Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Chùa mục đồng ở Nam bộ

Chùa mục đồng ở Nam bộ

Từ thời kỳ dựng nước ở thế kỷ thứ nhất, Tây lịch, Campuchia là một quốc gia cổ ở Đông Nam Á có tên là Chân Lạp. Theo sách Chư Phiên Chí do Nhữ Thích đời Triệu Tống, viết rằng: "Nước Chân Lạp ở phía Nam đất Chiêm Thành, phía Đông giáp biển, phía Tây giáp Pagan (Myanmar ngày nay), phía Nam giáp Grahi … Lãnh thổ nước này rộng hơn bảy ngàn dặm, thủ đô là Angkor thờ Phật rất trang nghiêm…” (Trích Lịch sử Phật giáo thế giới, tập 2, NXB Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, Hà Nội, 1992).

Với diện tích rộng lớn trải dài, phần đất của nước Chân Lạp nằm trong vùng sông Mékong mới bồi, thường bị ngập nước, được gọi là Thủy Chân Lạp và vùng khô có tên là Lục Chân Lập chạy dài từ Campuchia cho đến Thái Lan, Miến Điện ngày nay. Phật giáo Nam tông đã phát triển rất mạnh ở đế quốc Chân Lạp và vùng Nam bộ nước ta thời đó thuộc về Thủy Chân Lạp nên tất yếu chịu ảnh hưởng của Phật giáo Nam tông Khơme.

Vì lãnh thổ rộng lớn, Thủy Chân Lạp và Lục Chân Lạp, hay đế quốc Khơme dễ bị phân hóa. Qua những cuộc nội chiến và ngoại

xâm, nước Chân Lạp đã trở nên suy yếu và bị ảnh hưởng của đạo Bà la môn. Từ thế kỷ thứ VI trở đi, Bà la môn giáo đã phát triển mạnh mà ngày nay còn để lại nhiều dấu ấn; vì thế Phật giáo của đế quốc Khơme thời đó gần như bị tiêu diệt.

Nhưng đến thế kỷ XVII, XVIII, một lần nữa, Phật giáo Nam tông từ Sri Lanka được truyền sang xứ Chùa tháp; cho nên Phật giáo Nam tông Campuchia ngày nay phần nhiều chịu ảnh hưởng của Phật giáo Sri Lanka.

Theo dòng tiến hóa của lịch sử, vùng Nam bộ nước ta được sát nhập vào đất nước Việt Nam. Và theo bước chân di dân của đồng bào miền Bắc, miền Trung vào miền Nam, họ đã thấm nhuần tinh thần Phật giáo Bắc tông, nên đi đến nơi nào, sống ở đâu, họ cũng nhớ nghĩ đến Phật. Chịu ảnh hưởng Phật giáo sâu đậm, có thể nói Phật giáo hiện hữu trong mọi sinh hoạt đã là sự sống, là hơi thở của người dân. Vì thế truyền thống Phật giáo lan tỏa ở khắp mọi nơi, ngay cả những đứa trẻ chăn trâu cũng chịu ảnh hưởng Phật giáo. Chúng tập hợp với nhau, chơi đùa bằng cách dùng đất sét để nặn những tượng Phật và làm am thờ Phật; từ đó mới có tên chùa Mục đồng, tượng Mục đồng ở Nam bộ.

Trong đoàn người di dân cũng có bóng dáng của các nhà Sư truyền giáo và các vị này cũng nương theo niềm tin hồn nhiên của các trẻ con chăn trâu và của những người di dân mà tôn tạo những ngôi chùa mục đồng trở thành nơi sinh hoạt tôn giáo cho dân làng được an tâm trong cuộc sống còn nhiều khó khăn của thuở khẩn hoang lập nghiệp ở vùng đất mới phương Nam.

Một trong những ngôi chùa mục đồng nổi tiếng gọi là chùa Phật Nổi (Phước Lâm tự) ở Củ Chi được thành hình cách đây hai trăm năm. Theo truyền thuyết, chùa có tên Phật Nổi vì những trẻ mục đồng thi nhau nặn tượng Phật rồi thả xuống nước. Tượng Phật nào nổi là linh, mới đem về chùa thờ cúng; vì người ta nghĩ rằng nếu linh thiêng thì vào nước không bị chìm, vào lửa không bị cháy. Ngoài ra, còn có những chùa mục đồng khác như chùa Long Phước ở Bến Tre, chùa Thanh Trước, Thiên Trường ở Gò Công, chùa Linh Thứu ở Tiền Giang…

Nghiên cứu về Phật giáo miền Nam, không thể không nhắc đến các trẻ chăn trâu đã có công lớn trong việc sáng tạo chùa mục đồng, tượng mục đồng trên khắp các địa phương ở Nam bộ. Điều này gợi nhắc chúng ta nhớ lại kinh Pháp Hoa, phẩm Phương Tiện thứ hai, Đức Phật dạy rằng trẻ con nhóm cát làm tháp Phật để chơi cũng được Phật thọ ký sẽ đạt quả vị Vô thượng Bồ đề.

Các trẻ chăn trâu chơi nặn tượng Phật, vì phát xuất từ niềm tin trong trắng của chúng hướng về Phật, nên được Phật thọ ký. Nhờ Phật thọ ký, gia hộ, tức ấn chứng tâm thành thuần khiết của chúng, cho nên một số am, chùa mục đồng đơn sơ với các tượng Phật đất sét hồn nhiên mà vẫn đầy đủ thần thái độc đáo, sau này đã trở thành những ngôi chùa khang trang rộng lớn, điển hình như chùa Sắc tứ Linh Thứu ở Tiền Giang. Và đặc biệt là những thế hệ Tăng chúng đã tiếp tục ra đời ở các chùa mục đồng ấy để phục vụ cho đất nước phát triển, đạo pháp được xương minh.

Thiết nghĩ ngày nay, ở thời đại văn minh cực điểm, phát khởi được niềm tin trong sạch như các trẻ mục đồng ngây thơ thuở xa xưa vẫn là hạt nhân quý báu và cần thiết vô cùng cho những người

tiến bước trên lộ trình phát huy tâm linh theo Phật. Bên cạnh niềm tin tuyệt đối về bậc Toàn giác và những tinh ba của Ngài để lại, cộng thêm sự sử dụng tiện ích của văn minh khoa học ngày nay sẽ giúp Phật giáo chúng ta làm được nhiều việc lợi ích cho cộng đồng nhân loại, xây dựng ngôi nhà chung hòa bình, hạnh phúc trên hành tinh này.

Thầy hiền, bạn tốt là yếu tố quyết định mọi thành công

Thầy hiền, bạn tốt là yếu tố quyết định của mọi thành công

Theo kinh nghiệm riêng tôi, vào mùa An cư ba tháng, tôi không ra khỏi chùa để không tiếp xúc với ngoại duyên, để gia công Thiền quán. Có lẽ nhờ gia công tu tinh mật như vậy từ năm 1957 mà tôi có nghị lực, được sức khỏe tốt và trí sáng để ứng xử với tất cả mọi tình huống một cách tốt đẹp. Đa số người tu nhưng không hạ quyết tâm, hay hạ quyết tâm, nhưng không có định hướng, không biết con đường tu của mình đi về đâu. Lúc mới tu, họ cũng tụng kinh, lễ sám, ngồi Thiền, kinh hành, đi quả đường, v.v… nhưng họ chỉ làm theo hình thức; trong khi việc quan trọng của người tu là mượn hình thức để chuyên chở được nội dung. Tu hình thức không bao giờ có kết quả, phải đạt được nội dung tốt đẹp ẩn chứa bên trong hình thức. Thí dụ đọc bộ kinh Nguyên thủy hay Đại thừa phải tìm ra ý nghĩa sâu xa tiềm ẩn trong kinh điển và ứng dụng vào cuộc sống của mình, trao đổi với các thiện tri thức để xóa bỏ những điều sai lầm và làm điều đúng, mới thẳng tiến trên đường đạo; đó là cách tu của người có định hướng.

Tôi xuất gia năm 12 tuổi, nhưng khó gặp được thiện tri thức, đi từ chùa này sang chùa khác mà không có Thầy khai ngộ. Trên bước đường tu, chúng ta phát tâm, thực sự có chí hướng thượng, nhưng không có Thầy khai ngộ, dìu dắt, không có định hướng được. Kinh nghiệm này tôi đã từng trải, lang thang khắp nơi, cũng từng làm khất sĩ, nhưng không gặp minh sư, nên ôm bình bát đi xin về ăn, rồi tĩnh tọa. Làm như vậy một khoảng thời gian, tôi cũng cảm thấy chán.

Đến năm 1957, bắt đầu vào Phật học đường Nam Việt ở chùa Ấn Quang, tôi mới có sự thay đổi. Tôi gặp được Hòa thượng Thiện Hòa là Giám đốc Phật học đường khai ngộ. Tôi may mắn được gần gũi Hòa thượng, ngài rất hiền lành, ít nói và không rầy mắng ai, nhưng cảm nhận được lực vô hình từ thân tâm ngài tỏa ra, khiến tôi phải kính mến Hòa thượng. Và tôi bắt đầu để ý đến lời nói, cử chỉ, thái độ, việc làm của ngài để tôi tự sửa mình theo. Gần như sự gắn bó mật thiết sâu xa với Hòa thượng đã hiện hữu trong tôi một cách tự nhiên. Không có Thầy khai ngộ, không có thiện tri thức như vậy, chúng ta cảm thấy lạc lõng bơ vơ trong cuộc sống tu hành. Người mà mình kính trọng, hay cảm thông được, dám sống chết với họ, mới đi xa được. Không có tâm trạng như thế, chúng ta tu hành khó đạt kết quả tốt, không hy sinh được. Tôi thấy Hòa thượng Thiện Hòa dù công việc bề bộn đến đâu, ngày nào ngài cũng ngồi Thiền, niệm Phật trên sân thượng. Mọi người ngủ rồi, cảnh yên lặng, Hòa thượng ngồi một mình tĩnh tâm, không cần ai thấy biết. Tôi thấy vậy, cũng theo gương ngài; dù ngài không bảo, nhưng tôi tu theo, cảm thấy an lành kỳ diệu. Chúng ta tu có Thầy hay thiện tri thức là như vậy và chúng ta có cảm giác

Thầy hiểu ta và ta hiểu Thầy, mới thực sự là Thầy trò. Còn làm lễ quy y chỉ là đệ tử hình thức. Đệ tử thực là tâm Thầy và tâm mình có sự tương giao và Thầy coi đệ tử quý hơn con ruột, trò kính trọng Thầy tuyệt đối. Cần tìm được Thầy như thế để nương tựa, tu hành.

