SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

3. Thiền sư Trọng Biện ở Nam hoa.

Thiền sư Trọng Biện ở Nam hoa tại Thiền châu. Có vị Tăng hỏi: “Với Đại ý của Tổ sư từ Tây vực lại tức chẳng hỏi. Còn một câu đầu tiên như thế nào, xin Sư tuyên bày?” Sư đáp: “Rồng ngự vật báu đen lìa biển cả, Hạc nghiêng cánh sương xuống thềm ngọc”. Lại hỏi: “Một vầng trăng sáng chiếu soi bốn biển rành rẻ”. Sư bảo: “Nửa đêm bẻ mơ tháp vô phùng, trời sáng trí tích ôm đầu trở về”. Và Sư mới bảo: “Hiểu chăng? Năm Đại chưa tỏ rỏ, hai nghi không dấu vết, Oai âm vương trông nhìn chẳng thấy, tay Đại bi sờ mó không vết tích. Hãy nói làm lại thần thông diệu dụng, làm lại pháp nhĩ như vậy. Ngay đó mà sáng tỏ được bèn mới bước cao lên trên đảnh Tỳ Lô, ngồi đầu báo hoá thân Phật, ngay đó mà chưa sáng tỏ được, chỉ biết sự việc đuổi qua trước mắt, chẳng nhận biết già suy đến trên đầu. Ôi!”.

4. Thiền sư Trí Hưng ở Diên phước.

Thiền sư Trí Hưng ở Diên phước tại An châu, vốn người xứ Tây xuyên. Sau khi xuất gia thọ giới Cụ túc, Sư bèn đến nơi pháp tịch của Thiền sư Vị Phương ở Ngọc Tuyền mà phát minh được tâm địa. Ra hoằng hoá mới đầu, Sư ở tại Tiệm Nguyên, tiếp chuyển dời đến Hoàng Mai - Lung Hoa, và sau cùng Sư đến ở Viên phước. Sư nói năng chẳng đàm huyền, hạnh nghi chẳng tu khiết, thân chẳng bẩm nhận oai nghi, mọi người chẳng thích nhìn thấy, nhưng sau khi Sư thị tịch, có lắm điều linh dị khó lường, báo ứng như vọng hưởng, các hàng Tăng tục đều kính ngưỡng nghĩ nhớ, đắp họa dung nghi, cầu đảo rất lắm nhiều.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ VĂN THẮNG Ở LINH ẨN

1. Thiền sư Diên San ở Linh Ẩn.

Thiền sư Diên San - Tuệ Minh ở Linh ẩn tại Hàng châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đạo?” Sư đáp: “Đạo xa vậy thay”. Lại hỏi: “Thế nào là một đường chân chánh?” Sư đáp: “Tơ tóc chẳng thông”. Lại hỏi: “Thế nào là nương theo mà thực hành đó?” Sư đáp: “chớ chạy loạn”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Cho thượng tọa một luồng chỉ, tạm làm sao sống trì luận Phật pháp? Nếu cũng như nước rỉ chẳng thông, tiện dạy thượng tọa không nơi an tâm lập mạng. Ngay thời khắc này Phật Tổ xuất hiện lại nơi đời cũng có phần 20 gậy. Nói gì? Sơn Tăng có qua không? Chẳng thấy Đức Thế Tôn sinh hạ đi khắp 07 nước, đưa mắt trông nhìn 04 phía, một tay chỉ lên trời một tay chỉ xuống đất, bảo là: “Trên trời dưới đất chỉ riêng mình tôi là tôn quý”. Vân môn nói là “mới đầu nếu tôi thấy một gậy đánh giết thì cho chó ăn liền”. Cớ sao như vậy? Quý mưu toan thiên hạ thái bình. Hãy nói Vân môn nói câu thoại gì? Có đạo lý Phật pháp không? Tuy là như vậy, Vân môn chỉ đủ một mắt sáng”. Ngưng giây lát, Sư tiếp bảo: “trân trọng”.

2. Thiền sư Cư Tắc ở Tiến Phước.

Thiền sư Cư (Quy?) Tắc ở viện Tiến Phước tại Thường châu, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt Ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Vành tai đánh tiếng chuông”.

3. Thiền sư Uẩn Thông ở Linh ẩn.

Thiền sư Uẩn Thông ở Linh ẩn tại Hàng châu, có vị Tăng hỏi:

“Thế nào là gia phong của Hòa thượng”. Sư đáp: “Đòi kêu liền có”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ có cái gì?” Sư đáp: “Lang lật thiên thai”. Lại hỏi: “Đường xưa lúc sửa lại thì như thế nào?” Sư đáp: “Sang bằng cao đến thấp.

4. Thiền sư ở Nam viện.

Thiền sư ở Nam viện tại Hàng châu, có vị Tăng hỏi: “Tổ sư từ Tây vức truyền lại, xin Sư nói thông tin?” Sư bảo: “Ông nói truyền cái gì lại?” Lại hỏi: “Thế nào là chẳng thông tin?” Sư đáp: “Chẳng phòng ngại lanh lợi”.

5. Thiền sư Tông ở Bắc Ninh.

Thiền sư Tông ở Bắc Ninh tại Kim lăng, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư bảo: “Lại hỏi cái gì?” Lại hỏi: “Chẳng thể tin bên là không?” Sư bảo: “Hãy chớ rỗng đầu”.

6. Thiền sư Hữu Bang ở Thạch Phật.

Thiền sư Hữu Bang ở Thạch Phật tại Việt châu. Mới đầu, Sư ở tại Nam minh, có vị Tăng hỏi: “Tổ tổ tương truyền truyền ý Tổ, ngày nay Hòa thượng đắc pháp nối dõi người nào?” Sư đáp: “Trải tóc che bên mọi người đều giao phó hết”. Lại hỏi: “Thế nào là Linh ẩn một cánh, Nam minh riêng đẹp?” Sư đáp: “Tiêu bấc nghe tiếng rỗng”.

7. Thiền sư Cử Nội - Từ Hóa ở lương.

Thiền sư Cử Nội - Từ Hóa ở lương tại Kim lăng, có vị Tăng hỏi: “Một pháp vốn không, muôn pháp sao có. Chưa xét rõ hòa thượng nói cái gì?” Sư bảo: “Ông nhớ được rành rẽ”. Lại hỏi: “Thế nào thì hết thảy chẳng còn?” Sư đáp: “Cũng chẳng tin ông”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI CƯ HỦ Ở BẢO PHƯỚC - ĐẠI MAI

1. Thiền sư Tự Như ở Trí giả.

Thiền sư Tự Như ở Trí giả tại Vụ châu, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Lường tài năng mà bổ nhậm chức”. Lại hỏi: “Sau khi lường tài năng mà bổ nhậm chức thì như thế nào?” Sư đáp: “Cây gậy thiên thai”. Lại hỏi: “Ý chỉ như thế nào?” Sư đáp: “Ngàn núi muôn núi tuyết”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NGỘ THỪA Ở LONG HOA

1. Thiền sư Tuyên Mật ở Linh nham.

Thiền sư Tuyên Mật ở Linh nham tại Ôn châu, có vị Tăng hỏi: “Hoa Ưu đàm bẻ gãy mọi người đều úa héo, lệnh tổ đã thân hành, việc ấy như thế nào?” Sư đáp: “Người biết pháp kinh sợ”. Lại nói: “Thì hành có chứng cớ đi”. Sư bảo: “Kẻ tiểu nhân lớn mật”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ NGHĨA HẢI Ở THỤY NGHIÊM

1. Thiền sư Văn Tuệ ở Đại mai.

Thiền sư Văn Tuệ ở Đại mai tại Minh châu, có vị Tăng hỏi: “Tổ tổ tương truyền truyền Tổ ấn, ngày nay Hòa thượng đắc pháp nối dõi người nào?” Sư đáp: “Tiểu nhận định sẽ được”. Lại nói: “Đích tử của báo bản”. Sư bảo vừa lại đến ông nói cái gì?” Lại hỏi: “Thế nào là cảnh Đại mai?” Sư đáp: “Xem”. Lại hỏi: “Thế nào là người trong cảnh?” Sư bảo: “Uống trà đi”.

2. Thiền sư Tự Nguyện ở Thúy nham.

Thiền sư Tự Nguyện ở Thúy nham tại Minh châu, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt Ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Thấy tiền mua bán chẳng từng trả dần”. Lại hỏi: “Hướng thượng lại có việc gì không?” Sư đáp: “Khéo chẳng tin người ngay thẳng”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ CHIÊU DIỄN Ở BÀNH (CHƯƠNG?) GIANG

1. Thiền sư Thủ Kiên ở Vạn thọ.

Thiền sư Thủ Kiên - Pháp Ấn ở Vạn thọ tại Tô châu, có vị Tăng hỏi: “Thế nào là đạo?” Sư bảo: “Ai không giẫm đạp?” Lại hỏi: “Thế nào là người trong đạo?” Sư đáp: “Đến ngàn đi muôn”.

