóa Sĩ hỏi: “Thúc giục chỉnh trang đã xong, xin Sư một lời chỉ bảo?” Sư bảo: “Khéo xem việc trước đường, chớ sánh lúc ở nhà”. Lại hỏi: “Thế nào là ba nhà trong thôn, đầu ngả tư đường cái ngang bằng mỗi người đi?” Sư đáp: “Soi chiếu lại đánh mất đãy vải”.

8. Thiền sư Khả Phục ở Diên khánh.

Thiền sư Khả Phục ở Diên khánh tại Triệu châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hồ lại Hồ hiện, Hán lại Hán hiện. Bỗng nhiên lúc Hồ Hán đồng lại, làm sao cầu chuẩn?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Ráng rơi cùng phóng lẽ ngang gió, nước thu cùng khoảng trời một sắc. Tham”. Lại có lúc lên giảng đường, bỗng nhiên Sư nắm cây gậy đè ngang trên đầu gối và bảo: “Khổ đau lắm! Khổ đau lắm! Đầm biếc muôn ngàn trượng, cái nào là tri âm?” Xong, Sư đánh xuống một cái và xuống khỏi tòa.

9. Thiền sư Tuệ Nhan ở Đạo tràng.

Thiền sư Tuệ Nhan ở Đạo tràng tại An cát châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đức Thế Tôn đè ngón tay, Hải ấn phát sáng”. Xong, Sư nắm cây gậy, tiếp bảo: “Chớ vọng tưởng”. Rời xuống khỏi tòa.

10. Thiền sư Tông Đạt ở Song phong.

Thiền sư Tông Đạt - Phổ Tịch - Phật Hải ở Song phong tại Ôn châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là cảnh Vĩnh gia?” Sư đáp: “Núi Hoa cái”. Lại hỏi: “Thế nào là người trong cảnh?” Sư đáp: “Một đêm ngủ tỉnh giấc”. Có lúc lên giảng đường, đại chúng đã nhóm tập ổn định, Sư hét một tiếng rồi bảo: “Oan có đầu, trái có chủ. Trân trọng”.

11. Thiền sư Tử Kỳ ở Ngũ phong.

Thiền sư Tử Kỳ ở Ngũ phong tại Việt châu. Có vị Tăng hỏi: “Người học từ trước đến đây, xin Sư rủ lòng chỉ bày?” Sư đáp: “Hoa nở ngàn đóa đẹp”. Lại hỏi: “Người học không hiểu?” Sư đáp: “Sau cơn mưa muôn núi xanh”. Lại nói: “Cảm ân Sư chỉ dạy”. Sư bảo: “Ông làm sao sống hiểu?” Vị Tăng ấy bèn hét. Sư bảo: “Chưa nhằm”. Vị Tăng ấy lại hét. Sư bảo: “Một tiếng hét, hai tiếng hét, sau làm sao sống?” Vị Tăng ấy đáp: “Cũng biết Hòa thượng có cơ yếu ấy”. Sư hỏi: “Vừa rồi nói cái gì?” Vị Tăng ấy im lặng không đối đáp, Sư bèn hét.

12. Thiền sư Đạo Tín ở Vân môn.

Thiền sư Đạo Tín ở Vân môn - Thiều sơn tại Tây kinh. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Ngàn năm mộ cổ, ngày nay rắn mọc sừng”. Lại hỏi: “Chẳng tiện là gia phong của Hòa thượng không?” Sư đáp: “Bởi lường thì tan thân mất mạng”. Lại hỏi: “Thế nào là chính mình của người học?” Sư đáp: “Không người biết đó”. Lại hỏi: “Thế nào là được thoát mới đi?” Sư đáp: “Ông hỏi ta đáp”.

13. Giảng sư Tùng Giáng ở Thiên trúc.

Giảng sư Tùng Giáng - Từ Biện ở Thiên trúc trên phủ Lâm an, vốn người xứ Tùng dương - Xử chi. Là bậc có đủ sự thấy biết lớn, tiếng tăm vang khắp các giảng tịch. Với luận chỉ quán rất được khế ngộ, thường cùng các thiên nạp vân du. Sư từng đem đạo lực đến gõ hỏi Đại thông, một ngày nọ, Đại Thông gởi đến một phong thư, Sư mở xem thấy hai vòng tướng đen trắng mới tỏ ngộ, bèn làm kệ đáp rằng:

“Tướng đen tướng trắng mang gông qua trạng,

Rõ chẳng rõ chừ không gió nổi sóng.

