Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Tùy duyên

Tùy duyên

(Bài giảng trường hại Thiên Thai ngày 7-8-2006)

Hôm nay, nhân ngày húy kỵ Tổ sư, hàng môn hạ của Thiên Thai Thiền giáo tông cần ôn lại pháp môn hành trì của Tổ để nương theo sự chỉ dạy ấy trong cuộc sống tu hành, nhất định sẽ đạt được kết quả tốt đẹp.

Trong bài sám Pháp Hoa, tôi dùng sáu câu để ca ngợi Tổ Huệ Đăng:

Con nay hạnh ngộ Thiền nhân

Huệ Đăng, Thanh Kế hiện thân Phật Đà

Tùy duyên độ chúng Ta bà

Pháp Hoa Thiền giáo thật là chân tông

Tu hành cần phải dụng công

Lục căn thanh tịnh, lục thông hiển bày.

Trong tám muôn bốn ngàn pháp môn tu của Đức Phật để lại, chọn được pháp tu thích hợp với chúng ta, hợp với hoàn cảnh và thời đại của chúng ta, quả là rất khó. Nhưng chúng ta đã may mắn được gặp Tổ sư, hay gặp Tổ qua giáo pháp của ngài chỉ dạy và thể nghiệm được phần nào kết quả tốt đẹp.

Tổ Huệ Đăng là bậc danh Tăng ở thế kỷ XX. Ngài đã tham gia phong trào cách mạng chống Pháp ở miền Trung do vua Hàm Nghi lãnh đạo. Khi tổ chức bị tan rã, Tổ đã cùng đi với đoàn thương thuyền đến núi Chân Tiên, Bà Rịa – Vũng Tàu. Ở núi này, ngài nghe tiếng tụng kinh ở chùa Long Hòa của cụ Tổ Hải Hội cũng là người ở Phú Yên vào đó hành đạo. Ngài đã thức tỉnh và phát tâm quy y với cụ Tổ Hải Hội. Tổ Hải Hội nhận ra ngài là bậc pháp khí Đại thừa, có căn lành sâu dày với Phật pháp, nên đã thế phát cho ngài và đặt pháp danh là Thiện Thức, tức đã giác ngộ, nhận chân được cuộc đời này là huyễn mộng, sanh diệt, không bền chắc, nên đi tìm cái vĩnh hằng bất tử, tìm về con người thực, chân thân, chân tâm. Và cụ Tổ đã truyền cho ngài chín chữ Chuẩn Đề cùng với bộ kinh Pháp Hoa, nhưng chỉ đưa ngài quyển thứ bảy của bộ kinh này.

Sau khi lãnh hội pháp, ngài đã mang kinh vào rừng, tìm được hang của ông hổ để ẩn tu, trắc nghiệm pháp. Với quyết tâm tu hành cao độ, ngài ở trong rừng sâu ba năm, ăn măng rừng, uống nước suối. Chắc chắn do sự hạ thủ công phu mà ngài đã vượt qua được chướng khí, bệnh tật của núi rừng. Còn chúng ta quen ở tiện nghi tốt, không thể nào chịu nổi đời sống khắc nghiệt ấy. Trong núi rừng bạt ngàn, ngài trầm mình trong kinh điển, tu tập Thiền quán và gia công trì chú. Trải qua thời gian dài sống với pháp thực và Thiền thực, ngài đã đắc đạo và trở ra chùa Long Hòa đảnh lễ cụ Tổ Hải Hội để xin ấn chứng. Cụ Tổ nhận thấy ngài đã sáng đạo, mới đổi pháp danh là Huệ Đăng, pháp tự Thanh Kế, nghĩa là nối tiếp ngọn đèn trí tuệ của Phật.

Với tâm thanh tịnh, trí sáng suốt của bậc đắc đạo, Tổ Huệ Đăng trở lại cuộc đời giáo hóa người dễ dàng. Điển hình là người đầu tiên đến với Tổ là Hòa thượng Minh Tịnh ở Bình Dương. Vị này cũng

quyết tâm tu, đã từng đi đến Tây Tạng học đạo với các vị Lạt ma; thử nghĩ một trăm năm trước, con đường đi đến Tây Tạng không dễ chút nào. Trở về Việt Nam, vị Sư này cũng ra Thiên Thai, đảnh lễ Tổ Huệ Đăng để cầu pháp. Sau đó, các vị nổi tiếng như Hòa thượng Minh Nguyệt, Hòa thượng Thiện Hào, Hòa thượng Huê Nghiêm, v.v… cũng đã học đạo với Tổ.

Chúng ta ca ngợi "Huệ Đăng, Thanh Kế hiện thân Phật Đà” là vậy. Nghĩ đến Tổ, nghĩ đến sức cảm hóa rất mãnh liệt của ngài, nghĩ đến cuộc đời hành đạo của ngài thật trong sáng, gợi cho chúng ta hình dung ra Phật. Điều này rất quan trọng. Thật vậy, nếu là chúng sanh nặng nghiệp chướng đầy trần lao mà gặp người Thầy cũng như vậy, thì trần lao và nghiệp chướng của cả hai sẽ tác động với nhau, làm chúng ta khổ thêm. Trái lại, gặp vị minh sư đắc đạo, tức sạch nghiệp chướng, hết trần lao, tâm hồn giải thoát, an lạc của Thầy sẽ truyền cho chúng ta, tự động lòng mình được an vui, thanh tịnh theo. Đạo là như thế, không dùng lời nói, nhưng bằng căn lành cảm nhận được.

Tổ Huệ Đăng đắc đạo, tâm ngài trong sáng, an lạc, thanh tịnh, giải thoát, được thể hiện trong lời nói của ngài, trong việc làm độ sanh của ngài, trong pháp tu mà ngài để lại cho chúng ta. Bậc Đạo sư như thế không dễ gặp, nhưng chúng ta may mắn được sống trong dòng pháp của ngài, đã cảm nhận được niềm an lạc.

"Tùy duyên độ chúng Ta bà”, nghĩa là tùy theo hoàn cảnh và nhân duyên mà tu. Tinh thần này thể hiện rõ nét qua sự chỉ dạy của Tổ. Trên bước đường tu, có nhiều người chấp pháp, cho rằng pháp phải như thế này, thế nọ, nhưng chính họ đã phải khổ vì cái chấp đó. Tổ Huệ Đăng đắc đạo, ngài dạy chúng ta vô hữu định pháp, tức không có pháp cố định nào làm cho chúng ta giải thoát được. Thiết nghĩ giáo

pháp căn bản của Phật có thể rút gọn trong bốn chữ "Không, tĩnh, xả và tuệ”, mà Tổ dùng từ "Tùy duyên”, tức không cố định. Thật vậy, pháp không cố định; vì pháp thích hợp với người này thì không thích hợp với người khác, thích hợp với thời đại này không thể thích hợp với thời khác, thích hợp với chỗ này không thể thích hợp với chỗ khác.

Nhận thấy quan niệm của xã hội Việt Nam một trăm năm trước đã không chấp nhận việc nhà Sư đi khất thực, cho nên Tổ thực hiện tinh thần tùy duyên bằng cách cho khẩn đất hoang, dạy đại chúng làm ruộng để có thực phẩm tự túc và cũng vừa làm thuốc để cứu người, cộng với thần lực trì chú Chuẩn Đề mà các vị tu hành với Tổ đã có khả năng chữa khỏi những người bị bệnh tâm thần, bị ma dựa, v.v...

