SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ HY TỔ Ở QUẢNG LINH

1. Thiền sư Quảng Kiên ở Ô long.

Thiền sư Quảng Kiên ở núi Ô long tại Mục châu. Có lúc lên giảng đường, ngưng giây lát, Sư mới bảo: “Minh châu tại lòng bàn tay người khác lại là hiếm, gương báu ngay đài người nào ủy thác, bén nhọn trước một đường cắt dứt các dòng, mở lời ngàn sai theo gợn đuổi sóng. Do đó nói: “Đầu gậy chứng lấy, dưới tiếng hét nhận lấy, khoảnh khắc phỏng bàn trong nước Tân-la, cử xướng như vậy khúc nhạc còn sơ cơ, nếu là hàng cao lưu mắt sáng thì chẳng ở khoét rùa đánh ngói, trân trọng”.

2. Thiền sư Hoài Nghĩa ở Tiên nham.

Thiền sư Hoài Nghĩa ở Tiên nham - Tấn vân tại Xử châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư bảo: “Tự khuất làm gì?” Lại hỏi: “Thế nào là Đạo?” Sư đáp: “Ngươi nói rồi”. Lại hỏi: “Hướng thượng lại còn có việc gì chăng?” Sư đáp: “Không”. Lại hỏi: “Thế nào là nhỏ ra lớn gặp?” Sư đáp: “Chỉ sợ chẳng là gì?” Lại nói: “Phải”. Sư bảo: “Tức nghĩ gì đi vậy”.

3. Thiền sư Trí Thành ở khê.

Thiền sư Trí Thành ở Tây thiền - khê tại Mục châu. Có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Sân lạnh một lá ngô đồng rơi, khắp trời sắc thu, mây qua nhạn vài hàng, khắp đất tiếng lạnh, bỗng nhiên nêu được gió tây cửa trong mát nước đồng quê, mỗi mỗi bày móc vật vật toàn sáng hiện. Người có mắt sáng thấy tất cả, có tai nghe tất cả. Hãy nói Phật pháp tại xứ nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Ít nhiều đã rành rẽ”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NHAM - VIÊN TRỪNG Ở TƯ THỌ

1. Thiền sư Tung ở Bành pháp.

Thiền sư Tung ở Bành pháp - Võ lăng tại Đảnh châu. Có vị Tăng cởi giày đội trên đầu đi ra. Sư bảo: “Triệu Châu hiện còn”. Vị Tăng ấy nắm giày bỏ xuống ra trình lại. Sư bảo: “Quả nhiên”. Vị Tăng ấy lại nâng giày trở về chúng. Sư bảo: “Còn so sánh chút ít”. Sư bèn nắm cây gậy lên và bảo: “Đi ngồi thường giữ gậy sừng thỏ, ứng dụng toàn bày tướng rồng hổ. Nhũ phong riêng hứa lão Thiều ném, đời sau thương lượng mấy bậc dạng. Có vuông tròn, có cứu giúp. Đánh nhằm trâu sắt theo gậy dậy, phải dạy chớ sợ dây muôn năm, họa đứt hai đầu thôi phỏng bàn, cũng chẳng lớn cũng chẳng nhỏ, chống đất nâng trời thường rực rỡ, nắm lại gõ hướng trước mọi người. Muôn trượng đất trời đồng một chiếu”. Xong, Sư gõ xuống một cái.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TU NGUNG - CHỨNG NGỘ Ở ĐẦU TỬ

1. Thiền sư Quán ở Tư thọ.

Thiền sư Quán ở Tư thọ tại Thọ châu. Có vị Tăng hỏi: “Triều tề đến pháp diên, xin Sư cử xướng?” Sư đáp: “Trúc biếc gió lay tùng lạnh tiêu trăng”. Lại hỏi: “Chỉ như từ Đức Phật Oai Âm vương trở về trước, lại làm sao sống?” Sư đáp: “Trâu sắt không sừng ngủ Thiếu thất, sinh con Thạch nữ lão Hoang Mai”. Lại nói: “Ba mươi năm sau, lời này hẳn thạnh lưu hành vậy”. Sư bảo: “Rất kỵ nhầm nêu cử”. Lại có lúc lên giảng đường, ngưng giây lát, Sư bảo: “Tiện gì tan đi đã là dây leo, lại nâng lẩm nhẩm có ích gì?” Xong, Sư nắm cây phất trần đánh xuống thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa.

2. Thiền sư Giang ở Bạch mã.

Thiền sư Giang ở Bạch mã tại Tây kinh. Có vị Tăng hỏi: “Biết Sư từ lâu có cất chứa vật báu trong đãy, nay khai đường giảng pháp lược mượn xem?” Sư đáp: “Chẳng tiếc, tiếc”. Lại hỏi: “Thế nào là chẳng tiếc?” Sư đáp: “Bán vàng phải là người mua vàng”. Và Sư mới bảo: “Nếu nói Phật nói Tổ, chưa dứt cội nguồn sinh tử. Ngay như chẳng lập mảy trần, cũng là tâm thường phụ vật. Dám hỏi cùng các người làm sao sống vừa hợp tốt lành đi?” Sư bèn nắm cây gậy lên và tiếp bảo: “Nhìn, nhìn cây gậy nuốt ngay hư không, hư không nào từng hay biết”.

3. Thiền sư Tri Nguyệt ở Hương nghiêm.

Thiền sư Tri Nguyệt ở Hương nghiêm tại Đặng châu. Có lúc lên giảng đường, Sư trông nhìn đại chúng rồi bảo: “Khéo thay các Thiền đức, sương cuộn giữa trời, mây tan đồng trống, dưới đài Nữ lang nào khác trước núi Kê tức đầu bờ bốn hồ chẳng khác trên đường Tào Khê, ngư ông ca trên thuyền ngắn, chim oanh hót rừng kiều. Có đồng ngậm khói, hoa bãi khóc sương. Đại chúng lại có cùng ủy thác chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đầu đầu nơi duỗi bày, nhỏ nhiệm trông khéo sinh”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Nhà tôi chứa của báu chẳng xem tiếc, xem mặt cùng bày người ít biết. Ngời xưa sáng nay lúc thể tròn, soi đất chiếu trời sáng rỡ rỡ. Ngọc đẹp hình sơn nào là quý, minh châu hợp phố sánh chẳng cùng. Nhờ hỏi ai người dám trả giá. Ba Tư lỗ mũi dài ba thước”. Xong, Sư hét một tiếng.

4. Thừa tướng Phú Ngạn Quốc.

Thừa tướng Cư sĩ Phú Bật tự là Ngạn Quốc là con cháu của Hiến Công Cảnh Lệ, chẳng bỏ đêm ngày dốc sức tấn đạo. Nghe Thiền sư Tu Ngung đang là tòa chủ pháp tịch đầu tử tiếng tăm vang khắp đất Hoài, Cư sĩ bèn đến cật hỏi điều nghi ngờ. Gặp lúc Thiền sư Tu Ngung đang vì chúng lên giảng tòa, thấy dung mạo trông nhìn như tượng vương xoay chuyển, Cư sĩ hơi có chút tâm đắc, bèn giữ lễ làm đệ tử, đi thẳng đến phương trượng bảo thị giả xin muốn được vào thất. Thiền sư Tu Ngung thấy vậy liền bảo: “Thừa tướng đã vào đến, Phú Bật còn ở ngoài”. Cư sĩ nghe thế toát mồ hôi ướt đẫm lưng mà liền đại ngộ. Sau đó viết kệ tụng gởi Thiền sư Bản - Viên Chiếu rằng: “Chỉ thấy Ngung Công ngộ vào sâu, đút lót truyền được tâm lão sư. Đông nam dối nói núi sông xa, đối mắt linh quang cùng diệu âm”. Về sau tấu trình phong đặt hiệu tặng Thiền sư Tu Ngung. Thiền sư Tu Ngung lên giảng đường, trong lời cảm tạ có nói rằng: “Kia một lần đến nhận lầm, ta cũng đem lầm nhận mà đến lầm nhận”. Cư sĩ bèn làm bài kệ tụng tán thán là: “Muôn núi ngàn hoa muốn tốt tươi, rồng nằm còn chưa ra bể cả, mây đỏ, móc sắt bày điềm tốt, như cũ Nam sơn một màu xanh”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ DUY BẠCH Ở PHẬT QUỐC

1. Thiền sư Duy Trọng ở Kim sơn.

Thiền sư Duy Trọng - Phật Giám ở Kim sơn tại Nhuận châu, vốn là người xứ Đinh châu. Sư sớm viên thành giới phẩm, vân du đến Lô sơn, Hoài chế tham vấn các Tông sư. Lúc đến Quy sơn thì Thiền sư Duy Bạch đang ở tại đó. Sư vào thất, nghe nêu cử câu thoại nhân duyên cây bách trước sân, ngay lời nói ấy mà được khế ngộ. Lúc ra hoằng hóa, Sư đến ở Huệ quả tại Tư châu. Sau đó không lâu, Thiền sư Duy Bạch vâng phụng sắc chiếu mời đến ở Pháp vân tại kinh đô, Sư cùng đồng đi, bèn sung vào làm thủ tòa.