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ THỦ TÒA NGÔN Ở TỊNH CHÚNG

1. Thiền sư Duy Trạm ở Chiêu đề.

Thiền sư Duy Trạm - Quảng Đăng ở Chiêu đề tại Tây kinh, vốn người xứ Gia hòa. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Gia Phong của Hòa thượng?” Sư đáp: “Gió thu lá vàng bay tán loạn, núi xa mây trắng về”. Lại nói: “chuyên vì lưu thông vậy”. Sư bảo: “Tức nay làm sao sống? Nêu”. Vị Tăng ấy bèn hét, Sư bèn đánh có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Thiên chẳng thiên chánh đẳng chánh, việc nào từ trước lại khó sánh đều, đầy trời gió mưa lạnh cốt tay, nào phải lại vào Na già định”. Xong, Sư gõ cây gậy một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Sáu trần chẳng dơ lại đồng chánh giác, nhà ai trên ngựa mặt trắng lang, xâu hoa bẻ liễu rũ khăn sừng, đêm về say ngủ lầu trăng tỏ. Ô! Lô thâu tức vườn nhà Hoàng kim, chim săn chó chạy về chẳng về, nga mi răng trắng giận không sức, tâm này hay có mấy người biết, đầu vàng mắt biếc chẳng cùng quen, la, la, lý!” Xong, Sư vỗ xuống một cái và xuống khỏi tòa.

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC -

Quyển 13 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 14

MỤC LỤC

Đời thứ mười ba, dưới thời Thiền sư Đại Giám.

- Đệ tử nối dõi dòng pháp Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản ở Túc lâm, có hai trăm vị:

1. Thiền sư Thiện Bản ở Pháp vân

2. Thiền sư Tu Ngung ở Đầu tử

3. Thiền sư Thiện Ninh ở Kim sơn

4. Thiền sư Hy Tổ ở Quảng linh

5. Thiền sư Trừ Nham ở Tư thọ

6. Thiền sư Thủ Nghiểm ở Ẩn tỉnh

7. Thiền sư Thủ Nhất ở Bản giác

8. Thiền sư Trọng Tuyên ở Cam lồ

9. Thiền sư Thủ Ấn ở Đại bình

10. Thiền sư Biện Lương ở Linh diệu

11. Thiền sư Sùng Tín ở Trường lô

12. Thiền sư Thủ Tông ở Thụy quang

13. Thiền sư Sơn Kha ở Thủy tây

14. Thiền sư Tuệ Chương ở Khải hà

15. Thiền sư Hiểu Thông ở Thạch Phật

16. Thiền sư Thiện Thông ở Nam minh

17. Thiền sư Văn Nghĩa ở Tây hồ

18. Thiền sư Cảo ở Thiền sơn

19. Thiền sư Duy Nhạc ở Tịnh nhân

20. Thiền sư Khả Tề ở Thiên chương

21. Thiền sư Phồ Cần ở Vạn thọ

22. Thiền sư Diên Vịnh ở Hương sơn

23. Thiền sư Thủ Trách ở Tuyết đậu

24. Thiền sư Thường Lợi ở Báo bản

25. Thiền sư Đạo Phương ở Tư phước

26. Thiền sư Trứ ở Cữu tông

27. Thiền sư Pháp Trú ở Hương sơn

28. Thiền sư Tải Nghi ở Lạng sơn

29. Thiền sư Tuân Thức ở Định tuệ

30. Thiền sư Pháp Quang ở Quảng pháp

31. Thiền sư Vĩnh Giác ở Thụy nham

32. Thiền sư Thế Trường ở Pháp hải

33. Thiền sư Tuệ Đăng ở Thái bình

34. Thiền sư Sùng Tiên ở Mể sơn

35. Thiền sư Nguyện ở Bảo hoa

36. Thiền sư Nguyên Hưởng ở Nhạc lâm

37. Thiền sư Thiện Kha ở Trường tuệ

38. Thiền sư Khánh - Ngộ Bản ở Bảo hoa

39. Thiền sư Tuệ Mân ở Tịnh độ

40. Thiền sư Sư Miện ở Trừng tuệ

41. Thiền sư Năng ở Thạch sương

42. Thiền sư Thông ở Tiêu dao

43. Thiền sư Phổ Thông ở Đầu tử

44. Thiền sư Xử Huy ở Phổ chiếu

45. Thiền sư Ninh ở Nam thiền

46. Thiền sư Tuệ Ấn ở Đạo tràng

47. Thiền sư Tường ở Bao thân (47 vị trên hiện có ghi lục)

48. Thiền sư Pháp Tuệ ở Kim sơn

49. Thiền sư Tuệ Giác ở Càn minh

50. Thiền sư Hữu Cư ở Thụy nham

51. Thiền sư Am Chủ Sùng Tân ở Mã tổ

52. Thiền sư Bản Tung ở Linh ứng

53. Thiền sư Phạm Nhân ở Thọ ninh

54. Thiền sư Trọng Phu ở Phước nghiêm

55. Thiền sư Tông Nhất ở Linh tuyền

56. Thiền sư Vĩnh Lương ở Bảo Thánh

57. Thiền sư Tuệ ở Thạch tháp

58. Thiền sư Hữu Lâm ở Vạn thọ

59. Thiền sư Sở Thành ở Quang hoá

60. Thiền sư Tuệ ở Nam thiền

61. Thiền sư Linh Hựu ở Hộ quốc

62. Thiền sư Tự Giám ở Đồng khánh

63. Thiền sư Từ Vân ở Linh nham

64. Thiền sư Chân Tịch ở Phổ chiếu

65. Thiền sư Tông Linh ở Công thần

66. Thiền sư Lương Diễn ở Đạo tràng

67. Thiền sư Pháp Bình ở Vô tích

68. Thiền sư Thánh Vụ ở Thọ ninh

69. Thiền sư Pháp Hải ở Nhân trắng

70. Thiền sư Pháp Vinh ở Lễ khẩu

71. Thiền sư Dụng Thành ở La-hán

72. Thiền sư Đạo Hanh ở Quảng tuệ

73. Thiền sư Hiển Thường ở Nghi hương

74. Thiền sư Cơ ở Tư phước

75. Thiền sư Liễu Chứng ở Quảng giáo

76. Thiền sư An Đức ở Nhân vương

77. Thiền sư Nghĩa Mông ở Bảo lâm

78. Thiền sư Linh Khoáng ở Tương sơn

79. Thiền sư Trí Duyệt ở Phước nghiêm

80. Thiền sư Tử Vinh ở Đại trung

81. Thiền sư Tuệ Đoan ở Cảm từ

82. Thiền sư Hy Thạnh ở Hoa tạng

83. Thiền sư Khả Cừu ở Càn minh

84. Thiền sư Ngôn Huệ ở Hương thành

85. Thiền sư Nhân Tốn ở Quang hóa

86. Thiền sư Hỷ Tổ ở Bạch long

87. Thiền sư Trí Hải ở Sùng thọ

88. Thiền sư Tổ Ấn ở Ngũ phong

89. Thiền sư Khả Tung ở Thượng phương

90. Thiền sư Đạo ở Vân nham

91. Thiền sư Thủ Nghiêm ở Chiêu khánh

92. Thiền sư Duy Hy ở Tứ diệu

93. Thiền sư Duy Tổ ở Hoa nghiêm

94. Thiền sư Pháp Hải ở Pháp vương

95. Thiền sư Nghĩa Cáo ở Vạn thọ

96. Thiền sư Chân Ý ở Tú phong

97. Thiền sư Trí Thông ở Bạch tuyền

98. Thiền sư Trọng Châu ở Báo ân

99. Thiền sư Tông Mãn ở Chiêu khánh

100. Thiền sư Pháp Anh ở Khổ tịnh

101. Thiền sư Nghĩa Thâm ở Tiêu sơn

102. Thiền sư Hồng Chiêm ở Chiêu đề

103. Thiền sư Tổ Ấn ở Hộ quốc

104. Thiền sư Vĩnh Tùng ở Linh phong

105. Thiền sư Trí Tịnh ở Nam gian

106. Thiền sư Nghĩa Cao ở Hồ tâm

107. Thiền sư Thủ Nhân ở Trừng chiếu

108. Thiền sư Chí Viên ở Vô tích

109. Thiền sư Ngộ ở Luyện đường

110. Thiền sư Đức ở Diên khánh

111. Thiền sư Đạo Uyên ở Vĩnh minh

112. Thiền sư Pháp Hải ở Quảng giáo

113. Thiền sư Duy Hiền ở Sùng phước

114. Thiền sư bảo Nguyệt ở Bảo hoa

115. Thiền sư Đức ở Địa tạng

116- Thượng Tọa Tỉnh Dư ở Sùng đức

117. Thiền sư Pháp Mãn ở Đại biệt

118. Thiền sư Sùng Thiện ở Tịnh từ

119. Thiền sư Viên ở Vạn thọ

120. Thiền sư Tỉnh Thông ở Thánh thọ

121. Thiền sư Đàm ở Thứu phong

122. Thiền sư Ngạn Kha ở Phạm thiên

123. Thiền sư Văn Trạm ở Lục an

124. Thiền sư Hy ở Tiến phước

125. Thiền sư Pháp Trung ở Quảng giác

126. Thiền sư Minh ở Pháp hải

127. Thiền sư Quán ở Nhân thắng

128. Thiền sư Như Ứng ở Long hưng

129. Thiền sư Thâm ở Quảng tế

130. Thiền sư Phương ở Văn thù

131. Thiền sư Đạo Tư ở An lạc

132. Thiền sư Chân Giác ở Quang hóa

133. Thiền sư Thủ Thuần ở Thí thủy

134. Thiền sư Tông Giới ở Tây viện

135. Thiền sư Trung Giản ở Nam tường

136. Thiền sư Tắc Kha ở Thần giang

137. Thiền sư Hy Tổ ở Côn sơn

138. Thiền sư Đức Minh ở Nam hoa

139. Thiền sư Phổ Huy ở Thọ ninh

140. Thiền sư Hạo Chiêm ở Trần viên

141. Thiền sư Tuệ Chân ở Thọ ninh

142. Thiền sư Viên Minh ở Nhân thắng

143. Thiền sư Tu Thái ở Bảo phước

144. Thiền sư Vĩnh Lợi ở Thụy nham

145. Thiền sư Duy Thiện ở Sùng phước

146. Thiền sư Viên Chiếu ở Long khê

147. Thiền sư Tự Anh ở Thọ Thánh

148. Thiền sư Tông Nhất ở Thọ ninh

149. Thiền sư Đạo Quảng ở Thiên vương

150. Thiền sư Thụy Trân ở Tư phước

151. Thiền sư Cảnh Nhân ở Linh tuyền

152. Thiền sư Hạp Thiều ở Thần quang

153. Thiền sư Trí Nhân ở Linh tuyền

154. Thiền sư Pháp Quảng ở Thượng phương

155. Thiền sư Thượng Nguyệt ở Văn thù

156. Thiền sư Vĩ Tốn ở Tư thắng

157. Thiền sư Dũ Liêm ở Bạch liên

158. Thiền sư Dụng Tiên ở Pháp tướng

159. Thiền sư Tuệ Chân ở Thái bình

160. Thiền sư An Đức ở Tây dư

161. Thiền sư Tây Cảo ở Bảo nghiêm

162. Thiền sư Tử Thăng ở Pháp hội

163. Thiền sư Hạnh Khánh ở Long hoa

164. Thiền sư khả Lơ ở Tho ninh

165. Thiền sư Tuệ Nhật ở Thiền duyệt

166. Thiền sư Tử Chí ở An quốc

167. Thiền sư Hữu Tiệp ở An quốc

168. Thiền sư Huệ Mãn ở Luyện đường

169. Thiền sư Khế Đạt ở Ngưỡng thiên

170. Thiền sư Thuần Khiết ở Chân ẩn

171. Thiền sư Đức Tuệ ở Tuệ nhật

172. Thiền sư Pháp Không ở Tịnh quang

173. Thiền sư Tự Đoan ở Long hưng

174. Thiền sư Đạo Tường ở Tuệ nhật

175. Thiền sư Pháp Tuệ ở Tịnh độ

176. Thiền sư Trọng Ninh ở Hưng quốc

177. Thiền sư Tử Vịnh ở An quốc

178. Thiền sư Giản Ngọc ở Vĩnh an

179. Thiền sư Liễu Tông ở Thừa thiên

180. Thiền sư Lập Sinh ở Cam tuyền

181. Thiền sư Tỉnh Phương ở tu

182. Thiền sư Dụng Phương ở Linh nam

183. Thiền sư Tâm Ấn ở Biến phước

184. Thiền sư Phổ Thuận ở Long môn

185. Thiền sư Tông Ứng ở Thiên khoảnh

186. Thiền sư Hữu Trừng ở Vĩnh thái

187. Cư sĩ Dương Trực Giảng

188. Hòa thượng Đạo Tề

189. Hoà thượng Viên minh

190. Hòa thượng Thiện Đức

191. Hòa thượng Pháp Hải

192. Thiền sư Chí Minh ở Báo ân

193. Thiền sư Vĩnh Hiền ở Đại ninh

194. Thiền sư Tuệ Chu ở Công thần

195. Thiền sư Phụng Kiên ở Đại lô

196. Thiền sư Tự Hòa ở Linh phong

197. Thiền sư Thái Tổ ở Đa phước

198. Thiền sư Dụng Càn ở Quảng tế

199. Hòa thượng Bảo Sâm

200. Thủ Tòa Chỉ ở Kê phong (một trăm năm mươi ba vị trên hiện không ghi lục).

ĐỆ TỬ NỐI DÕI THIỀN SƯ TÔNG BẢN - VIÊN CHIẾU Ở TUỆ LÂM TẠI ĐÔNG KINH

1. Thiền sư Thiện Bản ở Pháp vân.

Thiền sư Thiện Bản - Đại Thông ở Pháp vân tại Đông kinh, vốn người dòng họ Đổng. Tiên tổ ở Thôn Trọng Thư tại Thái Khương. Tổ phụ và thân phụ của Sư đều làm quan tại Dĩnh bèn thành người xứ Dĩnh xuyên. Mới đầu, thân mẫu Sư không có con nên đến cầu khấn trước tôn vượng Phật, phát thệ nguyện là “nếu có được con hẳn sẽ đem phụng sự Phật pháp”. Kịp đến lúc sinh Sư cốt tướng đẹp xinh khác lạ. Mới vừa đầy một năm tuổi mà Sư mồ côi, đến lúc trưởng thành Sư chăm học thông rành, tiết tháo giẫm trải tu, nhưng không có ý ra làm quan, bên tịch cốc học đạo, vì nhà nghèo nên ẩn cư sống nghề viết chữ, chí khí cứng rắn chẳng khuất nhục, trọn ngày trầm lắng.

Đến năm Gia Hựu thứ 08 (1063) thời Bắc Tống, Sư đến Kinh đô xin ghi danh nương tựa ở viện Địa Tạng tại Hiển Thánh, qua đợi khảo xét khả năng đã tập học bèn được xuất gia làm đại Tăng. Thầy của Sư là luật Sư Viên Thành ban cho mái chèo, mà nói với mọi người là: “Thiện Bản ngày sau sẽ là vang danh khắp nước nhà”. Nhân bảo Sư tập học nghe giảng luật tạng, tùy hỷ học kinh Pháp Hoa. Ban đêm Sư mộng thấy một đồng tử tướng mạo như các tranh hình họa vẽ ở thế gian về thiện tài đồng tử chấp tay nói mà đi về hướng nam. Sau khi đã tỉnh giấc Sư tự bảo là “các Thánh đến hộ giúp ta vậy và họ muốn ta về hướng nam phỏng hỏi các đạo bạn ư?” Bấy giờ Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản đang hoằng pháp hưng thạnh tại Ngô Trung, Sư bèn đến Cô Tàng mà bái yết, ngay điểm thụy quang mà khế hợp tông chỉ, Sư bèn chuyên cần lao phục suốt 05 năm, thành đạt được hết cốt lõi, chỉnh đốn giềng mối dẫn dắt, nghiên tâm chuyên luyện trí sai biệt, tung hoành buông cuộn độ vượt khuôn phép trước, một thời đồng bạn không ai vượt trên sư. Thiền sư Viên Chiếu cũng cậy vào đó mà mở lớn gia phong.

Đến mùa xuân năm Nguyên Phong thứ 07 (1084) thời Bắc Tống, Sư giả tuyệt Cửu Giang, vân du đến Hoài Sơn đảnh lễ khắp các ngôi tháp tổ. Nhìn lại hang núi Phù Sơn cảnh trí ưu thắng, Sư bèn có chí muốn trọn đời ở đó, nên đến ở tại hang núi Đại Tịch. Lâu sau, ra đời hoằng hóa, Sư đến ở Song Lâm tại Vụ Châu, các hàng Tăng tục ở Chế Đông truy tìm sùng kính mà đến, mọi người đều cho Sư là phó đại sĩ tái sinh. Rồi, Sư chuyển dời đến ở Phù Từ thuộc xứ Tiền Đường, nối dõi dòng pháp của Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản, tại trai đường thường có hơn ngàn người ăn, mọi sự đều do Đàn Việt kính ngưỡng mà cung cấp. Vì chữ sau trong pháp danh của Sư đồng với Thiền sư Viên Chiếu, nên người thời bấy giờ xưng gọi Thiền sư Viên Chiếu là “Đại Bản” còn xưng gọi là “Tiểu Bản” vậy.