Riêng tôi, cảm ân Tổ sâu dày, vì nhờ nương theo pháp tùy duyên của Tổ chỉ dạy mà vượt qua biết bao chướng nạn. Nếu không học được hai chữ "Tùy duyên”, cứ chấp chặt với pháp cố định, tai nạn không lường. Sự thật lịch sử cho thấy, trước khi thống nhất đất nước, sau khi thống nhất đất nước, kế đến bước sang giai đoạn đất nước đổi mới và hiện nay là giai đoạn hội nhập thế giới, chúng ta có bốn thời kỳ sinh hoạt hoàn toàn khác nhau. Tất nhiên, tùy từng lúc chúng ta hành đạo khác nhau, không phải lúc nào cũng giống lúc nào và tùy từng chỗ cũng có sự khác nhau; vì mặc dù đất nước thống nhất, nhưng mỗi địa phương lại sinh hoạt khác. Điển hình như năm 1985, cố Hòa thượng Thiện Hào là Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, là Chứng minh Đạo sư của Thiên Thai tông, là Ủy viên Mặt trận Tổ quốc Trung ương, là đại biểu Quốc hội. Với vị trí lãnh đạo quan trọng như vậy, ngài xuống An Giang để thành lập Giáo hội Phật giáo tỉnh này, nhưng vẫn gặp nhiều trở ngại, không thể tổ chức được, thậm chí còn phải về Cần Thơ ở, không thể lưu lại

tỉnh An Giang. Nhưng cũng năm 1985, tôi xuống Cà Mau thành lập Giáo hội tỉnh này, không có gì trở ngại và lên Lâm Đồng cũng vậy. Vì lúc đó, chính quyền tỉnh Cà Mau và Lâm Đồng ủng hộ chúng ta thành lập Giáo hội. Đến năm 1986, với sự đổi mới của đất nước, sinh hoạt có phần dễ hơn một chút; tuy nhiên, không phải hoàn toàn theo ý muốn của chúng ta. Tùy chỗ, tùy thời, tức tùy duyên là như vậy. Tổ dạy chúng ta quán sát, nơi hành đạo được, nên đến, không đến là đánh mất cơ hội tốt; nhưng chỗ không được mà đến là tự chuốc họa. Với người có duyên, chúng ta chỉ dạy được; vì Phật cũng chỉ độ được người có duyên với Ngài. Có duyên thì thấy Phật, họ phát tâm cung kính và hết ưu phiền, nên độ được. Với người không có duyên, khởi tâm ganh tỵ, làm sao chỉ dạy được.

Ở Ta bà này phải tùy duyên, không thể khác, vì Ta bà lúc nào cũng muôn mặt. Có trí tuệ, phải quán sát từng hoàn cảnh mà ứng xử tương ưng, tùy theo cái muôn mặt đó mà hành đạo. Chừng nào lên Cực Lạc hay ở Niết bàn, mới có sự đồng nhất hoàn toàn, không phải tùy duyên nữa. Thật vậy, ở Cực Lạc chỉ thuần có thượng thiện nhân là các Bồ tát bất thoái chuyển, tức Bồ tát Đệ Bát địa trở lên, đều có vị trí bằng với Đại Phạm Thiên vương, phước đức và trí tuệ đầy đủ, nên không cần nói, nhưng hiểu nhau, cảm thông với nhau, hỗ trợ nhau trong mọi việc làm. Chỉ ở Cực Lạc mới được như vậy. Hoặc ở Niết bàn có đủ bốn đặc tính là giải thoát, yên tĩnh, xả ly và tuệ giác, thì tự động cùng tương thông với nhau, đồng nhất như nhau. Nghĩa là ở Niết bàn, tâm hồn hoàn toàn không còn chấp nữa, mọi người đều trụ ở Không, giải thoát môn, nên không còn buồn giận, ghét ganh …. không có vấn đề rắc rối nào nữa. Đặc tính thứ hai của Niết bàn là yên tĩnh hoàn toàn, tức trong tâm không còn duyên khởi, không còn nghĩ thiện hay ác, thiếu không tham, mất không khổ. Ở Ta bà thì ai hợp với ta, ta thương,

không giống ta thì ta ghét. Đặc tính thứ ba của Niết bàn là xả ly, buông bỏ mọi thứ, được mất trở nên vô nghĩa, nên không còn buồn giận, khổ đau. Tổ dạy rằng " Nào của cải, vợ con, tài vật. Nhắm mắt rồi cũng nắm tay không”. Đặc tính thứ tư là tuệ giác. Ở Niết bàn hay sống với trí tuệ, lấy trí tuệ làm thân mạng, ta quán sát diễn tiến của cuộc đời, để thấy rõ chân tướng hay thật tướng của nó; nói cách khác, tất cả mọi việc xảy ra đều có lý do. Tôi thường nghĩ tại sao họ tranh chấp với mình, mà không tranh chấp với người khác, tại sao họ kính trọng người, mà lại khinh chê mình và cố tìm ra nguyên nhân xa để hóa giải. Không có trí tuệ, hoặc chỉ thấy hiện tại, không thấy được nguyên nhân sâu xa, chúng ta cố chấp thì tự khổ. Mọi việc trên cuộc đời đều có nguyên nhân mà Phật dạy là pháp nhĩ như thị; nghĩa là cái gì cũng xảy ra đúng với quy trình của nó, người hiểu đạo, đắc đạo theo quy trình đó mà hành xử.

"Pháp Hoa Thiền giáo thật là chân tông”. Tổ Huệ Đăng đắc đạo thấy nguyên nhân sâu xa và ngài dạy chúng ta tu. Ngài lập Thiên Thai Thiền giáo tông và Liên Hữu hội. Theo ngài, trên bước đường tu, lấy kinh Pháp Hoa làm chính; vì kinh này hàm chứa hai ý quan trọng là Diệu Pháp và Liên Hoa. Ý này được người Tây Tạng diễn tả là viên minh châu nằm trong hoa sen, mà chúng ta thường đọc câu Án ma ni bát di hồng. Người tu đắc đạo, tâm trong sáng, việc làm tốt đẹp ví như hoa sen không dính nước, thì chẳng có thế lực nào phá hại được họ. Đức Phật khẳng định rằng người xấu hại người tốt, họ tự chuốc họa vào thân mà còn làm cho người tốt sáng thêm. Cuộc đời của Tổ Huệ Đăng đã minh chứng điều này. Tổ đắc đạo, Tăng Ni và Phật tử khắp nơi kính ngưỡng, tìm đến ngài để học đạo rất đông. Những người không đắc đạo, khởi tâm ganh tức, nói xấu ngài, Tổ vẫn thanh thản,

tự tại. Những người đương quyền ở địa phương mới thưa với Tổ rằng họ nhận thấy Tổ rất tốt, làm được nhiều việc lợi ích và được nhiều người kính trọng; vì thế những người càng nói xấu ngài thì họ càng thấy những người này xấu hơn. Chúng ta tu Pháp Hoa, nhớ lời Phật dạy, không nói lỗi người khác, có lỗi thật còn không nói, huống chi là không có lỗi mà bịa đặt.

Cuộc sống của người đắc đạo hoàn toàn tốt đẹp, ví như hoa sen ( Liên Hoa) và tâm hoàn toàn trong sáng là Diệu Pháp. Với tâm trong sáng, thấy tất cả việc từ nhân đến quả, nên giải quyết tận gốc sâu xa mới quan trọng, không giải quyết trên hiện tượng. Trên hiện tượng, đưa ra luật pháp thưa kiện thì chỉ mới giải quyết trên ngọn mà thôi. Thật vậy, vì có xét xử rồi, người ta cũng chưa bằng lòng, tiếp tục thưa kiện lên cấp cao hơn nữa. Và cuối cùng, người thắng thì kiêu ngạo, người thua thì đau khổ, thù hận, không sao bằng lòng được.