Mùa xuân năm Nguyên Phù thứ ba (1101) thời Bắc Tống, vua Triết Tông (Triệu Húc) băng hà. Qua năm - bảy lần vào nội điện, Tướng quốc Tằng Công Bố nghe đạo phong của Sư, bèn nêu tên Sư tấu trình. Đứng đầu của Chế tào Trình Công. Nhuận châu thú đại giám Phó Công Tiếp thỉnh mời Sư đến ở Kim sơn. Ngày 11 tháng 04 năm Kiến Trung Tỉnh Quốc thứ nhất (1101) thời Bắc Tống, Sư nhập tự. Hoàng hậu sai Trung sứ ban tặng hương, vì Hoàng đế mà chúc cầu Thánh thọ. Sau khi thượng thủ bạch chùy xong, Sư trông nhìn hai bên rồi bảo: “Có hiểu chăng? Sư tử phấn tấn, tượng vương xoay chuyển. Ngay đó mà rõ được chẳng phòng ngại soi xét sức lực. Nếu chưa như vậy, có điều gì nghi xin cứ hỏi?” Có vị Tăng hỏi: “Trường chọn người làm Phật khai mở ngày nay, Sư lấy pháp gì để báo đáp ân vua?” Sư đáp: “Tùng muôn năm ở núi Chúc dung”. Lại hỏi: “Nếu như vậy chợt như Đại Giám đến pháp diên thì làm sao báo bổ?” Sư đáp: “Ngư ông tiều phu xa ngàn dặm cùng vui Thăng bình”. Lại nói: “Thổi lại mới mưa sương, tẩy ra lầu đài cũ”. Sư bảo: “Nói đạo lý”. Lại hỏi: “Chỉ như một câu nổi thuyền lớn xung sóng tuyết lại làm sao sống?” Sư đáp: “Chấp tay đầu Tam môn, đốt hương trong điện Phật”. Và Sư mới bảo: “Pháp vốn không nói, tùy việc ứng cơ, tâm vốn chẳng hình, gặp duyên bèn hiện. Xưa nay như vậy, phàm Thánh đồng đường, bởi chúng sinh mê vọng chẳng biết bèn thành lưu chuyển. Nên Đấng Năng nhân chóng quên tình thấy suốt đến cội nguồn, chẳng theo ngoài mong cầu, cũng chẳng được ở trong. Do đó Phật Phật dự ghi Tổ Tổ tương truyền. Đạo suốt một thừa, Tông phân năm phái. Lâm Tế thì khách chủ đổi thay nhau. Thiều Dương mới ngoái soi gương cùng vượt, Quy sơn thì cha con cùng gieo ném, Tào Khê mới là vua tôi cùng mừng gặp. Nguyên pháp nhãn chỉ thẳng Duy Tâm, tạo lập môn phong, mỗi tự phô bày, bao hàm muôn tượng, suốt gần Đại thiên. Mờ mờ chẳng lẫn lộn với sắc, mênh mông nào phòng ngại nói nín. Nắm định thì mười phương bị dứt, hổ ngồi rồng cuộn, buông đi thì ngàn Thánh xuất hiện hưng hóa, gió thổi cỏ rạp. Giúp Nghiêu nhân chỉnh hóa, Chúc Duệ toán Diên Hồng. Nhiếp phục các ma, khắp lợi quần sinh. Nhưng tuy nghĩ gì vẫn còn giẫm trải đồ trình. Hãy nói chánh lệnh đang ban hành lý luận như thế nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Một hơi không lời ngậm muôn tượng, vạn linh nơi nào tạ không riêng”.

Hoàng hậu ban giáo chỉ sai Trung sứ ban tặng giáng hương, nhân ngày đầy năm Hoàng tử Hàng Quốc Công, thỉnh mời Sư lên pháp tòa. Có vị Tăng hỏi: “Hương trời xa ban mừng ngày Hoàng tử chào đời. Trung Sư đến pháp diên xin nghe pháp yếu”. Sư bảo: “Gió lành lại chẳng ngớt, mặt nhật soi không bờ”. Lại hỏi: “Một câu chóng vượt ngoài xưa nay, tùng la chẳng cùng vầng trăng ngang”. Sư bảo: “Ngay đó nếu hiểu rồi, chẳng ở riêng tìm cầu”. Lại nói: “Việc kỳ đặc trong ấy, lò đốt ngự hương”. Sư bảo: “Người gỗ thổi sáo ngọc, tiến vào cung tử vi”. Và Sư mới bảo: “Bờ đài diệu cao, rồng voi chen chật, trước các hóa thành, Thánh hiền tụ hội. Chính là đất gieo trồng phước của Hoàng đế chúng ta, mới vì thiền lưu làm trường tuyển chọn Phật. Mở thông cửa pháp, rộng bày đường cốt yếu. Người tỏ ngộ đó thì mỗi mỗi bày đạo, vật vật thảy minh tâm, đạp cao phương lớn, viên dung chí lý, kẻ mê mờ đó thì lớp lớp mờ tánh, câu câu trái tông. Chẳng tự tinh cần, trọn không liễu đạt. Giả sử nếu hay ở đó nhất trí họa dứt hai bên, chẳng lìa người ấy, bèn đồng chánh giác. Thật có thể xưng gọi là xa vàng ngự khắp, đuốc ngọc tỏa xa, muôn nước nương theo, tám phương yên lắng, rồng rắn ra khỏi hang, phụng son đến ngô đồng, lão nhà quê ngâm hát âu ca, người đi đường nhường lối, Nghiêu phong cùng Tổ phong đồng thổi, Thuấn nhật và Phật nhật đều tỏa sáng. Những du tử bôn ba thẳng đường về nhà. Là nơi cao nhân đến nước Phật. Tuy là như vậy, hãy nói câu rồng sinh rồng con lại làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chẳng chỉ trời thần đến ngầm hỗ trợ, lại vốn xa tính giúp đỡ Hoàng đế chúng ta”. Mới đầu Sư khai đường giảng pháp, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Lớn tiếng hỏi nhằm”. Lại hỏi: “Thế nào là Đạo?” Sư đáp: “Dưới chân nâng lấy”. Lại hỏi: “Thế nào là Thiền?” Sư đáp: “Lưỡi chống Phạm thiên”. Lại nói: “Người học ngày nay nhỏ ra lớn gặp đi vậy”. Sư hỏi: “Ông gặp được cái gì?” Vị Tăng ấy đáp: “Chẳng thể nói lại lời kệ”. Sư bảo: “Khám phá xong rồi vậy”. Và Sư mới bảo: “Pháp như vậy phô xưa bày nay, hết thảy hiện trước, chẳng nhọc tâm lực. Trên đến chư Phật, dưới tới loài bàng sinh. Chân như diệu trạm nào thường có khác. Chỉ bởi các hữu tình bỏ gốc theo ngọn, triển chuyển luân hồi, chưa có xả bỏ vọng quay về chân, sao được chóng vượt đến bờ kia. Do đó, Tổ sư Bồ-đề Đạt-ma xa đến phương này, chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật. Nơi Thiếu thất suốt chín năm ngồi lạnh chẳng chỉ một lời, chỉ có tọa chủ Thần quang bỗng nhiên liếc đất, bèn mới cầu yếu an tâm nhưng trọn chẳng thể tìm, tức ở ngay lời ấy mà nhận lấy. Từ đó nối tiếp làm sáng ngời ngôi vị Tổ. Cuối cùng sân cửa, mở mang chi phái phân xa. Người đá nhảy múa ra cửa huyền, ngọc nữ thổi thành khúc nhạc kỳ diệu. Cử xướng như vậy đã theo cơ duyên. Hàng hậu học sơ tâm ngay phải nâng lấy, lâu dự tham ở các bậc cao đức, cong nhủ vì chứng minh. Hãy nói câu cắt đứt hai đầu lại làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư mới vỗ vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Hôm nay là ngày 15 tháng 02, Huệ Quả lên giảng đường khua trống, chiêu tập các Thiền nhân ở khắp bốn phương. Mọi người thương lượng Phật tổ, Hàn Sơn nghe nói cười ha ha, Thập Đắc dậy lại múa vũ. Ngay như Hồ Tăng mắt biếc cũng phải gật đầu cùng hứa. Lại cùng ủy thác chăng? Về nhà uống trà đi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư trông nhìn cả đại chúng rồi bảo: “Sáng xuân dần nữa sắc xuân mới hòa, hao đào trên bờ phun nhả hơi thơm, dương liễu bên đường rủ mềm mại. Dưới núi đại y tiếng nước thâu đêm vang róc rách, trước cửa Huệ Quả bóng mây trời chiều bày lãng mạn. Oanh ngậm trên đảnh, bướm liệng trước hoa. Pháp pháp hiện thành chẳng nhọc tâm lực”. Lại có lúc Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Các vị trong đại chúng đều là cao sĩ vượt ngoài mây rảo khắp các phương, gõ hỏi Tông sư, cầu sự giải ngộ. Lại biết mỗi người tự có một Quang minh, trong mười hai thời khắc tại nơi cửa mặt các người vào ra, chưa từng khuyết thiếu mảy may. Người chưa nghiên cứu thấu đạt, rất cần phải nghiên cứu lấy. Từ trước lại đây hành khất mưu tính cái gì? Nếu ở đây thấy được rõ ràng phân minh, còn là việc ở đầu bờ sinh tử, phải biết có một trứ hướng thượng của nạp Tăng vượt Phật quá Tổ. Dám hỏi cùng các người làm sao sống là một thứ trứ hướng thượng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Trăng tỏa sau đêm sâu, vượn hú loạn trước núi”. Xong, Sư đánh vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa.