Nếu hỏi biệt rốt cùng như thế nào,

Thì núi Động đình tại trên Thái hồ”.

14. Thiền sư Tư Tu ở Thừa thiên.

Thiền sư Tư Tu ở Thừa thiên tại Việt châu, vốn người dòng họ Hoàng ở Đơn châu. Sư thọ học ở chùa Thường hưng tại Đông kinh, rất thông suốt ba tạng kinh luật luận, hành trì rất tinh nghiêm. Sư đến dự tham dưới lời chỉ dạy của Thiền sư Trí Thông mà khế ngộ, bèn đến ở Thừa thiên. Có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Nếu luận bàn việc này, hiểu đó thì là thần kính đó thì linh, quán xét đó thì mắt tợ lông mày, nghe đó thì trâu đất gầm hét, nói đó thì đó lụa buộc đầu lưỡi, người đó thì bít lấp lỗ mũi, xúc chạm đó thì một gậy thành vết sẹo, nghĩ ngợi đó thì châm mổ chẳng vào. Ngay nơi khoảng ấy thì gọi đó là nơi trí chẳng đến, nơi đường tâm dứt tuyệt, cũng gọi đó là nơi an lạc của người vô sự. Ngay như ngàn Thánh xuất hiện hưng hóa, như Tổ đương đầu nói cũng chẳng nhầm. Ngày xưa, Cư sĩ Tịnh Danh đối trước chư vị Bồ-tát từng bày cái tin tức ấy, tiếp đến có Đại sư Đạt-ma ở nơi trước núi Thiếu thất vì chúng giảng nói pháp chín năm, chỉ có Nhị tổ thân gần được nghe, từ đó trở về sau dòng pháp lưu truyền các cõi. Ngày nay Thừa thiên hướng đến biết trước có người cũng có cái nơi nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Thấy chăng? Ngàn mùi vị giao la rõ ý Tổ, dưới một lời báo đáp ân sâu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy và bảo: “Thấy chăng? Sáng rõ như gương, ngang bằng như cân, ba mươi ba vị Tổ đích thân thực hành lệnh này, người có mắt sáng hãy biện lấy”. Xong, Sư đánh vào thiền sàng một cái.

15. Thiền sư Pháp Yến ở Ngô giang.

Thiền sư Pháp Yến ở Thánh thọ - Ngô giang tại Tô châu. Có vị Tăng hỏi: “Với ý Tổ sư từ Tây vức lại tức chẳng hỏi, còn việc ngày nay khai đường giảng pháp thì thế nào?” Sư đáp: “Mây mọc nơi núi biếc”. Lại hỏi: “Người học chẳng hiểu?” Sư bảo: “Trăng rơi đầm lạnh”. Và Sư mới bảo: “Đầu núi sóng nổi, đáy nước bụi bay, kết quả hoa đốm hư không sinh con Thạch nữ. Đến nay tức chẳng là gì. Ba năm một lần nhuần, tháng chín tiết trùng dương, mùa dông ngày ngắn, mùa xuân dần dài, lạnh tức hướng đến lửa, nóng tức tìm lấy mát”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Hãy nói Phật pháp tại nơi nào? Chẳng lìa đương xứ thường trong lắng, tìm tức biết ông chẳng thể thấy”. Xong, Sư bèn hét một tiếng.

16. Thiền sư Bảo Nguyệt ở Tư phước.

Thiền sư Bảo Nguyệt - Pháp Minh ở Tư phước tại Trịnh châu. Nhân lúc tắm Phật thăng tòa, có vị Tăng hỏi: “Pháp thân tịnh, diệu ứng vô phương, vì gì dùng nước hương thơm ấm nóng tắm Phật?” Sư đáp: “Ngày nay tức là mồng tám tháng tư”. Lại hỏi: “Đã là Vô cấu thì tắm cái gì?” Sư bảo: “Chẳng nhân vào nước, sao thấy người dài”. Lại hỏi: “Bỗng nhiên nếu khua nhằm Vân Môn, Lão Tử lại làm sao sống?” Sư đáp: “Khoái bèn khó gặp”. Và Sư liền đánh. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tư phước riêng không chỗ bổ ích, năm ngày một lần tham đánh trống, nào từng nói diệu đàm huyền chỉ là lời thô nói thẳng. Cam thảo tự lại ngọt, hoàng liên như cũ đắng, bỗng như lỗ mũi da trời, gặp người rất kỵ nhầm nêu cử”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Gió cây trăng bãi đều có thể truyền tâm, khói đảo mây rừng đều dẫn lên diệu chỉ, hiện thành công án chẳng thể nghĩ lường. Lại nói mắt biếc từ Tây vức lại riêng truyền trực chỉ, rất tợ đất bằng nổi sóng, mà nay lại có cùng ủy thác gì?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Thạch đầu lớn nhỏ liền mây biếc, cối ngắn tùng dài mang móc xanh”. Xong, Sư bèn xuống khỏi tòa. Sư lại bảo: “Nếu cũng được rễ đâu tại ngàn cành chặt khắp, nếu cũng được huyệt, chẳng gá sáu phân toàn đốt”. Sư nắm cây gậy gõ xuống một cái và bảo: “Cái ấy là rễ, cái nào là huyệt?” Sư lại hét một tiếng và bảo: “Là nói gì ư?”.

