SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ VIỄN Ở LINH ẨN

1. Thiền sư Tề Vĩ ở Đông sơn.

Thiền sư Tề Vĩ ở Đông sơn tại phủ Khánh nguyên, vốn người dòng họ Tạ ở Ngang châu. Có lúc lên giảng đường, nêu cử kệ tụng của Sơn chủ Tu rằng: “Là cột trụ chẳng thấy cột trụ, không phải cột trụ chẳng thấy cột trụ, phải và không phải đã bỏ xong, hay cử tiến lấy trong phải và không phải”. Xong, Sư gọi đại chúng, bảo: “Cử tiến được phải dời hoa và bướm đến, cử tiến được chẳng vác suối mang trăng về, phải cũng tốt. Trịnh Châu có lê hơn Châu có táo, chẳng phải cũng tốt, đường Tượng sơn vào đảo Bồng lai, phải cũng không giao thiệp đạp nhằm dùi cân cứng tợ sắt. Không phải cũng không giao thiệp, kiếm báu Kim cang ngay đầu chặt. A! Ha, ha, hiểu được chăng? Ít lúc biết việc, phiền não ít, lắm nơi biết người lắm phải quấy. Nhân đạo bạn trong Liên xã thỉnh mời, lên giảng đường, Sư bảo: “Dần dần da gà tóc hạc, cha trẻ mà con già, nhìn nhìn đi bước lung tung, nghi giết Thượng tọa Mộc. Ngay như vàng ngọc đầy nhà, soi chiếu trông nhìn bạch bắt, đâu khỏi suy tàn già bệnh. Chánh khéo mặc tinh thể, mặc tình các người ngàn thứ khoái lạc. Cự nông hợp tự do, vô thường trọn phải đến lại, về nhà uống trà đi. Chỉ có đường thẳng tắt tu hành, y như cũ đánh đó vòng quanh. Chỉ xưng niệm danh hiệu Phật A-di-đà, niệm được không việc cứu tế”. Sư lại bảo: “Câm cái đường sống ấy, đã bị Hòa thượng Thiện Đạo cắt thẳng chỉ ra rồi. Các người sớm tối ở trong đường thẳng tắt qua lại, nhân gì ngay mặt sai quá Phật A-di-đà? Trong ấy cử tiến được, bèn có thể trừ mê đẩy ngả chướng, nhổ mũi tên do dự, cắt đứt lưới nghi hoặc, sông si ái, chặt rừng tâm trù, tẩy tâm cấu bẩn, sửa tâm qua nịnh quanh co, dứt tuyệt tâm sinh tử. Sau đó chuyển vào bên nào? Nhắc cẳng chân lên hướng theo Phật tổ giẫm đạp nơi không đến tiến thêm một bước, mở miệng hướng đến nơi Phật tổ giải bày không tới, nói một câu, kêu lại Hòa thượng Thiện Đạo riêng tìm cầu đường thẳng tắt tu hành. Nếu chuẩn cứ theo trước bỏ cho chạy nhảy, lưu lạc quê người, khua Đông nhằm Tây, khổ thay, Phật A-di-đà!”

2. Thiền sư Như Bản ở Sơ sơn.

Thiền sư Như Bản - Quy Vân ở Sơ sơn tại Phủ châu, vốn người xứ Đài châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mưa lâu chẳng tạnh đất trong lửa, khắp thân bùn nước bày ra tròng mắt. Hãy nói là tròng mắt gì?” Sư gõ cây gậy một cái, tiếp bảo: “Giữa rừng bùn trơn trợt, lúc gọi vài ba tiếng”.

3. Thượng nhân Giác A.

Thượng nhân Giác A vốn người dòng họ Tất ở nước Nhật Bản. Năm mười bốn tuổi, Sư được độ thọ giới Cụ túc, tập học kinh điển Đại Tiểu thừa rất có tiếng tăm. Năm hai mươi chín tuổi, gặp có thương buôn từ Trung đô đến nói bày sự hưng thạnh của Thiền tông, Sư mạnh dạng lôi kéo Pháp đệ là Sa-môn Kim Khánh theo thuyền biển mà đến, tay bưng lò hương lễ bái Thiền sư Phật Hải (Thiền sư Viễn) ở Linh ẩn. Thiền sư Viễn - Phật Hải hỏi Sư từ đâu đến, Sư bèn viết chữ để đối đáp. Sư lại viết rằng: “Nước tôi (Nhật Bản) không có Thiền tông, chỉ giảng các kinh luận của năm Tông. Quốc chủ không có dòng họ, hiệu là Kim Luân Vương. Đến năm Gia Ứng thứ nhất (?) xả bỏ ngôi vua mà xuất gia tu học, tên là Hạnh Chân, lúc ấy vua vừa bốn mươi bốn tuổi, Vương tử vừa mới bảy tuổi, được lệnh nhận ngôi vua, đến nay đã năm năm, độ Tăng không tiến cử dâng nạp, mà chỉ là người giảng nghĩa cao sâu thì được ban cấp. Chúng tôi ngưỡng phục Thánh triều, nghe tên Thiền sư Viễn Công, nên đặc biệt đến nơi trượng thất lễ bái xin được truyền tâm ấn để độ bến mê. Vả lại, nêu tâm, Phật và chúng sinh là ba thứ không khác biệt, lìa tướng lìa ngôn, mượn ngôn từ mà hiển bày đó, thì Thiền sư khai thị như thế nào?” Thiền sư Viễn - Phật Hải đáp: “Chúng sinh hư vọng thấy Phật thấy thế giới”. Sư lại viết: “Vô minh nhân gì mà có?” Thiền sư Viễn - Phật Hải bèn đánh, Sư liền thỉnh mời Thiền sư Viễn - Phật Hải lên pháp tòa quyết nghi. Đến mùa thu năm sau, Sư giã từ đến Kim lăng. Vừa đến bờ sông Trường lô, nghe tiếng trống, bỗng nhiên đại ngộ, mới chứng biết chỉ thú dạy răn của Thiền sư Viễn - Phật Hải, bèn xoay trở lại Linh ẩn, thuật năm bài kệ tụng nói về chỗ thấy của mình rồi mới giã từ trở về Đông hải. Các bài kệ tụng đó là:

- Thuyền biển đến cầu giáo ngoại truyền

Muốn lìa thấy biết thoát lưới nôm

Các phương tham khắp giày cỏ rách

Đầm lắng nước trong trăng tại trời.

- Quét sạch dây leo và thấy biết

Thư tay mang lại toàn thể hiện

Sau đầu vừng sáng suốt Thái hư

Ngàn cơ muôn cơ một lúc chuyển.

- Điểm Diệu làm sao nói cùng người

Té đất bật dậy tự rẽ rành

Chợt nhiên đạp nhằm ruộng đất cũ

Lấy áo trùm đầu riêng bước đi.

- Câu chân diệt vọng vốn chẳng diệu

Ngay vọng rõ chân thảy đều nhầm

Đáng cười Linh sơn dù lão già

Đang Dương vất xuống nát thìa gỗ.

- Dựng tay quát hét thiếu bán đùa

Nói phải nói quấy vào sình bùn

Cắt đứt muôn sai thôi chỉ thú

Một tiếng sáo về la la ly”.

Thiền sư Viễn - Phật Hải ngợi khen giỏi, viết kệ tụng tặng cho Sư đi. Về đến nước Nhật Bản, Sư ở chùa Duệ sơn, kịp đến lúc Sư gởi thư thông báo nối dõi dòng pháp đến Trung Hoa thì Thiền sư Viễn - Phật Hải đã thị tịch.

4. Cư sĩ Nội Hàng Tăng Khai.

Cư sĩ Nội Hàng Tăng Khai, tự là Thiên du, trải qua thời gian lâu dài dự tham nói Thiền sư Viên Ngộ, kịp đến lúc qua lại nơi cửa của Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo có lắm ngày tháng. Đến năm Tân mùi (1151) thuộc niên hiệu Thiệu Hưng (1131-1163) thời Nam Tống, Thiền sư Viễn - Phật Hải được nhậm đến ở Quang hiếu tại Tam cù. Cư sĩ bèn cùng Cư sĩ Siêu Nhiên Triệu Công đến tham phỏng hỏi rằng: “Thế nào là Thiện tri thức?” Thiền sư Tuệ Viễn đáp: “Lồng đèn, lộ trụ, con mèo, con chó”. Cư sĩ lại hỏi: “Vì sao ngợi khen thì hoan hỷ, chê trách thì phiền giận?” Thiền sư Tuệ Viễn bảo: “Ông từng thấy Thiện tri thức chăng?” Cư sĩ đáp: “Tôi đã bám mươi năm tham phỏng sao nói là không thấy?” Thiền sư Tuệ Viễn lại hỏi: “Vậy ông thấy với sự hoan hỷ hay thấy với sự phiền giận?” Cư sĩ định bàn nói, Thiền sư Tuệ Viễn gằn hét một tiếng. Cư sĩ lại định bàn nói. Thiền sư Tuệ Viễn tiếp bảo: “Mở miệng tức không phải”. Cư sĩ bèn mịt mờ. Thiền sư Tuệ Viễn gọi lại bảo: “Thị Lang định đi đến nơi nào vậy?” Cư sĩ mạnh mẽ tỉnh ngộ bèn gật đầu. Và nói kệ tụng rằng: “Ôi! Thay lừa mù. Tùng lâm yêu nghiệt, rống đất một tiếng, cơ trời rò rỉ. Có người lại hỏi ý như thế nào? Nắm cây phất trần dậy cắt ngang miệng”. Thiền sư Tuệ Viễn - Phật Hải bảo: “Cũng chỉ được một cọc”.