2. Thiền sư Vĩnh Nhân ở Càn minh.

Thiền sư Vĩnh Nhân ở Càn minh - Lương sơn trong phủ Hưng nguyên, vốn người ở Bản phủ. Mới đầu, Sư ở Pháp tế, có vị Tăng hỏi: “Đổi luật làm thiền, há không lý do, người học từ trước lại xin Sư chỉ nói”. Sư đáp: “Một câu rõ ràng, tác giả còn mê”. Lại nói: “Nước sông Hán chỉ ứng dòng đến biển, vầng trăng thẳng lên núi tối cao”. Sư bảo:

“Tạm được lãnh hiểu câu thoại”. Lại hỏi: “Đức Thế Tôn xuất hiện nơi đời, sen vàng từ đất vọt, còn Hòa thượng xuất hiện nơi đời có điềm lành gì?” Sư đáp: “Hôm qua trời mưa, ngày nay tạnh”. Lại hỏi: “Hướng thượng lại còn có việc gì không?” Sư đáp: “Có”. Lại hỏi: “Thế nào là việc hướng thượng?” Sư đáp: “Đông tây nam bắc trên dưới bốn góc”. Và Sư mới bảo: “Tin thay việc ấy ai chẳng thừa ân, rất tợ như mặt nhật ở giữa không trung, nếu hay soi chiếu lại tức tự tròn đầy sáng tỏ, chẳng gá nghe nhiều, xưa nay vốn đủ đường đường ứng dụng rành rành hiện trước, rỗng toan tình trần khắp cùng pháp giới. Hư không trên dưới chẳng ở nghĩ lường, núi sông đất liền có gì gián cách”. Sư mới nắm cây phất trần và tiếp bảo: “Phật trước đã diệt độ, Phật sau chưa ra đời, chánh ngay lúc này các người sao chẳng tỉnh ngộ, bèn mới chẳng trừ phiền não tức chứng Bồ-đề, chẳng lìa sinh tử tiện thành chánh giác. Giả sử ngay như Hồ Tăng mắt biếc cũng thêm bớt mảy may không được. Tuy là như vậy, dám hỏi cùng các người làm sao sống là việc thêm bớt không được?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chặt lầu các Phật nhà trời mới, luật tức thiền sống sao ngẫu nhiên, đến việc chẳng từng thêm bớt được, mặc tùy thiên hạ cùng người truyền”.

3. Thiền sư Thiệu Tiên ở Trí giả.

Thiền sư Thiệu Tiên ở Trí giả tại Vụ châu, vốn người xứ Đàm châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Căn trần đồng nguồn, buộc mở không hai, chẳng động mảy may, mười phương du hý, Tử Hồ thái tử tuy hung dữ, sao tợ Nam sơn lỗ mũi ba ba?” Và Sư lớn tiếng bảo: “Đại chúng nhìn dưới chân”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đoàn chẳng tụ, đánh chẳng tan, mặt nhật hong phơi chẳng khô, nước ngâm chẳng nát. Đẳng nhàn treo tại trong Thái hư, mặc người bên cạnh lạnh mắt nhìn”.

4. Thiền sư Sùng Khải ở Thắng nhân.

Thiền sư Sùng Khải ở Thắng nhân tại Sở châu. Có vị Tăng hỏi: “Hàng Bồ-tát thấy tánh như ban ngày thấy mặt nhật, hàng thanh văn thấy tánh như ban đêm thấy mặt nguyệt. Chưa xét rõ Hòa thượng thấy tánh như thế nào?” Sư đáp: “Muôn dặm không mây, ngàn núi vách đứng”. Lại nói: “Cảm tạ ân sư đã chỉ dạy”. Sư bảo: “Sai nhầm”. Lại hỏi: “Sư xướng hát khúc nhạc nhà ai? Tông phong ấy ai người nối dõi?” Sư đáp: “Mây buông ải Bắc, trăng in bể Nam”. Lại hỏi: “Thế nào là đích tử của cõi nước Phật?” Sư đáp: “Vất bỏ cổ tranh năm triệu”. Và Sư mới bảo: “Chánh lệnh của Tổ sư xưa nay toàn bày, hộp đậy đất trời nắm định thế giới. Ngay như bị xe trời chuyển bên tả, trục đất xoay bên hữu, ban đêm trăng tỏ sáng, sớm ngày mặt nhật soi hình, bốn phương rực rỡ, tám hướng khôi phục bày, chẳng ẩn mảy may không sót vảy hạt cải, núi xanh nước biếc hộc trắng quạ đen, sương nối nguồn giao, rồng ngâm khoảng thành, gió thổi ngoài hiên, hổ gầm trước sân, mộc đồng khua ra ải tối, thạch nữ mở lớn khóa vàng, xung binh giáp tam huyền, đánh tan cọc cờ ngũ vị, cung tên Thạch Củng kín giấu ma, tréo ngay phải buông xuống, Đức Sơn đánh gậy, Lâm Tế quát hét, chẳng dùng trình bày, nào phải trống chở bùn, chẳng dùng trục cầu kéo đá, trong đó, đạo lý đều hết, ba tỷ toàn không, kiểm điểm tương lai, ngay là chưa đến, đã là như vậy, các ông hãy nói việc vượt tông vượt cách làm sao sống?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đại địa chở chẳng nỗi, càn khôn che cũng khó”.

5. Thiền sư Trọng Dị ở Phước Thánh.

Thiền sư Trọng Dị ở viện Phước Thánh tại núi Mã yên, Nghi châu. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Một hai ba bốn năm, lên đường đánh trống pháp, xúm xít cùng tụ hội, mỗi mỗi mặt cùng thấy, sắc thu đầy sân trống, gió thu động hoàn vũ. Lại hỏi Thiền Tổ sư, Tuyết phong đến Đầu tử. Ôi!”

6. Thiền sư Tuệ Hải ở Tuệ lâm.

Thiền sư Tuệ Hải - Nguyệt Ấn ở Tuệ lâm tại Đông kinh. Có vị Tăng hỏi: “Sư xướng hát khúc nhạc nhà ai? Tông phong ấy, ai người nối dõi?” Sư đáp: “Lầu đài ngọc trên đất vàng ròng”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Vào tháng ba tại Lạc dương mọi người đội hoa”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Trên đất vàng ròng, người đủ mắt sáng chưa chịu an cư, trong rừng gai góc, bản phận đến lưu ở đó chẳng được. Chỉ như vất bỏ cả hai đường ấy làm sao sống là nơi giẫm bước của nạp Tăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Ngẩng đầu trong khói un, y ước thấy nhà núi”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư ngoái nhìn đại chúng, vỗ xuống thiền sàng một cái, liêu biểu chẳng không. Xong, Sư bèn xuống khỏi tòa.