Tổ Huệ Đăng đã kết hợp cả hai mặt Thiền và giáo. Thiền là giữ tâm thanh tịnh và giáo là nương theo kinh điển của Phật. Vì thế, ngài mở trường dạy Phật pháp để giúp chư Tăng có hiểu biết chính xác theo Phật, đồng thời dạy tu Thiền quán để phát triển đạo lực. Học giáo lý mà không thực tập Thiền quán, thì không thể hiểu được chiều sâu của mọi việc. Còn tu Thiền mà không hiểu rõ giáo lý của Phật, không nương vào kinh diển sẽ bị lạc vào đường tà. Riêng tôi, thực hành Thiền quán, tôi càng thấy giáo lý Phật sáng hơn và đọc kinh Phật, tôi thấy tâm càng thanh tịnh thêm.

Ngoài ra, ngài dạy rằng dù hiểu đạo, đắc đạo, một mình không thể làm được gì; phải có nhiều người hiểu đạo, đắc đạo, mới được an lành và có thể phát triển đạo pháp. Người Việt chúng ta cũng có câu rất hay "Ăn cơm có canh, tu hành có bạn”. Có nhiều bạn tốt hỗ trợ,

chắc chắn thành tựu được nhiều việc lớn. Trên tinh thần mở rộng đạo pháp, đạo lực, đạo hạnh, Tổ Huệ Đăng đã thành lập Liên Hữu Hội để kết hợp những người tu Thiền với người tu Pháp Hoa cùng nhau sách tấn, hỗ trợ trên bước đường tu. Những người cùng đồng hạnh, đồng nguyện mới có thể liên kết, tạo được kết quả tốt đẹp; vì sự liên kết ô hợp tạo thành tạp chúng chống phá nhau, không tu được. Thiết nghĩ đường hướng tu hành theo Thiên Thai Thiền giáo tông và Liên Hữu Hội của Tổ sư rất phù hợp với thời đại của chúng ta. Thật vậy, ngày nay, trong bất cứ tổ chức nào mà mọi người có cùng một ý hướng và dành toàn tâm toàn lực cho một việc làm, chắc chắn việc thành tựu dễ dàng. Điển hình như sáng nay, Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh làm lễ bế giảng trường hạ của thành phố tại chùa Phổ Quang với trên hai ngàn Tăng Ni tham dự. Nhờ sự đồng tâm hiệp lực của toàn Ban Trị sự và Tăng Ni, Phật tử, nên mọi việc đã thành công ngoài sự dự kiến, đầy đủ duyên lành để cúng dường cho Tăng Ni dự lễ mỗi vị một ca sa màu đồng phục.

"Tu hành cần phải dụng công”. Việc tu hành không đạt kết quả tốt đẹp, vì thiếu dụng công. Dụng công lớn thì kết quả lớn. Tôi làm được một số việc cũng phải trải qua mấy chục năm dụng công tu hành, nghĩa là nỗ lực học, suy tư giáo điển, đọc kinh, lễ sám, kiết thất, tham Thiền, v.v… Còn Tổ sư của chúng ta cũng từng hạ quyết tâm, trải thân thể nghiệm giáo pháp. Như đã nói sau khi học đạo với Tổ Long Hòa, ngài vào hang ông Hổ ẩn tu, nghiền ngẫm bộ kinh Pháp Hoa và tham Thiền quán tưởng ý Phật dạy. Cuối cùng, ngài ngộ được pháp và chọn năm phẩm cuối trong quyển thứ bảy của kinh Pháp Hoa để truyền bá. Ban đầu tôi không nhận ra chủ ý của ngài, nhưng về sau, đọc kỹ tôi

thấy quả tình Bồ tát hạnh mà Tổ vạch ra theo kinh Pháp Hoa rất đúng; cho nên tôi cũng theo đó để thọ trì và hành đạo.

Theo lời Tổ dạy, muốn vượt qua mọi chướng ngại trên bước đường tu, cần phải nương theo hạnh đức của ba vị Bồ tát kiểu mẫu mà kinh Pháp Hoa đề ra là Bồ tát Diệu Âm, Quan Âm và Phổ Hiền. Bồ tát Diệu Âm không thường xuyên ở Ta bà, vì dù có tốt mấy mà ở lâu, họ cũng xem thường. Vì thế, đủ duyên thì Bồ tát Diệu Âm xuất hiện và ngài hiện hữu như một đóa sen tỏa hương thơm cho đời; nhưng mãn duyên, ngài nhẹ nhàng ra đi, không quan tâm đến việc khen thưởng. Chúng ta tu hành theo hạnh của Diệu Âm cần nhớ ý này. Nơi nào cần, chúng ta đến và giúp đỡ xong, trở về bổn độ, đừng ở lâu dễ sanh phiền não.

Bồ tát gương mẫu thứ hai là ngài Quan Âm nổi danh ở thế giới Ta bà. Mọi người lễ lạy, tôn thờ ngài, cầu xin ngài gia hộ; vì Bồ tát này rất đa năng, đa dạng. Ngài xuất hiện ở khắp mọi nơi dưới mọi dạng hình, không có hình cố định, mới có thể đáp ứng mọi yêu cầu của tất cả chúng sanh một cách tự tại. Thiết nghĩ ở thế giới Ta bà muôn mặt, muốn được chấp nhận phải đổi mới luôn, không nên lập lại nhiều lần một việc y, vì người ta dễ nhàm chán. Phật Thích Ca cũng dạy trong kinh Bảo Tích rằng Phật không lập lại những gì của Phật khác nói. Bồ tát Quan Âm luôn đổi mới tương ưng với nhịp sống của chúng sanh và Bồ tát Diệu Âm chỉ xuất hiện khi chúng sanh cần đến. Đó là hai cách sống thiết thực lợi ích của hai vị Bồ tát mà chúng ta chọn để thực hành theo.

Vị thứ ba là Bồ tát Phổ Hiền rất đặc biệt. Ngài xuất hiện ở Ta bà với đầy đủ thế và lực, nghĩa là song hành với ngài luôn có vô số Bồ tát

quyến thuộc và Thiên long Bát bộ hộ trì. Với uy lực như thế, Phổ Hiền thành tựu mọi việc khó khăn ở Ta bà. Theo tôi, Thiên long Bát bộ hộ trì có thể hiểu theo ngày nay là sự ủng hộ của các ban ngành, đoàn thể và quần chúng. Thực tế cho thấy, chúng ta làm Phật sự được là nhờ quần chúng ủng hộ và chính quyền thuận theo. Ngoài ra, muốn xây dựng, phát triển, tất yếu phải có tiền của mà kinh diễn tả là Phổ Hiền Bồ tát đến đâu thì trời mưa hoa đến đó. Nói theo ngày nay là sức người, sức của đầy đủ, dễ dàng thành công.

Xưa kia Tổ Huệ Đăng hành đạo cũng có đủ thế và lực như vậy. Ngài đến vùng hoang sơ mà chẳng bao lâu, số người cầu đạo ở khắp mọi nơi đã tìm đến theo Tổ rất đông và những người đương quyền ở địa phương cũng kính mến đức hạnh của ngài, ủng hộ ngài. Đồng thời những Phật tử theo ngài cũng tăng trưởng phước báo, nên họ đã phát tâm cúng dường, xây dựng ngôi già lam khang trang trong thời kỳ đó.

Chúng ta thực hiện theo hạnh đức của Bồ tát Diệu Âm, Quan Âm và Phổ Hiền, thì ở Ta bà này cũng được an lành. Tổ sư đã vạch ra cho chúng ta phương hướng tu hành, làm đúng như Tổ dạy, nhất định đạt được kết quả tốt đẹp cho bản thân mình và giữ gìn được Tổ nghiệp, thắp sáng ngọn đèn chánh pháp trên thế gian, làm lợi ích cho chúng hữu tình.

Thanh tịnh hóa thân tâm

Thanh tịnh hóa thân tâm

(Bài giảng tại chùa Thiên Phước, Long An, 2006)

Chùa Thiên Phước thuộc hệ Thiên Thai Thiền Giáo tông do Tổ Huệ Đăng sáng lập. Quý vị tu hành nơi đây ít nhất cũng phải hiểu được một phần lời dạy của Tổ để nương theo đó phát huy trí tuệ và đạo hạnh. Tổ Huệ Đăng chuyên tu Pháp Hoa, Ngài ngộ được bí yếu của kinh Pháp Hoa trong quyển thứ 7 và dạy rằng chỉ cần tụng quyển thứ 7 là đủ.