Tôi đọc lịch sử về cuộc đời của các vị Tổ sư đắc đạo, hầu như các ngài lúc mới xuất gia đều theo học với nhiều Thầy, nhưng cuối cùng đắc pháp với một vị Thầy nào đó. Nghĩa là Thầy và trò truyền thông nhau qua tâm, đó là kế thừa tâm linh hay truyền đăng tục diệm. Tình thương của Thầy làm mình ấm lòng, trí huệ của Thầy soi sáng trí của mình là kế thừa. Tôi theo Hòa thượng Thiện Hòa, ngài chuyên trì luật và niệm Phật. Tôi cũng làm theo ngài, nên Thầy trò dễ giống nhau. Và trước khi tôi đi Nhật, đêm khuya, Hòa thượng đến gõ cửa phòng, đưa cho tôi một cọc vàng lá. Ngài nói rằng: "Số tiền này của gia đình chia cho tôi khi đi tu, nhưng tôi không dùng đến. Thầy lấy làm lộ phí”. Tôi không xin, nhưng Hòa thượng cho. Việc làm của ngài có ý nghĩa vô cùng đối với tôi. Tôi đã vượt qua được tất cả mọi khó khăn trên bước đường tu học, vì trong tâm trí tôi luôn ngời sáng hình ảnh Hòa thượng cho tiền giữa đêm khuya thanh vắng và ngài dặn dò, ký thác cho tôi trách nhiệm gánh vác Phật pháp sau này. Chính tình thương của ngài, sự tin tưởng của ngài, đức độ của ngài luôn thúc giục tôi học hành và làm việc không biết mệt mỏi. Đó chính là ý nghĩa gặp thiện tri thức mới phát triển được đời sống tâm linh ở bước ban đầu tu hành của tôi. Và bước thứ hai, tôi gặp các thiện tri thức khác. Có vị chuyên tu Thiền, có vị là Pháp sư giảng kinh

Pháp Hoa và tôi đều có sự cảm tâm giống như lần đầu gặp Hòa thượng Thiện Hòa. Khi học kinh Pháp Hoa, tôi hết lòng hành sử theo kinh này, khi tu Thiền thì tôi cũng hết lòng thực hành trong cuộc sống. Với sự quyết tâm như vậy, tôi mới đạt được kết quả như ngày nay.

Đa số quý vị ở đây thực tập Thiền, nên tôi muốn góp ý một số vấn đề về Thiền. Tu Thiền đòi hỏi Thiền sư phải đắc Thiền, là phải có đời sống tâm linh thực sự. Quan trọng là sự truyền tâm của Thầy cho chúng ta và Thầy kiểm soát tâm chúng ta. Nếu không được như vậy, chúng ta dễ lạc vào đường ma. Thiền sư phải uốn nắn được tâm chúng ta song hành với tâm Thiền sư, một sự chỉ dạy trong tâm, trong Thiền định, không phải dạy ngôn ngữ. Đa số người đọc sách và tìm chỗ ngồi Thiền, đó không phải là tu Thiền.

Quan trọng là học kinh nghiệm của các Thiền sư. Tại sao chúng ta phải học như vậy. Vì người đi trước đã có kinh nghiệm đúng và sai mà các ngài đã phải trả giá. Với kinh nghiệm thực tiễn, các ngài giúp chúng ta tránh được những sai lầm đỡ tốn thời gian và không phải bị những hậu quả xấu tác hại tâm sinh lý, hay những bệnh tật như các ngài đã gánh chịu. Điển hình như ngài Huệ Văn nghiên cứu tư tưởng trong sáng của Bồ tát Long Thọ và sáng tạo ra pháp tu Tam trí Tam quán. Ngài Huệ Văn dạy pháp này cho Huệ Tư Thiền sư, nhưng Thiền sư Huệ Tư tụng Pháp Hoa và ngộ được pháp Nhứt tâm Tam quán. Sau đó, ngài Huệ Tư truyền dạy cho ngài Trí Giả

pháp Nhứt tâm Tam quán, nhưng Trí Giả lại ngộ được pháp Nhứt niệm Tam thiên. Cả ba pháp: Tam trí Tam quán, Nhứt tâm Tam quán và Nhứt niệm Tam thiên đều là Thiền, nhưng không giống nhau.

Vấn đề tu học và ngộ rõ ràng là nhân duyên từ quá khứ. Có thể nói những pháp môn mà chúng ta chọn, con đường ta đi, đều có liên hệ với quá khứ. Người mới tu trong hiện đời thì không thể có sự liên hệ này. Còn các bậc cao Tăng đều có sự tương quan mật thiết với các pháp mà các ngài đã thể nghiệm trong kiếp quá khứ.

Ngài Trí Giả học được với Huệ Tư Thiền sư những kinh nghiệm gì? Huệ Tư nhiệt tình thực tập pháp Thiền quán đến mức độ chứng được Nhứt tâm Tam quán, thì cơ thể bị bại liệt. Cái giá mà ngài phải trả cho cái thân tứ đại đắt như thế. Vì trên bước đường hành đạo, ngài thường bị chống đối, đến khi tìm được nơi yên lành để tu, thì ham tu đến quên cả sự sống của mình, đạt được trạng thái nhứt tâm. Các Thầy tu dễ nhận ra ý này. Nỗ lực tu hành, nhiếp tâm, thân tứ đại như tan biến trong hư không. Mới đầu còn cảm thấy có mình ngồi Thiền và có bạn, nhưng lần lần vào Định, không thấy ai, chỉ thấy một mình. Và nhập Định sâu hơn nữa, mà không có Thầy hướng dẫn, không còn thấy biết gì, kể cả thân mình thì xả Định, thân bị hư hoại, không sử dụng được.

Phải có Thầy hướng dẫn, kiểm soát để không phạm sai lầm như thế. Huệ Tư Thiền sư đã rút kinh nghiệm này để dạy Trí Giả(538-597). Và sau này, ngài Trí Giả khai sáng tông Thiên Thai cũng dạy học trò rất kỹ về pháp tu Thiền. Cách gần

15 thế kỷ mà Ngài đã đưa ra những phương pháp rất khoa học để kiểm soát thân tâm trước khi vào Thiền, chứng tỏ ngài đã đắc đạo và có nhiều kinh nghiệm về pháp tu này. Ngài Trí Giả dạy chúng ta phải biết thỏa hiệp với cái nghiệp của mình để có thể tiến tu, vì cưỡng lại nghiệp thì sẽ gặp nhiều khó khăn, thân tâm không yên ổn, không thể tu. Người có gia đình phải thỏa hiệp với gia đình trước, họ có bằng lòng cho mình tu hay không. Tất cả các nghiệp bên ngoài mình có thể kiểm soát, nghĩa là mọi quan hệ bên ngoài mình đã điều đình ổn thỏa rồi, thì khi tu mới không bị nó quấy rối.

Ngài Trí Giả diển tả ý này rằng phải cắt bỏ duyên thế sự, bằng cách dàn xếp, nó bằng lòng thì không đòi hỏi mình nữa. Nhưng muốn cắt đứt duyên bên ngoài, không phải ai cũng cắt được và lúc nào cũng cắt được; nghĩa là tùy theo nghiệp nặng hay nghiệp nhẹ của từng người khác nhau. Vì vậy thực tế cho thấy có người xuất gia được, có người không. Chúng ta quán sát người xuất gia được mới cho đi tu; nghiệp nặng, chúng ta để họ làm cư sĩ, vì làm Sa môn gặp nhiều chướng duyên, họ không thể tu. Duyên thế gian cắt được là giai đoạn một để trở thành tu sĩ. Nhưng còn con người nội tại của mình cần phải điều chỉnh nữa, điều này không đơn giản và rất quan trọng để quyết định thực sự có đủ tư chất người tu hay không. Các Thầy không theo nguyên tắc căn bản này, rồi phiền muộn cho rằng tu hành mà chỉ gặp toàn khó khăn. Cứ nghĩ tu vào chùa ở là xong, nhưng chắc gì người cho ở và chắc gì ở mà không có vấn đề nảy sanh phải đối phó.

Vì thế, con đường đời cắt bỏ, nhưng con đường đạo không nối tiếp được thì chơi vơi giữa đường. Tu không xong, về cũng chết, dở dở ương ương, lãng phí cả cuộc đời. Đó là quyết định sai lầm của mình và cũng do lỗi của người Thầy hướng dẫn không đúng pháp.

Duyên đời phải cắt, nhưng phải nối được duyên đạo. Nghĩa là chúng ta tầm sư học đạo, phải cố tìm cho được người có duyên Thầy bạn với mình. Mình kính trọng họ và họ thương mình thì mới tiến bước trên con đường tu lâu dài được. Không phải chùa nào cũng ở được. Lầm tưởng vào chùa ở là xong, nhưng không xong thì phiền lắm. Phải tìm được duyên Thầy bạn là người đó và ta đã là Thầy bạn trong quá khứ. Người xưa thường nói:

Linh Sơn nghĩa cũ tình xưa

Ta bà, Tịnh độ say sưa pháp mầu

Nghĩa là bạn đồng hành đồng sự từng gặp nhau ở Tây phương Tịnh độ và ta qua Ta bà giáo hóa chúng sanh gặp lại họ. Vì mối quan hệ ấy mà hai người này có thể tâm sự với nhau, cảm thông nhau, thấu hiểu nhau từ trong tâm hồn. Giống như Thuận Trị hoàng đế là người Mãn Châu, nhưng thống nhất nước Trung Hoa và gặp Ngọc Lâm Thiền sư thì nhận ra được Thiền sư là bạn cố tri từ kiếp quá khứ, tuy một người làm vua, một người tu hành. Khác hoàn cảnh, nhưng hợp nhất tâm, nên họ mới thấu hiểu nhau sâu sắc. Vua Thuận Trị phong cho Ngọc Lâm làm Quốc sư và ông nhớ lại tiền kiếp mình từng ở Tây phương Tịnh độ, nay sanh lại nhân gian này mà tạo nghiệp chém giết trong suốt mười bảy năm chinh chiến. Ông từ bỏ ngôi vua,

vào Ngũ đài sơn quyết tâm tu hành, sám hối các nghiệp ác đã tạo, để cầu trở về Tịnh độ Tây phương. Hay trường hợp vua Lương Võ Đế và một vị sư thời đó là Chí Công Hòa thượng. Hai người cũng là bạn cố tri trong tiền kiếp. Tuy hoàn cảnh sống khác nhau, nhưng thấy nhau là sanh tâm kính trọng liền.