7. Thiền sư Nguyên ở Kiến long.

Thiền sư Nguyên ở Kiến long tại Dương châu, vốn người dòng họ Hạ ở Cô tô. Có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy, bảo: “Mua khăn trùm đầu, y mô hoa dạng, theo lão nhà quê kia tự nhăn mày. Chỉ công chẳng là Hòa thượng nhàn rỗi”. Xong, Sư gõ cây gậy một cái và xuống tòa.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 19 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 20

MỤC LỤC

Đời thứ mười bốn, sau đời Thiền sư Đại giám

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Chiếu Giác - Thường Tổng ở Đông lâm, có sáu mươi hai vị:

1. Thiền sư Ứng Càn ở Lặc đàm

2. Thiền sư Hạnh Anh ở Khai tiên

3. Thiền sư Thiệu Từ ở Vạn sam

4. Thiền sư Hữu Thụy ở Bao thân

5. Thiền sư Khả Tiên ở Viên thông

6. Thiền sư Khả Xướng ở Tuệ lực

7. Thiền sư Đức Tung ở Bách tử

8. Thiền sư Chí Truyền ở Hòa sơn

9. Thiền sư Chí Thiêm ở Khai nguyên

10. Thiền sư Phạm Khanh ở Tượng điền

11. Thiền sư Đạo Biện ở Hành nhạc

12. Thiền sư Khương Nguyên ở Hưng phước

13. Thiền sư Tông Dụ ở Bao thân

14. Thiền sư Quỳ ở Long tuyền

15. Thiền sư Chí Ân ở Đâu suất

16. Thượng tọa Tuệ Viên

17. Cư sĩ Nội hàng Tô Thức (mười bảy vị hiện có ghi lục)

18. Thiền sư Duy Phụng ở Phước nghiêm

19. Thiền sư Đức Tuy ở Thừa thiên

20. Thiền sư Đức Huy ở Sùng phước

21. Thiền sư Tư Độ ở Đông lâm

22. Thiền sư Đức Phương ở Quảng giáo

23. Thiền sư Đạo Cơ ở Song lâm

24. Thiền sư Kế Tài ở Vô tướng

25. Thiền sư Cảnh Thâm ở Lộc uyển

26. Thiền sư Thành Tắc ở Thọ ninh

27. Thiền sư Hoài Bảo ở Tư phước

28. Thiền sư Dĩ Bật ở Hưng hóa

29. Thiền sư Trí Viên ở Vạn thọ

30. Thiền sư Duy Khiết ở Cảnh phước

31. Thiền sư Chí thâm ở Long khánh

32. Thiền sư Trí Tiên ở Tường phù

33. Thiền sư Tử Uyên ở Phổ môn

34. Thiền sư Hữu ở Thắng quang

35. Thiền sư Trí Thành ở Nhân vương

36. Thiền sư Khánh Thường ở An quốc

37. Thiền sư Nham Lượng ở Từ mỗ

38. Thiền sư Sương Cẩm ở Trường tùng

39. Thiền sư Đạo Cực ở Đông thiền

40. Thiền sư Hy Triệu ở Thượng lam

41. Thiền sư Nhân Mỹ ở Linh tuyền

42. Thiền sư Đổng Vi ở Phân ninh

43. Thiền sư Hữu Thông ở Thắng nghiệp

44. Thiền sư Minh Xướng ở Báo ân

45. Thiền sư Pháp Hỷ ở Diệu quả

46. Thiền sư Viên Minh ở Nhạc lâm

47. Thiền sư Khương ở Hộ quốc

48. Thiền sư Tử Vịnh ở Từ mẫu

49. Thiền sư Dũ Tiên ở Hưng hóa

50. Thiền sư Tải Xướng ở Càn minh

51. Thiền sư Giác Năng ở Mộ sơn

52. Thiền sư Thiện Tư ở Hành sơn

53. Thiền sư Nguyên thụy ở Pháp vũ

54. Thiền sư Vĩnh Bang ở Động sơn

55. Thiền sư Sùng ở Lô nham

56. Thiền sư Khánh ở Đẩu phương

57. Thiền sư Đạo Tài ở Đại ninh

58. Thiền sư Phổ ở Thái bình

59. Thiền sư Truyền ở thành

60. Thiền sư Tĩnh Tông ở Song phong

61. Thiền sư Tùng Liên ở hóa

62. Thiền sư Tĩnh Hiền ở La-hán (bốn mươi lăm vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Cư ở Hữu Thánh, có ba vị:

1. Thiền sư Nhất ở Trí độ

2. Thiền sư Liễu Nhất ở đạo lâm

3. Thiền sư Trí ở Thụy nham (ba vị không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Vịnh ở Tuyết đậu, có một vị:

1. Thiền sư Đại Trí ở Tuyết phong (hiện có ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Tự Như ở Trí giả, có bốn vị:

1. Thiền sư Trừng Nguyệt ở Thừa thiên

2. Thiền sư Hư Ngoại ở Hoa tạng

3. Thiền sư Khả Tung ở Tịnh độ (ba vị hiện có ghi lục)

4. Thiền sư Văn Tuệ ở Bảo liêm (hiện không ghi lục)

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Đoan ở Bạch vân, có mười hai vị:

1. Thiền sư Pháp Diễn ở Ngũ tổ

2. Thiền sư Trí Bản ở Vân cái

3. Thiền sư Vĩnh Khởi ở Long du

4. Thiền sư Thù ở Bảo phước

5. Thiền sư Kỳ ở Sùng thắng

6. Cư sĩ Đề hình Quách Tường Chánh (sáu vị có ghi lục)

7. Thiền sư Xử Ngưng ở Thiên trụ

8. Thiền sư Xử ở Thái bình

9. Thiền sư Hồng Liên ở Phù sơn

10. Thiền sư Quảng Nhuận ở Cốc sơn

11. Thiền sư Tuệ Thường ở Hương sơn

12. Thiền sư Quy Thiện ở Cam lồ (???)

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ CHIẾU GIÁC - THƯỜNG TỔNG Ở ĐÔNG LÂM

1. Thiền sư Ứng Càn ở Lặc đàm.

Thiền sư Ứng Càn - Bảo Phong ở Lặc đàm tại Hồng châu, vốn người dòng họ Bành ở Bình hương, Viên châu. Sư vân du khắp các phương, sau cùng đến nơi pháp tịch ở Lặc đàm của Thiền sư Chiếu Giác - Thường Tổng, nương tựa qua thời gian lâu mà chưa được ấn chứng, Thiền sư Chiếu Giác nêu cử nhân duyên Ô Sào thổi lông vải, mà sư chẳng giải hiểu. Một ngày nọ, bỗng nhiên tỏ ngộ yếu chỉ, Sư mới làm thành bài tụng rằng:

“Vất vả quên cơ là Ô Sào

Trên Hồ tây hồ khống khói tỏa

Lông vải lấy ra không lắm kẻ

Mắt sắt tròng đồng chẳng làm sao”.

Trình bày, và được Thiền sư Chiếu Giác ấn chứng. Từ đó, suy cử làm Thượng thủ. Thiền sư Chiếu Giác nhận mạng đến Đông lâm, bèn lấy Sư kế thừa pháp tịch ấy (tại Lặc đàm).

Có vị Tăng hỏi: “Các Bạc-già-phạm ở khắp mười phương đồng một đường đến cửa Niết-bàn. Chưa xét rõ đầu đường ấy tại xứ nào?” Sư đáp: “Đạp nhằm đầu đá cứng tợ sắt”. Lại hỏi: “Có hứa cho người học tiến bước không?” Sư đáp: “Chấm giọt như trước rơi hai ba” Lại hỏi: “Thấu đạt ý chỉ quên lời, về nhà ngồi yên ổn. Chưa xét rõ một câu đến nhà làm sao sống đạo?” Sư đáp: “Nhàn xem xem trắng mọc nơi Bích lạc. Lắng nghe nước chảy qua núi xanh”. Lại nói: “Lúc ngọc thấy lửa sáng càng nhuộm, hoa sen tại nước lá dài khô”. Sư bảo: “Lại phải dán mắt cao”. Lại hỏi: “Cô phụ một vật đỏ rực đều không còn biết cừ ư?” Sư đáp: “Chẳng biết”. Lại hỏi: “Mỗi ngày trên đến dưới đi vì gì chẳng biết?” Sư đáp: “Cừ không mặt mắt”. Lại nói: “cùng Hòa thượng đồng tham đi vậy”. Sư bảo: “Đồng tham việc gì sinh?” Vị Tăng ấy đáp: “Người học đến trong ấy tức chẳng hiểu?” Sư bảo: “Ngay phải cùng gì?”.