Vua Thần Tông (Triệu Húc 1068-1086) nghe danh sư, nên ban sắc chiếu mời Sư đến ở chùa Pháp Vân tại Kinh đô, phong tặng Sư hiệu là “Đại Thông Thiền sư, Sư lại nối dõi dòng pháp Thiền sư Tú ở Viễn Thông. Sư như ngọc đứng riêng lẽ cao vợi nghiễm nhiên đến với đại chúng tịnh, như muôn núi xoay quanh trụ trời nhường sự cao lạnh. Trong chúng tuy có đủ sự tinh thô chung sống, nhưng Sư chẳng từng dùng ngôn từ chó vật tỏ vẻ gá người. Các hàng vương công quý nhân xả thì cúng dường ngày một nhiều đầy cửa, nhà sâu muôn nền tảng thếp vàng khảm ngọc, như đất vọt lên phường báu. Suốt 08 năm Sư được thỉnh mời vào chấn cung triều, Sư mong xin già yếu được trở về trên Tây hồ, vua bèn ban chiếu hứa thuận đó, Sư bèn theo hướng đông trở về lại Am ở Sùng đức - Long môn. Như vậy, Sư đã từng trải ở nơi 03 ngôi chùa lớn, đạo phong cảm hóa trần tục, các hàng Tăng tục kính mộ đông nhiều như kiến.

Sư từng chỉ dạy đại chúng rằng: “Hàng Thượng sĩ dùng thần để nghe pháp, hàng trung sĩ dùng tâm để nghe pháp, còn hàng hạ sĩ dùng tai để nghe pháp, hãy nói lại có một người đến lấy gì để nghe?” Xong Sư nắm cây gậy gõ xuống thiền sàng một cái và tiếp bảo: “Cao cũng nhằm thấp cũng nhằm, rơi rơi viên âm khắp xa thoáng, mười phương trong ngoài không gì khác, chẳng dùng không dây mà tự buộc”. Sư lại bảo: “Án Sơn nói pháp Chúa Sơn nghe, Chúa Sơn nói pháp Án Sơn nghe, Án Sơn và Chúa Sơn đồng một lúc nói, hãy nói lấy gì nghe? Các người nếu cũng khéo nghe thì tất cả diệu pháp của chư Phật ba đời thảy đều hiện tiền. Lại có chăng? Dùi sắt không lỗ như nhàn sư, cười giết tỳ da lão dùi xưa”. Sư lại bảo: “Nói thấy của Nạp Tăng thuận nghịch khó gần, thốt nhiên riêng sang ứng vật rồi trở lại, hoặc gá cao ở ngoài đời, hoặc chống vết bụi trần, nắm định thì băng nổi mặt nước, không đi thì hoa nở trên gấm, Lô Lão chẳng biết đi xứ nào, mây trắng trong ảnh cười ôi ối!” Xong, Sư hét một tiếng rồi xuống khỏi tòa. Lại có lúc Sư bảo: “Hoa tâm chưa hé, mắt liễu mới nở, nhạn xoay về kêu nghẹn tiếng, nước rót đổ vang vọng róc rách, sum la cử xướng pháp nhĩ, khuôn phép thường lại nói buộc mở đồng nguồn, rất sợ đầu rồng đuôi rắn”. Lại lên giảng đường, dừng đứng giây lâu, Sư bảo: “Hiểu chăng? Diệu chỉ của Phật Tổ chỉ tại trước mắt, trước núi Tuệ Nhật mây mọc dưới chân, hồ lắng sóng tan chóng tiếp trời xa, chiều xuống thuyền ngủ, đêm bồng bềnh ánh trăng cỏ kiêm cỏ gia, vui vẻ đi họa vẽ thuyền có lúc nghe tiếng tơ trúc, lại nói nghe tiếng ngộ đạo, thấy sắc rõ tâm, rất sợ rút bỏ cây đào ngon ngọt, tìm núi hái lấy lê chua”. Xong, Sư xuống khỏi tòa.

Sư ở tại Am đóng cửa, quét sạch quên bẵng sự thế có đến 10 năm, riêng cùng Nạp tử Tư Tuệ, các hàng cư sĩ đại phu tướng Sư đạo phong cao vời, muốn thấy gặp mà chẳng thể được. Đến ngày giáp tý tháng 12 năm Đại Quán thứ 03 (1109) thời Bắc Tống, Sư lo cụp 03 ngón tay, nói với mọi người hai bên là: “chỉ còn có 03 ngày”. Thế rồi quả nhiên Sư thị tịch. Có loài chim khác lạ bay liệng kêu réo trước sân rồi đi. Tạo dựng tháp an táng toàn thân tại Thượng phương.

Thuở bình sinh oai nghi cử chỉ của Sư nhìn thẳng chẳng máy liếc, đến với đại chúng suốt 30 năm mà chưa từng nở một nụ cười. Đến lúc Sư chấp tay cười nói, có người hỏi về nguyên do, Sư bảo: “Nếu chẳng trang nghiêm cung kính thì chẳng lấy gì đến cùng với chúng, xưa trước vì ở chốn tùng lâm nên tôi gắng gượng mà làm vậy, chẳng phải tánh thật như vậy”. Phàm những nơi Sư đến thấy các tôn trượng Phật và Bồ- tát đắp vẽ với dung tướng đi đứng thì Sư chẳng dám ngồi. Đến nơi bờ ải có người đem dâng hiến các thứ cá thịt, Sư đều chẳng ăn. Sư chân thành cung kính mọi sự, phòng giữ tâm, lìa lỗi quá đại loại đều như vậy. Đến lúc lên giảng đường diễn xướng, với hai bên Sư trông nhìn như voi chúa xoay quanh, các hàng học giả phần nhiều nhân đó mà ngộ nhập. Đến đêm Sư sắp thị tịch, có vài vị Tăng đất Việt mộng thấy Sư về trời Đâu Suất.

2. Thiền sư Tu Ngung ở Đầu tử.

Thiền sư Tu Ngung chứng ngộ ở Đầu tử tại Thủ châu, vốn người dòng họ Lương ở Triệu Thành - Tấn Châu. Thuở bé thơ, Sư chẳng kính bái đền miếu thờ thần, chẳng thọ học thư huấn, Sư từng nói: “Sẽ làm thầy trời người, sao kính mộ đây ư?” Sư bèn vân du các phương, đến nơi pháp tịch của Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản ở Thụy Quang tại Tô Châu, tham khấu tông chỉ. Nhân nêu cử Tôn giả Vô Trước hỏi tôn già Thiên Thân “Bồ-tát Di Lặc nói pháp gì?” Tôn giả Thiên Thân nói cái pháp ấy”. Sư bỗng nhiên như có sự tỉnh ngộ, suốt đêm ngày tham khấu. Một ngày nọ, nhân lên chuồng sí, đà ngã đánh phá bình nước mà có tỉnh ngộ, bèn làm bài tụng rằng: “Một giao ấy, một giao ấy, muôn lượng vàng ròng cũng hợp tiêu, nón trên đầu, bao dưới eo, gió trong trăng sáng đầy gây khêu”. Từ đó, tiếng tăm Sư vang vọng, bèn ra đời hoằng hóa giảng pháp, mới đầu Sư ở Tư Phước tại Thọ Châu, trải qua đổi dời vài ngôi chùa lớn. Sư ở thiếu lâm tại Tây Kinh rồi dời đổi đến Chiêu Đề, rồi Sư lại dời đổi đến ở Đầu Tử tại Thư Châu. Đạo phong tiếng tăm Sư càng vang tỏa, khắp chốn tùng lâm đồng xưng gọi Sư là Ngung Hoa Nghiêm.