Tìm bạn tri thức là tìm người đồng cảm, đồng lý tưởng, đồng hạnh nguyện. Vì đã từng làm bạn, nên gặp lại, thấy quý mến và dìu dắt nhau tu được. Còn thấy chùa vào ở, không quen, nên chỉ bằng mặt mà không bằng lòng, chỉ có phiền não phát sanh, không sanh công đức. Mình muốn thế này, họ muốn thế khác; nói thì cãi nhau, không nói thì bị ức chế lâu ngày thành bệnh trầm cảm, mặt lầm lầm lì lì, dễ sợ. Tôi kiểm tra, nhìn mặt biết họ không tu được, đè nén lâu thì phải bung ra; vì không phải là bạn tâm giao, nên không hiểu nhau, luôn gặp chống trái.

Trên bước đường tu, quan trọng là gặp chùa cảnh chúng ta thích, gặp thiện tri thức chúng ta thương. Tôi biết tiền kiếp mình tu trên núi, nên lòng tôi thích núi non, từ nhỏ đã thích sống trên núi. Tiền kiếp mình đã tu cảnh chùa nào, nay gặp cảnh đó, mình thấy thân thương, gần gũi, bình yên kỳ diệu. Chưa tu, nhưng gặp phong cảnh hạp, lòng tự an rồi và những bạn từng tu, từng tâm sự với nhau đời trước, từng trao đổi điều hay lẽ phải, nên gặp nhau là hàn huyên không chán. Người xưa nói gặp bạn như vậy trao đổi việc tu hành trong một đêm thôi còn hơn mười năm đọc sách. Điển hình như vua Trần Thái Tông gặp được Phù Vân Quốc sư khai ngộ chỉ trong một đêm, thì nhà vua đã thấy con đường mình đi sáng ra, chuyển hóa được tâm

đau khổ thành tâm sáng suốt, vững vàng trong việc trị nước an dân và cũng thăng hoa được đời sống tâm linh.

Tìm được cảnh quan của ngôi chùa mình từng tu đời trước, thấy thân thương, gần gũi; gặp lại bạn đời trước, nói dễ nghe, dễ chấp nhận; không tu cũng được giải thoát. Gặp được bạn tri thức, hàng ngày trao đổi lý đạo với nhau, trí tuệ cũng sanh ra; sống với cảnh mình thích, thì không Thiền cũng được thanh tịnh. Đến ngôi chùa bất đắc dĩ, không ưa Thầy trụ trì cũng phải chịu; sống như vậy càng tu nghiệp càng sanh ra. Ấm ức thì rớt vào cảnh giới ma, vì ma thì buồn phiền, đau khổ, bực tức. Vào Thiền mà sanh ra ba tâm này, ma sẽ tiếp dẫn ta, gọi là tẩu hỏa nhập ma; vì cảnh không thanh tịnh, ma chướng trong lòng, nên ma phiền não nhân đây phát khởi.

Duyên bên ngoài chấm dứt và duyên bên trong hòa hợp thì bắt đầu tu. Những người cùng tu góp ý, tâm sự để điều chỉnh sao cho tất cả đều khỏe mạnh mới tu được. Tu phải có thể lực tốt, không phải muốn tu là tu.Vì vậy, người xưa dạy đạo rất kỹ, vào tu, họ dạy điều chỉnh việc ăn uống trước, vì ăn uống được coi như thuốc để duy trì mạng sống khỏe mạnh. Ngày nay chúng ta hiểu rõ vấn đề này, tất cả thức ăn đều là thuốc bổ giúp cơ thể con người có sức lực tốt. Ngài Trí Giả nhắc nhở rằng chúng ta chỉ ăn những thức ăn thích hợp với cơ thể, không nên ăn quá nhiều, hay quá ít. Cần điều chỉnh lượng thức ăn, mới đầu chúng ta ăn ba buổi, rồi giảm bớt còn hai buổi và sau chỉ ăn một buổi một ngày. Trước ăn ba tô cơm, sau giảm còn hai tô rồi đến một tô. Điều chỉnh đến mức vào Thiền được, là điều chỉnh cơ thể tốt rồi thì chỉ ăn một bát cơm một ngày. Vì người tu Thiền

vận động trí não, không vận động cơ bắp nhiều, nên không tiêu hao năng lượng nhiều thì không cần ăn nhiều. Nguyên tắc là như vậy. Thấy người ăn nhiều, không dạy Thiền cho họ, dù họ có năn nỉ. Phải tập ăn ít mà không đói, chịu đựng được mới cho vào Thiền.

Tôi mong rằng trên bước đường tu, tất cả quý vị đều có định hướng và hạ quyết tâm tu hành, chọn nơi thích hợp, nương theo Thầy hiền, bạn tốt để tiến tu đúng chánh pháp, tạo được cho mình thể lực tốt, ý chí kiên cường để vượt qua mọi gian nan, thử thách. Và có được tâm hồn định tĩnh, trí sáng suốt, tâm thương người để thành tựu những việc lợi ích cho đạo pháp, cho mọi người trên thế gian này.

Phật giáo, con đường dẫn đến sự sống hòa bình, phát triển, an lạc, hạnh phúc cho nhân loại

Phật giáo, con đường dẫn đến

sự sống hòa bình, phát triển, an lạc,

hạnh phúc cho nhân loại.

(Tham luận Hội nghị Phật giáo tại Đài Loan 2005)

Chúng ta đã bước vào thế kỷ XXI và điểm lại những sự kiện của thế kỷ XX vừa mới đi qua, có thể thấy rõ, nhiều thành quả lớn lao đã thể hiện sự phát triển các hoạt động một cách vượt bậc của nhân loại về phương diện kinh tế, chính trị, khoa học, kỹ thuật, v.v… Sự văn minh tiến bộ trên nhiều lãnh vực đã giúp cho cuộc sống vật chất của con người hiện đại được nhiều tiện nghi đáng kể. Tuy nhiên, khi con người chạy theo nhịp tăng tốc của phát triển văn minh vật chất, lo xây dựng cuộc sống vật chất cho cá nhân, nên tình người bị giết chết. Tình thân giữa cha mẹ và con cái, giữa thầy trò, giữa con người với xã hội trở thành thứ yếu, thậm chí vô nghĩa. Đó cũng là đầu mối phát sanh nhiều tệ nạn xã hội, hoặc tạo ra những hội chứng bệnh hoạn tâm lý kỳ quặc.

Có thể nói bên cạnh những tiến bộ phi thường mà con người rất tự hào, thế giới hôm nay đang lâm vào tình trạng khủng hoảng,

một sự khủng hoảng đang diễn tiến rất nhanh so với những điều tốt đẹp mà sự tiến bộ vật chất đã mang đến cho con người trong những thập niên qua. Những nguyên nhân gây ra tình trạng khủng hoảng ấy chính là sự đối nghịch về các hệ thống giá trị, khuynh hướng chủ nghĩa cá nhân tự tôn, đố kỵ, hận thù, hiểu lầm, mâu thuẫn, v.v... Ngoài ra, sự không cân đối về quyền hạn cạnh tranh kinh tế thị trường, quyền được kiểm soát các vùng… cũng đã tạo ra tình trạng khủng bố và thống trị lẫn nhau giữa các phe nhóm, sắc tộc và tôn giáo, khu vực và quốc gia. Tất cả những thảm cảnh trên đều thể hiện lòng tham lam không đáy và sự sân hận vô cùng của con người, tham lam quyền lực, mưu đồ thống trị, vơ vét lợi nhuận về cho cá nhân, cho tổ chức, cho phe nhóm.

Để có giải pháp thỏa đáng cho những vấn nạn như khủng bố, kỳ thị, phá hại, chiến tranh, môi trường, bệnh tật, nghèo đói, v.v... đang bức bách nhân loại trên toàn cầu, thiết nghĩ không gì tốt đẹp hơn là thực hiện tinh thần Phật dạy. Thật vậy, tinh thần căn bản của Phật dạy rằng mọi việc làm đều vì sự an lạc, hạnh phúc chung của loài người, không kỳ thị quốc gia, tôn giáo, sắc tộc…; điều đó mới có thể hóa giải tình trạng bất an của con người hiện nay và đem đến sự bình an cho thế hệ tương lai.

Ngày nay, trong một cộng đồng thế giới đa sắc tộc, đa tôn giáo, đa văn hóa, văn minh, những bản sắc riêng biệt cần được tôn trọng trong sự giao lưu, hội nhập đa phương. Muốn thể hiện sự hiểu biết và tôn trọng như vậy, đòi hỏi con người phải sáng suốt, khoan dung và từ bi. Lịch sử truyền bá Phật giáo trải qua năm châu bốn biển trong suốt chiều dài hơn hai mươi lăm thế

kỷ đã thể hiện sâu sắc ba đặc tính là sáng suốt, khoan dung và từ bi. Trong kinh điển Phật giáo, không hề có chỗ cho sự xung đột trong tư duy hay trong hành động, thậm chí đối với sự chống đối, phá hại của những người cuồng tín thuộc tôn giáo khác. Và trên lộ trình giáo hóa độ sanh, Đức Phật cùng giáo đoàn của Ngài đến bất cứ nơi nào, đều là tấm gương điển hình cao quý nhất, vận dụng tinh thần từ bi, đoàn kết, hòa hợp, tôn trọng sự thật, để chuyển hóa mọi người đi theo con đường thánh thiện.

Sự hiện hữu và những ảnh hưởng tốt đẹp của đạo Phật trên thế gian này trải qua hơn hai ngàn năm trăm năm đã là sự khẳng định đúng đắn rằng Phật giáo chính là chất liệu nuôi dưỡng và duy trì đời sống hòa bình, an lạc, phát triển và thăng hoa tâm linh cho nhân loại. Có thể nói Phật giáo hôm nay đáp ứng cho con người ở thời đại mới một nhu cầu tâm linh mới, chẳng những không bị giáo điều ràng buộc, mà luôn giúp cho tinh thần con người luôn được vững chãi trước mọi đổi thay của nhịp sống mất phương hướng trong vòng xoáy của nền văn minh vật chất hiện đại.