Tôi được tông môn suy cử làm Chứng minh Đạo sư, trên bước đường tu tôi đã nhận ra ý của Tổ sư dạy và ứng dụng trong cuộc sống trải qua hơn ba mươi năm, được sự an lành vô cùng cũng như phát huy được đạo lực.

Điều đầu tiên, tôi thấy quyển thứ 7 của kinh Pháp Hoa có việc vô cùng quan trọng gọi là Đà La Ni ở phẩm thứ 26. Phẩm này nói về thần chú của các vị Bồ tát và chư Thiên, chư thiện thần đã phát nguyện ủng hộ người trì kinh Pháp Hoa. Vì là thần chú, nên chúng ta chỉ đọc tụng, không thể hiểu được ý nghĩa của mật ngữ. Trong pháp tu của Thiên Thai Thiền Giáo tông, có phần hành trì thần chú trong kinh để tìm về những gì

mà người thường không hiểu được, chỉ có Phật, bồ tát hiểu; đó chính là cốt lõi của đạo mà ngày nay chúng ta đang từng bước thể nghiệm.

Thật vậy, muốn tìm thấy lý mầu, tất yếu chúng ta phải vượt qua ranh giới của con người để bước vào thế giới Phật, Bồ tát, tức thật địa, thật tướng. Nghĩa là phải vượt qua được ranh giới của tứ đại ngũ uẩn bằng cách cắt bỏ chúng sinh, chúng sinh nghiệp, chúng sinh phiền não. Vượt được ranh giới đó, qua bờ giải thoát rồi, dù thân tứ đại ngũ uẩn vẫn hiện hữu trong sinh tử, nhưng đã sử dụng được chân thân là con người không sinh tử để hành đạo mới được an nhiên tự tại trước mọi sóng gió hiểm nguy của trần thế.

Tôi gợi thêm ý này qua câu chuyện Huyền Trang đi thỉnh kinh. Ngài đến chùa Đại Lôi Âm, có dòng sông ngăn cách bờ bên này và bờ bên kia. Chỉ có một sợi chỉ đỏ làm cầu bắt ngang sông, Huyền Trang không dám bước qua cầu. Điều này nhằm chỉ tâm trạng người tu đối trước sự bức bách dữ dội mà Hòa thượng Thiện Hoa gọi là tuyệt mạng tuyệt thể, hay đứng trước ranh giới của sinh tử rất mong manh như một sợi chỉ, bằng mọi cách phải vượt qua được. Thấy thầy không dám đi qua cầu, Tôn Ngộ Không mới nói rằng Ngài không đi được thì xuống thuyền đi, nhưng vì là chiếc thuyền không đáy, nên Huyền Trang cũng không dám bước xuống. Tôn Ngộ Không liền đẩy thầy xuống thuyền. Ngồi trên mạn thuyền, Ngài thấy xác người trôi trên sống giống với thân xác của Ngài. Câu chuyện nhằm gợi ý rằng người thực tu thực chứng phải đạt đến tâm chứng gọi là đắc đạo và đắc đạo mới có thể mở đạo, truyền đạo, mới là đạo chân thật.

Chúng ta chưa đạt đến tâm chứng như vậy, thì phần lớn chỉ truyền được ngôn ngữ. Chỉ có các vị Bồ tát, Thánh Tăng hay Tổ sư đã đắc đạo mới có đủ khả năng truyền bá pháp chân thật. Hạng người thứ hai, tuy chưa thấy đạo, nhưng ít nhất cũng đã thể nghiệm được phần nào lý của đạo, lý của Tổ sư đã ngộ và họ ứng dụng vào đời tu được một phần kết quả tốt đẹp, sử dụng thành quả này để giáo hóa thì việc truyền bá chánh pháp của họ trông đơn giản mà được kết quả bất tư nghì. Hạng người thứ ba có học vị cũng chỉ truyền bá được ngôn ngữ, gọi là hàng văn tự pháp sư. Quan sát kỹ thấy rõ những người hiểu nhiều, nhưng đạo lý không sâu, vì họ chỉ mới học, hiểu, suy nghĩ (văn, tư) trên lý thuyết, chứ chưa ứng dụng được trong cuộc sống. Mỗi người vào đạo ở những cấp bậc khác nhau là vậy.

Tổ Thiên Thai là bậc thượng căn thượng trí nên sơ tâm nhập đạo mới ba năm mà đã ngộ đạo, trí tuệ bừng sáng và được Tổ Long Hòa phú pháp. Việc chính yếu là ngộ đạo, không phải tu lâu là được. Tâm người ngộ đạo khác với tâm người chưa ngộ. Chưa ngộ đạo thì tâm lăng xăng, làm gì cũng suy tính hơn thiệt, nghĩ phải làm việc này không làm việc nọ, nhưng chẳng việc nào thành. Nói cách khác, người chưa ngộ đạo còn kẹt trong công việc, bị công việc bao vây, trói buộc và làm việc trên căn bản phiền não trần lao, nên thường lo lắng, mệt mỏi, chán nản; như vậy công đức bị mất dần.

Người lười biếng không làm được gì thì không nói đến, nhưng người hạ quyết tâm lo cho đại chúng trên căn bản phiền não như vậy, đến một lúc nào cũng không còn tâm dũng mãnh và cũng không làm được nữa. Chỉ có người thực tu, ngộ đạo, đắc đạo mới

tiến bước trên con đường phát huy đạo lực. Các Hòa thượng lớn thường nói câu đơn giản, nhưng thấm thía rằng gừng càng già càng cay. Người tu đạt đạo, tuổi càng lớn, càng phải gặt hái được nhiều điều tốt hơn. "Cái được” của người ngộ đạo, sống với thật pháp mà đức vua Tống Nhân Tông nhận ra được và hết lòng thán phục, ca ngợi rằng "Bang bang như ý, chủng chủng hiện thành”. Bậc chân tu ung dung tự tại, không làm gì, nhưng việc nào cũng theo ý các Ngài và việc nào cũng thành tựu với kết quả vượt bậc. Còn người chưa ngộ đạo làm tất bật, nhưng kết quả không bao nhiêu. Ý thức như vậy, chúng ta hướng tâm tu tập để ngộ đạo, chứng đạo là chính yếu; còn làm việc thì theo tinh thần tùy duyên, không để công việc ràng buộc. Biết nương theo lý nhân duyên, việc nào cũng làm được và thành tựu; vì nhân duyên sinh ra tất cả các pháp. Ngược lại, không thấy nhân duyên, khởi tham vọng mà làm, một việc nhỏ cũng không thành.

Thấy nhân duyên thì đầu tiên phải thấy mình trước bằng cách cắt bỏ tham vọng. Đa số người thất bại một cách chua chát, vì rơi vào tham vọng. Tham vọng nhỏ nhất như mua một công đất, cất am tu cũng chưa chắc được. Nhận ra lý nhân duyên, thấy được việc làm của mình là việc nào, ở đâu và lúc nào. Lúc nào làm việc được, ta làm; chỗ làm được ta tới. Không đáng tới mà tới, không nên làm mà làm là trái ngược với lý nhân duyên là tự chuốc họa vào thân. Chúng ta còn nhớ câu chuyện xưa kia có một vị phạm Tăng đi ngang Tào Khê và nói rằng 500 năm sau sẽ có vị Thánh Tăng ra đời và làm nên đạo cả ở nơi này. Người chưa ngộ đạo thấy khu đất đẹp, liền đến xây chùa, nhưng chưa xây được chùa đã bị mất mạng, hay có chùa rồi cũng bị chiếm mất. Tổ sư đã ngộ đạo thấy rõ lý nhân duyên, phải đến thời kỳ đó, có vua ra đời phát tâm

hộ đạo, mới phát triển được đạo pháp ở Tào Khê. Cũng như Tổ Huệ Đăng quyết tâm học đạo, tìm đến Tổ Long Hòa và Ngài ẩn trong hang núi dốc lòng tu hành, ngộ đạo, thấy được nhân duyên hành đạo của Ngài với xã hội như thế nào, với những người hữu duyên đến tu học với Ngài ra sao.