5. Cư sĩ Tri Phủ Cát Đàm.

Cư sĩ Tri Phủ Cát Đàm, tự là Khiêm Vấn, hiệu là Tín Trai, từ thuở thiếu thời đã vất bỏ lên trường lớp, thích ý với thiền duyệt. Mới đầu Cư sĩ đến bái yết Thiền sư Toàn - Vô Am xin cầu chỉ nam. Thiền sư Toàn bảo nghiên cứu câu thoại tức tâm tức Phật, qua thời gian lâu mà không khế ngộ, Cư sĩ mới thưa: “Sư có phương tiện gì khiến tôi được vào?” Thiền sư Toàn bảo: “Cư sĩ rất không chán sống rồi”. Bấy giờ Thiền sư Tuệ Viễn - Phật Hải vừa đến Kiếm trì. Nhân đó, Cư sĩ bèn tìm đến, mới nêu cử điều dạy của Thiền sư Toàn, cầu xin vì cả đại chúng mà giảng nói. Thiền sư Tuệ Viễn - Phật Hải phát huy câu thoại ấy rằng: “Tức tâm tức Phật lông mày kéo rủ đất, phi tâm phi Phật hai tròng mắt giang ngang, Hồ Điệm trong mộng nhà muôn dặm, trên cành Tử quy trăng canh ba”. Cư sĩ lưu ở lại mười ngày sau trở về. Một ngày nọ nêu cử chẳng phải tâm chẳng phải Phật chẳng phải vật, bỗng nhiên Cư sĩ chóng tỏ sáng, bèn làm kệ tụng rằng: “Phi tâm phi Phật cũng phi vật, trước lầu ngũ phụng núi cao ngất, trong cảnh Diễm Dương ngã liền thân, Dã hồ nhảy vào hang Kim sư”. Thiền sư Toàn chấp thuận đó, và liền bảo Cư sĩ viết kệ tụng trình cùng Thiền sư Tuệ Viễn - Phật Hải. Thiền sư Tuệ Viễn bảo: “Việc này giấy bút không thể kịp. Nếu Cư sĩ qua đây, hẳn sẽ có điều nghe vậy”. Cư sĩ bèn lại đến Hổ khâu. Thiền sư Tuệ Viễn nghinh đón mà bảo rằng: “Chỗ thấy của Cư sĩ chỉ có thể vào cảnh giới của Phật, vào cảnh giới của Ma còn chưa nhằm”. Cư sĩ bèn lễ bái không thôi. Thiền sư Tuệ Viễn nghiêm sắc mặt bảo: “Sao không nói lông vàng nhảy vào hang Dã hồ”. Cư sĩ mới thống thiết lãnh hội. Cư sĩ từng hỏi các Thiền giả rằng: “Vợ chồng hai người đánh nhau, chung gọi đứa con ra làm chứng. Hãy nói làm chứng cho người cha là phải? Hay người mẹ là phải?” Thiền sư Thể - Hoặc Am, có nói là: “Nhỏ ra lớn gặp”.

Đến năm Thuần Hy thứ sáu (1179) thời Nam Tống, Cư sĩ đến trấn thú Lâm xuyên, qua năm Thuần Hy thứ tám (1181) thời Nam Tống, Cư sĩ cảm mắc bệnh, một đêm nọ bỗng nhiên đòi lấy giấy bút viết kệ tụng rằng: “Trong biển sâu rộng đánh trống, trên núi Tu-di nghe chuông, kiếng nghiệp bỗng nhiên đánh phá, vụt thân nhảy ra hư không”. Xong, Cư sĩ bèn gọi các Quan liêu quyến thuộc lại mà chỉ dạy rằng: Sống cùng với chết như ngày cùng với đêm, không đáng lấy làm quái lạ. Nếu lấy đạo mà luận bàn thì sao bị sống chết, nếu làm sống chết hợp thì cách đạo vời xa”. Nói xong, Cư sĩ ngồi ngay thẳng mà qua đời.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ DÂN Ở HOA TẠNG

1. Thiền sư Bảo Ấn ở Kính sơn.

Thiền sư Bảo Ấn - Biệt Phong ở Kính sơn tại phủ Lâm an, vốn người dòng họ Lý ở Gia châu. Từ thuở bé thơ, Sư đã học thông sáu kinh, mà nhàm chán việc thế tục, mới đến nương tựa Thiền sư Tố ở Đức sơn cầu xin xuất gia, đắc độ thọ giới Cụ túc, tiếp đó nghe học kinh Hoa Nghiêm, luận Khởi tín đã xong hết, Sư giã từ tiếp đến nương tựa Thiền sư Mật Ấn ở Trung phong. Một ngày nọ, Thiền sư Mật Ấn nêu cử: “Có vị Tăng hỏi Nham Đầu: “Lúc khởi diệt không ngưng dứt thì thế nào?” Nham Đầu bảo: “Là ai khởi diệt?” Ngay lời nói ấy, Sư bèn mở mang tỏ ngộ liền gật đầu. Gặp lúc Thiền sư Viên Ngộ về ở Chiêu giác. Thiền sư Mật Ấn bảo Sư đến đó tỉnh xét. Sư nhân theo chúng vào thất, Thiền sư Viên Ngộ hỏi: “Từ xưa trước các Thánh lấy gì đãi tiếp người?” Sư dựng đứng nắm tay. Thiền sư Viên Ngộ tiếp hỏi: “Đó là chỗ dùng của Lão Tăng, còn làm sao sống là chỗ dùng của các Thánh từ xưa trước?” Sư đưa nắm tay vung một cái. Thiền sư Viên Ngộ cũng đưa nắm tay lên, cùng giao nhau cười lớn mà thôi. Sau đó đến Kính sơn, Sư bái yết Thiền sư Đại Tuệ (Tông Cảo). Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Ông từ đâu đến?” Sư đáp: “Từ Tây xuyên đến”. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Chưa ra ải Kiếm môn, cho ông ba mươi gậy rồi vậy”. Sư thưa: “Hòa thượng chẳng hợp khởi động”. Thiền sư Đại Tuệ vui vẻ tự nhiên quét thất mời Sư vào. Sau đó, Thiền sư Đại Tuệ dời về phương Nam, Sư mới về lại phương Tây, liên tiếp làm chủ vài ngôi chùa. Sau lại ra giúp, đến ở các chùa Bảo ninh, Kim sơn, Tuyết đậu, Kính sơn.

Ngày khai đường giảng pháp, lên tòa Sư bảo: “Đức Thế Tôn lúc mới thành Đẳng Chánh giác, ở trong vườn Lộc dã chuyển pháp luân giảng pháp Tứ đế, Tỳ-kheo Kiều Trần Như ngộ đạo đầu tiên. Về sau, Thiền sư Chân Tịnh lúc mới đến ở Động Sơn, niêm rằng: “Ngày nay trong động Tân phong chỉ chuyển cái cây gậy”. Bèn nắm cây gậy bên tả tiếp hỏi: “Lại có người ngộ đạo đầu tiên chăng? Nếu không thì bậc Trượng phu phải tự có chí xung thiên, chớ thực hành theo chỗ Như Lai hành”. Và hét một tiếng rồi xuống khỏi tòa. Nếu là Thượng tọa Mật Ấn thì không như vậy. Ngày nay hướng đến trong núi Phụng hoàng, mới đầu không công phu chuyển pháp luân bốn đế, cũng không sức lực chuyển cây gậy, chỉ dạy các người là đi nên nước thư thả, nói phải nhỏ lời. Sao vậy? Nếu muốn chẳng vời nghiệp vô gián, thì chớ phỉ báng chánh pháp luân của Đức Như Lai”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chư Phật ba đời dùng một câu diễn nói trăm ngàn muôn ức câu, gom thâu trăm ngàn muôn ức câu chỉ ở tại một câu. Môn hạ Tổ sư nửa câu cũng không. Chỉ nghĩ gì đáng ăn nhiều ít cây gậy đau. Các Nhân giả! Phật là phải? Hay Tổ tư là phải? Nếu nói Phật là phải, Tổ chẳng phải. Tổ là phải, Phật chẳng phải thì lấy bỏ chưa quên mất. Nếu nói Phật và Tổ đồng một lúc là phải, Phật và Tổ đồng một lúc chẳng phải là mập mờ không ít. Hãy cắt đứt dây leo một câu làm sao sống? Nói. Trùng lớn trong khăn giấy khéo cười lại kinh người”. Sư lại nêu cử: “Có vị Tăng hỏi Nham Đầu: “Mênh mông giữa trần làm sao biện rành chủ?” Nham Đầu đáp: “Trong la Đồng cát đựng đầy dầu”. Xong, Sư bảo: “Lớn nhỏ Nham Đầu đánh mất lỗ mũi”. Bỗng có người hỏi Bảo Ninh: “Mênh mông trong Trần làm sao biện rành chủ?” Chỉ nên đáp với người đó là: “Trời lạnh chẳng kịp trùm khăn”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngày mồng 01 tháng 06 thiêu đốt giữa không trung đỏ rực mặt nhật. Đầu đường ngã tư tuyết sâu một thước. Quét dọn không xong, tránh né chẳng kịp. Lạnh cóng Hổ Tử trong thôn đông quạnh vắng, nửa đêm mang giày nước lên đứng”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đem tâm trừ vọng, vọng khó trừ, tức vọng minh tâm đạo chuyển xa, đáy thùng vọt xuyên không húy kỵ, đẳng nhàn một bước một hoa sen”.