Có lúc lên giảng đường, có vị Tăng mới bước ra, Sư bảo: “Sai nhầm”, bèn hỏi: “Xứ nào là sai nhầm”. Sư đáp: “Không tin đạo”. Lại hỏi: “Là pháp bình đẳng không có cao thấp, vì gì Triệu Châu 03 lần đợi tiếp đãi người?” Sư đáp: “Vào nước thấy hình người dài”. Lại hỏi: “Tránh làm sao người học chưa hiểu”. Sư bảo: “Gọi chẳng xoay đầu tránh làm sao?” Lại hỏi: “Thế nào là tâm của tổ tổ tương truyền?” Sư đáp: “03 ngôi sao nhiễu quanh cung trăng”. Lại hỏi: “Tiện lúc nào đi thì thế nào?” Sư đáp: “Bách nhạc tạm duỗi roi, ngựa hèn sánh ngựa giỏi”. Lại hỏi: “Thế nào là đệ nhất nghĩa?” Sư đáp: “Trăm thứ tạp toái” và Sư mới bảo: “Đảnh núi Lăng Già, ai có thể đặt chân, trước hang thiếu thất nước rỉ chẳng thông, chánh ngay lúc nào Lão Tử đầu vàng há được miệng, hồ tặng mắt biếc mở được mắt. Tuy là như vậy mà mọi sự không một hướng, tiên Thánh may có đệ nhị nghĩa môn đủ có thể cùng các người nói đông nói tây. Do đó nói mùa xuân xanh mọc, mùa hạ phát triển, mùa thu rơi rụng, mùa đông khô tàn. Bốn mùa thay đổi, xoay chuyển đường dài. Kẻ ngu tâm sinh đây kia, người thấu đạt một vị không khác”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Trâu sắt Thiểm Phủ nuốt tượng lớn. Phật Gia Châu hướng đến ẩn tàng trong ngó sen”. Sư lại bảo: “Gió xuân réo rít cây xưa, móc sáng sớm phủ sóng lạnh. Mỗi mỗi đều hiển bày, hiển bày cũng là lẫn lộn lừa dối. Xem xem ngay đó là gì? Làm sao gã tai mắt sáng vùi lấp lỗ cối, nhả không được, gặm nhấm không bể”. Xong, Sư hét một tiếng và xuống khỏi tòa. Lại có lúc Sư bảo: “Cao vời thiếu thất trọn trấn các núi, có lúc bưng ra trong mây, có lúc lưới móc không vết, có lúc hang huyệt tại trước mắt, có miệng nói không được, bị người gọi là làm Hồ Tăng trông nhìn tường vách. Các nhân giả, làm sao sống khỏi được lỗi quá này? Thôi, thôi, chẳng như tạm giữ khóa”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Một nguyên hóa, hai Di Đà, ba Thích Ca, ngoài ra là gì bát thoát gò. Tham”. Sư lại bảo: “Móc giọt sân cát, gió rít cây cối xưa, trăng bạch giọt mãi, ngàn núi sắc lạnh, hoài tuôn chảy muôn khoảnh sóng đào. Ở đây nêu cử được, cho các người cắt đứt các nguồn, nếu chưa như vậy, chưa khỏi theo gợn đuổi sóng. Thí như nước trong sông chảy xiết đua chạy mất, mỗi mỗi chẳng cùng biết, các pháp cũng như vậy”. Sư bèn nắm cây gậy và tiếp bảo: “Cây gậy đây là các pháp là cùng biết hay chẳng cùng biết. Nếu cùng biết thì sớm bị cái biết trói buộc, nếu chẳng cùng biết thì lấy gì chỉ chú”. Xong, Sư gõ xuống một cái và tiếp bảo: “Một chữ biết đó là cửa của các huyền diệu”. Sư lại bảo: “Sai nhầm”, và xuống khỏi tòa.

Phú Trịnh Công vốn kính mộ Tông phong, mới đầu ở Thiếu Lâm, trông thấy Sư đi thẳng lên tòa, đưa mắt phải trái trông nhìn khắp đại chúng Trịnh Công nhân đó mà có sự tỉnh ngộ. Đến lúc năm sau nhân chấp chính nên ở Lạc Đô, kính trọng đạo phong của Sư khát ngưỡng tư duy muốn thưa hỏi, bèn thỉnh mời Sư đến ở Chiêu Đề, dò xét chờ đợi lúc Sư đến đó mà đích thân ra đón rước. Sắp lên xe thì Tư Mã Ôn Công cũng vừa đến, hỏi: “Tướng công đi đâu vậy?” Trịnh Công đáp: “Tiếp rước Thiền sư tu ngung mới đến ở Chiêu Đề”. Ôn Công nói: “Tôi cũng đồng đi”, khi ấy liền mạnh ra ngoài thành dừng đợi nói nhà trạm bên đồng, qua thời gian lâu thấy có vài mươi người mang vác, bèn hỏi thăm dò, các người mang vác ấy đáp: “Đây là hành lý của hoà thượng Chiêu Đề”. Ôn Công bèn đòi ngựa trở về trước. Trịnh Công bảo: “Cần được thấy Hoa Nghiêm, cớ sao lại về trước?” Ôn Công nói: “Đã thấy kia xong”, bèn về trước, riêng mình Trịnh Công ở lại chờ đợi, thế rồi càng thêm sự kính trọng đối với sư. Nhân đó nghinh đưa Sư về ở nơi Hậu Uyển, sớm tối tham vấn. Mỗi lần Phú Trịnh Công đàm luận, Sư liền cho là quấy, mà Trịnh Công nói lý không thôi. Một ngày nọ, Sư bảo Phú Trịnh Công rằng: “Đợi được sơn Tăng đứng gật đầu tức là phải vậy”. Từ đó, Phú Trịnh Công có nói gì, Sư cũng liền lắc đầu chưa từng mở miệng đáp. Bỗng một ngày nọ, đang lúc nửa đêm, Phú Trịnh Công tỉnh ngộ thấu triệt, vội đến gõ cửa, Sư đã đóng cửa mà ngủ, nghe tiếng Phú Trịnh Công, Sư liền gọi bảo: “Tướng công tạm vui mừng việc lớn đã xong vậy”. Đêm khuya lại chẳng mở cửa, đợi sáng sớm mai sẽ cùng gặp nhau”. Đến sáng sớm, Phú Trịnh Công vào diện kiến, từ xa thấy Phú Trịnh Công đi đến, chưa một lời xả giao đàm nói, Sư đã gật đầu vậy. Phú Trịnh Công vui mừng rất lắm. Bấy giờ, Thiền sư Viên Chiếu

- Tông Bản vừa mới vâng phụng sắc chiếu mời đến ở Tuệ Lâm, Phú Trịnh Công bèn gởi thư đến cảm tạ rằng: “Nhân thấy Sư Ngung ngộ vào sâu, tiến lên truyền được tâm Lão sư, đông nam nói lãng núi sông xa, đôi mắt linh quang cùng diệu âm.