Nhân lúc tắm Phật, có vị Tăng hỏi: “Thân Phật vô vi, chẳng rơi các số, cái nào là Phật thật?” Sư đáp: “Giết khéo một câu hỏi”. Lại hỏi: Tượng đồng sắt tạm đặt một bên, còn ngày nay tắm cái Phật nào?” Sư đáp: “Nung đốt chẳng nát”. Lại hỏi: “Lông vàng ngồi nơi đất, trăm thú đều ẩn vết, người học từ trước lại xin Sư vì chỉ bày?” Sư bảo: “Đầu não xé nát”. Lại hỏi: “Người học không hiểu?” Sư bảo: “Còn tự chẳng biết thôi”. Lại nói: “Cảm tạ Sư đã chỉ dạy”. Sư bảo: “Đại chúng cười ông đó”. Lại hỏi: “Gió xuân phất phất chim xuân giam nhốt. Hương nghiêm trúc mới, Linh vân hoa chưa tàn. Chánh ngay lúc ấy thì như thế nào?” Sư đáp: “Ngàn núi đua xinh đẹp, muôn hóc tranh đổi dòng”. Lại hỏi: “Thời tiết đã bày rõ, ý Tổ ý giáo thế nào hiển bày khác lạ?” Sư đáp: “Lỗ mũi Pháp sư Cơ”. Lại nói: “Ngựa hèn đạp giết người trong thiên hạ, Cư sĩ hớp hết nước sông Tây”. Sư bảo: “Phải là người có đủ mắt sáng”. Và Sư mới bảo: “Trên trời trăng tròn dưới đất trăng nửa, nuốt chừ nhả chừ, biết ông lầm tính, đêm qua gió mát Thái hư, châu ky đem rưới bờ mặt biển xanh. Hạt tuyết bay loạn cuối cùng như là Thiếu thất từ đây gió sương thành khuôn phép”. Xong, Sư hét một tiếng. Có lúc Sư lại bảo: “Gió vàng thoảng đồng hoang, Phật xưa đạo tuyệt mầu, sương ngọc rủ châu báu, kế sống của đạo nhân. Bên khe ngư phụ ngâm ca khúc nhạc vô sinh, trên non người đá đang lúc đánh trống vải, rất chẳng biết trong ánh trăng kỳ lân trông nhìn Bắc đẩu, bờ thành Sở vương nước xuôi dòng về đông. Dừng, dừng, là cái gì, hai ba bốn, bảy tám chín, nắm lỗ mũi mất ngay miệng”. Đến năm Canh tý (1) tức năm Thiệu Thánh thứ ba thời Bắc Tống, Sư hiện tướng bệnh. Sau khi cạo tóc tắm gội xong, Sư nói bài kệ rằng:

“Mũi nhọn chấm giọt thôi cùng hứa

Mắt bệnh hoa đốm nhọc chỉ dừng

Sáu mươi ba (63) năm đời trôi nổi

Đạp vút núi biển lại về đi!”

Nói xong, Sư bèn thị tịch.

2. Thiền sư Hạnh Anh ở Khai tiên.

Thiền sư Hạnh Anh - Quảng Giám ở Khai tiên tại Lô sơn, vốn người dòng họ Mao ở huyện Vĩnh phước, Quế châu. Sư đến thọ học tại chùa Bồ-đề ở Bản châu. Mới đầu đến bái yết Thiền sư Khánh Nhàn, Sư có cút tỏ ngộ huyền chỉ. Tiếp theo, Sư đến dự tham nơi Thiền sư Chiếu Giác mà được chóng dứt điều nghi. Lúc ra hoằng hóa, Sư ở Khai tiên. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Quân sơn chấm phá tâm Động đình”. Lại hỏi: “Ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Sóng trắng nhiễu bốn bờ, bụi hồng đến nơi nào”. Lại hỏi: “Thiếu lâm xoay mặt vách tường, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Nhập định”. Lại nói: “Cô phụ người xưa”. Sư bảo: “Ít gặp kẻ tri âm”. Lại hỏi: “Pháp luân công đã hoàn tất, đẩy chuyển ý thế nào?” Sư đáp: “Sống lao nhao đất”. Lại nói: “Pháp không riêng nỗi, nương cảnh mới sinh”. Sư bảo: “Lúc có ý khí thêm ý khí, nơi chẳng phong lưu cũng phong lưu”. Vị Tăng ấy bèn họa vẽ một tướng vòng tròn. Sư bảo: “Tranh làm sao qua mắt các Thánh ư?” Lại hỏi: “Có người hỏi ta hiểu tông gì, nắm cây phất trần bổ miệng đánh, ý chỉ ấy như thế nào?” Hồ tôn (con khỉ) vào đãy vải, gân sắt đánh quạ rùa”. Lại hỏi: “Chẳng thấy nhạn trong mây, sao biết bờ cát lạnh?” Sư đáp: “Ngàn mắt đại bi quán chẳng được, Đồng tử không lời mờ hà hơi”. Lại hỏi: “Vì gì như vậy?” Sư đáp: “Chỉ vì như vậy”. Và Sư mới bảo: “Đàm huyền nói diệu, thí như vẽ bánh sung vào bụng đói. Vào Thánh vượt phàm, chỉ tợ nga bay vào lửa, một hướng vô sự thối hạt lụi mầm, lại rong tìm ngoài, mò trăng trong nước”. Sư mới nắm cây phất trần phẩy một cái và tiếp bảo: “Từ trước lại có bao nhiêu hiểu biết đã phủi hết rồi. Làm sao sống là một câu các người thấu thoát?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Trâu sắt chẳng ăn cỏ bên hành lan, thẳng lên đỉnh núi Tu-di nằm ngủ”. Xong, Sư đánh vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Có lúc Sư lại bảo: “Gió hòa tập tập, ngày xuân chậm rãi, núi hoa rực cháy, khe cỏ rẽ lìa. Yến tía bay đôi đồng trống, oanh vàng cùng hót cành cao. Nạp Tăng đến đó như ngưng trệ, vô hạng ánh xuân trao cùng ai!” Xong, Sư hét một tiếng. Lại có lúc Sư bảo: “Cung chặt Loan thạch giá tên Hưng hóa, vận sức định Na-la- diên, sáng rực mắt ca-la, chẳng bắn hổ Đại hùng, chẳng bắn nai Dược sơn, chẳng bắn sư tử Vân nham, chẳng bắn khỉ Tượng cốt. Hãy nói bắn cái gì?” Ngừng giây lát, Sư bảo: “Phóng qua một trứ”. Có lúc Sư bảo: “Nước chẳng rửa nước, vàng chẳng lấy vàng. Riêng bày một tâm đánh mở muôn tượng. Một Đại tạng giáo điển bao nhiêu trang lau chùi giấy cũ bất tịnh. Từ trên, chư Phật xưa một đội phần nhiều biết hiểu A sư. Từ đó, cắt đứt các dòng, lại chẳng trăm thành du lịch. Lại có cho gì nạp Tăng nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chấm tức chẳng đến”. Lại có lúc Sư bảo: “Có một người nói được một trượng một tấc cũng thực hành không được. Có một người thực hành được một trượng một tấc cũng nói không được. Có một người thực hành được nói được. Có một người thực hành không được nói không được. Trong bốn người đó, Hoa Tạng muốn tìm một người làm thầy. Nạp Tăng có đủ mắt sáng thử xin chọn xem?” Sư lại bảo: “Lên núi phải lên tới đỉnh, vào biển phải tới đáy. Học đạo phải đến nơi Phật tổ nói không được, nếu chẳng như vậy, thì đều là tinh linh gá cỏ nương cây, quỷ tử ăn nuốt đàm dãi của dã hồ. Hoa Tạng nghĩ gì nói? Thí như linh dược tuy là đắng miệng, vả lại rất cần để trị bệnh. A! Da, da!” Lại có lúc lên giảng đường, Sư hét một tiếng rồi bảo: “Tháng ba, xuân xanh quá nửa, khe núi mưa tan mây bay, sân hoa tự nở tự rơi, yến xà đôi đi đôi về”. Sư lại bảo: “Trong cây có lửa, chẳng đánh chẳng ra, trong cát có vàng, không đãi không được, trong tâm có đạo không học không ngộ. Du phương hành cước, gọi là Đạo nhân, lại đã tằng ngộ đạo chăng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Ngày tháng chớ luống không, xuân xanh không trở lại!”

Sư có tài khí quảng đại, thành quả như sự tạo lập, mặc tình người mang vật đến như chuyển đá nơi khe cao ngàn nhận, không gì chẳng như ý. Có di phong của Thiền sư Chiếu Giác - Thường Tổng, sư ở tại Khai tiên suốt hai mươi năm. Mới đầu cảm mắc bệnh khổ đàm khối, từng mong cầu dứt đi mà chẳng được, nằm nơi phường bệnh suốt ba năm. Một sáng mai dậy bắt đầu xây dựng phạm sát mà khỏe mạnh lại như mới, trải suốt chín năm mới hoàn thành, rất cùng cực tráng lệ, mọi người trông thấy đều kinh ngạc ngợi khen. Tổ thiện hoàng Thái sử Tô Trực. Tô Trực đùa cho rằng: “Sư là thuyết khách của trong Như Lai Tạng, là du hiệp của trong trường Bồ-đề”.