Sư đến Kính sơn, đượm hợp khắp xa, Hiếu Tông Hoàng đế (Triệu Thận 1163-1190) thời Nam Tống, mời Sư đến điện Tuyển đức cùng đàm đạo Sư ứng sắc chỉ vào đối đáp, mỗi ngày được sắc ban kiệu khiêng đến trong cửa Đông hoa. Đến tháng hai năm (?) thứ mười, vua chú giải kinh Viên Giác, sai sứ đưa lại thỉnh mời Sư viết lời tựa. Lúc Sư tuổi tác đã già lớn càng nhàm chán việc trú trì, vào mùa đông năm (?) thứ mười lăm, Sư tấu trình xin được về am yên tỉnh. Đến tháng mười một năm Thiệu Hy thứ nhất (1190) thời Nam Tống, Sư đến thăm Thiền sư Trí Sách ở giao thừa, và cùng tỏ bày giả biệt. Thiền sư Trí Sách hỏi ngày đi. Sư đáp: “Nước đến cừ thành”. Trở về, Sư đòi lấy giấy bút viết chín chữ: “Lúc gà gáy đêm mồng 07 tháng 12”. Đến kỳ hạn Sư bèn thị tịch. Nghinh thỉnh di thể Ngài trở về lại pháp đường ở chùa lưu lại bảy ngày, nhan sắc Sư vẫn sáng nhuần, tóc dài ra, tên đỉnh đầu ấm nóng, qua bảy ngày bèn nghinh đưa an táng tại sườn núi phía Tây của am, tôn phong Sư thụy hiệu là “Từ Biện Thiền sư”, tháp hiệu là “Trí Quang”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NGUYÊN Ở CHIÊU GIÁC

1. Thiền sư Tuệ Quán ở Phụng thê.

Thiền sư Tuệ Quán ở Phụng thê. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thôn trước lá rơi hết, sau viện hoa quế tàn, đêm nay đầu tiết đông, từ đây đặt đất lạnh. Do đó nói, muốn biết nghĩa Phật tánh, phải quán xét thời tiết nhân duyên. Thời tiết nếu đến, lý ấy tự rõ ràng”. Sư hét một tiếng, tiếp bảo: “Nghĩ gì nói năng thành người ít, người thất bại lắm nhiều”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ ĐẠO Ở VĂN THÙ

1. Thiền sư Tuệ phương ở Sở an.

Thiền sư Tuệ phương ở Sở an tại Đàm châu, vốn người dòng họ Hứa ở Bản quận. Sư đến dự tham nơi Thiền sư Đạo ở Đại biệt, sau đó không lâu đổi chùa làm thành cung Thần tiêu, bèn nương thuyền buôn qua Tương nam. Đang ở trong thuyền nghe tiếng người trên bờ thoát vượt quê hương, gằn tiếng gọi: “Nào?” Từ đó, có chút tỉnh ngộ, Sư liền nói kệ tụng rằng: “Giữa sông cái thủy gọi một tiếng. Lúc này mới được hợp bình sinh, nhiều năm xa cách lại đồng thấy, ngàn Thánh chung về đi một đường”. Ở, lâu sau lên giảng đường, Sư bảo: “Gần già mới xứng trú trì, toàn không chút ít Huyền cơ, mở miệng mười chữ hết chín sai. Hỏi Đông bèn mới đáp Tây. Ra đời hoằng hóa như vậy xét lắm huyền vi. Có lúc nắm ba buông hai, có lúc đến bảo mà thực hành. Tuy là như vậy, đồng đạo mới biết. Hãy nói: Biết việc làm sao sống? Phải liền đánh bay lỗ mũi mới được. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tổ sư Đạt-ma tại dưới cẳng chân, đạp chẳng nhằm chừ, nhấc chẳng dậy, kỹ càng nhận lấy buông xuống xem, bệnh tại lúc này trong tay ai? Trương Công biết xem mạch, Lý Công biết bổ thuốc. Cả hai tranh nhau trị liệu một lúc, dùng chẳng nhằm, thuốc chẳng cùng trao. Nhầm, nhầm, uống trà đi”.

2. Thiền sư Tư Nghiệp ở Văn Thù.

Thiền sư Tư Nghiệp ở Văn Thù tại phủ Thường đức. Gia đình nhiều đời làm nghề đồ tể, một ngày nọ cắt giết heo, bỗng nhiên thấu suốt nguồn tâm, Sư bèn bỏ nghề nghiệp xuất gia thọ giới làm Tỳ-kheo. Sư thuận kệ tụng rằng: “Ngày qua tâm Dạ-xoa, sáng nay mặt Bồ-tát, Bồ-tát và Dạ-xoa chẳng cách một đường tơ”. Sư đến bái yết Thiền sư Đạo ở Văn Thù. Thiền sư Đạo hỏi: “Lúc ông làm nghề giết heo thấy cái gì bèn bỏ mà xuống tóc hành cước?” Sư bèn làm cái thế đang bổ dao. Thiền sư Đạo hét một tiếng, bảo: “Gã mổ giết tham đường đi”. Sư bèn xuống tham đường. Ngày ở Văn Thù, có lúc lên giảng đường, nêu cử câu thoại Triệu Châu Khám Bà, xong, Sư mới bảo: “Khám phá Bà Tử, mặt xanh mắt đen, Lão già Triệu Châu, dối ta không được”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TUÂN Ở PHẬT ĐĂNG

1. Thiền sư Liễu Vân ở Trù nham.

Thiền sư Liễu Vân ở Trù nham - Nghĩa ô tại Vụ châu, có lúc lên giảng đường, nêu cử câu thoại con chó không có Phật tánh của Triệu Châu, xong, Sư mới bảo: “Con chó Triệu Châu không Phật tánh, muôn lớp núi xanh che kiếng xưa, Ba Tư gót đỏ vào Đại Đường, Na-tra tám tay hành chánh lệnh. Ôi!”

2. Cư sĩ Đãi Chế Phan Lương Quý.

Cư sĩ Đãi Chế Phan Lương Quý, tự là Nghĩa Ninh. Năm bốn mươi tuổi, Cư sĩ mới xoay tâm về cửa Tổ, phàm đến đâu đều treo bát theo chúng tham khấu. Sau đó, nương tựa Thiền sư Phật Đăng qua thời gian lâu mà không khế ngộ, nhân đó, Cư sĩ mách bảo rằng: “Lúc tôi chỉ muốn chết đi thì thế nào?” Thiền sư Phật Đăng đáp: “Khéo cái phong bì da tạm lưu đặt tiện dụng, mà nay không rõ chẳng đáng. Về sau đi bỗng bị kẻ khác kéo ngay phong bì da, rốt cùng không nơi chỉnh lý”. Cư sĩ lại đem câu thoại Nam Tuyền chém mèo mà hỏi: “Tôi kháng câu thoại ấy rất lâu mà trọn chưa thấu triệt. Xin Hòa thượng rủ lòng từ bi chỉ dạy”. Thiền sư Phật Đăng (Tuân) đáp: “Ông chỉ quán giải hiểu riêng con mèo nhà người, không biết chạy tức từ nhà con chó”. Ngay lời nói đó, Cư sĩ như từ cơn say tỉnh lại. Thiền sư Tuân lại bảo: “Chẳng dễ ông tiến một bước này, lại phải biết có việc hướng thượng mới được. Như nay, Quan sĩ đại phu nói Thiền nói Đạo chỉ y cứ chấp trước nghĩa lý bèn khoái sống. Đại khái tợ như đem tiền mua bánh dầu, ăn xong bèn chẳng đói, ngoài ra bèn nói là lừa dối kẻ khác cũng đáng cười vậy”. Cư sĩ bèn: “Duy, Duy!”