17. Thiền sư Tuệ Thông ở Thiên y.

Thiền sư Tuệ Thông ở chùa Thiên y tại Việt châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc sư tử chưa ra khỏi hang thì như thế nào?” Sư đáp: “Giấu nanh che vuốt”. Lại hỏi: “Sau khi đã ra khỏi hang thì như thế nào?” Sư đáp: “Đàn cáo lắng vết”. Lại hỏi: “Thế nào là trong hang cát xanh oai phong bày, trước núi tầng vọng nẩy mầm dưa?” Sư bảo: “Ông thử gầm gừ xem?” Lại nói: “Buông qua một trứ”. Sư bảo: “Nhả chẳng ra”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: Tùng xanh ngả ảnh rủ đường sâu”. Lại hỏi: “Người học chẳng hiểu?” Sư đáp: “trúc biếc tiếng lạnh cặp loạn dòng”. Lại nói: “Người học từ nay không còn nghi”. Sư bảo: “Hãy thư thả”. Và Sư mới bảo: “Đãy dùi đã bày, chẳng khỏi mang đi kéo đất”. Sư lại ngoái nhìn đại chúng, tiếp bảo: “Có gì? Nhưng tâm ấn Tổ sư ngay đó viên thành. Nghĩ gì hiểu được phần ít tương ưng. Nếu dùng lời giải để chứng lấy thì nhọc tự mệt mỏi. Vội rong ngôn từ bén nhọn muốn tiếp nối Tông thừa, ắt là không có. Chỉ như một câu Đạt-ma chưa đến, làm sao sống? Nói. Lại có người nói được chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đêm qua canh ba trâu sắt chạy, Thạch nữ bên khe hét bèn về”. Lại có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Tiếng chuông một lần khua vang động Cao phong, đuốc ngọc phát sáng chiếu khắp Đại thiên, Bồ-tát Quán Thế Âm đến trong ấy không nơi ẩn giấu thân”. Sư lại hỏi: “Vì sao như thế? Bờ núi Thiết vi lại quá ba ngàn”.

18. Thiền sư Tề Nguyệt ở Thiên Thánh.

Thiền sư Tề Nguyệt ở Thiên Thánh tại Hồ châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Đất Hồ mùa đông tre măng mọc”. Lại hỏi: “Xin Sư chỉ dạy lại”. Sư bảo: “Đại ý từ Tây vức lại làm sao sống?” Vị Tăng ấy vỗ tay một cái. Sư bảo: “Sớm làm loạn thống”. Vị Tăng ấy lễ bái, Sư bèn đánh. Lại hỏi: “Sư xướng hát khúc nhạc nhà ai? Tông phong ấy, ai người nối dõi?” Sư đáp: “Cá lội nước đục”. Lại hỏi: “Thế nào là một mũi tên Tịnh từ bắn thẳng đến Thúy phong?” Sư đáp: “Quả là Thiên môn tỉnh lại năm điềm”. Lại nói: “Nghiệm người nói đích xác, mở lời bèn tri âm”. Sư bảo: “Mặc tình phỏng đời”. Và Sư mới bảo: “tâm ấn Tổ sư chóng thoát căn trần, diệu thể chẳng hình, không vậy lường đạt. Nếu là tâm còn hiểu biết, thức trệ bởi thấy nghe. Huy Du của Tổ sư làm sao đạt đến. Ngày nay ngay phải một niệm tình hết, trong ngoài thấy mất, đại trí tròn sóng mới có thể suốt hiểu, bèn mới tùy cơ ứng dụng, tốt xấu đồng xét xem. Xúc chạm đều cừ, lại không lý khác. Núi sông cử xướng, ai là tri âm? Nước chim đàm chân, ai người khéo nghe? Tuy là như vậy, nhưng người biết mới biết. Lại như mắt tâm chưa mở, rất kỵ nương hư tiếp hưởng”. Xong, sư nắm cây gậy đánh xuống một cái.