3. Thiền sư Thiệu Từ ở Vạn sam.

Thiền sư Thiệu Từ ở Vạn sam tại Lô sơn, vốn người dòng họ Triệu ở Quế châu. Năm mười tám tuổi, Sư thọ giới Cụ túc. Năm mười chín tuổi, Sư du phương phỏng học, qua thời gian lâu dài dự tham nơi pháp tịch của Thiền sư Thường Tổng - Chiếu Giác. Một ngày nọ đang đứng hầu, Sư hỏi: “Đức Thế Tôn ngoài sự trao truyền kim lan lại còn có truyền vật gì chăng?” Thiền sư Thường Tổng nâng cây phất trần lên. Sư lại hỏi: “Rốt cùng lại làm sao sống?” Thiền sư Thường Tổng nắm cây phất trần bỗng nhiên đánh vào miệng Sư. Sư phỏng định mở miệng. Thiền sư Thường Tổng lại đánh. Bỗng nhiên Sư tỉnh ngộ, bèn đoạt lấy cây phất trần rồi lễ bái. Thiền sư Thường Tổng hỏi: “Ông thấy cái đạo lý gì?” Sư đáp: “Cây phất trần thuộc của tôi rồi”. Thiền sư Thường Tổng bảo: “Lão tướng ba mươi năm, ngày nay bị kẻ tiểu tốt đánh ngã”. Từ đó tiếng tăm Sư vang tỏa khắp cùng, và Sư được suy cử làm Thượng thủ ở Đông lâm.

Sau đó ra hoằng hóa, Sư bèn đến ở Vạn sam. Có vị Tăng hỏi: “Giải tiếp cây không rễ, hay khêu đèn đáy biển, ý chỉ ấy như thế nào?” Sư đáp: “Đặt đất tỏa sáng”. Lại nói: “Sừng thỏ chấm mở mắt ngàn Thánh, lông rùa phủi sạch bụi chín đường”. Sư bảo: “Hàn Sơn vỗ tay”. Lại nói: “Khéo tay trong tay bày tay khéo, lòng son trong bắn lòng son”. Sư bảo: “Xà lê có tiếp được chưa?” Lại nói: “Lão sư Liên Xả thân gần đắc yếu chỉ, nhân gian và trên trời đều đượm ân”. Sư bảo: “Sai lạc câu thoại đầu”. Lại hỏi: “Ngàn Thánh cùng truyền bát không đáy, trên đường Tào Khê mấy ai đồng? Vậy thế nào là bát không đáy?” Sư đáp: “Ngàn người nhảy chẳng ra”. Lại nói: “Muôn dặm đi biển cả, mừng gặp sóng ngả núi”. Sư bảo: “Chẳng là người lộng trào”. Lại hỏi: “Tâm ấn Tổ sư tướng trạng tợ cơ trâu sắt, ngay lúc ấy ấn in tức là phải hay chẳng ấn in tức là phải?” Sư đáp: “Xem lấy đạn sắt trong lò”. Lại hỏi: “Bỗng nhiên đánh phá lại làm sao sống?” Sư đáp: “Phải biết đau ngứa”. Lại nói: “Ngày nay được gặp Hòa thượng”. Sư bảo: “Trong mạch ngữ chuyển ngay”. Và Sư mới bảo: “Dương điểu hót xuân, cửa Quán Âm mở, suối trong trăng chiếu, cảnh Tỳ-lô hiện, hạc kêu đầu non tiếng tiếng chẳng khác, châu tung trên sân viên viên tròn thành, chợt ẩn chợt hiện chẳng đánh tự chuyển. Lại có người thâu nhặt được chăng? Thử bày tương tợ xem”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đáng cười khỉ vượn mò trăng bạc, chẳng biết thật có cái con cóc”. Xong, Sư bèn xuống khỏi tòa. Lại có lúc Sư bảo: “Châu ngọc nước đỏ, ánh trăng sông trong, khỉ vượn đua mò, chuyển dời lầm vết. Võng tượng vô tâm siêu nhiên tự được, chỗ gọi là trông nhìn đó có ánh sáng thừa, quẩy vốc đó chẳng đầy tay, ra vào không cùng đi lại không ngằn mé. Tuy là như vậy, dưới bờ chẳng chạy, khoái bèn khó gặp”. Xong, Sư mới hét một tiếng, vỗ một cái, tiếp bảo: “Châu ngọc nước đỏ, ánh trăng sông trong, ngói vỡ băng tan, trong chúng lại có anh linh nào biến thành con báo chăng? Ra cùng cứu lấy một nửa?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Đáng thương ý này không người hiểu, tức khiến Đào Tiềm mờ lông mày”. Lại có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Ngọc Khê chẳng hiểu thiền, chỉ biết bệnh các phương, chợt xuống sấm sét tan, chuyển giết cũng chẳng định”.

Tả Thừa Thái Biện tán thán Sư chân thật rằng:

“Linh quang mỗi mỗi hiển hiện,

Khỉ vượn cũng trái một mặt,

Nếu người muốn biết Sư thật,

Đánh phá gương lại cùng thấy”.

4. Thiền sư Hữu Thụy ở Bao thân.

Thiền sư Hữu Thụy - Phật Hải ở Bao thân tại Đông kinh, vốn người dòng họ Trần ở huyện Tiêu du, Hưng hóa quân. Từ thuở bé thơ, Sư đã có tướng khác tục, im lặng ngồi trọn ngày. Song thân lấy lạ bèn cho Sư xuất gia. Đến nương tựa ở chùa Cảnh đức tại Đông kinh, thượng nhân Trọng Toàn vì Sư mà xuống tóc. Sau khi thọ giới Cụ túc, Sư đến dự tham nơi pháp tịch của Thiền sư Tuệ Nam ở Hoang long. Thiền sư Tuệ Nam hỏi: “Ông vì nhân sự mà đến đây hay vì Phật pháp mà đến đây?” Sư đáp: “Vì Phật pháp mà đến”. Thiền sư Tuệ Nam bảo: “Nếu đã vì Phật pháp mà đến, tức nay bèn phân giao”. Và bèn đánh Sư bằng một cây phất trần. Sư thưa: “Hòa thượng cũng không được não loạn người”. Thiền sư Tuệ Nam rất mến quý Sư, nhưng Sư trọn chưa thấu triệt. Sau đó, Sư kịp đến nương tựa Thiền sư Thường Tổng - Chiếu Giác ở Lặc đàm mới được khế ngộ huyền áo. Theo hầu qua thời gian lâu, đại chúng suy tôn làm Thượng thủ.