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ MINH Ở LẶC ĐÀM

1. Thiền sư Thủ Duyên ở Vô vi.

Thiền sư Thủ Duyên - Tùy Am ở Vô vi tại Hán châu, vốn người dòng họ Sử ở Bản quận. Năm mười hai tuổi, bị mắc bệnh mắt, Sư bèn bỏ thế tục, đến nương tựa Thiền sư Năng - Tuệ Mục ở Thê thiền xuất gia thọ giới Cụ túc, sau đó ra giáp đến Bảo Phong. Gặp lúc Bảo Phong lên giảng đường nêu cử: “Vĩnh Gia nói: “Một vầng nguyệt hiện khắp các dòng nước. Hết thảy các dòng nước chỉ một vầng nguyệt nhiếp lấy”. Nghe thế, tự nhiên Sư lãnh ngộ. Ở, lâu sau lên giảng đường, Sư bảo: “Đem một bao gồm muôn vạn, chỉ một vầng nguyệt hiện khắp tất cả các dòng sông. Hợp muôn vạn kết quy về một, tất cả các dòng sông, chỉ một vầng nguyệt thâu nhiếp. Dàn bày thì khắp cùng pháp giới, gom thâu lại thì một mảy tóc chẳng còn. Tuy là thâu hay dàn bày có khác đường, nhưng việc này vẫn không khác cùng cực. Chỉ cần có thể ngay trên căn bản dán được một tròng mắt đi, mới thấy chư Phật ba đời, các Tổ sư qua các thời đại thảy đều từ trong đó mà thị hiện. Ba tạng, mười hai bộ loại phần giáo, hết thảy kinh điển đều từ trong đó mà lưu xuất. Trời đất, nhật nguyệt, muôn tượng sum-la đều từ trong đó mà kiến lập, ba cõi, chín địa, bảy thú, bốn loài đều từ trong đó mà ra vào. Trăm ngàn pháp môn, vô lượng Diệu nghĩa. Cho đến hết thảy các kỹ nghệ khéo léo của thi đều hiện hành việc này. Do đó, Đức Thế Tôn nắm cành hoa, Tôn giả Ca-diếp bèn mới mỉm cười. Tổ sư Đạt-ma ngồi xoay mặt vách tường, Nhị Tổ từ đó được an tâm, hoa đào rộ nở Linh vân hết sạch nghi tình, gõ tre phát tiếng, Hương nghiêm nhân đó chóng quên điều biết.

Cho đến Bàn sơn ngay đầu bàn án thịt mà ngộ đạo, Di-lặc đến trong chợ cá mà tiếp người. Thật đáng gọi là vội văn hoạn nạn hẳn ở đó. Kinh hành tọa thiền tại trong đó, đã có kỳ đặc như vậy, lại có ngời sáng như vậy. Đã có rộng lớn như vậy, lại có khắp cùng như vậy. Các người nhân gì mà có mê có ngộ? Cần biết chăng? May không nơi riêng soi chiếu, chắc chắn có lúc không tỏ sáng.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 31 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 32

MỤC LỤC

Đời thứ mười bảy, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo, có 94 vị:

1. Thiền sư Di Quang ở Giáo trung

2. Thiền sư Đạo Nhan ở Đông lâm

3. Thiền sư Đảnh Nhu ở Tây thiền

4. Thiền sư Tư Nhạc ở Đông thiền

5. Thiền sư Thủ Tịnh ở Tây thiền

6. Thiền sư Đạo Khiêm ở Khai thiện

7. Thiền sư Đức Quang ở Dục vương

8. Thiền sư Tông Diễn ở Hoa tạng

9. Thiền sư Tịnh Toàn ở Thiên đồng

10. Thiền sư Pháp Bảo ở Đại quy

11. Thiền sư Đàm Ý ở Ngọc tuyền

12. Thiền sư Ngộ Bản ở Tiến phước

13. Thiền sư Tuân Phác ở Dục vương

14. Thiền sư Tổ Nguyên ở Năng nhân

15. Thiền sư Liễu Tánh ở Linh nham

16. Thiền sư Thiện Trực ở Tương sơn

17. Thiền sư Tự Hộ ở Vạn thọ

18. Thiền sư Cảnh Vựng ở Đại quy

19. Thiền sư Liễu Diễn ở Linh ẩn

20. Thiền sư Trí Viễn ở Quang hiếu

21. Thiền sư Uẩn Vân ở Tuyết phong

22. Thiền sư Đạo Năng ở Liên vân

23. Thiền sư Đạo Ấn ở Linh ẩn

24. Thiền sư Tông Nguyên ở Trúc nguyên

25. Thị giả Cận Lễ

26. Thiền sư Ni Diệu Đạo ở Tịnh cư

27. Thiền sư Ni Diệu Tổng ở Tư thọ

28. Cư sĩ Thị Lang Trương Cửu Thành

29. Cư sĩ Tham Chánh Lý Bính

30. Cư sĩ Bảo Học Lưu Ngạn Tu

31. Cư sĩ Đề Hình Ngô Vĩ Minh

32. Cư sĩ Môn Ty Hoàng Ngạn Tiết

33. Phu nhân Kế Thị ở Tần quốc

34. Thiền sư Liễu Minh ở Kinh sơn (34 vị hiện có ghi lục)

35. Đạo giả Tổ Lân

36. Thiền sư Châu ở lương

37. Thiền sư Kế Minh ở Hoa dược

38. Thiền sư Dĩnh ở Đại vân

39. Thiền sư Tử Văn ở Chiêu giác

40. Thiền sư Tự Ẩn ở Long vương

41. Thiền sư Phạm ở Nhạc lộc

42. Thiền sư Nhân ở Nam hoa

43. Đạo nhân Siêu Tông

44. Thiền sư Huệ Ngưỡng ở Đại quy

45. Thiền sư Tướng ở Lạc khổ

46. Thiền sư Tổ Khánh ở Kính sơn

47. Thiền sư Xung Mật ở Y sơn

48. Thiền sư Như Bản ở Tường phù

49. Thiền sư Đức ở Tượng điền

50. Thiền sư Tín ở Tượng điền

51. Thiền sư Tín ở Long nha

52. Thị giả nhạc

53. Thiền sư Lâm ở Quang hiếu

54. Thiền sư Hiểu Oánh ở Vân ngọa

55. Thiền sư Pháp Sinh ở Cửu đảnh

56. Hoàng Văn Xướng Biên Tu

57. Cư sĩ Trịnh Ngang

58. Thiền sư Hữu Tài ở Kính sơn

59. Thiền sư Gián ở Đại bi

60. Thiền sư tuệ Nhiên ở Tuyết phong

61. Thiền sư Giác Ấn ở Hoa tạng

62. Thiền sư Liễu Hiền ở Phước nghiêm

63. Thiền sư Xung ở Khánh thành

64. Thiền sư Sùng Hải ở Báo ân

65. Thiền sư Tổ Ngạn ở Quang hiếu

66. Thiền sư Diệu Hy ở Tiến phước

67. Thiền sư Năng ở Bác sơn

68. Thiền sư Nhân ở Thạch môn

69. Thiền sư Tông Thường ở Long tường

70. Thiền sư Ân ở Tương sơn

71. Thiền sư Đẳng Thuyên ở Tương sơn

72. Thiền sư Viên ở Quang hiếu

73. Thiền sư Đàm Chấn ở Mặc thủy

74. Thiền sư Nam ở Tú phong

75. Thiền sư Tăng Ngạc ở Pháp tế

76. Thiền sư Hạnh ở Báo ân

77. Thiền sư Khánh Lão ở Chu phong

78. Thiền sư Phổ Nhân ở Tiến phước

79. Hòa thượng Dã Am ở Thủy lục

80. Thiền sư Như Hối ở Đại quy

81. Thiền sư Đạo Thành ở Ngọc tuyền

82. Thiền sư Quán ở Minh chiếu

83. Thiền sư Như Chiêu ở Hưng vương

84. Thiền sư Khánh ở Tùng khánh

85. Thủ tòa Pháp Hoằng

86. Thiền sư Vịnh ở Thạch tuyền

87. Thiền sư Lập ở Quang hiếu

88. Thiền sư Vi ở Minh chiêu

89. Thiền sư Quảng Dung ở Đại minh

90. Thiền sư Tổ Minh ở Chiêu giác

91. Thiền sư Tú ở Chánh pháp

92. Thiền sư Viên ở Ngưỡng sơn

93. Thủ tòa Chánh Hoán

94. Thiền sư Ni Chân Như ở Quan tây (sáu mươi vị không ghi lục).

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ ĐẠI TUỆ - TÔNG CẢO Ở KÍNH SƠN