Thật vậy, tinh thần Phật giáo hiện nay chính là thái độ sống nhập thế tích cực theo hướng chuyển hóa tư duy và hành động của con người trở thành cao thượng, vì nhân sinh, vì sự phát triển an bình cho xã hội, cho cộng đồng nhân loại, cho ngôi nhà chung toàn cầu. Đạo Phật đi vào đời bằng rất nhiều phương tiện khác nhau, nhưng luôn hài hòa và thích nghi theo từng quốc gia, từng phong tục tập quán địa phương, giúp cho con người nhận chân được thế nào là cuộc sống có ý nghĩa, hiểu được mối tương quan tồn tại mật thiết giữa mình với tha nhân, với cuộc đời, với muôn loài, để từ đó xây dựng nếp sống

lợi ích cho mình, cho người và cho tất cả các loài hữu tình và vô tình trên trái đất này.

Chính vì muốn phục vụ lợi lạc cho số đông người, Đức Phật đã sử dụng rất nhiều pháp phương tiện, thường được tượng trưng bằng con số tám mươi bốn ngàn. Vì là giáo pháp ứng cảm tùy cơ, nên pháp Phật đã mang đến lợi ích tuyệt đối cho từng nơi, từng lúc, từng hoàn cảnh, từng trình độ khác nhau. Có thể khẳng định rằng từ những lời dạy thực tế bình dị phù hợp với trình độ phổ thông quần chúng, cho đến những nguyên lý cao siêu thích ứng với thành phần thượng tầng kiến trúc của xã hội, tất cả pháp Phật dạy đều nhằm vạch ra cho mọi người một nhân sinh quan hướng thiện, hướng thượng, từ đó giải quyết được mọi bức bách trong cuộc sống con người ở bất cứ thời đại nào.

Con người ở thời Phật tại thế cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm và con người thời hiện đại đều có những nỗi khổ chung về vật chất và tinh thần của kiếp người; nếu không muốn nói là con người thời nay gánh chịu nhiều khổ đau hơn, vì ngoài một số dữ kiện khách quan thì nguyên nhân chính yếu gây ra tình trạng bất an bắt nguồn từ "Tâm”, tâm tham lam vô hạn, tâm sân hận vô cùng và tâm mê muội của chính con người. Yếu nghĩa này đã được Đức Phật tóm gọn trong một câu của kinh Hoa Nghiêm "Muôn pháp duy tâm tạo”. Và kinh Pháp Cú cũng dạy rằng: "Tâm dẫn đầu các pháp. Tâm là chủ tạo tác. Nếu nói hay

hành động. Với tâm niệm bất tịnh. Khổ não liền theo sau. Như xe theo bò vậy. Tâm dẫn đầu các pháp. Tâm là chủ tạo tác. Nếu nói hay hành động. Với tâm niệm thanh tịnh. An lạc liền theo sau. Như bóng chẳng rời hình.”

Như vậy, mọi việc được tốt đẹp an vui, hay xấu xa đau khổ, đều là kết quả của sự sai sử, quyết định từ tâm thiện hay tâm bất thiện của con người. Việc gieo trồng, nuôi dưỡng và thể hiện những tâm tốt lành cho mình và cho mọi người trong cuộc sống hàng ngày được nhắc nhở rất nhiều trong các kinh điển Phật giáo Nam tông và Bắc tông. Tuy nhiên, trong các pháp nói về tâm, nổi bật hơn cả đối với cả hai hệ thống Nam truyền và Bắc truyền Phật giáo là giáo pháp Tứ Vô lượng tâm. Pháp Tứ Vô lượng tâm được Đức Phật nhắc đến rất nhiều và đó cũng là pháp hành của tất cả các vị Đại Bồ tát sử dụng để cảm hóa chúng sanh, là hạt nhân tất yếu mà Bồ tát cần thành tựu để tiến đến quả vị Phật, là pháp hành của các vị Thanh văn thể nghiệm để thanh tịnh hóa tâm mình, tạo được cuộc sống an lạc, giải thoát cho bản thân.

Và hiện nay, pháp Tứ Vô lượng tâm cũng được nhiều Tăng Ni, Phật tử ở khắp năm châu dù theo Thiền tông, hay Mật tông, Tịnh độ tông… đều thể nghiệm trên bước đường đi theo dấu chân Phật. Đặc biệt là pháp Tứ Vô lượng tâm có giá trị rất lớn, có công năng giải quyết ổn thỏa nhiều vấn đề bức xúc nhân loại hiện nay. Trên danh tự, bốn pháp vô lượng là tâm từ, tâm bi, tâm hoan hỷ (khoan dung) và tâm xả, nghe có vẻ đơn giản; nhưng sự thật nếu thực hiện được tinh ba của pháp này, thì thực trạng bất an của con người và xã hội sớm được giải quyết.

Các nhóm khủng bố, những cuộc xung đột giữa các phe nhóm, các vụ bạo động vũ lực giữa các nhóm tôn giáo đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới phần nhiều phát xuất từ tâm tham sân si, nên trở thành cố chấp, Phật giáo gọi là kiến thủ, dẫn đến những hành động không tôn trọng, mà còn thẳng tay tàn phá những ai mang sắc thái khác biệt với họ. Nói cách khác, chính vì không được thấm nhuần những đức tính tích cực của tâm từ bi, tâm hoan hỷ và tâm xả mà người ta gây ra những việc làm tội lỗi.

Phật giáo hướng dẫn con người thể hiện nếp sống vị tha, nếu không mang an lạc cho người thì cũng không được phép làm cho người đau khổ. Vì thế, tâm từ bi là tâm dẫn đầu, quan trọng nhất. Có tâm từ bi chỉ đạo, người ta biết quan tâm và chia sẻ nỗi đau của người khác. Không có tâm từ bi, hành động dễ bị sự ích kỷ, toan tính ác hại lôi cuốn.

Tinh thần từ bi, hỷ xả đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa các tổ chức, giữa các quốc gia; đó là sự tôn trọng mọi hình thái khác biệt, hoan hỷ đối thoại và chấp nhận sự sai khác của nhau để cùng tìm ra một hướng đi chung, củng cố thêm mối quan hệ hỗ tương được lâu dài, cùng được hưởng sự lợi lạc.

Đức Phật khi giáo hóa chúng sanh, đối diện với những người không cùng quan điểm, Ngài không bao giờ dùng quyền lực để áp đặt buộc người nghe theo. Trái lại, mặc dù là bậc Thiên nhơn Sư, Đức Phật vẫn luôn tôn trọng, lắng nghe và nhẹ nhàng giảng giải cho mọi người thông hiểu được việc nên làm, điều nên tránh: "Ta chủ trương phân tích. Ta không chủ trương

nói một chiều” (Kinh Subha số 99). Đó là phương cách tốt nhất để có được sự hiểu biết tốt đẹp cho các mối quan hệ trong xã hội hay trong bang giao quốc tế.

Theo Phật giáo, dùng tâm sân hận để hành động trả thù không thể giải quyết vấn đề khủng hoảng, mà còn làm tăng thêm tình trạng bất an, lo sợ và gây thêm nhiều thảm họa nữa. Tình trạng khủng bố đang diễn ra kéo theo những cuộc chiến sa lầy, gây chết chóc, sợ hãi, khổ đau cho nhiều người hiện nay. Thảm họa này một lần nữa chứng minh cho mọi người nhận ra giá trị hằng hữu của lời Phật dạy rằng hận thù không thể dập tắt hận thù, chỉ có tâm từ bi mới hóa giải được mọi hận thù.

Ngoài ra, trong cuộc sống hiện đại, mối quan hệ hỗ tương (inter-relationship) mật thiết chẳng những giữa con người với con người, mà với các loài khác và với môi trường sinh thái rất quan trọng. Vì thế, môi trường sinh thái trên trái đất là một trong những vấn đề nóng bỏng, bức xúc của loài người hiện nay. Mối quan tâm ấy được thể hiện qua Ngày Môi trường thế giới, ngày 5 tháng 6 năm 1966. Tất cả khoa học gia trong mọi lãnh vực, các kinh tế gia, triết gia, các nhà nghiên cứu, báo chí, đài truyền thanh, truyền hình, v.v… đều phân tích và báo động về sự tác hại nghiêm trọng của các độc tố gây ra cho môi trường sống của loài người, loài vật, cỏ cây. Nói chung, sức khỏe và mạng sống của mọi sinh loại trên địa cầu này đang bị chính con người đầu độc, giết hại. Mối nguy cơ đe dọa đến hệ sinh thái không phải nhỏ, từ đó nhiều biện pháp nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế bớt sự ô nhiễm được đề ra, mang tính cách toàn cầu, trong đó có mười Công ước quốc tế về bảo vệ môi trường.

Ý thức cần bảo vệ sự sống và môi trường sinh thái mới được thế giới báo động trong những năm gần đây; nhưng đối với Phật giáo, đó là một điều luật căn bản mà Đức Phật đã đặt ra từ hai mươi lăm thế kỷ trước cho hàng đệ tử phải tuân thủ. Đức Phật dạy những ai muốn đi cùng lộ trình như Ngài, nhất định phải thể hiện tâm từ bi. Chẳng những không được sát hại, phải tôn trọng sự sống của loài người, loài vật, cho đến cỏ cây, mà còn phải bảo vệ tất cả muôn loài. Với trí giác toàn hảo của Đức Phật, Ngài thấy muôn loài trong vũ trụ đều đồng nhau ở dạng thể tánh và trên hiện tượng giới, sự sống muôn vật cùng cộng hưởng, cộng tồn, không thể tách rời. Mối tương quan tương duyên chằng chịt, mật thiết giữa muôn sự, muôn vật trong vũ trụ đã được kinh Hoa Nghiêm nêu ra rằng cái này có thì cái kia có, cái này sanh thì cái kia sanh, cái này diệt thì cái kia diệt. Vì thế, làm hại người khác, làm hại các loài khác, là làm hại chính mình.