19. Thiền sư Hy Cổ ở Viên minh.

Thiền sư Hy Cổ ở Viên minh tại Nghi chương, Liễu châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trời đất không bốn vách tường, nhật nguyệt không có bốn mùa, nắng đi lạnh lại, gió yên sóng lắng, trời đất xưa nay, núi sông xưa nay, tình lẫn vô tình đều nương nhờ ân lực, chẳng dùng Nam hỏi Tổ, Bắc thấy Văn Thù, Phật xưa trước miếu, lúc này tham xong. Thấy cái gì?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Cũng là mê mờ gặp Đạt- ma”.

20. Thiền sư Văn Tuệ ở Lang sơn.

Thiền sư Văn Tuệ ở Lang sơn tại Thông châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc Hòa thượng chưa thấy gặp Tịnh từ thì như thế nào?” Sư đáp: “Trâu sắt mọc sừng”. Lại hỏi: “Sau khi đã thấy gặp thì như thế nào?” Sư đáp: “Ngựa đá mang thai”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Mây biển mọc nơi đỉnh núi”. Lại hỏi: “Người học chẳng hiểu?” Sư đáp: “Nước sông Dương tử dâng phía đông”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ THIỆN NINH Ở KIM SƠN

1. Thiền sư Tri Tướng ở Thiền duyệt.

Thiền sư Tri Tướng ở Thiền duyệt tại Tú châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hoặc ở Thành hoàng hoặc ở núi, tùy duyên vô sư có liên quan. Có lúc lặng ngồi khiến người cười, đạo là lúc nhàn lại chẳng nhàn. Tạm hỏi cùng các người vì gì thành tức chẳng nhàn? Đại chúng có hiểu chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Hôm qua thu lệnh hết. Sáng nay ngày đầu đông”.

2. Thiền sư Đạo Tề ở Lộc uyển.

Thiền sư Đạo Tề ở Lộc uyển tại Tú châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu bàn luận về việc này ngay đây không riêng vụt sáng xưa nay, chẳng lìa đương xứ ứng hiện không khuyết thiếu. Lại thỏa thích ngôn từ bén nhọn nhọc phải nghiêng tai, sân cửa đánh nghiền ngàn sai muôn khác. Đến trong đó, lão tài Duy-ma cũng chỉ bàng quan, Đạt-ma chín năm trông nhìn tức hẳn có phần”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tham”.

3. Thiền sư Tử Thuần ở Phổ tế.

Thiền sư Tử Thuần - Viên Tế ở Phổ tế tại Vụ châu. Có vị Tăng hỏi: “Châu ngọc ma-ni người chẳng biết, trong Như Lai Tạng thân nhặt được. Vậy thế nào là châu?” Sư đáp: “Chẳng đánh tự chuyển”. Lại hỏi: “Thế nào là Tạng?” Sư đáp: “Một cái đánh bèn chuyển”. Lại hỏi: “Sau khi chuyển thì như thế nào?” Sư đáp: “Nắm chẳng dừng”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mưa qua núi xanh, mây tan trăng tỏ, dải tuyết tùng lạnh gió lay bách sân. Sơn Tăng nói câu thoại gì, lại có ý của Tổ sư chăng? Nếu như chưa vạy”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Xem, xem”.

4. Thiền sư Dụng An ở Hòa sơn.

Thiền sư Dụng An ở Hòa sơn tại Cát châu. Có vị Tăng hỏi: “Lúc hoa sen chưa ló khỏi mặt nước thì như thế nào?” Sư đáp: “Cá chen lấn ba ba núp tựa”. Lại hỏi: “Sau khi đã ló khỏi mặt nước thì như thế nào?” Sư đáp: “Thủy tiên đội trên đầu, khéo tay dứt leo vin”. Lại hỏi: “Lúc đã ló ra và chưa ló ra thì như thế nào?” Sư đáp: “Nên là đất trời tiếc chẳng dạy dễ dàng xem”.