1. Thiền sư Di Quang ở Giáo trung.

Thiền sư Di Quang - Hối Am ở Giáo trung tại Tuyền châu, vốn người dòng họ Lý ở đất Mân. Thuở bé thơ, Sư ít nói cười, nghe tiếng đọc tụng kinh thì tỏ vẻ mừng vui. Năm mười lăm tuổi, Sư đến nương tựa Thiền sư Văn Tuệ ở U nham cầu xin xuất gia, thọ giới Cụ túc, Sư còn ham thích xem đọc các thứ kinh sách. Một ngày nọ, Sư tự bảo: “Đã xuất gia xuống tóc mặc pháp y hoại sắc, phải nên mong cầu triệt ngộ, đâu nên say sưa với tục điển ư?” Sư bèn ra lãnh bái yết Thiền sư Viên Ngộ đang ở tại Vân cư. Tiếp đó dự tham ở Hoàng Nghiệt, Tường Cao - Am Ngộ, cơ ngữ đều khế hợp, gặp lúc tại Hoài sở giặc cướp đang dấy động, Sư bèn trở về bái yết Thiền sư Phật Tâm. Gặp Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo đang ngụ tại Quảng nhân, Sư bèn đến nương theo đó. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Ông đã có sở đắc từ nơi Thiền sư Phật Tâm hãy nêu cử một vài điều xem?” Sư bèn nêu cử: “Thiền sư Phật Tâm lên giảng đường, niêm Công án Phổ hóa rồi bảo: “Với Phật Tâm tức không như vậy. Lúc tất cả chẳng nghĩ gì thì thế nào? Nhằm ngay cột sống mà đánh, theo giáo phân thân khắp mọi nơi”. Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Vậy ý ông như thế nào?” Sư đáp: “Tôi chẳng chịu kia, nên ở đầu sau đưa xuống một cước chú”. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Đó chính là lấy bệnh làm pháp”. Sư quả quyết không tin đáng để ý. Thiền sư Đại Tuệ lại bảo: “Ông chỉ suy lường gì xem?” Sư trọn cho là không như vậy. Qua hơn mười ngày, nhân nhớ Thiền sư Tín ở Hải ấn có niêm rằng: “Tiếng sấm nổ vang, mưa lớn giọt toàn không”. Mới không nghi trệ, Sư liền đến trình báo Thiền sư Đại Tuệ. Thiền sư Đại Tuệ lại nêu cử ngữ thoại Đạo giả ra mắt Lang Da và Huyền Sa chưa triệt ngộ mà cật vấn. Sư đáp rồi. Thiền sư Đại Tuệ cười bảo: “Tuy tiến được một bước, chỉ là chẳng nhằm nơi chỗ ở, như người chặt cây, chặt một dao xuống dưới gốc rễ thì mạng căn sẽ dứt mất. Ông lại lên trên cành chặt như vậy, làm sao dứt được mạng căn ư? Nay khắp các phương có lắm người mênh mông nói thiền, thấy tất cả các nơi đều như vậy, đâu có việc gì ích lợi? Như chánh truyền của Dương Kỳ chỉ ba bốn người mà thôi”. Sư tức giận bỏ đi. Ngày hôm sau, Thiền sư Đại Tuệ lại hỏi: “Ông có nghi ngờ chăng?” Sư đáp: “Không thể nghi ngờ đó”. Thiền sư Đại Tuệ bảo: “Chỉ như người xưa cùng thấy gặp, lúc chưa mở miệng đã biết hư thật. Hoặc nghe tiếng nói bèn rõ biết được cạn sâu. Lý ấy như thế nào?” Sư mịt mờ toát đổ mồ hôi, chẳng biết đến đâu. Thiền sư Đại Tuệ bèn bảo Sư tham cứu câu có câu không.

Lúc Thiền sư Đại Tuệ qua am Vân môn, Sư đi theo hầu. Một ngày nọ, Sư hỏi: “Tôi đến trong đó, trọn không thể thấu triệt, bệnh ấy tại đâu?” Thiền sư Đại Tuệ đáp: “Bệnh ông đã kết thành khối u, các thầy thuốc trong đời đều bó tay. Sao vậy? Người khác chết rồi sống lại không được. Nay ông đang sống trọn chưa từng chết, cần muốn đến trong đất ruộng đại an lạc phải là chết đi một hồi mới được”. Sư nghi tình càng sâu, sau đó vào thất, Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Ăn cháo rồi cũng rửa chén bát rồi vậy, đi tức thuốc, kỵ nói đem một câu lại”. Sư nói: “Phá nát”. Thiền sư Đại Tuệ ra oai hét một tiếng và bảo: “Ông lại nói Thiền vậy”. Sư liền đại ngộ. Thiền sư Đại Tuệ khua trống báo đại chúng rằng: “Lông rùa nắm được cười khái khái, đánh một cái muôn lớp khóa ải mở, mừng vui bình sinh tại ngày nay. Ai bảo ngàn dặm lừa dối ta lại?” Sư cũng dùng kệ tụng trình rằng: “Một ép ngang cơ giận sấm rống, kinh dậy Tu-di giấu Bắc đẩu, sóng cả mênh mông vỗ ngập trời, nắm được lỗ mũi, mất ngay miệng”.

Ở lại, lâu sau lên giảng đường, Sư bảo: “Câu có câu không như dây leo nương tựa cây, buông phóng ngu si làm gì, đến lúc cây đổ ngã dây leo khô, câu về nơi nào? Tình biết các người rốt cùng mò xét đầu lỗ mũi chẳng nhằm. Vì gì như vậy? Chỉ vì phân rành cùng cực vụt khiến chỗ được chậm”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Mộng huyễn như hoa đốm giữa hư không sao nhọc nắm bắt. Được mất phải quấy đồng một lúc buông ngày”. Sư ném cây phất trần một cái, tiếp bảo: “Ngày nay sơn Tăng đã là buông xuống rồi vậy. Các người lại làm sao sống?” Sư lại bảo: “Thị giả nắm lấy phất trần”. Có vị Tăng hỏi: “Văn Thù vì gì ra, gái trai định không được?” Sư đáp: “Ngày nay sơn Tăng rất khốn khổ”. Lại hỏi: “Võng minh vì gì ra liền được?” Sư đáp: “Khiến người nghe nhầm”. Lại hỏi: “Nghĩ gì thì đánh mở hoa nhạc ngàn núi đẹp? Buông ra Hoàng hà một nguồn trong?” Sư đáp: “Mặc tình bói lường”.