3. Thiền sư Thiện Ninh ở Kim sơn.

Thiền sư Thiện Ninh - Pháp Ấn ở Kim sơn tại Nhuận châu, vốn người xứ Giang Châu. Sư thọ học tại chùa Cam lồ, rồi đến nơi pháp tịch của Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản dự tham, thầy trò cảm cơ duyên như khế hợp từ xưa trước, chung sức giúp đỡ để xiển dương pháp hóa. Khi ra đời hoằng hóa, Sư ở Vạn thọ, khuôn phép rất nghiêm túc, đích thân Sư nổ lực thực hành, mọi người đều nép phục, có lúc lên giảng đường, có vị Tăng hỏi: “Thiên Hoàng cũng nói gì, Long Đàm cũng nói gì, chưa xét rõ Hòa thượng làm sao sống, nói?” Sư đáp: “Tay nắm roi bạch ngọc, ly châu đánh vỡ vụn”. Lại nói: “Lùi thân có phần”. Sư bảo: “Biết sai nhầm ắt sửa đổi”. Lại hỏi: “Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt Ma từ Tây vức lại?” Sư đáp: “Đuôi cân không chấn sao”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ ý chí ấy như thế nào?” Sư đáp: “Đấu phương có đáy”. Lại nói: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Lông mày như trăng đầu tháng, ánh mắt tợ sao tỏ”. Lại hỏi: “Thế nào là pháp?” Sư đáp: “Nghĩa bày lưới xen, sao phân đồng rộng”. Lại hỏi: “Thế nào là Tăng?” Sư đáp: “Dáng xưa cao lướt, ý khí trượng phu”. Lại hỏi: “Cán cây theo thân gặp trường làm đùa giỡn, ngày nay trường chọn người làm Phật mở bày, xin Sư chỉ phương tiện?” Sư bảo: “Văn chẳng thân chấm”. Lại hỏi: “Có thể gọi là xưa nay hiếm nghe”. Sư bảo: “Hãy nói là đề mục gì?” Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị, Sư bèn đánh. Xong, Sư mới trông nhìn chung quanh mới tiếp bảo: “Người xưa nói: “Tại mắt gọi là thấy, tại tai gọi là nghe, tại lỗ mũi ngửi mùi, tại đầu lưỡi thì đàm luận, tại thân thì nhận biết xúc chạm, tại ý thì phan duyên. Tuy là như vậy, nhưng chỉ thấy lợi đầu cái dùi, không thấy phương hướng đầu cái đục. Nếu là Vạn thọ tức chẳng như vậy, có mắt trông nhìn chẳng thấy, có tai lắng chẳng nghe, có mũi chẳng biết mùi, có lưỡi không đàm luận, có thân chẳng cảm giác xúc chạm, có ý chẳng phan duyên. Một niệm tương ưng thì sáu căn giải thoát. Dám hỏi cùng các thiền đức hãy nói cho từ trước lại là đồng hay là khác, chẳng có đầy đủ mắt sáng Nạp Tăng ra lại thông cái tin tức. Nếu không lại vì các người lớp lớp chú phá. Phóng mở thì riêng thông xe ngựa, nắm ở thì cao thấp chẳng còn. Nếu là tác gia quen đánh, một mặt phải quấy đè bóc cả”. Sư lại bảo: “Dúm huyền cơ ở trên lòng bàn tay, treo kiếng xưa tại trước đài, có gì yêu nghiệt, ai dám đáng ngự. Có thể gọi là rỡ rỡ pháp giới tự tha mà cảnh trí toàn châu, rành rành nguồn chấn đây kia mà Thánh phàm đều lắng. Lấy đó mà suy, điện Phật nhà Tăng đối hiện sắc thân, kho bếp tam môn cùng dương việc ấy, chỉ xin bẻ gãy cây gậy đến trước mắt tham lấy”. Sư lại bảo: “Nếu cũng đàm thiền nói đạo, bèn thấy có sinh có diệt, lại mới nêu cử xưa nay, rất tợ chẳng quán xét thời tiết, đêm qua gió táp mưa sa, sáng nay chóng dứt nóng bức, đến đây khéo hay tham rõ. Đạt Ma mê là chẳng khác biệt”. Sư lại bảo: “Cùng khắp đại địa chưa từng có một người chân chánh cử xướng xiển dương Tông giáo. Nếu có một người cử xướng xiển dương Tông giáo, thì khắp vùng đại địa mọi người đều phải đầu mũi nhọn buộc lưỡi, chẳng là dạy các người dứt tuyệt thấy nghe, khế hợp với đạo ấy không? Kiến giải như vậy, thì như lửa đom đóm thiêu đốt núi Tu Di, trải qua số kiếp hằng sa trọn chẳng thể nhầm, rất chẳng biết Thánh xưa duỗi lòng chỉ bày chỉ cần người sau mắt chánh. Các bậc đạt giả mắt chánh thật có thể gọi là xưa nay hiếm nghe. Sáng tỏa trước, suốt cùng sau, buông đi lời lời thấy đế, câu câu rõ tông, thâu lại thì mắt mắt theo phương rành rành đứng bên cạnh, hướng đến xứ nào thấy người xưa”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Phải biết núi biển đều kết quy về minh chúa, chưa tin càn khôn riêng có trời”.

4. Thiền sư Hy Tổ ở Quảng linh.

Thiền sư Hy Tổ - Phật Ấn ở Quảng linh tại Mục châu, vốn người dòng họ Chu ở Xử Châu, có lúc lên giảng đường Sư bảo: “Linh Quang soi suốt ta vật gồm thâu, chiếu thể riêng còn, trước sau đều tuyệt. Do đó, vô vi biến hóa ứng lượng có ngàn sai, gá chất riêng phần, lẫn đồng một tánh. Nên tối mới đầu rõ thay, đùi vế mập tốt thay. Pháp do thời gặp, đại tại trung hưng, dựng lập pháp tràng lớn, làm việc Phật lớn, đủ có thể xưng vương. Do đó, chánh quán dứt vết, danh tướng cùng phân, lắng nghe chẳng phải nghe, viên âm ứng khắp, chuông sương trống móc, chư bạn cùng tham, điện báu lầu quỳnh, nói nghe đều hiểu, sáu đường ba chợ khắp xứ trang nghiêm, bờ liễu đường hoa sớm tối Phật sự, Thánh phàm cùng hội, sĩ thứ trong boong, lưới trời dung thông rỗng sáng cùng chiếu, sao phải phương nam riêng xa khắp gõ cửa giẫm trải khó khổ, phải quấy chưa quyết, mà nay lớp lớp hoa tạng vô lượng pháp môn, giáp mắt thấy thành nào phải nghĩ bàn. Tuy là như vậy, dốt đặc tổ phong”. Ngưng giây lát, Sư bảo: “Chín năm thiếu thất ai biết đã, một câu lưu thông muôn xưa truyền”. Có lúc, Sư chỉ dạy đại chúng rằng: “Bờ đài nghiêm lăng bảy dặm đầu khe, thẳng phải câu ba ba câu cá kình, đâu chỉ mò tôm bắt hến, tùy dòng buông rộng, mặt tánh nổi chìm, dừng thuyền trăng trên sóng tâm, dất mái chèo bọt nổi mặt nước. Dám hỏi cùng đại chúng một câu chẳng xúc chạm sóng cả làm sao sống hiểu?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Người thời nay chỉ nhìn trên ty luân, chẳng thấy lô hoa đối mặt sông xa.

5. Thiền sư Trừ Nham ở Tư thọ.

Thiền sư Trừ Nham - Viên Trừng ở Tư thọ tại Thọ châu, có vị Tăng hỏi: “Trong Đại tạng giáo có việc gì kỳ đặc không?” Sư đáp: “Chỉ sợ ngươi không tin”. Lại hỏi: “Thế nào tức là phải?” Sư đáp: “Đáy đen là mực, đáy vàng là giấy”. Lại nói: “Cảm tạ Sư đáp câu thoại”. Sư bảo: “lãnh lấy ý đầu dắt dẫn, chớ nhận định bàn tính” và Sư mới bảo: “mây mọc cửa hang, trăng đầy sông dài, tiều phu chẻ phá vườn sâu, ngư ông câu nơi đảo cát. Đến trong đó tiện là Ngô đạo tử Trương Tăng Dao, cũng không phải nơi ngươi xuống tay”. Ngưng giây lát, sư bảo: “Về nhà hỏi lấy Thánh Tăng đi”. Xong Sư xuống khỏi tòa, có lúc Sư bảo: “Đất trời tĩnh lắng, biển lặng sông trong, gió chẳng thổi cành, mưa không pháp phối, mùa xuân sinh mọc, mùa hạ phát triển, mùa thu gom lấy mùa đông cất giấu. Cái ấy là pháp thế gian. Còn làm sao sống là Phật pháp?” Ngưng giây lát, Sư bảo: “Muốn được chẳng rước nghiệp vô gián, chớ nên phỉ báng chánh pháp luân của Đức Như Lai. Trân trọng”.

Lại có lúc lên giảng đường, ngưng đứng giây lát, sư bảo: “Diệu quyết tông thừa tức nay vì nói, núi cao sông sâu gió lạnh cắt xé, Tổ sư từ Tây vức lại nói cái nghỉ - hết - Dám hỏi cùng các người làm sao sống là nơi nghỉ hết? Có hiểu chăng? Lạnh thì ngồi quanh lò, lúc rảnh mặc tình ngủ nghỉ.

6. Thiền sư Thủ Nghiểm ở Ẩn tỉnh.

Thiền sư Thủ Nghiểm ở Ẩn tỉnh tại Thái bình châu, có vị Tăng hỏi: “Tôn giả Ma Đằng vào đất Hán, Tạng giáo phân minh, còn Tổ sư Đạt Ma từ Tây vức lại có ý chỉ gì?” Sư đáp: “Pháp ta diệu khó nghĩ, trời rồng đều quy hướng”. Lại hỏi: “Chưa xét rõ ý Tổ và ý giáo là đồng hay khác?” Sư đáp: “Hai sắc thái một đáp đền”. Lại nói: “Một lời về có đạo, muôn tượng tự không tâm”. Sư bảo: “Còn so sánh chút ít”. Lại hỏi: “Đại sĩ Đạt Ma cùng gặp, nói năng như thế nào?” Sư đáp: “Hiếm ít gặp tác gia”. Lại hỏi: “Nếu chẳng phải Triều tể biết âm, hòa thượng sao chịu gõ ra?” Sư đáp: “Dùi vàng ảnh động, kiếm báu sáng lạnh” và Sư lại bảo: “Mây xuân mưa xuân muôn vật bày tốt tươi, ngày ấm gió hòa, núi hoa đua xinh đẹp. Núi xanh lớp lớp, khe nước lắng yên, Đạt Ma lầm gặp rất kỵ nó phá”. Sư lại bảo: “Nếu người chấm rút ra được thì câu thoại của sơn Tăng ngày nay rơi lạc”. Xong, Sư nắm cây gậy nắm vào thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Có lúc sư lại bảo: “Một pháp chẳng thông, muôn duyên mới thấu, nếu ngay đó mà sáng rõ được, thì trông mắt xuyên qua núi Thiết vi. Một miệng hớp hết nước biển lớn” và sư hét một tiếng, tiếp bảo: “Biển lớn nước đã hớp hết vậy, cá rồng hướng đến nơi nào mà an thân lập mạng. Trong chúng chẳng có người nào dấy khởi lòng thương chăng? Hãy ra cứu lấy vua rồng. Nếu không có khả năng tức hơi thở gấp rút giết người. Tuy là như vậy nhưng sự việc không hai hướng, sơn Tăng chẳng khỏi vì các người nói đạo lý. Há chẳng thấy các bậc tiên Thánh nói cứu cánh Niết bàn tưởng thường vắng lặng trọn kết quy về không, một màn che tại mắt thì hoa đốm giữa hư không khắp cùng, màn che nếu chẳng tiêu, chẳng ra cửa mà biết việc trong thiên hạ, màn che nếu tiêu hết mới biết được người ở trong am chẳng thấy mọi sự ngoài am, nếu hay như vậy mới mở ẩn toà, trong 12 thời khắc mặc tình thọ dụng, còn như chưa được vậy…” Ngưng giây lát, sư bảo: “Trân trọng”.