Có thể hiểu rằng người phát tâm Bồ đề, tâm này ngang qua tâm của thầy, hai tâm thanh tịnh tương ưng với nhau, truyền thông cho nhau, thì thầy trò gặp nhau trên tâm như vậy, dù hoàn cảnh sống có hẩm hiu cũng không có gì trở ngại, vì thầy trò dễ dàng chia sẻ, truyền trao và tất nhiên người đệ tử dễ dàng đạt đạo. Trái lại, không gặp nhau trên tâm, chỉ tranh chấp, không bao giờ có sự an lạc thanh tịnh, chưa nói đến ngộ đạo.

Qua phẩm Đà La Ni biết được các vị Bồ tát và thiện thần Hộ pháp đã phát nguyện bảo vệ người trì kinh Pháp Hoa, nên tôi tụng thần chú của các ngài đã tuyên nói trước Phật để tạo mối quan hệ vô hình kết nối giữa mình với các Ngài; từ đó tiếp nhận được lực gia bị của các Ngài mà được an lạc trên bước đường hành đạo trong hoàn cảnh sống của xã hội rất nhiều khó khăn.

Nhờ nhận ra ý của Tổ sư và phát huy lên, tôi đạt được hiệu quả rất cao, cho nên lúc mới thành lập đạo tràng Pháp Hoa, tôi chỉ cho Phật tử tụng Hồng danh Pháp Hoa và thủ hộ thần chú theo kinh này.

Và tạo được mối tương quan trong tâm giữa ta với Phật và Bồ tát cùng các vị Hộ pháp, thì quan sát bên ngoài, thấy rõ có được sự tương ưng thể hiện qua cuộc sống xã hội, nghĩa là những người thuộc mọi tầng lớp xã hội bắt đầu tìm đến học đạo hay hợp tác với

ta. Liên hệ được trong vô hình với Phật và Bồ tát, các vị Hộ pháp, tự động ở thế giới hữu hình này, có các người hữu duyên do các Ngài khiến đến, ta không nhọc công phí sức kêu gọi. Xây dựng Bồ đề quyến thuộc theo chánh pháp là như thế.

Mong rằng quý vị thanh tịnh hóa thân tâm để thâm nhập yếu lý của Phật dạy, của chư vị Tổ sư đã chứng ngộ và thực hiện tốt đẹp trên bước đường thượng cầu Phật đạo hạ hóa chúng sinh.

Nhứt thiết Chúng sanh Hỷ kiến Bồ tát

Nhứt thiết Chúng sanh Hỷ kiến Bồ Tát

(Bài giảng trường hạ Linh Phong, Tiền Giang)

Trên bước đường tu, chúng ta cần nỗ lực đi lên, đừng để lui sụt; vì lui sụt rồi thì tu lại rất khó. Lui sụt nghĩa là để cho nghiệp và phiền não phát sanh. Nghiệp dễ sanh ra và đáng sợ nhất là nghiệp tự mãn. Con người thường ưa tự mãn, tự cao, tự đại, tự thấy mình giỏi nhất, tốt nhất, không ai bằng mình. Phạm sai lầm này chắc chắn dẫn vào con đường tội lỗi. Ở đây, quý vị đã có giảng đường để tu học, có y đồng phục màu hoại sắc, có tâm an lạc và có được sức khỏe tốt. Đó là những thành quả đáng quý, cần giữ gìn và phát triển thêm.

Tâm an lạc và sức khỏe tốt là hai điều quý báu giúp chúng ta dễ dàng làm được Phật sự. Kinh nghiệm hành đạo cho thấy người có sức khỏe tốt, nhưng tâm bất an, cho nên công đức không chứa nhóm được. Vì vậy, trước nhất, chúng ta phải có tâm an lạc; nếu không, dù có tạo được công đức cũng không thể giữ gìn. Đạo Phật là đạo giải thoát, Đức Phật dạy một nghĩa duy nhất là nghĩa giải thoát, tức tâm an lạc. Ý thức như vậy, chúng ta làm được nhiều việc thì tốt, nhưng không làm được

cũng không sao. Có tâm an lạc là bảo đảm đời sống tu hành chúng ta thăng hoa. Còn làm được việc, nhưng lại tự kiêu tự mãn, xem thường người khác, sẽ bị tổn giảm phước đức. Hoặc không làm được việc thì thất chí, buồn phiền, chê bai người làm tốt, sẽ bị đọa. Như vậy, thành tựu được việc trên bước đường tu tập tất nhiên là điều tốt, nhưng đừng để phiền não và nghiệp sanh ra. Được việc mà sanh ra phiền não và nghiệp là sự mất mát lớn cho người tu. Phải giữ tâm thanh tịnh. Mười phương ba đời các Đức Phật đều dạy một việc duy nhất là giữ thân khẩu ý thanh tịnh. Ba nghiệp không thanh tịnh thì tất cả việc làm đều trở thành phiền não trần lao nghiệp chướng.

Mùa An cư chúng ta gọi là tịnh nghiệp đạo tràng. Chúng ta đề bảng tịnh nghiệp đạo tràng và chúng ta tuyên cáo trước Hộ pháp Long thiên, trước Phật tử rằng đây là tịnh nghiệp đạo tràng, là mùa cấm túc An cư. Tuyên cáo như vậy xong, Hộ pháp Long thiên sẽ đến xem tịnh nghiệp của chúng ta ra sao. Phật tử thấy vậy cũng nghĩ rằng chúng ta nỗ lực tu hành, nên họ đến cúng dường. Nhưng khi đến, họ thấy quý vị gây nhau là đã phạm tội phá pháp; nói cho dễ hiểu là tội làm đồ giả. Phạm như vậy, phải tự biết là phàm nhân, không phải Thánh, còn sai trái, không thanh tịnh, cần tự khắc phục. Phát hiện ra lỗi nào, chúng ta phải tự sửa đổi; có như vậy mới tiến thân trên con đường đạo hạnh. Nếu không biết sửa đổi lỗi lầm, còn nổi nóng với người chỉ lỗi cho mình là tạo thêm ý nghiệp không thanh tịnh. Chúng ta nói ba nghiệp thanh tịnh trong mùa An cư, mà thực tế không thanh tịnh là đã phạm tội phá pháp. Ngài Nhật Liên dạy rằng

đó là tội nặng nhất, nhiều người tu nhưng ít người đắc đạo vì lý do đó. Thiết nghĩ mỗi người phải tự kiểm tra thân tâm mình trước.