2. Thiền sư Đạo Nhan ở Đông lâm.

Thiền sư Đạo Nhan - Vạn Am ở Đông lâm tại Giang châu, vốn người dòng họ Tiên ở Đồng xuyên. Sư đến dự tham nơi Thiền sư Viên Ngộ qua thời gian lâu hơi có chút tỉnh phát, kịp đến lúc Thiền sư Viên Ngộ trở về đất Thục dặn dò Sư đến nương tựa Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo lúc ấy đang ở Diệu hỷ mà viết thư đến Đại Tuệ rằng: “Nhan xuyên thêu vẽ đã xong, chỉ khuyết thiếu điểm nhãn. Ngày sau nối dõi tiếp theo đó rất đáng lường vậy”. Đến lúc Thiền sư Đại Tuệ chuyển dời đến ở Vân môn là Dương tự, Sư đều luôn theo bên cạnh, sớm tối chất vấn điều nghi mới đại ngộ. Ở, lâu sau lên giảng đường Sư bảo: “Một chiếc lá rơi trời xuống thu, một mảy trần nổi dậy đại địa gom thâu. Tổ chim thổi trải lông, bèn có người ngộ đi. Ngày nay các học giả vì gì không biết chính mình?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chớ lầm quái ngại người tốt lành”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Muốn biết tâm chư Phật, chỉ hướng đến trong tâm hạnh của chúng sinh mà biết lấy. Muốn biết tánh thường trú không điêu tàn, chỉ hướng đến nơi muôn vật biến đổi mà hiểu lấy. Lại có biết được không? Muốn được chẳng chiêu vời nghiệp vô gián, chớ nên phỉ báng chánh pháp luân của Đức Như Lai”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nói các người biết, Lương Toại đều biết. Nơi Lương Toại biết, các người không thể biết. Làm sao sống là nơi Lương Toại biết?” Sư mới bảo: “Cò trắng nói là chim hạc”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Giữa mùa đông giá rét, ba cõi không an, người giàu khoái lạc, kẻ nghèo đói lạnh. Không biết huyền chỉ lầm nhận định bàn. Tại sao? Ngưu Đầu đặt đuôi phía trên, Bắc đẩu xoay mặt hướng Nam nhìn. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một giọt giọt nước, một giọt giọt băng, trời lạnh người lạnh, gió động phướn động, chiếc quạt Vân Môn nhảy vọt lên tầng trời ba mươi ba đắp nhằm lỗ mũi trời Đế-thích, cá chép biển Đông đánh một gậy, mưa đổ tợ bồn nghiêng. Chẳng qua trong mười hai thời khắc các người thọ dụng tầm thường”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cửa nhà Viên Thông, tám chữ đánh mở, nếu là từ cửa vào được chẳng kham cùng đàm nói. Phải là vào được cửa vô môn mới có thể ngồi lên nhà sâu. Do đó nói các Đức Như Lai ở thời quá khứ từ cửa này mà đã thành tựu, chư vị Bồ-tát trong hiện tại nay đây mỗi tự vào viên minh. Các người tham học trong thời vị lai đều sẽ y cứ pháp như vầy. Các Thánh từ xưa trước nay có phong môn rộng lớn như vậy. Chẳng thể tiếp nối làm ngời sáng, cam tự bỉ lậu vất bỏ, khoét vách đào tường, khéo chẳng là Trượng phu. Dám hỏi cùng đại chúng: “Cửa vô môn làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chẳng chỉ Quán Thế Âm, ta cũng từ trong đó chứng đắc”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tiết Nguyên Tiêu (rằm tháng giêng) đã qua, hóa chủ ra cửa. Lục quần Tỳ-kheo mỗi tự theo từng loại. Trong chúng đây không còn cành lá, thuần chỉ chân thật. Các Tăng thượng mạn lui đi như vậy cũng là tốt, kỳ lân chẳng làm điềm lành, phụng hoàng không là vinh hạnh, thóc tốt hai kỳ, lúa đơm chín bông, tất cả đều chẳng tiêu được, chỉ nguyện cầu trong cung vô sự, dưới rừng an thiền, trâu thủy cổ no nằm tà dương, gã vác gậy bần an lạc lâu dài, cháo đủ cơm đủ, cúi ngưỡng tùy thời. Đũa lồng chẳng loạn quấy thìa, chuột già không ăn nồi hấp bánh, kế sống nhà chùa đạm bạc lớn tình, chẳng kính trời công đức, không hiềm con gái mặt đen. Chủ nhân có trí cả hai đều chẳng thọ nhận”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Quân tử mến thích của cải, lấy đó làm đạo”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Năm trước sau hàn thực, năm nay trước hàn thực, mỗi ngày đều là ngày tốt, chẳng phải chánh trung thiên”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nhà khách lâu lưu luyến, quê nhà đêm soi bên, rèm treo mưa tháng ba, nước ngập hai hồ sen, vạc rĩ đốt chén đèn, củi sinh đầy khói bếp. Đã quên niệm Nam bắc, vào trông hết Bình xuyên”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Rừng chiên đàn không cây tạp, rậm rạp sâu kín sư tử ở. Do đó rừng rậm chiên đàn, cây chiên đàn vây quanh, rừng rậm gai gốc, các thứ gai gốc bao quanh. Thành tựu muôn ức cõi nước, các hàng sĩ nông công thương như Dạ-xoa như la-sát hiện hành ma nghiệp. Dong thong thay liền vì cuối năm”. Có vị Tăng hỏi: “Câu thoại Hương nghiêm leo lên cây, ý chỉ như thế nào?” Sư đáp: “Mò phỏng chẳng thành, họa vẽ chẳng đến”. Lại hỏi: “Lý Lăng tuy khéo tay, vì sao lấp Phan hà?” Sư bảo: “Từ nơi nào đi lại?” lại hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Ông là nguyên cũ”. Vị Tăng ấy đến gần phía trước thưa: “Kính vâng!” Sư bảo: “Áo không trôn, quần không miệng”. Lại hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Hòa thượng Chí Công”. Lại hỏi: “Người học hỏi Phật, cớ sao lại đáp là Hòa thượng Chí Công?” Sư đáp: “Chí Công chẳng phải hỏi Hòa thượng”. Lại hỏi: “Thế nào là Pháp?” Sư đáp: “Ấu phụ mặc lụa quyên vàng, cháu ngoại cõi dưa muối”. Lại hỏi: “Thế nào là chương cú?” Sư đáp: “Tuyệt diệu hảo từ”. Lại hỏi: “Thế nào là Tăng”. Sư đáp: “Câu cá trên thuyền Tạ Tam Lang”. Lại hỏi: “Sao không nói thẳng?” Sư đáp: “Hòa thượng Huyền Sa”. Lại hỏi: “Với Tam bảo đã được Sư chỉ dạy, còn hướng thượng Tông thừa việc ấy như thế nào?” Sư đáp: “Vương Kiều hứa tiên đắc tiên”. Vị Tăng ấy cười lớn ha ha. Sư mới nghiến răng.

3. Thiền sư Đảnh Nhu ở Tây thiền.

Thiền sư Đảnh Nhu - Lại Am ở Tây thiền tại Phước châu, vốn người dòng họ Lâm ở Bản quận. Từ thuở nhỏ, Sư đã đỗ đạt Tiến sĩ rất có tiếng tăm. Năm mười lăm tuổi, nhân đọc xem “kinh Di Giáo”, bỗng nhiên Sư tự bảo: “Cớ sao làm Nho quan, sai nhầm vậy?” Muốn giả từ gia đình thế tục, thân mẫu Sư lấy làm khó đó, và tự thân gần nghinh đưa đến mong cầu thầy mới giả tuyệt, bảo là: “Yêu đào hồng hạnh một thời phân giao gió xuân, trúc biếc hoa vàng từ đây đi trọn làm bạn đạo”. Cuối cùng Sư đến nương tựa Thiền sư Lạc ở Bảo thọ cầu xin xuất gia làm Tỳ-kheo. Chỉ một chiếc gậy Sư rảo bước Hồ tương, dự tham khắp các bậc danh túc, nhưng giáo pháp dạy truyền không mùi vị khác. Sư bèn trở về lại quê nhà, dựng am ở trên tuyệt đảnh Khương phong, suốt ba năm không bước chân xuống núi. Thiền sư Tài - Phật Tâm lại ra làm thủ chúng ở Đại thừa, thường nghe nhân duyên người học tức Tâm tức Phật. Bấy giờ Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo ở am Diệu hỷ vừa đi đến Dương tự. Có Di Quang là bạn của Sư gởi cho Sư lá thư rằng: “Am chủ (Đại Tuệ) thủ giả biệt các phương. Có thể đến đây chút ít thành thật, như thế nào?” Sư không trả lời. Thiền sư Di Quang lại dùng kế mời Sư đến thọ trai, Sư bèn chịu đến, gặp lúc Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo vì các đồ chúng vào thất, Sư cũng tùy hỷ theo đó. Thiền sư Đại Tuệ nêu cử: “Có vị Tăng hỏi Mã Tổ: “Thế nào là Phật?” Mã tổ đáp: “Tức tâm là Phật”. Làm sao sống?” Sư mở lời. Thiền sư Đại Tuệ liền mắng: “Kiến giải ông như vậy mà dám vọng làm thầy mọi người ư?” Và liền khua trống chỉ dạy chung cả chúng, bới móc điểm mà bình sinh Sư trân trọng dốc sức, bài bác cho đó là kiến giải tà vạy. Sư lệ trào đầy gò má chẳng dám ngửa mặt trông nhìn, thầm tự nghĩ là: “Sở đắc của ta đã bị bài bác. Yếu chỉ từ Tây vức lại đây chẳng truyền, há chỉ vậy ư?” Sư bèn quy tâm xếp làm đệ tử. Một ngày nọ, Thiền sư Đại Tuệ hỏi: “Trong không phóng ra, ngoài không phóng vào, chánh ngay lúc nghĩ gì thì thế nào?” Sư định mở miệng đáp. Thiền sư Đại Tuệ nắm cái lược tre nhắm ngay cột sống đánh liền ba cái. Khi ấy Sư bỗng đại ngộ, bèn gắng tiếng thưa: “Hòa thượng đã nhiều rồi vậy”. Thiền sư Đại Tuệ lại đánh thêm một cái. Sư bèn lễ bái. Thiền sư Đại Tuệ cười, bảo: “Ngày nay mới biết Ta không khinh dối ngươi vậy”. Và bèn dùng kệ tụng ấn chứng cho Sư rằng: “Cửa đảnh đặt mắt Á-ma-hê, khuỷu tay liệu treo phù Đoạt mạng, mù tròng mắt, ngậm ngay phù, vách Đông Triệu Châu treo hồ lô”. Từ đó tiếng tăm Sư vang động khắp chốn tùng lâm.