Lúc ra hoằng hóa, Sư đến ở Tinh đức - Thái bình tại An châu, lại có sắc chiếu mời đến ở Bao thân tại Đông kinh. Qua năm - bảy lần vào nội, vua Triết Tông (Triệu Húc 1086-1101) thời Bắc Tống ban tặng Sư tên là “Đại Giác”. Trong vòng trăm ngày lại phong tặng Sư hiệu là “Phật Hải Thiền sư”. Ngày khai đường giảng pháp, sau khi hỏi đáp xong, Sư mới bảo: “hỏi được cũng tốt, không hỏi cũng mạnh. Một câu hỏi nếu chẳng đạt, vụt thành pháp Hý luận. Hỏi nếu có yếu chỉ, đáp cũng tùy duyên, vì gì Tông thừa nói nhằm thì ngàn Thánh lùi bước? Gậy báu lúc đánh thì ba thừa mất dấu vết? Bởi vì việc này kiếng tần nơi đài, ngàn dặm tâm tà tự sợ, như mô da trong tay áo trăm ức quân ma đều nát mật. Ngay như được nói điều Đại Thánh chẳng nói, nghe điều Tôn giả Ca-diếp chẳng nghe. Đại khái chỉ cần các người xoay chiếu trở lại gốc, kiểm niệm thâm tâm, thiện ác chẳng nghĩ lường, tự nhiên được vào tâm thể trong lắng, diệu dụng khắp cả hằng sa, vật và ta lẫn đồng. Có người ngay đó đón nhận được, còn thuộc như ôm cột cầu tắm rửa kịp chăng? Xả bỏ đó tợ như muôn dặm xa trông về cửa làng quê, chấp đó thì đọa vào cảnh giới quỷ vương, kêu làm lúc mê người đuổi theo pháp, sau khi ngộ, pháp lại tùy theo người. Bởi pháp yêu không riêng tư từ ngàn xưa đồng khuôn phép. Một câu đồng cơ, chỉ người tự soi xét. Đến trong đó nếu hiểu được, bèn thấy thủy chung nhất như xưa nay ngang đồng. Đến như cây bách giữa sân của Triệu Châu gió trong lành phát triển. Còn nếu chẳng hiểu được, bèn thấy cái ghế Vân Môn trời đất khác biệt. Từ đó mới chẳng đặng đừng trên điện Lưu ly giữa lúc ban trưa đánh trống canh, giữa rừng Vô cảnh mùa thu thực hành xuân lệnh. Cớ sao vậy? Bởi diệu thể tuy là không khác mà diệu dụng lại có lắm môn. Cho nên Thích Chủ Năng Nhân ứng hiện nơi thành Ca-tỳ-la-vệ, dẫn trải từ bi khắp sa giới, thần thông diệu lực chẳng thể nghĩ bàn. Bởi vì quần sinh thường ngày sử dụng Tam-muội mà chẳng tự biết, nghiệp thức mịt mờ mà chẳng quay trở lại, bèn khiến tiền cảnh phân nhiễu rối loạn, cội nguồn nhầm lẫn xen tạp. Do đó, vân tiên lâu chấm nơi pháp yếu ấy, ở trong cảnh giới hai làm Phật sự lớn. Nhập tịch tại cõi này mà kinh luân cùng ba cõi, đạo đượm Đại thiên, hóa đều trăm ức, lời mãn đầy pháp giới, mò ướt quần sinh, phu viễn huyền tịch để hiểu nhân quả, rủ thiên chân để dưỡng nuôi tánh tình. Không cơ nào có Đại tiểu thừa, phân Đốn tiệm, nên khiến làm Tư lương có thể để suy vi đạt nhằm, tầm mối thấy giềng. Sau đó vì người tán loạn mà dùng định tuệ để răn dạy đó, kẻ đắm trước các dục lạc thì dùng pháp Vô thường để chỉ dạy đó, hạng thích quan nhỏ thì dùng phương lớn mà dẫn dắt đó. Hàng chấp trước kiến giải thì dùng mà Vô động mà dẫn dụ đó, hàng đắm chìm nơi danh tướng thì dùng pháp môn Không hai để khai mở đó. Đó há chẳng nhân ngôn ngữ mà vào đạo, mượn giáo điển mà rõ chân ư? Nhất tâm sáng ngời muôn đức đồng hiển trước, tốt lành làm từ đó, đến sau cùng tức bảo “như ngón tay chỉ mặt nguyệt, quyền không dụ thật”. Ôi! Hưng từ như thế rất tợ như có quá không công. Chưa như sắt vàng đầu đà kế sống tùy thân bình bát lưu ly truyền đến không cùng của chúng ta. Mặc cho Đại sĩ có ngàn mắt cũng chẳng lén nhìn tướng trạng ấy. Tổ sư Đạt-ma nơi có bờ sống, đầu non Đại canh ném xuống. Giả sử có sức dõng kiện của vạn phu nâng nhấc đó không lay động. Sau lại, việc gió phướn nổi, cuốn chiếu nghĩa chương, tay Phật khó giấu, chân lừa tự bày, do đó việc con cháu chẳng dừng. Cong thuận tình người, buông đi một đường chỉ, tiện có nối tiếp môn phong người, sáng liền đuốc Tổ, đeo ấn Vô ngã, mở cửa Không hai, cuối cùng được lên kim kê ngậm một hạt gạo cứu giúp khắp mười phương. Thật như ngựa tốt khỏe trong chuồng ra đạp giết quân ma. Do đó mọi người đều nói: “Lệnh nghiêm ở Ma-kiệt-đà hiếm người đảm nhận, huyền hưởng tại Trung Hoa ít người ứng nối”. Đại chúng nếu căn cứ kiến giải như thế, mỗi một sao ít ư? Chỉ như biết mùi vị, hiểu đau ốm, thấu đạt âm hưởng quyết rành hơn kém, sao không một cái nửa cái. Hãy nói người đó có khả năng như thế là người nào?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Cửa thiền đã được Bùi Công đạt, ý Tổ không sao Tạ Thủ Bình?” Xong, sư bèn xuống khỏi tòa. Có lúc Sư lại bảo: “Có thế giới Phật dùng một mảy trần một sợi lông để làm Phật sự, khiến người thấy một pháp mà đầy đủ tất cả các pháp, nên quyền xảo làm giá các. Có Phật hóa cảm bên trong để quên ngôn từ, lặng im làm Phật sự, khiến người học lìa hết thảy tướng, tức gọi chư Phật khéo cho ba sao xuống lửa. Có Phật ở trong cõi nước dùng hoa vàng trúc biếc mà làm Phật sự, khiến người thấy tướng thấy sắc tức không, tạm giao phó cho Di-lặc. Có Phật ở trong chùa báu dùng pháp không để làm tòa mà chỉ bày Phật sự, khiến người học chẳng chấp trước Phật mà mong cầu, khám phá xong móc xuống. Có Phật nơi đạo tràng dùng tứ sự cúng dường mà thành Phật sự, khiến người tri túc dứt niệm khác, có thể cho xuống chuyển tải. Có Phật ở nơi diệu vức không hết thảy ngữ ngôn Tam-muội để làm Phật sự, khiến người tùy cơ vào, chẳng xả bỏ động tĩnh, làm cừ trong chuyển tải. Đại chúng hãy nói trong đó lại có hơn kém không?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Người đến phải biết là tác gia”.

5. Thiền sư Khả Tiên ở Viên thông.

Thiền sư Khả Tiên ở Viên thông tại Lô sơn. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Cưỡi trâu đi tìm trâu”. Lại nói: “Tránh sao người học chẳng hiểu?” Sư đáp: “Tham lấy chẳng hiểu ấy”. Có lúc lên giảng đường, ngưng giây lát, Sư bảo: “Cái gì tan đi sớm là chẳng nhằm tiện, nào kham tiếng của trưởng lão, hai mảnh da lay ba tấc lưỡi, nói đông nói tây chỉ nam chỉ bắc, chuyển đắm giao thiệp. Cớ sao như vậy?” Nói thì càn khôn đại địa bao gồm vi trần, thâu lại thì màng mạc hạt cải không sai, mảy may chẳng bày. Giả sử riêng vượt ngoài tượng, lượng đồng Thái hư, bèn mới trọn ngày nói sự mà chẳng bị sự làm trở ngại. Xưa nay ba đời nghiễm nhiên trước mắt, cong thẳng tự nhiên, phải quấy đành rành, hay hòa quang đồng trần, tùy tà theo ác, nghĩ gì nói năng cũng rất không đầu mối. Bỗng nhiên có bậc kiệt xuất ở chốn tùng lâm, sáng rực trong các Thiền giả, vì chúng dốc sức ra lại đẩy ngã thiền sàn, hét tan đại chúng, đem trưởng lão đẩy xuống thềm cấp dưới, cũng hứa cho bậc ấy có chút tin tức. Có gì đã không? lão Tăng thực hành ngược lệnh này”. Xong, Sư bèn đánh cây gậy vào thiền sàng một cái.