Đây là tịnh nghiệp đạo tràng, cho nên vô đây, chúng ta phải bằng mọi cách làm cho mình thanh tịnh. Có Thầy mới tu sơ hạ nói rằng bực tức lắm, vì bị kiềm chế nhiều mặt; nhưng vì nghĩ rằng đang tu trong tịnh nghiệp đạo tràng nên ráng chờ Tự tứ xong, sẽ giải quyết! Nghĩ như vậy vẫn tốt, vì sợ không giữ gìn ba nghiệp thanh tịnh thì phạm tội, nên phải chờ hạ bảng tịnh nghiệp đạo tràng mới giải quyết. Có thể nói thực sự tu hành, nhờ có giới luật ràng buộc, chúng ta tạm gác mọi điều bất như ý, không giải quyết; nhưng khéo tu, được thân cận thiện tri thức, được nhắc nhở. Nhờ đó, sau ba tháng An cư, nếu chứng được quả Dự lưu, thì nghiệp hết; cho nên ý thức giải quyết của chúng ta cũng không còn là biết ba nghiệp không thanh tịnh đã được tiêu trừ. Riêng tôi, lúc mới tu, cũng rơi vô tâm trạng này. Gặp nhiều điều ức lòng, tôi ráng dằn xuống, chịu đựng bằng cách nỗ lực sám hối, lễ Phật, tụng kinh. Nhờ đem những gì Phật dạy vào tâm, xóa lần nghiệp của mình, nghĩa là tu chuyển hóa lần tâm xấu thành tốt. Từ đó, tôi phát hiện rằng nghiệp tiêu thì người sẽ xử sự tốt với mình. Trước chúng ta lầm tưởng người xấu với mình, nhưng thực họ xấu với "cái nghiệp” của mình. Ngài Huệ Tư dạy rằng người ta chửi mắng "cái nghiệp” của mình, không chửi mắng "mình”. Đừng lầm "nghiệp” và "mình”. Nét mặt hiện tướng dễ ghét là hiện tướng nghiệp, cho nên họ nói mình dễ ghét, mình đồng ý liền; như vậy là họ đã giúp mình

xóa nghiệp, đừng lấy "nghiệp” làm "mình”. Trái lại, nghe nói trái tai, mình tự ái nổi giận là đã phát triển nghiệp làm cho công đức mất lần.

Mới vào hạ, chúng ta chưa quen; vì mỗi người ở một chùa, sinh hoạt khác nhau, cho nên sống chung đương nhiên có đụng chạm. Tuy nhiên, thực tu, chúng ta chuyển hóa lần bằng cách ý thức rằng tất cả người tu đều có cùng một mục tiêu và cùng một việc làm. Mục tiêu và việc làm giống nhau thì một khoảng thời gian sẽ giống nhau. Thật vậy, ở một số tịnh nghiệp đạo tràng, tôi thấy có nhiều người cùng suy nghĩ, cùng việc làm, nên lâu ngày ngoại hình của họ cũng giống nhau. Trong kinh diễn tả các Đức Phật đều giống nhau, đều có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, đều có Tứ Vô lượng tâm, từ bi hỷ xả, v.v...

Mỗi người nghĩ một cách, sống một cách, thì không giống nhau. Vì thế, biểu tượng của các vị Bồ tát không giống nhau, vì mỗi vị Bồ tát có một hạnh nguyện riêng, hành động khác, suy nghĩ khác, nên các ngài hiện tướng khác nhau. Ngài Trì Địa Bồ tát chân lấm tay bùn. Việc tu hành của ngài là bắt cầu làm đường, không tụng kinh, nhưng dành thì giờ cho việc phục vụ chúng sanh. Trong hội Pháp Hoa, Đức Phật cho biết vị Bồ tát này có công đức đệ nhất, ngài làm việc với ý thức hòan toàn vì chúng sanh, vì thương Phật. Thiền định của ngài Trì Địa là như vậy.

Ban đầu chúng ta không hòa hợp được, vì nghiệp khác nhau; nhưng vào tịnh nghiệp đạo tràng, tất cả chúng ta cùng sám hối, cùng tụng kinh, cùng Thiền định, cùng quả đường, cùng chấp tác, nghĩa là cùng làm một việc, cùng một suy nghĩ.

Tu hạnh Thanh văn của chúng ta có điều lợi là từ sai khác, lần lấy tâm Phật, hạnh Phật làm tâm hạnh mình, chúng ta lần lần giống Phật. Có như vậy, mới thấy tất cả bạn tu gần gũi, thân thương hơn, là gia đình mình, thể hiện đúng ý nghĩa xuất gia là bỏ nhà thế tục vào nhà Phật. Người đi tu nhớ nhà, về thăm gia đình, tuy thân xuất gia, nhưng tâm không vào đạo, một lúc phải hoàn tục, vì tâm là chính yếu quyết định mọi việc.

Xuất gia rồi, lấy chúng xuất gia làm quyến thuộc Bồ đề. Tôi trọn đời dành thì giờ thăm viếng, trao đổi, giúp đỡ, sách tấn Tăng Ni trên bước đường tu, vì tôi coi Tăng Ni, Phật tử là Bồ đề quyến thuộc. Không về thăm nhà không có lỗi, nhưng không thăm Tăng Ni trường hạ cảm thấy mình thiếu trách nhiệm. Coi người tu là Bồ đề quyến thuộc, từ đó chúng ta mới có đời sống tu hành, chính yếu là đời sống tâm linh. Phát hiện và sống được với đời sống tâm linh, tức sống với Bồ đề tâm, phát huy Bồ đề tâm mới là chí đạo. Từ đây mới khởi tu là tu trên Bồ đề tâm thì kết quả đạt được sẽ rất lớn lao. Lúc đó, đối với bạn đạo, chúng ta cũng quan hệ với họ qua Bồ đề tâm, cho nên không có khoảng cách không gian, thời gian ngăn ngại giữa ta và bạn đạo. Đó là điều quan trọng cần phát huy. Thí dụ tôi ở thành phố Hồ Chí Minh, quý vị ở Tiền Giang. Nếu chấp vào thân mạng, vào không gian thì chúng ta cách nhau xa và mỗi lần thăm nhau cũng tốn thì giờ. Nhưng đứng trên Bồ đề tâm, không lúc nào mà tôi không có mặt ở đây và trong tâm của quý vị lúc nào cũng nghĩ đến tôi.

Chúng ta luôn thương tưởng Phật, Bồ tát, Thánh Hiền, các bạn đồng tu; không có tình cảm thánh thiện đó, khó đắc đạo.

Đó là điều quan trọng mà tôi muốn nhắc nhở tất cả quý vị. Như quý vị đã biết tôi tu Pháp Hoa. Nhiều người thường nghĩ rằng tu Pháp Hoa, mỗi ngày tụng cho hết một bộ kinh Pháp Hoa. Ba tháng tụng chín mươi bộ Pháp Hoa và ráng tụng chẵn một trăm bộ. Tụng như vậy cũng có công đức, vì đã cố gắng tập trung vào việc tụng kinh, ba nghiệp chúng ta theo đó được thanh tịnh. Vì lỡ phát nguyện, phải ráng tụng, nhờ đó cũng tự cắt bỏ được nghiệp trần lao. Đó là kinh nghiệm của tôi ở giai đoạn đầu, hay đặt chỉ tiêu cho mình là mùa An cư này sẽ tụng kinh nào, tụng bao nhiêu bộ. Với tinh thần phấn đấu này, nghiệp không thể phát sanh. Và tu Pháp Hoa, bước thứ hai, tôi triển khai việc tụng kinh văn ở khía cạnh khác. Tụng kinh văn có phước, nhưng ít. Tụng kinh phải hiểu nghĩa lý và ứng dụng vào cuộc sống có kết quả tốt mới là điều quan trọng. Từ đó, tôi đặt mục tiêu cần hiểu nghĩa lý của kinh. Kinh Pháp Hoa nói về nhân hạnh Bồ tát, gọi là giáo Bồ tát pháp là pháp Phật dạy Bồ tát tu hành. Chúng ta suy nghĩ Bồ tát tu thế nào và bắt đầu làm theo các ngài cho được kết quả tốt đẹp. Bước thứ hai, ít tụng kinh, nhưng bắt đầu suy nghĩ về việc làm của các Bồ tát. Trong kinh Pháp Hoa, quyển thứ bảy nói về các Bồ tát là Dược Vương, Diệu Âm, Quan Âm, Diệu Trang Nghiêm và Phổ Hiền. Mỗi vị Bồ tát này có một hạnh khác nhau mà vị nào cũng tài giỏi xuất sắc và cũng rất dễ mến để chúng ta bắt chước tu theo.