Ở lâu sau, lên giảng đường, Sư bảo: “Ý trong câu, câu trong ý, Tu- di cao vót cự xuyên, câu cắt ý, ý cắt câu, liệt sĩ phát ra cuồng thỉ, mặc giữ răng như kiếm, dựng miệng tợ bồn huyết, chẳng thỏa từ bén nhọn rỗng trướng ý hay. Do đó Tịnh Danh ngậm miệng sớm can thiệp phồn từ, mà kiệt đóng cửa, đá tung vải dơ bẩn nhà mình. Ngoài ra, Lão già Ngỏa Quan, Đại sư Nham Đầu hướng lên trên đảnh Khương phong nắm gió quẩy sóng múa thần biến, dưới cẳng chân khéo cho ba mươi gậy. Hãy nói lỗi quá ở nơi nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Có quan chẳng phải Hàn Quang làm, chớ nắm cổ áo Đẳng Nhàn”. Đến tiết, lên giảng đường, Sư bảo: “Từ ngày hai mươi lăm trở về trước, các âm tiêu phục cửa nhà rồng đất, từ ngày hai mươi lăm trở về sau, một Dương lại, cây sắt nở hoa, chánh ngay ngày hai mươi lăm, khách say trong tuần cưỡi lừa cưỡi ngựa, trước đường thông, sau đường thông vội cùng mừng việc vui, người nhàn ngoài vật khăn chăn trùm đầu ngồi quanh lò lửa, gió vù vù mưa the thé, lạnh rười rượi, ai quản Trương tiên sinh, Lý Đạo sĩ, Hồ Đạt-ma ấy vậy”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lại ông, lười trong lười, rất lười, lười nói thiền, cũng chẳng tự trọng chánh mình, cũng không kính trọng tiên hiền, lại ai quản đất ấy, lại ai quản trời ấy, ngoài vật tự nhiên không một vật, mặt nhật lên ba cán sào lại còn ngủ”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử: “Có vị Tăng hỏi Triệu Châu: “Thế nào là lời người xưa?” Triệu Châu đáp: “Lắng nghe, lắng nghe”. Xong, Sư bảo: “Lắng nghe tức chẳng không, rất kỵ gọi chuông làm vum”. Lại có lúc ở trong thất, Sư hỏi vị Tăng: “Muôn pháp kết quy về một, một kết quy về nơi nào?” Vị Tăng ấy đáp: “Trong nước Tân La”. Sư bảo: “Ta ở tại Thành châu làm một chiếc áo sam nặng bảy cân”. Vị Tăng ấy nói: “Ngày nay thân gần thấy Triệu Châu”. Sư bảo: “Thấy trước đầu hay thấy sau đầu”. Vị Tăng ấy làm thế bổ chê trán. Sư hỏi: “Thượng tọa người xứ nào?” Vị Tăng ấy đáp: “Giang tây”. Sư lại hỏi: “Nhân gì đến trong áo nạp rách nát ấy?” Vị Tăng ấy định mở miệng bàn đáp. Sư bèn đánh.

4. Thiền sư Tư Nhạc ở Đông thiền.

Thiền sư Tư Nhạc - Mông Am ở Đông thiền tại Phước châu, vốn người xứ Giang châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ngài, dê, kiến con nói hết thảy pháp, vách tường ngói gạch hiện vô biên thân. Nơi thấy đã tinh minh, trông nghe hẳn thấu thoát. Do đó, Hòa thượng Tuyết Phong phàm thấy có vị Tăng nào lại, ném ra ba cái cầu gỗ, như múa đùa tạp kịch tương tợ, Huyền Sa bèn làm thế chẻ bia, hèn mạt lừa dối nói tương lai, Phổ Hiền ngày nay phỉ báng người xưa, ngàn Đức Phật xuất hiện nơi đời vẫn không thông sám hối. Trong ấy có người phỉ báng Phổ Hiền định vào địa ngục kéo lưỡi. Hãy nói kẻ phỉ báng và không phỉ báng là ai? Tâm không phụ người, mặt chẳng tỏ vẻ hổ thẹn”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lúc Tổ sư Đạt-ma đến, phương này đều biết phạm ngữ, kịp đến sau khi đi, Tây vức thảy đều biết Đường ngôn nếu bàn luận về chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật, rất tợ như linh dương treo sừng, chó săn tìm vết, một ý trái ngược, muôn lời không dùng. Có thể nói là lúc đến thì kia cười ta, không biết sau khi đi thì ta lại cười kia. Đường ngôn Phạm ngữ (lời Trung Hoa, tiếng Tây vức) thân gần phân giao. Từ xưa, trai Tăng sợ uống trà đêm”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Tháng chạp, năm mới sắp đến, Hoàng hà đống lạnh đã hợp, nơi sâu có cá vui mừng sống lao nhao nhảy chẳng thoát, lại chẳng thể cùng khí ấm cho là ẩm thấp, cùng thấm ướt cho là nước bọt, Tàm quý Bồ-tát Ma-ha-tát. Gió xuân bao giờ lại đánh tan đống lạnh Hoàng hà đây, khiến cá hóa làm rồng, thẳng thấu sóng Hoa đào. Hiểu tức bèn hiểu, trước mặt người ngu chớ nói mộng”. Lại có lúc lên giảng đường, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là lúc sớm mai dùng thân nhiều như số cát sông Hằng v.v... ra bố thí?” Sư đáp: “Theo mầm trải đất, nhân nói người biết”. Lại hỏi: “Thế nào là lúc giữa ngày lại đem thân nhiều như số cát sông Hằng v.v... ra bố thí?” Sư đáp: “Dán nhằm đắp nhằm”. Lại hỏi: “Thế nào là đến lúc chiều tối cũng đem thân nhiều như số cát sông Hằng v.v... ra bố thí?” Sư đáp: “Phần sau văn dài giao lại ngày khác”. Sư lại bảo: “Một chuyển ngữ như trời che khắp, tợ đất đỡ cùng, một chuyển ngữ đầu lưỡi không ra khỏi miệng, một chuyển ngữ tạm mừng không giao thiệp. Cần hiểu chăng? Thế Tôn hổ thẹn mặt đỏ chẳng như nói thẳng, Đại nhạc Tiểu nhạc lên tòa, miệng tợ đá tảng. Ngày nay vì vị Tăng hỏi câu thoại ấy giảng kinh, bất chợt cùng chú cước một thời nói phá”. Xong, Sư bèn xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Câm ngay miệng ta, ngay phải nói cốt yếu, bít ngay tai ta, rất kỵ sai quá. Hôm sau có người từ Thiên thai đến, tức nói Đại Thánh ở Tư châu đang ngồi đầu ngã tư đường tại Hồng châu bán hàng hóa, là gì? Cắt gót giày đỏ, rèm nhọn chiếc khăn”.

5. Thiền sư Thủ Tịnh ở Tây thiền.

Thiền sư Thủ Tịnh - Thư Am ở Tây thiền tại Phước châu, vốn người ở Bản châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đàm Huyền nói Diệu vung phân vãi nước dãi, đánh gậy quát hét đem muối cầm ngăn khát, lập chủ lập khách, hoa đánh tông thừa, giả sử tất cả chẳng nghĩ gì, lại là ngồi trong hang quỷ. Đến trong đó, sơn Tăng đã là đánh trống lùi. Hãy nói các người tầm thường tâm tức giận miệng tấm tức nên làm gì sống? Chớ đem nhàn học giải, chôn mất tâm Tổ sư”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu chỉ đơn lẻ tỏ rõ chính mình, không ngộ trước mắt. Người ấy có mắt mà không chân. Nếu cũng chỉ tỏ ngộ trước mắt, mà không sáng tỏ chính mình, người ấy có chân mà không mắt. Ngay như được mắt và chân cùng đủ, như xe có đủ hai bánh, chim có hai cánh, chánh khéo khám qua rồi đánh”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chín tuần mùa hạ nóng bức hừng hực, cây cỏ con người đều toát đổ mồ hôi không thôi, đêm về chỉ một trận mưa bèn mát, chớ bảo sơn Tăng không nói”. Sư nắm cây phất trần đánh xuống thiền sàng một cái rồi xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nếu muốn chân chánh đề cương, ngay phải đại địa hoang trống. Muốn lại xung tuyết nhận, chưa khỏi bày mũi nhọn. Ngay lúc nghĩ gì, Thích-ca Lão Tử ra đầu không được, tức chẳng hỏi, các người chỉ như ẩn tàng thân trong chuồng ngựa, lại làm sao sống nói hiểu?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đạo là thường, Đạo tâm là tâm thường. Các người nghe sơn Tăng nghĩ gì nói, bèn nói ta hiểu vậy? Lớn hết ba mươi ngày, nhỏ hết hai mươi chín ngày, trên đầu là trời, dưới chân là đất, trong tai nghe tiếng, trong mũi thở ra hơi. Bỗng nhiên, nếu nước bốn biển lớn tại trên đầu các người. Rắn độc xuyên qua tròng mắt các người, ễnh ương vào trong lỗ mũi các người, lại làm gì sống?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Văn Thù, Phổ Hiền đàm Lý Sư, Đức Sơn, Lâm Tế hành đánh hét. Đông thiền một tỉnh giác trời sáng, riêng mến gió theo nơi mát tỏa phát. Ôi!” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Kẻ khéo đầu chẳng đoái hoài đầu mình, kẻ giỏi chiến, hẳn giữ gìn công lao. Công lao kẻ đó đã được ngồi hưởng đến lúc thái bình. Thái bình đã đạt cùng cực, gối cao không buồn lo. Bại rồi nắm kiếm dài ba thước, thôi nghỉ múa một trương cung, cưỡi ngựa về phía Nam Hoa sơn, thả trâu đến đồng trống rừng đào, gió theo thời mưa theo tiết, ngư phụ ca hát mà tiều phu nhảy múa. Tuy là như vậy, vua của Nghiêu Thuấn còn tại hóa ở, sao tợ đất trời gom thâu chẳng được. Ngưu Thuần không biết tên, nhà hỗn loạn chẳng quản hưng vong, riêng mến mây hòa chiếm ở Động đình”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Bít ngay miệng thường luôn nói, cắt ngay lưỡi không thôi nghỉ, không lúc thôi nghỉ rất kỳ đặc, rất kỳ tuyệt mạt vụn trong mắt. Đã là kỳ tuyệt, vì gì liền thành mạt vụn trong mắt? Xong, xong, xong, lúc không thể xong. Huyền, huyền, huyền, xử cũng phải trách”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trên đảnh cốt Phật tổ, có đánh mở đường lớn lên trời, chưa thấu ải sinh tử, làm sao dám tiến bước? Không tiến bước, Đại thiên chẳng ngăn giữ, một câu tuyệt giải bày, Na-tra chống trụ sắt, ngày khai đường giảng pháp, niêm hương xong đến tòa ngồi, Hòa thượng Nam Đường bạch chùy rằng: “Các bậc Long tượng trong Pháp diên đáng quán Đệ nhất nghĩa đế”. Theo đó Sư liền hét một tiếng, tiếp bảo: “Đây là nghĩa thứ mấy? Từ lâu dự tham nơi các bậc tiên đức đã biện rành lại đầu mối, các hàng hậu học nếu có nghi, chớ phòng ngại xin cứ hỏi”. Có vị Tăng hỏi: “A-nan hỏi Ca- diếp” Đức Thế Tôn truyền pháp y kim lan, ngoài ra còn truyền vật gì không?” Ca-diếp gọi: “A-nan!” A-nan liền ứng tiếp đáp: “Kính vâng!” Chưa rõ biết ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Rất kỵ đả động nhằm”. Lại hỏi: “Chỉ như Ca-diếp nói ngược tức sát can trước cửa nhằm, lại làm gì sống?” Sư đáp: “Trâu đá nằm giăng ngang trên đường cũ”. Lại hỏi: “Chỉ như Hòa thượng ở nơi ánh sáng Phật nhật lại có cái tin tức không?” Sư đáp: “Không có tin tức”. Lại hỏi: “Vì sao Định Quang kim địa xa vẫy tay, Trí giả Giang Lăng mờ gật đầu?” Sư đáp: “Chớ đem cây bách nơi sân sánh cùng núi cao bên đường”. Vị Tăng ấy lễ bái. Sư bảo: “Định Quang kim địa xa vẫy tay, Trí giả Giang Lăng mờ gật đầu, đã là mây trắng ngàn muôn dặm, nào kham ở đây chưa biết dừng. Giả sử ở đây tiện đừng đi, một trường lẫn lộn không thiếu. Lại có người kiểm điểm ra được chăng? Nếu không thì ngày nay sơn Tăng mất lợi”. Lại hỏi: “ Phật Phật trao tay, Tổ Tổ tương truyền, chưa rõ biết là truyền cái gì?” Sư bảo: “Nhanh lạy ba lạy”. Lại hỏi: “Chẳng bày tấc mũi nhọn, xin Sư cùng trông nhìn?” Sư bảo: “Gặp mạnh dữ tức mềm yếu”. Lại hỏi: “Sao được chôn vùi binh lính đánh dấu?” Sư đáp: “Chỉ vì tấc mũi nhọn Xà-lê chẳng bày”. Lại hỏi: “Chưa rõ biết hướng thượng lại còn có việc gì không?” Sư đáp: “Có”. Lại hỏi: “Thế nào là việc hướng thượng?” Sư đáp: “Tướng bại trận chẳng chém”. Lại hỏi: “Trước Phật đường xưa, người nào đến trước?” Sư đáp: “Ông già không mắt trong thôn”. Lại hỏi: “Chưa rõ biết thú hướng như thế nào?” Sư đáp: “Lang lật vác ngang”.