Thế nhưng, con người ngày nay tự cho rằng mình khôn ngoan nhất trong các loài, lại sử dụng trí khôn một cách sai lầm và vị kỷ để hủy diệt các loài khác, tàn phá núi rừng, khai thác bừa bãi tài nguyên thiên nhiên, v.v…, để rồi cuối cùng tàn phá môi trường sống của chính mình. Tất cả mọi sự hư hỏng, tan nát làm hại cho môi trường sinh thái đến mức báo động đỏ, thực sự đều phát xuất từ tâm niệm ác xấu, trục lợi quá mức của con người. Trong khi loài thú bị xem là hạ đẳng, dù dữ như cọp, sói sống với thiên nhiên, nhưng chúng nào có tàn phá thiên nhiên. Chỉ có loài người hủy hoại trái đất này nhiều nhất.

Môi trường bên ngoài ô nhiễm trầm trọng chính vì môi trường trong tâm con người hư hỏng nặng nề. Lòng tham không đáy đã

thúc đẩy con người đòi hỏi sự hưởng thụ vượt quá những nhu cầu cần thiết và kéo họ lao vào những cuộc tranh giành bất tận, đưa đến tiêu diệt lẫn nhau và phá hư môi trường sống.

Không tham lam, xấu ác, người thể nghiệm giáo pháp Phật sống thiểu dục, tri túc. Cách sống thiểu dục, tri túc không có nghĩa là sống hèn hạ, an phận, thiếu hiểu biết, thiếu nỗ lực vươn đến sự phát triển; trái lại, đó là cách sống sáng suốt và cao thượng, hạn chế lòng vị kỷ, sống hài hòa với thiên nhiên, không làm hư môi sinh, vì nhận biết được những gì nên khai thác và khai thác đến mức độ nào, những gì cần bảo vệ để cho con em thế hệ kế tiếp của chúng ta khai thác. Ngược lại, tham muốn quá nhiều gom về cho cá nhân hay phe nhóm, khiến con người trở thành mù quáng, tàn bạo một cách phi lý. Họ sẵn sàng giao chiến, gây chết chóc, bệnh tật, nghèo đói, tiêu hủy mầm sống của các loài, khiến cho môi sinh trên quả địa cầu ngày càng xấu thêm. Hoặc bằng mọi cách, họ chiếm cho được món lợi khổng lồ, không quan tâm, hay không biết đến sự tác hại của việc khai thác bừa bãi, làm cạn kiệt tài nguyên, xả những chất độc hại vào không khí, vào dòng nước, vào lòng đất, làm ô nhiễm môi sinh, mất cân bằng sinh thái.

Thể hiện rõ nét sự sống hài hòa với thiên nhiên, các ngôi chùa thường được xây dựng trên đồi núi hoặc trong khu rừng. Và quan trọng hơn nữa, trong thời buổi mà rừng bị con người tàn phá không thương tiếc, thì hiện nay nhà chùa đang đóng vai trò tích cực trong viêc việc gìn giữ, bảo hộ rừng và trồng rừng một cách tốt đẹp. Cảnh trí của nhiều ngôi chùa ở một số quốc gia cũng như ở đất nước Việt Nam chúng tôi, với rừng cây thiên nhiên, núi non

tươi tốt, ao hồ trong sạch, không khí trong lành, cảnh quan xinh đẹp tràn đầy sức sống an bình, vẫn là những thắng tích thu hút khách thập phương tìm đến để vui hưởng sự khỏe mạnh cho thân, thanh thản cho tâm hồn. Vì thế, những khu rừng Thiền của Phật giáo hiện là mô hình kiểu mẫu được thế giới ngưỡng mộ, không phải vì lợi ích cho việc tu hành, mà chính yếu vì đó là biểu tượng cho lá phổi trong sạch của trái đất chúng ta, một điều vô cùng cần thiết trong việc bảo vệ môi trường sinh thái hiện nay.

Thiết nghĩ chưa phải là trễ để mọi tôn giáo, mọi tầng lớp xã hội và mọi quốc gia chung nhau bảo vệ môi trường sống của tất cả các loài trên hành tinh này theo mô hình mà Phật giáo đã thành công.

Cuộc sống của nhân loại, của trái đất này đang bị đe dọa bởi những cuộc khủng hoảng thời đại, những sự xung đột về tư tưởng, những sự khủng bố và những cuộc chiến tranh cùng thảm cảnh đói nghèo, bệnh tật lan tràn ở nhiều nơi trên thế giới, hơn bao giờ hết, rất cần có càng nhiều càng tốt những con người sống với tinh thần Tứ Vô lượng tâm, rất cần có những quốc gia thấm nhuần ảnh hưởng sâu sắc của pháp Tứ Vô lượng tâm.

Thực hành tinh thần Tứ Vô lượng tâm trong đời sống hàng ngày, người ta không bị tác động trước những đổi thay của cuộc đời, của bản thân, tâm được bình ổn, được an vui, mới có được trí sáng suốt và hành sử đúng đắn trước những hiểm nguy của thế giới nhiều bất trắc này. Phát huy tính tích cực của giáo lý Tứ Vô lượng tâm, vừa chuyển hóa được đời sống tâm linh thăng hoa theo hướng chân

thiện mỹ, đồng thời áp dụng tinh ba của pháp này vào việc phục vụ cộng đồng xã hội thông qua các hoạt động chính trị, văn hóa, giáo dục, xã hội, v.v… Chỉ có tinh thần cởi mở, từ ái, khoan dung, sáng suốt theo Phật giáo mới giúp cho con người giải quyết được những vấn nạn hiện tại và thiết lập được cho cộng đồng nhân loại một tương lai hòa bình, hòa hợp, phát triển, an lạc lâu dài. Và thành quả của việc thực hiện Tứ Vô lượng tâm sẽ tạo nên sự đoàn kết, tương trợ, cũng như mở ra một giá trị đạo đức vĩnh hằng trong cuộc sống con người, đó là tình thương yêu cho muôn loài, mọi giới cùng chung sống hạnh phúc dài lâu trong ngôi nhà chung trong lành, tươi đẹp.

Riêng Phật giáo Việt Nam đã từng có một quá trình lịch sử gắn bó mật thiết với đất nước và dân tộc từ thời kỳ dựng nước cho đến ngày nay. Lịch sử ghi lại hình ảnh các vị Thiền sư Việt Nam hiền lành, thanh thản, coi ngôi vua như chiếc giày rách vứt bỏ dễ dàng; nhưng khi gặp việc nghĩa, thì các ngài hy sinh không tiếc thân mạng. Phật giáo đời Lý Trần đã lưu danh thơm trên những trang sử vàng son của đất nước chúng tôi. Đối trước tình thế bắt buộc phải chống trả quân giặc xâm lăng để bảo vệ sự độc lập của đất nước, bảo vệ mạng sống của muôn dân, nhưng sau khi đuổi được giặc ngoại xâm rồi, vua quan và Thiền sư thời Lý Trần đã thể hiện tấm lòng từ bi, hỷ xả một cách cao độ. Điển hình là vua Lý Thánh Tông đã tha chết cho vua Chiêm là Chế Củ, còn cấp lương thực và thuyền bè đưa ông trở về nước một cách bình an, hoặc tha chết cho Nùng Trí Cao, mặc dù y đã mưu phản hai lần. Hoặc Đệ nhất Tổ Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông sau khi dẹp yên giặc, ngài lại đối xử rất từ bi và khoan dung với họ, bằng cách ra lệnh đốt tráp đựng những bức thư thông đồng với giặc của một số quan lại.

Tinh thần từ bi hỷ xả của các Thiền sư và bậc minh quân thời ấy rõ ràng đã làm dịu bớt sự căng thẳng, thù hận của nước láng giềng hùng mạnh bị thua trận và tạo được làn gió mát an lạc cho dân tộc chúng tôi một khoảng thời gian lâu dài.

Đặc biệt là Phật giáo Việt Nam hiện nay có một sắc thái đặc thù, thể hiện tinh thần hòa hợp cao độ, theo đó mọi sinh hoạt Phật giáo ở đất nước chúng tôi không phân biệt hệ phái, đều được thống nhất trong một Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Yếu tố thuận lợi này tạo thành sức mạnh cho Phật giáo Việt Nam trong việc xây dựng đất nước và phát triển đạo pháp một cách tốt đẹp vô cùng.

Những thành tựu mà giới Phật giáo chúng tôi đã đạt được trên nhiều lãnh vực, nhất là về giáo dục và hoằng pháp, chúng tôi đã mở được nhiều trường lớp Phật học, đào tạo được nhiều Tăng Ni trẻ trí thức tiêu biểu cho sức sống dài xa của đạo pháp, cùng hướng dẫn hàng cư sĩ tại gia nhiệt tâm hộ đạo; đồng thời nhiều ngôi chùa cổ đã được trùng tu, hoặc những ngôi chùa mới được xây dựng. Tất cả Tăng Ni và Phật tử Việt Nam trong suốt ba mươi năm qua cùng hòa hợp, thực hiện tâm từ bi hoan hỷ, đóng góp trí tuệ, công sức, tiền của cho công cuộc xây dựng đất nước ở thời hậu chiến, góp phần không nhỏ vào an sinh xã hội và phát triển đất nước.

Ngoài công việc hòa nhập cùng xã hội, mang an vui, lợi ích cho đất nước, cho dân tộc, Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng đã thiếp lập và mở rộng sự giao lưu thân hữu với các tổ chức Phật giáo thế giới, với các tôn giáo bạn, để cùng hợp tác, đề ra phương hướng hoạt động chung, góp phần phát triển Phật giáo trên nhiều lãnh vực, xoa dịu những nỗi đau của kiếp sống nghèo khổ, bệnh

tật, cũng như giảm thiểu sự căng thẳng, bất an và đem lại hòa bình cho cộng đồng thế giới.

Tóm lại, những lời chỉ dạy của Đức Phật luôn tỏa sáng rực rỡ trong suốt hai mươi lăm thế kỷ qua. Và hơn bao giờ hết, sự thể nghiệm giáo lý của Ngài trở nên vô cùng cần thiết trong thời hiện đại, giúp con người rũ bỏ tâm hẹp hòi, ích kỷ, cố chấp, sân hận, si mê, để nhận chân được khả năng hướng thượng, hướng thiện, phát triển năng lực tiềm tàng tốt đẹp trong mỗi người chúng ta, để cuộc sống con người có ý nghĩa.

Theo dòng chảy miên viễn của năng lực từ bi hỷ xả và trí tuệ giác ngộ từ nghìn xưa cho đến ngày nay và mãi đến nghìn sau, Phật giáo đã, đang và sẽ mãi mãi tích cực xây dựng một cộng đồng xã hội phát triển lành mạnh cho mọi người; xây dựng một cộng đồng thế giới hòa bình, hòa hợp, an vui cho tất cả mọi người thuộc mọi chủng tộc, thuộc mọi niềm tin tôn giáo khác nhau; xây dựng một ngôi nhà chung thân thương nối kết cuộc sống của loài người và muôn loài cùng cộng tồn, cùng phát triển theo hướng tốt đẹp nhất.