Theo tôi, Bồ tát Dược Vương rất dễ mến. Ngài còn có tên là Nhứt Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến là Bồ tát mà ai cũng muốn

gặp, nên tôi khởi tu theo hạnh của ngài. Vì sao ngài có tên như vậy. Trong kinh nói Bồ tát này tu chứng được pháp Giải nhứt thiết chúng sanh ngữ ngôn đà la ni, nghĩa là làm được như ngài thì gặp người nào, chúng ta cũng hiểu được họ. Thực tế cho thấy nhiều người thường phạm sai lầm, thích bắt người nghe mình, hiểu mình, mà không chịu hiểu người ta muốn gì. Áp đặt người ta nghe theo, chẳng ai nghe đâu. Quan trọng là phải hiểu người, trong kinh gọi là đà la ni, hay huệ giải nhờ có trực giác giúp chúng ta nhận ra được.

Hiểu người nghĩ gì, muốn nói gì là phải có đà la ni huệ giải và muốn có đà la ni huệ giải, phải bắt đầu lóng nghe trước. Đa số người muốn nói mà không muốn nghe, không nghe làm sao hiểu được. Nghe nhiều, ít nói là hướng tu của Bồ tát Dược Vương. Tăng Ni nào lập hạnh tu của Bồ tát này lần lần dễ mến, vì ít nói, thường nghe người khác nói. Nghe điều gì tâm đắc, mỉm cười gật đầu, họ sẽ thích và thương mình liền vì nghĩ rằng mình hiểu họ, cho nên có điều gì họ cũng muốn tâm sự với mình. Tôi phát hiện hạnh nguyện của Nhứt Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến Bồ tát như vậy, nên tôi tập lóng nghe và dùng hiểu biết Phật pháp để giải thích, mở lối thoát cho họ. Không phải nghe rồi kể cho người khác. Thật vậy, người ta muốn gặp tôi để tâm sự, trút những nỗi khổ niềm đau của họ và mình khách quan, nên thấy sáng hơn, mới cho họ lời khuyên chính xác có lợi cho họ, họ mới muốn gặp.

Phật giới thiệu Bồ tát Dược Vương, nhằm chỉ dạy chúng ta tu Bồ tát đạo phải biết lóng nghe, thông cảm và giải quyết tốt đẹp cho người, mới tạo thêm được Bồ đề quyến thuộc.

Trì tụng Pháp Hoa, chúng ta cần suy nghĩ, tìm hiểu hành trạng của các vị Bồ tát. Học theo hạnh nguyện của các ngài, tâm hồn chúng ta sẽ giống các ngài, vì chúng ta có suy nghĩ giống và chúng ta áp dụng được hạnh đức của các ngài thì hành động và việc làm của chúng ta cũng giống các ngài. Học hạnh Bồ tát để tự trang nghiêm thân tâm như vậy, chúng ta sẽ thành tựu công đức, là người khách quý mà chúng sanh hằng mong đợi.

Chánh kiến

Chánh kiến

(Bài giảng tại trường hạ chùa Liên Hoa, Bình Chánh)

Đức Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng chân tánh, chân tâm hay thật tướng là đạo lý cao sâu, cho nên chúng sanh còn kẹt trong sanh tử luân hồi, còn bị thân ngũ ấm chi phối, không thể nhận ra được chân tánh của chính mình. Vì thế, Đức Phật không thể nói pháp sâu mầu ấy, Ngài mới rời Bồ đề đạo tràng đến Lộc Uyển khai pháp phương tiện là Tứ Thánh đế, vì pháp này con người chấp nhận được và thực tập được. Từ đó, Tứ Thánh đế chính là giáo lý căn bản của đạo Phật. Tăng Ni cần suy nghĩ giáo lý Tứ Thánh đế và thể nghiệm trong cuộc sống tu hành, xây dựng được nền tảng đạo đức của người tu.

Chúng ta học giáo pháp này, rồi tự kiểm tra xem điều nào đạt được, chưa được phải cố gắng điều chỉnh để đạt mục tiêu giải thoát ngay trên cuộc đời. Đối với những ai đã chứng Niết bàn, được giải thoát, tự tại với các pháp, tất nhiên pháp này không còn cần thiết nữa. Ý này được kinh Duy Ma diễn tả rằng nếu chúng ta ăn được cơm Hương Tích và đắc quả A la hán thì cơm này cũng được tiêu

hóa rồi, nghĩa là khi chúng ta đắc đạo, được giải thoát, thì không cần sử dụng Tứ Thánh đế nữa. Nhưng chúng ta còn phiền não nghiệp chướng bao vây, chắc chắn Tứ Thánh đế vẫn còn cần thiết và tác dụng hữu ích trong cuộc sống, giúp chúng ta được tự tại với các pháp. Khởi đầu của lộ trình Tứ Thánh đế là Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, Tứ Như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần và Bát Chánh đạo. Trải qua thời gian dài, cứ mỗi mùa An cư, trong một ngày chúng ta quán một pháp trong ba mươi bảy Phẩm trợ đạo cho thuần thục để đạt được kết quả hiện thực trên bước đường tu. Riêng đối với tôi, pháp Tứ Như ý túc quan trọng. Thử nghĩ xem đối với cuộc đời, chúng ta được như ý hay chưa. Chưa như ý thì tự biết còn bị vướng mắc, chúng ta nỗ lực tháo gỡ lần cho đến tự tại, giải thoát trước mọi sự việc.

Đỉnh cao của Tứ Thánh đế là Bát Chánh đạo. Lấy Bát Chánh đạo làm thước đo việc tu hành của chúng ta đã thể hiện được ở mức độ cao hay thấp. Đầu tiên là chánh kiến, tức thấy biết của chúng ta ở hai khía cạnh, xã hội và thiên nhiên có còn sai lầm hay không. Nếu đánh giá đúng cả hai mặt xã hội và thiên nhiên, chúng ta cũng chỉ mới được một điểm thôi.

Nhìn về xã hội ngày nay, chúng ta thấy có các lãnh vực như kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, v.v… Riêng về vấn đề giáo dục, chúng ta phải thấy rõ phương cách ưu việt dành cho người xuất gia, cho người tại gia, cho tất cả các tầng lớp xã hội. Nói cách khác, chúng ta có năng lực cảm hóa mọi người, chuyển đổi được những người hữu duyên trở thành người tốt, nhờ có chánh kiến, tức thấy rõ không sai lầm. Thấy rõ cái gì?

Nhìn một người chúng ta thấy rõ đời này và đời trước của họ, cũng như thấy được mối quan hệ của họ với chúng ta tốt xấu như thế nào, biết họ tu pháp nào thích hợp, được giải thoát. Đó là sự thấy biết rõ ràng về con người, thì người nào đến, chúng ta độ được, vì đã biết được nghiệp chướng trần lao, mới chỉ dạy họ khắc phục được nghiệp, trở thành người tốt. Nhưng chúng ta thấy còn sai lầm, nhìn về người, về xã hội chưa chính xác thì còn cần nương theo Bát Chánh đạo để giúp chúng ta có đôi mắt sáng. Và chúng ta biết rõ khả năng, trình độ, ham muốn của người rồi dạy pháp tương ưng với họ, giúp họ tăng phước, tăng huệ, trưởng thành trên đường đạo. Còn ta thấy sai, hướng dẫn người lệch hướng khiến họ đau khổ, bệnh hoạn, tổn phước. Kinh Pháp Hoa gọi đó là uống lầm thuốc độc. Thực tế cho thấy những sai lầm của một số Tăng Ni làm cho Phật giáo bị suy yếu. Chúng ta phải suy nghĩ lại để ứng dụng giáo pháp của Phật cho đúng. Pháp Phật ví như thuốc, dùng không đúng bệnh thì không chữa lành bệnh được, thậm chí còn biến thuốc hay thành chất độc. Thí dụ dễ hiểu như pháp tu Thiền rất hay, nhưng người hướng dẫn sai khiến cho người thực hành không có được định huệ, mà lại sanh ra nghiệp và bệnh. Pháp hay mà ứng dụng sai trở thành có hại. Điều này được ngài Nhật Liên dạy rằng giáo lý phải áp dụng đúng người, đúng chỗ, đúng lúc mới có giá trị.