7. Thiền sư Thủ Nhất ở Bản giác.

Thiền sư Thủ Nhất - Pháp Chân ở Bản giác tại Tú châu, vốn người dòng họ Thẩm ở Giang âm. Từ thuở bé thơ, sư đã kính mộ Không Tông. Lúc Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản ở tại Thụy Quang thì sư đến nương tựa cầu xin xuất gia, trọn chẳng vân du các nơi khác, sớm tối tham khấu chóng tỏ ngộ tông chỉ. Đến lúc ra đời hoằng hóa giảng pháp, có vị Tăng hỏi: “Chọn Phật chọn quan nên ở, còn Tổ tịch ta đăng khoa, việc ấy thế nào?” Sư đáp: “Chim đại bàng nhấp cánh đường trời xa, ba ba lớn trở mình nước biển chật”. Lại nói: “Tiếng tăm nhà phu tử để lại nghiệp nghề xưa cũ, nền tảng nối tiếp của pháp vương được trung hưng”. Sư bảo: “Năm ngày sau xem”. Lại hỏi: “Hãy nói thời xưa và ngày nay là đồng hay là khác?” sư đáp: “một lời đã tuông ra”. Lại hỏi: “Hơi xuân đã theo mùa đông tan, gió ùn mới lường râm biếc lạnh, người học nhờ ỏi ý của Tổ sư Đạt Ma từ Tây vức lại, xin Sư dùng phương tiện vì nói bày?” Sư đáp: “Rành rẽ nếu cử tợ đại chúng”. Lại nói: “Có thể gọi là một câu cắt dứt dây, muôn có chóng “. Sư bảo: “Đắp nhằm xây nhằm làm sao sống? Nói”. Lại nói: “Rành rẽ quy xưa nay đồng, cùng gặp hiểu có biết âm nêu”. Sư bảo: “Chẳng phòng ngại lanh lợi”. Lại hỏi: “Sư tử lìa đàn ngồi xổm giữa đất hiện toàn oai, chẳng bày nanh vuốt, xin nghe tiếng gầm gừ?” Sư đáp: “Mọi người dốc sức”. Lại nói: “Đang năm Lô Lão từng lắm lời, ngày nay thân gần được nghe có thứ nhất”. Sư bảo: “Việc dưới cẳng chân làm sao sống?” Lại nói: “Gậy báu đánh mở mắt ngàn Thánh, ngay trường đây biện lấy sen trong lửa”. Sư bảo: “Quả nhiên tác gia”. Và Sư mới bảo: “Một pháp ấn đây chẳng phải có chỗ truyền, trải qua nhiều đời kiếp mang giữ chẳng do từ người khác mà được, gồm sáu hư mà không ngoài, lẫn mười đời vì đồng thời, toàn dẫn thì dấu vết Phật tổ lắng, buông xuống thì Thánh phàm xen nhau nổi, rành rành nhật dụng thì sum la chóng hiện nơi Linh quang, mênh mông trước mắt đây kia không phân ở thật tế. Tuy rỗng rang hết vết, lưu thông nơi vô lượng nghĩa môn. Đồ sộ không nương tựa chóng vượt quả vị nhất thiết trí, chẳng phải tướng văn tự duyên thấy nghe. Các thừa do đó mà chẳng thể thuyên, chư tổ từ đó mà dất chẳng dậy. Ngày nay người trời đã nhóm tập chẳng thể nhọc công vậy, lược đến trong của kiến hóa khắp chỉ bày cùng các người. Mỗi vị xin nên giữ tâm đoan trang nhìn ngay thẳng”. Xong, Sư mới trông nhìn hai bên rồi tiếp bảo: “Có thấy chăng? Nếu cái gì tiếp thừa sẽ được bèn mới có hành tại nắm giữ đồng kết quy quyền biến ngoài then chốt, biển cả lắng sóng cùng giúp phong hóa trong nước nhà. Trân trọng”. Lại có lúc sư bảo: “Các người biết lo có đạo chẳng đắc, sơn Tăng đạo đắc chẳng biết có. Hãy nói hai lời ấy là một lý là hai nghĩa, nếu người định sẽ được ra thì hứa cho người có được mắt chánh tại cửa đảnh. Tham”. Có lúc sư lại bảo: “Bản phận tướng kiến chẳng tại thì thế nào? Khơi dậy bèn đi, còn là dốt giỏi như cũng phân khách phân chủ, đều là niệm câu thoại bít nhà, lại mới nói diệu nói huyền, chẳng đáng là cháu con của Tông môn, sơn Tăng nói gì đã là trên tuyết thêm sương, các người lại phảng tìm cái gì?” Xong, Sư lấy nắm tay gậy và đồng thời rảo bước xuống.

8. Thiền sư Trọng Tuyên ở Cam lồ.

Thiền sư Trọng Tuyên - Truyền Tổ ở Cam lồ tại Nhuận Châu, có lúc lên giảng đường, sư bảo: “Kiến lập tông thừa, các ma đều lánh vế, truyền bá đại sự, Tam Tạng quên lời, huống là Tôn giả A-dật-đa chưa rời khỏi Đâu Suất, lão mặt vàng đã ẩn diệt câu thi. Trong nước Đại Đường không có Thiền sư, Nạp Tăng trong thiên hạ nếm mùi bả rượu, trong chúng chẳng có anh linh nạp tử biến báo tác gia ra đây xốc ngủ thiền sàn, hét tan đại chúng, há chẳng khoái ư?” Ngưng giây lát, Sư lại tiếp bảo: “Thú quý che giấu đầu sừng, chim tốt tiếc lông cánh”, có lúc Sư lại bảo: “Mưa qua núi xanh, mây giăng xanh biếc, trên hang núi Bảo đà cỏ quý sắp trải, trong thành Vương xá hoa màu muốn nở. Không sinh ngồi yên, Đế Thích rong chạy. Đây kia một thời, xưa nay gì khác”. Ngưng giây lát, Sư tiếp bảo: “Muôn ban thi thiết chẳng như thường”. Có lúc Sư lại bảo: “Dừng, dừng, trăm ngàn diệu môn đồng kết quy về một đường. Núi xanh thường có tri thức khó gặp, tránh như biết lấy chủ nhân ông”. Xong, Sư lớn tiếng kêu rằng: “Chủ nhân ông?” Rồi, Sư lại bảo: “Ngày nay tự mua tự bán”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư trông nhìn khắp cả rồi bảo: “Lòng sông Dương tử không gió nổi sóng, bờ núi Thạch công đất bằng đống cốt, hiểu được hai bên gặp đồng bằng tránh tợ lẳng lặng chẳng động”. Ngưng giây lát, Sư lại bảo: “Kham cười Hám Sơn quên tức về, mười năm chẳng biết đạo đến thời.