Tất cả mọi sự xung đột, thù hận, sát hại, tàn phá, chiến tranh đều được hóa giải bởi đôi tay tình thương, trái tim nhân ái và khối óc minh mẫn vì lợi ích của mọi người, của mọi loài. Và từ đó, muôn người, muôn loài đều được thụ hưởng hợp lý mọi của cải do chính họ làm ra và tận hưởng một cách công bằng mọi của cải mà thiên nhiên đã hào phóng đặt để trên hành tinh này.

Cầu nguyện cho hội nghị của chúng ta tạo được sức mạnh của tiếng nói chung, tiếng nói phát xuất từ những tâm hồn từ bi hỷ

xả, sáng suốt, vị tha, để tập hợp được nhiều người, nhiều tổ chức, nhiều tôn giáo khác nhau, tất cả đều đồng tình với những phương hướng hoạt động mà hội nghị chúng ta vạch ra cho việc xây dựng cuộc sống vật chất và tinh thần tốt đẹp cho mọi người, mọi loài, ở khắp mọi nơi trên quả địa cầu này, xây dựng thế giới Cực Lạc ngay tại cuộc sống nhân gian này.

Cám ơn sự lắng nghe của quý vị. Chúc hội nghị thành công và tỏa sáng năng lực từ bi hỷ xả cho nhân loại.

Sức sống Thiền của Trần Thái Tông

Sức sống Thiền của Trần Thái Tông

Kể từ khi loài người biết phát huy trí tuệ, chúng ta thấy rõ có hai khuynh hướng phát triển, khuynh hướng hướng nội và khuynh hướng hướng ngoại. Khuynh hướng hướng ngoại, gọi là ngoại quan, tức quan sát sự hiện hữu và diễn tiến của sự vật bên ngoài giúp cho con người có được nhận thức đúng đắn về sự sống của hiện tượng giới. Sự hiểu biết của con người về mọi hoạt động thuộc lãnh vực hiện tượng vật chất bên ngoài được phát triển đến mức độ cao và trở thành môn khoa học tự nhiên ngày nay. Khuynh hướng phát triển trí tuệ thứ hai đi theo con đường ngược lại, không hướng ra bên ngoài, mà quan sát ngược vào bên trong để tìm hiểu nội giới. Và sự hiểu biết về thế giới nội tâm được con người phát huy ở đỉnh cao, trở thành Thiền học sau này.

Trên lộ trình soi sáng nội giới theo khuynh hướng sống của các dân tộc phương Đông, có thể nói từ thời kỳ xa xưa, một hình thức Thiền đã có mặt ở Ấn Độ với tên gọi là Yoga. Con đường phát triển sức sống tinh thần con người theo Yoga cũng từng một thời thống trị đất Ấn.

Nhưng đến khi Đức Phật hiện hữu và đạt quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác, chính Ngài là người đạt đến vị trí cao nhất trong lãnh vực hiểu biết về nội giới của con người cũng như của muôn loài trên trái đất này. Thật vậy, khi Thiền định ở Bồ đề đạo tràng, Đức Phật an trụ trong trạng thái lắng yên, thanh tịnh tuyệt đối, Ngài đã quán sát tường tận mọi diễn biến của nội giới. Và từ sự thấu rõ nguồn cội của nội tâm qua đôi mắt sáng tuệ giác, Đức Phật thấy biết mọi sinh hoạt của hiện tượng giới bên ngoài một cách rõ ràng. Ngài mới khẳng định rằng ba nghiệp thân, khẩu, ý của Ngài từ đây hoàn toàn do trí tuệ chỉ đạo; mọi việc của Ngài đều hành sử tốt đẹp hoàn toàn vì phát xuất từ sự hiểu biết đúng như thật của Thiền định. Và những người có tâm hồn hướng thượng do Phật hướng dẫn, dẹp trừ được mọi ý niệm vọng tưởng điên đảo, cũng có được cái nhìn sáng suốt, họ đã trở thành những nhà minh triết lỗi lạc thời Phật tại thế.

Pháp Thiền định mà Đức Phật đã thể nghiệm và chứng đắc, đưa đến đỉnh cao của sự giác ngộ, giải thoát khỏi sanh tử, dĩ nhiên hoàn toàn khác với Thiền định của Bà la môn giáo hay các triết thuyết đương thời.

Sau khi Đức Phật vắng bóng trên cuộc đời, các bậc cao đức đã tiếp nhận và triển khai yếu nghĩa của giáo pháp. Đặc biệt là lãnh hội được tinh ba của Thiền, tức tâm bình ổn và trí sáng suốt mà Đức Phật trao cho, rất nhiều Thiền sư Việt Nam đã vận dụng vào cuộc sống, thể hiện thành những mẫu người đạo hạnh giúp cho mọi người nương theo tháo gỡ được những gút mắc trong đời thường và được sống an vui, giải thoát.

Riêng một vị vua nổi tiếng anh minh của đất nước chúng ta, đức vua Trần Thái Tông đã rất thành công ở lãnh vực triển khai tinh thần Thiền trong mọi sinh hoạt của vị đế vương. Thật vậy, từ khi đức vua lên ngôi, mọi việc lớn nhỏ từ trong gia đình cho đến ngoài xã hội và những việc triều chính, tất cả đã bức ngặt ngài vô cùng. Ngài phải đối phó với biết bao vấn đề nan giải đến nổi cảm thấy mệt mỏi, mà không giải quyết được gì, cuối cùng rơi vào sự bế tắc hoàn toàn. Vì thế, đức vua nảy sanh ý nghĩ đi tìm một nhà tu hành ẩn dật để giúp ngài tìm ra con đường khai thông, một lối thoát tốt nhất.

Với quyết tâm cao độ của người có căn lành sâu dày, mới ở tuổi 20, đức vua Trần Thái Tông phải lén bỏ trốn lên núi Yên Tử trong màn đêm dày đặc để không ai phát hiện. Và duyên lành đã đến, trên đỉnh non cao không nhiễm bụi trần, đức vua đã gặp được vị Thiền sư ngộ đạo, ngài Đại Đăng Quốc sư. Trên ngọn núi bạt ngàn thông già trong màn sương thanh tịnh tuyệt vời, tâm hồn đức vua đã được trí tuệ của Thiền sư khai sáng. Đức vua bừng tỉnh và cảm nhận sâu sắc con đường thực tập Thiền quán của ngài không phải ở non cao núi biếc này, mà phải thể nghiệm ngay tại triều đình, ngay trong việc trị nước an dân, ngay trong gia đình.

"Trong núi vốn không có Phật, Phật ở trong tâm ta. Nếu tâm lắng lại và trí tuệ xuất hiện, đó chính là Phật. Nếu bệ hạ giác ngộ được tâm ấy thì tức khắc thành Phật ngay tại chỗ, không cần phải đi tìm cực khổ ở bên ngoài”. Lời khai ngộ mà Thiền sư Đại Đăng trao cho đức vua đã giúp tâm hồn ngài cảm thấy thực sự thanh thản trên con đường quay trở về cung điện và đó cũng là hành trang quý báu của vua trong suốt ba mươi hai năm ở vương vị.

Thực hiện yếu chỉ của Thiền sư truyền trao, vua Trần Thái Tông sống cuộc đời lấy tâm của nhân dân làm tâm của mình. Vua vừa tổ chức nội trị tốt đẹp, vừa chống giặc ngoại xâm, vừa suy tư kinh điển và giảng giải Phật pháp. Bài học Thiền mà đức vua Trần Thái Tông tiếp thu có một giá trị sống thực, nghĩa là vận dụng chính cái tâm yên tĩnh và trí sáng suốt vào mọi việc, đem lại thái bình, thịnh vượng cho đất nước. Thành quả này của đức vua Trần Thái Tông còn lưu lại dấu son muôn đời trong lịch sử nước ta.

Về công phu tu hành của đức vua Trần Thái Tông, ngài đã lưu lại cho chúng ta những tác phẩm như Thiền Tông Chỉ Nam, Kim Cương Tam Muội Kinh Chú Giải, Lục Thời Sám Hối Khoa Nghi, Bình Đẳng Lễ Sám Văn, Khóa Hư Lục, Thi Tập.

Đặc biệt là Lục Thời Sám Hối Khoa Nghi là pháp sám hối gồm sáu thời tu tập trong một ngày để rửa sạch sáu giác quan bị ô nhiễm vì tiếp xúc với sáu trần. Đó chính là công phu tu tập mà đức vua Trần Thái Tông đã thành tựu giúp cho ngài thấy biết mọi việc chính xác, giải quyết tốt đẹp việc triều chính cũng như ổn định cuộc sống gia đình được yên vui, hòa thuận và riêng ngài tinh thần luôn trong sáng, định tĩnh.

Đức vua Trần Thái Tông chính là nhà Thiền học thực sự đã thể hiện trọn vẹn sức sống Thiền ngay trong lãnh vực an bang tế thế. Ngài đã phất cao ngọn cờ Thiền giữa chính trường, tự tại giữa một nơi mà ai cũng biết mạng sống con người như sợi chỉ treo chuông ngàn tấn.

Sống trong tĩnh giác

Sống trong tỉnh giác

(Bài giảng trường hạ thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương, Hà Nội)

Mùa An cư, Giáo hội chúng ta chủ trương thúc liễm thân tâm, trau giồi giới đức, siêng tu tam vô lậu học. Điều này cũng là truyền thống của Phật giáo đã có từ thời Đức Phật tại thế. Thật vậy, khi Đức Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng, Ngài nhận chân rằng điều Ngài chứng ngộ khó có thể chỉ thẳng cho người còn bị ngũ ấm ngăn che, phiền não ràng buộc. Vì thế, Phật định nhập Niết bàn; nhưng vì lòng thương tưởng của Ngài đối với chúng sanh vô cùng tận, khiến Ngài nhớ lại lời thệ nguyện rằng khi thành tựu quả vị Vô thượng Bồ đề, Ngài sẽ cứu khổ chúng sanh. Đức Phật mới trở lại cuộc đời để giáo hóa độ sanh. Và việc giáo hóa của Phật có điều đặc biệt mà Tăng Ni cần suy nghĩ để áp dụng cho được kết quả tốt đẹp. Bắt đầu việc độ sanh, trước nhất, Đức Phật từ Bồ đề đạo tràng đi đến Lộc Uyển, giáo hóa năm anh em Kiều Trần Như. Điều này gợi nhắc chúng ta rằng Đức Phật cũng chỉ giáo hóa người có duyên với Ngài thôi; vì nghe được, tin được, hiểu được và thực hành được

giáo pháp không đơn giản. Đương nhiên chỉ những người có duyên với Phật mới có thể lãnh hội tinh thần Ngài dạy. Ý này được kinh Pháp Hoa khẳng định rằng Xá Lợi Phất là đệ tử có trí tuệ bậc nhất còn phải dùng niềm tin để thâm nhập Phật đạo. Không phải người trí thức là có thể tin và thực hành giáo pháp.