6. Thiền sư Khả Xướng ở Tuệ lực.

Thiền sư Khả Xướng ở Tuệ lực tại Lâm giang quân. Có vị Tăng hỏi: “Với Phật lực pháp lực tức chẳng hỏi, còn thế nào là tuệ lực?” Sư đáp: “đạp ngã núi nhân ngã, nâng dậy cây Bồ-đề”. Lại hỏi: “Bồ-đề vốn không cây, hướng đến xứ nào mà xuống tay?” Sư đáp: “Không nói xuống tay, chánh nên dốc sức”. Lại nói: “Ngày nay được nghe điều chưa từng nghe”. Sư bảo: “Chớ nắm vàng thật mà gọi là than đá”. Lại hỏi: “Một niệm muôn năm, mười phương dứt hết. Người học đặc biệt tỏ bày thỉnh hỏi điều lợi ích”. Sư đáp: “Trước giao Đức Sơn, sau cho Lâm Tế”. Lại nói: “Thật tiếc tỏ bày một câu hỏi!” Sư bèn đánh. Lại hỏi: “Đại ý của Tổ sư từ Tây vức lại, xin Sư cử xướng”. Sư đáp: “Thời ấy Tổ sư Đạt-ma không có việc đó”. Lại nói: “Hòa thượng chớ dạy câu thoại rơi đọa”. Sư bảo: “Tức bị thượng nhân khám phá”. Lại nói: “Tránh làm sao văn thái đã rõ bày”. Sư bảo: “Hướng đến người nói”. Lại hỏi: “Ý Tổ ý giáo là đồng hay là khác?” Sư đáp: “Một giọt nước mực hai nơi thành rồng”. Lại hỏi: “Thế nào là đầm lạnh sóng lắng biển rồng ngủ, lá ngọc Bà-la lầu Thái phụng?” Sư đáp: “Trước nhớ ma-đằng, sau nghĩ Lô lão”. Lại hỏi: “Chánh lệnh của Ma-kiệt-đà ngày nay toàn nâng cử. Vậy thế nào là chánh lệnh của Ma-kiệt-đà?” Sư đáp: “Hét tan mây trắng, đánh phá hư không”. Lại hỏi: “Thế nào là xung mở cửa Pháp vương, đánh phá ải Tổ sư?” Sư đáp: “Lại phải nỗ lực”. Lại hỏi: “Nếu vậy thì nhường lão mã khỏe mạnh mới ra chuồng, còn tên Thánh sư chợt lìa dây?” Sư đáp: “Cũng chẳng tiêu được”. Lại nói: “Lửa nung đốt nước rưới chẳng nhằm”. Sư bảo: “Ai chịu tiện xoay đầu”. Và Sư mới bảo: “Nơi Pháp vương đi, cỏ cây tươi tốt, biển lớn vọt sóng Tu-di cao vợi. Cơ huyền chưa phát chỉ sợ mây ngủ chẳng sâu, đại dụng mới bày, bèn ra trong Bạch liên xã. Do đó, tùy phương làm chủ, sao đồng loại giữ gốc, nắm dừng buông đi tự do tự tại. Giả sử như có thác nước liền trời, chẳng lại bờ tai sinh ồn náo. Mặc tình song kiếm kia núi cao, khỏi hướng đến trước mắt làm ngại. Lúc đáng đi thì đi, lúc đáng dừng thì dừng. Động tĩnh chẳng mất thời ấy, đạo ấy tỏa sáng. Đại chúng hãy nói: “Cái nào là việc của tỏa sáng?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Hòa Sơn đánh trống, tiếng hiện còn, từ đó Lô lăng gạo xuống giá”. Xong, Sư nắm phất trần đánh vào thiền sàng một cái. Có lúc Sư bảo: “Bồ-đề không tướng; tướng trùm Đại thiên, pháp tánh không lời; lời vang cùng sa giới. Do đó: “Bồ-tát Quán Âm từ nghe mà đắc đạo, Bồ-tát Di-lặc nhân thấy mà tỏ ngộ tâm. Môn hạ của Tổ sư có cảnh giới gì bèn được động tĩnh không ngại?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Quốc sư không thấy khách, Thị giả ra cửa núi”.

7. Thiền sư Đức Tung ở Bách tử.

Thiền sư Đức Tung ở núi Bách tử tại Hoàng châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là hiển bày?” Sư đáp: “Dán mắt cao”. Lại nói: “Pháp không cô khởi”. Sư bảo: “Trên lộ trụ nâng cử lấy”. Lại nói: “Nếu chẳng được dòng nước, lại nên qua núi khác”. Sư bảo: “Biết tâm có mấy người”. Và Sư mới bảo: “Trời đất một chỉ, dứt tâm đua tranh, muôn vật một ngựa, không luận phải quấy. Từ đó, ma-la ngầm vết, Phật tổ ứng hiện, Hàn Sơn vỗ tay mừng rỡ, Thập Đắc cười lớn ha ha. Đại chúng! Hai bậc cổ Thánh cười cái gì?” Ngưng giây lát, Sư cười lớn ha ha rồi tiếp bảo: “Một đóa hoa đàm lại gặp xuân”.

8. Thiền sư Chí Truyền ở Hòa sơn.

Thiền sư Chí Truyền - Cam Lồ ở Hòa sơn tại Lô lăng. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Đầu trâu chìm ẩn, đầu ngựa xoay về, nơi xe kiếm bay tuyệt sạch mảy bụi. Nam bắc đông tây không đường khác, thôi nói Nam nhạc với Thiên thai, tự giữ trong am tùy duyên qua ngày, bèn nói trong thành ngồi Niết-bàn ngồi đến Thái bình, trong hang giải thoát chưa thể an thân lập mạng. Kịp đến nơi Hòa Sơn cũng thấy trên núi Lăng tiêu mây trắng cuộn duỗi, trước động La-hán tiếng khe róc rách xa. Ba cửa điện Phật chẳng khác các phương, kho bếp nhà Tăng đều theo khuôn vết, tiện khéo rứt bẻ cây gậy, treo cao đãy bát, cùng các Thiền đức đạp trâu trắng bày đất, rảo bước đất trời trong hồ, núi sông ngoài vật, xướng nhạc thôn quê đồng ruộng. Vả lại, nghĩ gì qua thời gian. Giả sử khiến chư Phật xuất hiện hưng hóa nơi đời. Đất lay sáu thứ chấn động, trời mưa bốn thứ hoa, trọn chẳng thể bao quản được. Cũng chẳng nghi nhằm cừ. Hãy nói sơn Tăng có nơi sinh trưởng, tiện nghĩ gì, nói”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Mây trắng chợt có thể lại núi biếc. Trăng sáng nào bảo xuống trời xanh”.

9. Thiền sư Chí Thiêm ở Khai nguyên.

Thiền sư Chí Thiêm - Chân giác ở Khai nguyên tại Tuyền châu, vốn người dòng họ Trần ở Bản châu. Nhân vân du đến bái yết Thiền sư Thường Tổng - Giác Chiếu ở Đông lâm. Một ngày nọ trong thất nêu cử chỉ dạy nhân duyên thổi lông vải, Sư ngay lời ấy mà được khai ngộ, mới trình bài kệ tụng rằng: “Lão sư từng nằm lông vải thổi, khắp xứ rành rành cơ thứ nhất, muốn biết trong đó nơi đích xác, đầu non xa chỉ mây trắng bay”.

Khoảng đầu niên hiệu Nguyên Hựu (1086) thời Bắc Tống, Sư vân du đến kinh đô, Từ Quốc đại vương nghe đạo phong của Sư. Một ngày nọ sai sứ thỉnh mời Sư vào cung. Nhân lúc tiểu tham, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Thật tánh Tỳ-lô-giá-na cùng bản tánh của các người vốn không sai khác. Từ vô lượng đời kiếp trở lại nay lưu chuyển khắp pháp giới, ở trong đó thọ sinh không gốc không ngọn, không đi không lại, không tánh không tướng, không xưa không nay, mảy trần chẳng lập, tơ tóc khó còn. Không chánh pháp có thể phân, huống gì có thời gian tượng pháp mạt pháp. Nên biết pháp giới chúng sinh không thành không hoại, tự tánh bản nguyên là Phật. Tuy là như vậy, nhưng y cứ theo môn hạ của nạp Tăng thì trời đất khác biệt, đã có sinh và có diệt, lại có đi có lại. Chánh pháp tượng pháp mạt pháp không sai, tánh tướng rành rành có thể quán xét. Trong khoảng giữa ấy không có thành Phật, không có chẳng thành Phật. Với Niết-bàn tạng không nơi gián cách. Ngay như chư Phật ba đời, sáu đời Tổ sư, các lão Hòa thượng trong thiên hạ thần thông quá hơn Tôn giả Thu Tử, biện tài trí tuệ thắng vượt Tôn giả Mãn Từ, đến trong đó cũng phải cứng lưỡi, mất sự bén nhọn”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Lệnh nước nhà đã ban truyền lắng trong vũ trụ, người người mỗi tự mừng vui năm thái bình”. Vua (Triết Tông - Triệu Húc) lại hỏi: “Thế nào là việc của Phật pháp”. Sư đáp: “Thấy tánh tức là phải”. Lại hỏi: “Làm sao được thấy tánh?” Sư đáp: “Chẳng lìa trong mười hai thời khắc đi đứng nằm ngồi, đều là Đạo tràng của chư Phật xưa trước”. Vua bèn lãnh hội, kín khế hợp tông phong, liền ban lệnh thỉnh mời bốn Thiền sư vào cung lên tòa giảng pháp, lại cầu sự ấn chương, thiết trai phạm cúng dường ngàn vị Tăng, đọc xem Đại tạng kinh lấy làm vui mừng tán thán. Kịp đến lúc tấu trình lên Hoàng thái hậu Tuyên Nhân ban tặng Sư hiệu là “Chân Giác Thiền sư”, Sư cố chối từ không nhận, lại ban tặng Sư áo ca-sa-ma-nạp có ngự bút đề nơi vòng vàng giải móc là: “Tặng Chân giác đạo giả, trong tương lai đồng thành Phật quả”. Các cung tần tặng cúng các y phục sắc tía có hơn bốn mươi bộ, Sư tấu trình cúng dường lại chư vị Luật sư, Thiền sư ở các phương. Đến lúc vua Triết Tông băng hà (1101), Sư lại vào điện Phước ninh thăng tòa giảng pháp, lại được phong xưng hiệu là “Chân Giác Đại sư”.