9. Thiền sư Thủ Ân ở Đại (Thái?) bình.

Thiền sư Thủ Ân ở Đại (Thái?) bình tại Phước Châu, vốn người dòng họ Khâu ở Phước, Bản Châu. Sư đắc pháp từ Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản, mới đầu ra đời hoằng hóa, Sư ở tại địa tạng rồi đổi dời đến ở Thái bình, có lúc lên giảng đường, Sư dựng đứng nắm tay lại mở xoè rồi bảo: “Có lúc là nắm tay có lúc là bàn tay, nếu gặp Nạp Tăng, người có lòng sẽ thưởng”. Xong, Sư bèn buông xuống và tiếp bảo: “Ngay là đất rỗng thoáng người thưa hiếm nên cùng gặp ít”. Lại có lúc Sư bảo: “Sau cơn mưa chim cưu kêu réo, trước núi lúa chín, nơi nào trẻ mục đồng cưỡi trâu cười đùa cùng đuổi, lại nắm ống sáo ngắn giàng ngang trước gió một vài khúc nhạc. Tham”. Lại có lúc Sư bảo: “Vân nham đùa sư tử, phổ hóa đánh cây đấu. Tùng lâm sắp vì lên thượng quan, chưa khỏi cười phá Nạp Tăng, miệng thôi thôi bít lấp nguyên do, tức là cốt tượng dùi xưa hay đánh cầu”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nắm cây gậy đánh xuống thiền sàng một cái và bảo: “Người có trí nếu nghe thì hay tin hiểu. Kẻ không trí nghi hối thì là mất hẳn, ba mươi năm sau không được nói ngày nay sơn Tăng lên giảng đường chỉ niệm tụng kinh Pháp Hoa”. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là tâm Phật xưa?” Sư đáp: “Oanh hót nơi nơi đồng”. Lại hỏi: “Người học chẳng hiểu?” Sư đáp: “Trâu dê tự tựa núi”. Lại hỏi: “Thế nào là hạnh của Sa-môn?” Sư đáp: “Nhiều hư ít thật”. Lại hỏi: “Hoà thượng sao được khi dối người?” Sư đáp: “Thật không chỗ kiên cử”. Lại hỏi: “Người trong am vì gì chẳng biết việc ngoài am?” Sư đáp: “Tức Hứa Xà-lê có đủ mắt sáng”. Lại nói: “Nhờ lâu ảnh hưởng Hoà thượng”. Sư bảo: “Trong tối dây cân ai biện rành cong thẳng”. Lại hỏi: “Thế nào là đàm nói vượt Phật quá Tổ?” Sư đáp: “Ba ngày có một cơn gió, năm ngày có một trận mưa”. Lại hỏi: “Hướng thượng lại có việc gì không?” Sư đáp: “Trăng sáng ba đảo lắng, tiều phu ca khúc nhạc thái bình”. Lại hỏi: “Thế nào là người tử trước lại?” Sư đáp: “Da khô cốt gầy”. Lại hỏi: “Hàng căn cơ trung hạ làm sao hiểu xong?” Sư đáp: “Nằm ngược ngủ ngang”. Lại nói: “Phật xưa Phật nay lại không lý khác”. Sư bảo: “Lại mộng thấy gì?” và Sư mới bảo: “Nói các người biết, sơn Tăng biết - hết - Nơi sơn Tăng biết, các người chẳng biết. Ngày nay chẳng khỏi bố thí cho các người”. Ngưng giây lát sư bảo: “Trên đầu là trời, dưới chân là đất. Tham”.

10. Thiền sư Biện Lương ở Linh diệu.

Thiền sư Biện Lương - Phật tử ở Linh diệu tại Cù châu, vốn người dòng họ Ngô ở Nhiêu châu. Hiếu Triệu Công bảo Sư khai giảng pháp ở Phước quả tại Việt châu, ở Siêu hóa, Hải hội và Linh diệu tại Cù châu; cả thảy bốn chùa. Có vị Tăng hỏi: “Ba biến rừng thiền, bốn hồi ra đời, ngay trên phần Hoà thượng thành được biên sự gì?” Sư đáp: “Miệng bình bát hướng lên trời”. Lại nói: “Ba mươi năm lại Quan lệ tử, mà nay lưu lại truyện Ngũ hồ”. Sư bảo: “Cái nào là Quan lệ tử của Nạp Tăng?” Lại nói: “Một lời vượt ảnh tượng, chẳng rơi phong hóa của người xưa”. Sư bảo: “Tiếc giữ lấy lông mày”. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Chẳng biết thời phần ngắn dài, không biết nhật nguyệt lớn nhỏ, đầu tro mặt đất, tạm cùng gì qua sơn Tăng mỗi lúc một trường cười đủ, tuy là như vậy, nhân gió tung bụi, gá nước chấm hoa, có cái dây leo bày trải cho các người cùng mở nhón xem”. Bỗng nhiên Sư nắm lấy cây gậy đánh vào Đài hương, và tiếp bảo: “Tham đường đi”.

11. Thiền sư Sùng Tín ở Trường lô.

Thiền sư Sùng Tín - Tịnh Chiếu ở Trường lô tại Chân châu, vốn người danh hiệu Cao ở Lô châu. Năm mười ba tuổi, Sư đến nương tựa Sa-môn Dụng Thành ở Thừa thiên tại Bản châu mà tôn xưng làm thầy. Năm hai mươi tuổi, Sư thọ giới Cụ túc, đến phương Nam, nơi pháp tịch của Thiền sư Viên chiếu - Tông Bản đang ở Tịnh từ tại Hàng châu gieo cơ mà được ấn chứng. Xong, mới đầu Sư đến ở Tư Thánh tại Tú châu. Có vị Tăng hỏi: “Thế nào là Đạo?” Sư đáp: “Nhà nhà trước cửa thông Trường an”. Lại hỏi: “Thế nào là người trong Đạo?” Sư bảo: “Thượng tọa từ đâu lại?” Lại hỏi: “Chớ chỉ cái ấy bèn là không?” Sư đáp: “Hồ Tăng mắt biết cười gật đầu”. Lại hỏi: “Rốt cùng như thế nào?” Sư đáp: “Lễ bái xong rồi lui ra”. Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: “Lạnh mát đồng rộng, cảnh vật tiêu điều, móc giọt cành khô, khói lồng hang ra. Trời cao cùng mắt bày muôn tượng mà rõ rành, sương trăng tỏ sáng, ngời muôn sông mà hiện khắp. Cử xướng như vậy cạnh Phật Tổ, buông qua một nước, riêng có quy”. Xong Sư hét một tiếng.

12. Thiền sư Thủ Tông ở Thụy quang.

Thiền sư Thủ Tông - Chân Giác ở Thụy quang tại Tô châu, vốn người dòng họ Cố ở Bản châu. Sư đến nương tựa Thiền sư Viên Chiếu - Tông Bản mà xuống tóc xuất gia. Lại tham khấu Tông thừa mới được ấn chứng. Xong, Sư bèn ra đời, xiển dương giáo hóa. Có vị Tăng hỏi: “Tư duy như vậy, chư Phật mười phương hiện nay tư duy đã xong, Phật ở nơi nào?” Sư bảo: “Một câu đáng phong khởi từ đâu lại”. Lại hỏi: “Cái gì là đầu đầu khua nhằm Di-lặc, bước bước đạp nhằm Thích-ca?” Sư đáp: “Ở Tây vức và đây chẳng đồng”. Và Sư mới bảo: “Diệu Quyết Tông phong đầu tại nói nhiều, một lời bao gồm bèn phải chóng - hết - Nạp Tăng sáng mắt chỉ tự biết, Đầu đà sắc vàng khéo phân biệt, Đông đi xuân lại, Hạ nóng bức, nếu khi gặp Hàn Sơn thập đắc truyền nói phong can chớ lắm lời”.

13. Thiền sư Sơn Kha ở Thủy tây.

Thiền sư Sơn Kha ở Thủy tây tại Tuyên châu. Có vị Tăng hỏi: “Tay ta tay Phật là đồng hay là khác?” Sư đáp: “Mỗi người có phần”. Lại nói: “Mặc có ngàn báu khéo, trọn không hai dạng phong”. Sư bảo: “Hãy chớ làm nhận”. Lại hỏi: “Vàng thật phải nhờ luyện trong lò lửa một dùi bèn thành, lúc ấy thì thế nào?” Sư bảo: “Rất kỵ nói nhằm”. Vị Tăng ấy bèn hét. Sư bảo: “Cái thùng sơn này!” Và Sư mới bảo: “Nhớ được câu cuối cùng trên hội Linh sơn, ngày nay nêu cử tợ các người”. Ngừng giây lát, Sư tiếp bảo: “Hiểu chăng? Mặc cho Ca-diếp xuất hiện ra, ngày nay cũng không nói bày. Tham”. Lại có lúc Sư bảo: “Tiếng sấm chấn động xa, giăng trải mây từ, Cam lồ mới mở khắp trời sắc xuân, liễu mở mắt biếc, hoa nhã đáng xinh, chim hót rừng sâu, cá bơi mặt nước, lại nói lầm gặp Đạt-ma, rất tợ xẻ thịt làm thành vết sẹo. Nếu nói pháp vốn như vậy, chánh là thiên nhiên ngoại đạo, nói năng gì, bên cạnh như không người, còn Nạp Tăng sáng mắt một điểm chấm gom”.