Chúng ta không sanh cùng thời với Phật, nhưng có duyên lớn với Ngài, nên được xuất gia trong chánh pháp và tuân thủ lời Phật dạy trên bước đường tu hành, phiền não trần lao của chúng ta phải mòn lần, trí tuệ phải phát sanh. Lần này, chúng tôi viếng thăm Tăng Ni tỉnh Hải Dương An cư kiết hạ; rất tiếc không còn những bậc thạch trụ tòng lâm. Tuy nhiên, tỉnh nhà chúng ta đã đào tạo được nhiều Tăng Ni trẻ tiếp nối sự nghiệp của bậc tiền nhân là điều đáng mừng; đặc biệt đối với tôi chủ trương trẻ hóa lãnh đạo thì điều này càng quý hơn nữa. Tôi mong rằng Tăng Ni trẻ kế thừa được sự nghiệp của Giáo hội chúng ta đã xây dựng và nỗ lực phát huy nhiều hơn nữa để làm lợi ích cho cuộc đời, tốt đẹp cho đạo pháp. Trái lại, nếu Tăng Ni trẻ không được hướng dẫn, không thực tập đúng chánh pháp, dễ phạm sai lầm sẽ gây tai hại cho đạo pháp vô cùng.

Riêng bản thân tôi làm được việc trong thời tuổi trẻ nhờ luôn tuân theo sự giáo dục đúng đắn của các bậc Hòa thượng thân giáo sư. Ngày nay, ở nơi đây không có các bậc thạch trụ tòng lâm, các anh em phải tự lực, tự suy nghĩ, dấn thân; cho nên khó tránh khỏi những lỗi lầm. Vì vậy, tôi mong anh em cần đọc tụng kinh điển. Nói đến đọc tụng kinh, nhiều người cũng dễ phạm sai lầm là chấp chặt văn tự. Đọc tụng kinh điển để nhận ra nghĩa lý sâu xa Phật dạy tiềm ẩn trong kinh và nương theo cốt lõi đó mà tu hành thì kết

quả mới cao. Còn chấp từ câu, từ chữ và vướng mắc với văn tự, sẽ mất nhiều thời gian tu học, nhưng kết quả không cao. Không đặt vấn đề phải học kinh điển thật lâu, dù chỉ học một tháng, thậm chí một ngày, nhưng điểm chính yếu là phải để tâm suy nghĩ yếu nghĩa để ứng dụng thì sẽ gặt hái thành quả tốt đẹp; không suy nghĩ, học suốt đời cũng chẳng được kết quả bao nhiêu. Vì thế, tôi học kinh Pháp Hoa, tìm hiểu ý sâu xa mà Phật muốn dạy và rút gọn thành Bổn môn Pháp Hoa dùng làm hành trang tu tập. Tôi tâm đắc ý của ngài Nhật Liên dạy rằng không thể bỏ văn kinh, nhưng hiểu được yếu nghĩa kinh quan trọng hơn. Với tinh thần tóm thâu yếu nghĩa, tôi đọc kinh Vô Lượng Nghĩa xem ý gì quan trọng nhất mà chúng ta phải ghi nhớ trong tâm.

Trước khi nói Pháp Hoa, Đức Phật nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ Định và nói kinh Vô Lượng Nghĩa. Như vậy, để bước vào thế giới Pháp Hoa, chúng ta mang theo hành trang là Vô Lượng Nghĩa kinh. Đó chính là sự tổng hợp bốn mươi chín năm thuyết pháp của Phật bằng ngôn ngữ, bằng trí tuệ và bằng tình thương đối với cuộc đời. Nói cách khác, nhắc đến Vô Lượng Nghĩa kinh nghĩa là nhắc đến toàn bộ pháp Phật, tất nhiên rất nhiều, nhưng có thể nói rằng không ngoài ba việc quan trọng chính yếu là trí tuệ, đạo đức và tình người. Trên nền tảng của yếu nghĩa như thế, Tăng Ni học Vô Lượng Nghĩa và thể hiện Vô Lượng Nghĩa kinh bằng cách phát huy trí tuệ, thấy biết đúng đắn những việc xảy ra để hướng dẫn mọi người và mình cùng làm những việc ích lợi cho cuộc đời; đồng thời tạo được sự gắn bó thân thương giữa người với người.

Nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ Định nghĩa là áp dụng Thiền quán, tức sống trong tĩnh giác để chúng ta soi rọi mọi việc làm của Phật,

từ đó thấy được hướng đi đúng đắn của chính mình trên cuộc đời này. Kinh Pháp Hoa diễn tả rằng khi Phật nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ Định thì trời mưa hoa Mạn Đà La, đại Mạn Đà La, Mạn Thù Sa, đại Mạn Thù Sa. Chúng ta nghĩ bốn loại hoa trời này rơi xuống thật cũng được; nhưng riêng tôi, thường suy nghĩ về ý nghĩa của tên các loài hoa này. Mạn Đà La là ý lạc hoa, nghĩa là khi Phật xuất hiện, thuyết pháp, Ngài luôn làm cho mọi người an lạc. Thể hiện tinh thần này, chúng ta có thể thuyết bất cứ pháp nào, nhưng phải làm cho người an vui; không làm được như vậy, coi như không thuyết pháp được. Thậm chí Thiền Tăng không nói gì, nhưng người trông thấy các ngài liền được an lạc là các ngài đã nói được tám mươi bốn ngàn pháp và đã trấn át được phiền não trần lao của con người.

Thiết nghĩ nhận được yếu nghĩa sâu xa trong kinh điển và ứng dụng vào đời sống tu hành hàng ngày, cùng với việc truyền bá chánh pháp, đó mới là việc quan trọng chính yếu của hàng đệ tử xuất gia. Các Tăng Ni tỉnh nhà tuy còn trẻ tuổi, nhưng tương đối làm được một số việc lớn lao. Chúng tôi kỳ vọng các anh enm nỗ lực sử dụng sức lực trẻ trung để phát triển trí tuệ, đạo đức và làm lợi ích cho đời, tốt đẹp cho đạo theo tinh thần Vô Lượng Nghĩa của Phật dạy trong kinh Pháp Hoa.

Riêng đối với Phật giáo thành phố Hải Phòng, tôi được biết năm nay Ban Trị sự Phật giáo thành phố chúng ta sẽ tổ chức viếng thăm và làm lễ cầu siêu tất cả anh hùng liệt sĩ cùng đồng bào tử nạn tại Trường Sơn. Đó là việc làm có ý nghĩa đối với Phật giáo và đất nước chúng ta. Ngoài ra, để việc tu hành đạt hiệu quả cao,

điều tất yếu là trong mùa An cư, Tăng Ni cần tăng trưởng đạo lực, tuệ lực và thể lực của hàng xuất gia.

Được biết đời sống của quý vị ở nơi đây rất cực nhọc; vì thế, nhiều người ốm đau, hoặc thể lực yếu kém, cho nên việc hành đạo phải khó khăn. Tôi nhắc nhở quý vị nhớ lời Phật dạy rằng chúng ta tu hành cần thể hiện nếp sống của Trung đạo, nghĩa là không nên làm việc quá sức, nhưng cũng không nên buông trôi. Làm bất cứ việc gì cũng phải tùy theo hoàn cảnh, tùy theo khả năng và sức khỏe của chúng ta; có như vậy công việc mới không bị trở ngại. Tăng Ni tu hành, lấy trí tuệ làm đầu; nhưng thể lực cũng khá quan trọng. Ngoài trí lực, còn cần thể lực và đạo lực; có đủ ba yếu tố này mới làm được việc. Theo kinh nghiệm của riêng tôi, tuy tuổi đã cao, sức khỏe có giảm, nhưng trong suốt mùa An cư năm nay, bằng xe ô tô, tôi đã đi suốt lộ trình dài, đến thăm viếng và giảng dạy tại các trường hạ thuộc các tỉnh thành phía Nam và các tỉnh miền Tây Nguyên, rồi tiếp tục đi thăm các trường hạ miền Trung. Sau đó đi qua đường Trường Sơn để đến các trường hạ phía Bắc. Trải qua đoạn đường dài cả ngàn cây số, mà vẫn bảo đảm được sức khỏe của Tăng Ni, Phật tử tháp tùng theo Ban Hoằng Pháp. Được như vậy, vì chúng tôi biết kết hợp khi nào nên đi, lúc nên tạm nghỉ. Nhận thấy sức khỏe yếu thì phải dừng chân, đừng để quá sức, sanh bệnh.

Tu hành tuy cực nhọc, nhưng phải bảo đảm sức khỏe chúng ta tốt; đó là việc căn bản của người tu. Làm thế nào để có sức khỏe tốt. Trong mùa An cư, chúng ta cần kiểm điểm cuộc sống hàng

ngày của chính mình. Tổ Thiên Thai dạy rằng muốn khỏe mạnh, phải biết sắp xếp ba việc chính là ăn uống, ngủ nghỉ và tu học. Theo tinh thần Đại thừa, mỗi người có túc nghiệp khác nhau, dẫn đến nhu cầu vật chất không giống nhau. Túc nghiệp là nghiệp nhân đời trước đã tạo và kết thành quả báo trong đời này, không thể thay đổi liền trong một sớm một chiều. Người có cơ thể khỏe mạnh nhờ túc phước đời trước, còn người ốm yếu, bệnh hoạn liên miên vì túc nghiệp đời trước. Cả hai người này tuy cùng là Tỳ kheo tu hành, nhưng sinh hoạt phải khác nhau. Thật vậy, người có phước thì ăn uống đơn giản vẫn khỏe. Người ốm đau phải tránh những thức ăn không thích hợp. Tuy nhiên, cần lưu ý trong thời đại của chúng ta, có nhiều thức ăn chay chế biến chứa nhiều độc tố rất hại cho cơ thể. Tôi không dùng thực phẩm chế biến vì ngại đưa vào cơ thể chất độc hại mà không thải ra được sẽ là mầm mống bệnh tật. Tôi nhắc Tăng Ni nên tránh những thức ăn gây bệnh, hoặc không thích hợp với cơ thể mình.