6. Thiền sư Đạo Khiêm ở Khai thiện.

Thiền sư Đạo Khiêm ở Khai thiện tại phủ Kiến ninh, vốn người ở Bản quận. Mới đầu đến kinh đô, Sư nương tựa Thiền sư Viên Ngộ mà không tỉnh phát, sau lại theo Thiền sư Đại Tuệ - Tông Cảo đang ở tại tuyền nam. Lúc Thiền sư Đại Tuệ đến nhận lãnh Kính sơn, Sư cũng theo hầu, sau đó không lâu, bảo Sư mang thư đến Cư sĩ Tử Nham Trương Công ở Trường sa. Sư tự cho rằng: “Ta tham thiền hai mươi năm, không nơi vào đầu, lại làm việc này, hẳn là hoang phí”. Nên trong ý không muốn đi. Có người đạo bạn là Sa-môn Tông Nguyên quở trách rằng: “Không thể tham thiền tại giữa đường ư? Tôi sẽ cùng ông đồng đi”. Sư chẳng đặng đừng mà đi, giữa đường buồn khóc, Sư nói với Tông Nguyên rằng: “Một đời tôi theo nghiệp tham thiền không nơi đắc lực, nay lại bôn ba giữa đường, làm được tương ưng đi?” Tông Nguyên bảo: “Ông chỉ đem các phương tham được tận cùng, ngộ được tận cùng. Thiền sư Viên Ngộ và Đại Tuệ vì ông nói được tận cùng, đều chẳng cần giải hiểu, việc giữa đường có thể suy đến tận cùng, Ta sẽ thay thế ông tận cùng. Chỉ có năm sự kiện thay thế ông không được, ông phải tự lo liệu ấy”. Sư hỏi: “Năm sự kiện ấy là những việc gì, xin muốn được nghe cốt yếu?” Tông Nguyên đáp: “Mặc áo, ăn cơm, đại tiện, tiểu tiện, kéo cái thây chết đi trên đường”. Ngay lời nói ấy bỗng nhiên sư lãnh hội yếu chỉ, bất chợt tay múa chân nhảy. Tông Nguyên tiếp bảo: “Đến đây ông mới có thể tự đưa thư nên tiến bước tới, còn tôi về trước vậy”. Tông Nguyên liền trở về lại Kính Sơn, nửa năm sau, Sư mới trở về tới, Thiền sư Đại Tuệ vừa trông thấy liền mừng bảo: “Kiến Châu Tử ông ấy trở lại giả biệt vậy!” Ở, lâu sau lên giảng đường Sư bảo: “Tâm đại tiên trúc độ, Đông tây kín truyền trao. Thế nào là tâm kín truyền trao?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tháng tám trời thu nơi nào nóng?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Vách đứng ngàn nhận, chư Phật ba đời buông chân không cửa. Phải thì phải, giết lắm chẳng gần tình người, buông một đường chỉ, mười phương các cõi nước tỏa phóng ánh sáng động địa. Phải thì phải, cớ sao hòa bùn hợp nước? Phải biết thông một đường chỉ đặt để vách đứng ngàn nhận, vách đứng ngàn nhận đặt để nơi thông một đường chỉ, ngang nắm ngã dùng, chánh tiếp, bên cạnh nhấc. Điện chớp sấm tuông, sườn đổ ngã, đá vỡ vụn. Phải thì phải, còn rơi lạc Hóa môn, đến trong đó vách đứng ngàn nhận cũng không giao thiệp, thông một đường chỉ cũng không giao thiệp, không gần người tình, hòa bùn hợp nước, tất cả không giao thiệp, chỉ không giao thiệp ấy thì cũng không giao thiệp. Phải thì phải, lại không đạo lý Phật pháp, nếu cũng ra được bốn đầu đường ấy, gồm lấy đất trời riêng bước. Vả lại, một câu riêng bước làm sao sống? Nói. Chớ quái ngại từ trước lắm ý khí, nhà kia từng đạp trên đầu cửa”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Năm trước có cái ngày 15 tháng 06, năm nay cũng có cái ngày 15 tháng 06. Năm trước ngày 15 tháng 06 thiếu tức năm nay ngày 15 tháng 06. Năm nay ngày 15 tháng 06 đủ tức ngày 15 tháng 06 năm trước. Nhiều nơi chẳng dùng bớt, ít nơi chẳng dùng thêm. Đã không dùng thêm lại không dùng bớt thì nói nhiều dùng nhiều, nói ít dùng ít”. Sư mới hét một tiếng, tiếp bảo: “là nhiều hay là ít?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Tin tức trong đó có được mấy người biết?” Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Ba cân gai Động Sơn đem đi, cán cân không sao lên định quá. Mỗi một cân vừa có mười sáu lạng, hai trăm tiền nặng lại chẳng thiếu một ly, chánh cùng một loại trong điện Triệu Châu, chỉ không hợp bị Đại ngu cửa mở dùi cân, tức dạy người giải hiểu không được. Đến nay nếu cần giải hiểu được, chỉ hỏi lấy chuồng phân khô của Vân Môn”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Câu có câu không như dây leo nương tựa cây, khua đổ lồng đèn, đánh phá lộ trụ, điện Phật bận rộn, Tăng đường xoay nhìn lại, kỹ càng nhìn lại là lắm nhà đủ. Ôi! Chỉ kham đánh chuột già”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Các người từ trong Tăng đường nghĩ gì lên lại, ít thời gian từ đầu pháp đường nghĩ gì xuống đi. Đều chẳng từng sâm sai một bước nhân gì tức chẳng hiểu?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chỉ vì phân minh cùng cực, bèn khiến sở đắc chậm”.