Ngoài ra, vấn đề ngủ nghỉ, sinh hoạt cũng quan trọng không kém. Thời khóa tu của chúng ta trong mùa hạ, ít nhất cũng phải có sáu thời, nhưng trong sáu thời khóa tu này, phải điều chỉnh cơ thể thích nghi theo. Thiết nghĩ cần tập luyện cho quen; đối với tôi, phải giữ sáu thời hoặc ba thời, nhưng nên có gia giảm. Nếu đại chúng sức khỏe yếu kém quá, chúng ta có thể giảm bớt thời khóa để bắt đầu từ thấp lên cao. Trong một ngày đêm, chúng ta có ba thời khóa tụng niệm là công phu sáng sớm, công phu chiều và quả đường. Nhưng còn cần thêm hai thời nữa mà không làm hao tổn sức lực, là một thời tu tập Thiền quán và một thời pháp đàm, tức học giáo lý. Hai thời "Thiền thực và Pháp thực” chính là món ăn

tinh thần rất cần thiết và có lợi vô cùng cho người tu. Không học giáo lý và không tham Thiền, trí tuệ không thể phát sanh và tâm hồn không thể yên tĩnh được, thì không phải là Sa môn.

Trong sinh hoạt tu hành, khi thể lực tổn hao, chúng ta ngồi Thiền nghĩa là tự điều chỉnh cơ thể chúng ta, điều chỉnh hô hấp và nhịp tim và để cơ thể hoàn toàn nghỉ ngơi. Tôi làm việc nhiều, nhưng ít mệt là nhờ thực hiện pháp này. Sau một ngày làm việc, tôi thường dành một, hai tiếng để tinh thần và cơ thể được nghỉ ngơi, thì nhân lúc nghỉ ngơi này, chúng ta đưa Thiền vào, một là Thiền ngồi, hai là Thiền đi, xưa gọi là tọa Thiền và hành Thiền. Vì nếu ngồi liên tục, cơ thể mệt mỏi và buồn ngủ, nên chúng ta đứng lên, đi kinh hành. Tuy nhiên, lúc ngồi hay đi, chúng ta đều quán chiếu cuộc sống hàng ngày của chính mình và những việc xảy ra xung quanh mình. Buổi tối, trong thời tọa Thiền hay kinh hành, tôi tự suy nghĩ trong một ngày đã làm việc gì, đi thăm tỉnh nào, tiếp xúc với ai và phản ứng của Tăng Ni từng địa phương, của Giáo hội, của xã hội đối với tôi như thế nào. Tôi kiểm chứng để đánh giá kết quả, để rút kinh nghiệm cho bản thân mà tự điều chỉnh việc hành đạo sắp tới. Có quán chiếu như vậy, trí tuệ mới phát sanh; vì thực tế có thấy nghe mới cho chúng ta suy nghĩ và nhận thức. Tuy hiểu biết đó là trí tuệ hữu lậu, nhưng cũng không làm chúng ta xa rời thực tế và giúp chúng ta thấy biết mỗi ngày đúng đắn hơn, từ đó có những xử sự thích hợp nhất.

Và nếu sau này, sự tu chứng Thiền quán của quý Thầy cao hơn thì có thể sử dụng vô lậu trí hay vô lậu huệ như Hòa thượng Chủ tịch của chúng ta. Thật vậy, Hòa thượng Trí Tịnh đã trải qua cuộc

đời tu hành khá dài, nhưng ngài ít tiếp xúc với bên ngoài. Ngài chỉ chuyên dịch kinh, đọc kinh, niệm Phật, tham Thiền; mặc dù ngài gánh vác nhiều chức vụ rất quan trọng. Chính công phu chuyên tu đã tạo cho ngài có trực giác, tức trí tuệ vô lậu; nhờ đó, Hòa thượng không đi hành đạo bên ngoài, không nhìn, không nghe, mà vẫn có giải pháp đúng đắn, thích nghi cho từng vấn đề của Phật giáo cả nước. Với tài đức như vậy, ngài đã và đang lãnh đạo được Giáo hội chúng ta bình yên và phát triển trong suốt chặng đường dài hơn hai mươi năm.

Nếu quý Thầy có điều kiện được sống yên tĩnh và chỉ sống với pháp Phật, sẽ không cần sử dụng sự hiểu biết phân biệt nữa, thì trí tuệ vô lậu từ chơn tâm quý vị xuất hiện. Đó là trực giác, là sự hiểu biết không cần suy nghĩ tính toán mà rất chính xác. Đức Phật và chư vị Tổ sư thâm nhập Thiền quán và chứng đắc trí vô lậu, nên nhìn sự vật biết được quá khứ, hiện tại, vị lai; biết đời trước của người, biết mối quan hệ của họ với các ngài như thế nào và hiện đời họ tìm đến để làm gì, thì các ngài theo đó mà hành sử một cách tốt đẹp. Điển hình như Hòa thượng Hồng Pháp đã thấy tiền kiếp của ngài là vị tướng đời nhà Nguyễn. Ngài đã từng đi đánh Campuchia, giết chết nhiều người. Kiếp này ngài là cao Tăng, nhưng trong Thiền định, thấy một người Miên chặt đầu Ngài. Khi xả Thiền, ngài gọi Thầy Tri sự đến và dạy rằng sau này ngài phải trả quả báo như vậy thì đừng thắc mắc; vì đó là túc nghiệp của ngài. Quả nhiên, khi người Miên nổi dậy, người đàn ông thường công quả trong chùa mỗi ngày đã vác rựa đến chặt đầu ngài. Anh này là Phật tử thân cận nhất lại chặt đầu ngài với lý do đơn giản là vì thương ngài quá, nếu không giết ngài mà để cho người khác giết thì uổng!

Chỉ ở trong Thiền định, chúng ta mới thấy được túc trái oan gia. Mọi việc xảy ra trong ta và chung quanh ta, nếu bình tâm sống trong Thiền định, ta mới nhận thấy rõ ràng. Riêng tôi, khi tĩnh tâm, thường quan sát phản ứng trong nội tâm tôi là gì thì kiểm chứng lại việc xảy ra trên thực tế, thấy đúng như điều hiện lên trong lòng tôi. Thiết nghĩ khi chưa chứng được Túc mạng minh, bằng cảm tính của tâm thanh tịnh, chúng ta cũng có thể nhận biết suy nghĩ, tâm tư của người đến với ta. Họ có thiện cảm hay ác cảm với ta, đến giúp hay đến hại ta. Không nhận ra điều này, dễ bị mắc lừa. Thực tế cho thấy một số Thầy bị lừa vì thường ngày mãi lo sinh hoạt bên ngoài nhiều, mà thiếu phần quan trọng của người tu là hạ thủ công phu. Thí dụ chỉ lo cơm ăn, áo mặc, chỗ ở, xây chùa, bán hàng, v.v… Lo nhiều những việc như vậy, chẳng mấy chốc sẽ rơi vô thế tục. Vì làm công việc nhiều, chúng ta càng cần nhiều người giúp đỡ, làm công việc càng lớn, chúng ta càng cần nhiều tiền bạc. Chính sự yêu cầu của chúng ta về người giúp đỡ và về tiền bạc là điểm yếu của ta mà kẻ lừa đảo sẽ dễ dàng nhận thấy, trong khi chính ta lại không thấy, cho nên mới bị họ lừa. Thấy chúng ta xây chùa, chắc chắn cần tiền, họ sẽ tìm đến dùng mọi cách, nói đủ kiểu để dụ dỗ. Nghe mà thiếu suy nghĩ, động lòng tham, nhất định bị mắc lừa ngay. Có một số người bị lừa một cách đơn giản như sau. Họ tìm đến nói rằng có mấy tấn hàng ở ngoại quốc gởi về, nhưng thiếu tiền đóng thuế. Thầy cho mượn mấy chục triệu, lấy được hàng, bán rồi, con sẽ cúng Thầy một tỷ để xây chùa. Nghe vậy cảm thấy mừng vì có tiền xây chùa, khỏi phải lo. Nếu Thầy không có tiền cho mượn thì dễ thôi, Thầy vay mượn Phật tử, rồi sẽ trả lại sau. Kết quả thảm hại thế nào có lẽ quý vị đã biết. Một số Thầy ở ngoại quốc thì bị lừa cách khác. Kẻ lừa đảo gọi điện

thoại báo tin Thầy đã trúng độc đắc mấy chục ngàn đô, hãy đưa mấy ngàn đô cho họ đóng thuế rồi họ sẽ đem tiền trúng số đến giao. Nếu thấy mình không cần tiền, nhưng biết chùa mình vắng vẻ, cần người công quả, cần người tu, thì kẻ gian dùng cách đến xin công quả. Vì thiếu trí tuệ, nghe có người phụ giúp, mừng lắm, vội vàng nhận liền. Họ vào chùa ở vài ngày, dò xét xem có tiền hay đồ đạc gì quý thì chờ cơ hội ăn cắp rồi bỏ trốn. Mình cần cái gì, họ dùng cái đó để dụ, khiến mờ mắt, quyết định sai lầm. Nếu tu hành sáng suốt, dễ nhận ra những cách lừa đảo như thế.

Tăng Ni phải nỗ lực gia công Thiền quán. Chưa chứng Tam minh, hay chưa đắc Túc mạng, cũng phải có tầm nhìn tương đối sáng suốt, để không bị người đời lừa gạt. Tâm an, trí sáng mới có thể hành Bồ tát đạo, giúp người bớt khổ đau và góp phần lợi ích cho cộng đồng xã hội, xứng đáng là đệ tử Phật, thắp sáng ngọn đèn chánh pháp trên thế gian lợi lạc cho mọi người. Cầu nguyện Phật gia hộ tất cả Tăng Ni và Phật tử luôn sống trong tĩnh giác và trong ánh sáng từ bi của Phật.