Bồ tát Duy Ma cũng quở trách hai vị đại đệ tử của Đức Phật là Mục Kiền Liên và Phú Lâu Na, vì các ông đã hướng dẫn người không đúng pháp, làm họ chán nản, không tu theo đạo Phật. Và Duy Ma cũng quở trách Xá Lợi Phất có trí tuệ mà hành Thiền sai lầm, không đạt được kết quả tốt. Không đúng

pháp là thế nào? Duy Ma bảo Phú Lâu Na rằng tất cả những thanh niên theo học đạo với ông có ước vọng của tuổi trẻ rất lớn. Họ thích học hỏi, thích hiểu biết, thích làm giàu, mà Phú Lâu Na lại dùng pháp viễn ly dạy họ. Họ không cần và cũng không thích pháp xa lánh cuộc đời; trái lại họ thích dấn thân vào đời với lý tưởng phục vụ nhân quần xã hội. Như vậy, áp dụng pháp không đúng đối tượng, làm cho pháp trở thành phi pháp.

Ý này cần được suy nghĩ. Nhất là khi có người xin xuất gia, quý vị phải nhận thấy nghiệp của họ, thấy yêu cầu của họ, thấy phiền não của họ; tùy theo đó chúng ta có giải pháp đúng đắn. Ngày nay, người ta thường áp dụng phương pháp tâm lý giáo dục, phải thấy họ có đau khổ buồn phiền nào, có mong muốn gì, tùy đó mà tháo gỡ cho họ. Còn không quán sát kỹ, nghe họ xin xuất gia là chấp nhận và cạo tóc liền, nguy hiểm vô cùng. Nhiều người cứ nghĩ độ họ tu là tốt; nhưng họ có tu được hay không mới là điều quan trọng. Vào chùa vài ngày, họ gây ra bao nhiêu việc phiền toái, chúng ta không giải quyết được cho họ và làm rối loạn cả đại chúng. Điển hình như các em sinh viên xin xuất gia, tôi thấy rõ họ vì buồn phiền việc này, chán nản việc nọ, chắc chắn không tu được. Có em chỉ vì thiếu tiền học phí, hoặc không có tiền ăn cơm, nên chán đời, muốn bỏ đi tu! Tôi khuyên rằng còn một, hai năm học, nên cố gắng tốt nghiệp rồi đi tu và tôi cho tiền học phí, tiền cơm. Tốt nghiệp xong, tôi hỏi có còn muốn xuất gia hay không, em trả lời "Thầy để con làm gì đó”. Vài hôm sau, em này đưa bạn gái vô giới thiệu với tôi và nói rằng họ định lập gia đình. Tôi bảo như vậy cũng tốt, nhưng phải nhớ đã là Phật tử quy y rồi và có

nhận học bổng thì dù ở đâu, làm việc gì cũng nhớ đã ăn cơm của Phật, nhờ đạo Phật mà trưởng thành. Nhớ như vậy thì làm gì cũng được.

Người đáng xuất gia làm Sa môn, chúng ta tạo điều kiện cho họ bước vào nếp sống Thiền môn. Người có vấn đề mà đi tu, gây khó khăn, rắc rối cho ta không ít, làm cho đại chúng khổ vô cùng. Chỉ một vài Thầy cô, nhưng làm phiền cả đại chúng. Điều này quý vị nghĩ thế nào? Nếu Tăng thân của chúng ta sống thanh tịnh, ví như hồ nước trong suốt, rất là an lạc. Thanh tịnh nghĩa là tất cả mọi người trong chùa đều hiểu nhau và hành động, suy nghĩ thống nhất được với nhau. Người xuất gia thì suy nghĩ và việc làm không được khác nhau. Còn Bồ tát thì đa hạnh; nhưng Thanh văn xuất gia chỉ một hạnh, vì suy nghĩ và hành động không giống nhau, dứt khoát không phải là Tăng. Bốn người có suy nghĩ và làm việc giống hệt nhau, tập hợp thành Tăng chúng. Hoặc Tăng chúng có bao nhiêu người cũng được, nhưng hình thức và sinh hoạt phải giống nhau. Một người không giống vào sống chung với đại chúng, ví như đem một vật dơ bẩn ném vào hồ nước trong, làm cho nước bị ô nhiễm không dùng được. Vì vậy, một người không tốt mà cho khoác áo Tăng làm hư đạo. Tổ Quy Sơn đã cảnh giác: "Vọng tình dị tập, chí đạo nan văn”. Tăng đoàn chúng ta phải thanh tịnh, không cần nhiều người, nhưng cần là biểu tượng của quần chúng, có cùng một mục tiêu dứt khoát là A la hán. Và khi muốn khoác áo Bồ tát, phải sạch nghiệp. Kinh điển Đại thừa dạy rằng người chứng quả vị A la hán rồi mới phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo, thay vì nhập Vô dư Niết bàn.

Người tu hình thức bên ngoài đều giống nhau, nhưng có người được quý mến, có người không ai bằng lòng, hoặc có người cảm hóa được quần chúng, hay cũng có những người không giáo hóa được ai. Sự khác biệt đó là do chuyển biến của tâm thức. Tôi nhận xét người, thường quán sát tâm thức của họ, vì đó mới là phần quan trọng. Người tâm thanh tịnh, phiền não đã vơi, chắc chắn sẽ khác với người đầy phiền não. Chính sự chuyển biến của tâm thức họ đã làm cho chúng ta thương, kính, hay e sợ họ. Người tu mà tâm phẳng lặng như mặt nước hồ thu, không nói gì cả, nhưng chúng ta có dịp tiếp cận, cảm nhận được sự an lành. Như vậy, chúng ta biết người này đã bước một chân vào cửa Thánh, nghĩa là đã đạt được quả Dự Lưu, phiền não thô đã được khống chế, chỉ còn phiền não vi tế bên trong.

Khi còn là học Tăng, tôi thấy Hòa thượng Thiện Hòa, Giám đốc Phật học đường Nam Việt mặc dù bán thế xuất gia, nhưng đức cảm hóa của ngài rất lớn. Rõ ràng ngài đã bước một chân vào cửa Thánh, nên Tăng Ni gần gũi ngài đều thấy rất an lành. Tôi đi tu từ thuở nhỏ, nên thích kết bạn với người đồng chơn nhập đạo. Đến khi cảm đức của Hòa thượng Thiện Hòa, tôi nhận ra bán thế hay ấu niên xuất gia không quan trọng. Người gần gũi được, cảm mến được, thì đó là bậc chân tu hướng đến giải thoát.

Đối với người đạt được quả Dự lưu, tối thiểu người đó không còn bị vướng mắc với ba việc là ăn, mặc, ở; cho nên phiền não khó phát sanh và nghiệp chướng bị khống chế. Trần lao nghiệp chướng đương nhiên có nhiều, nhưng điều tiên quyết, chúng ta phải đoạn được những sự bức ngặt của ăn, mặc, ở.

Tâm không tự tại, thân bệnh hoạn, không thể dự vào dòng Thánh. Tôi nhắc quý vị đừng để thân bệnh hoạn, vì thân bệnh sẽ

tác động tâm lý chúng ta khủng hoảng thêm, trở thành đau khổ, làm sao vào cửa Thánh được. Điều căn bản nhất là việc tu hành của chúng ta theo Tứ Thánh đế nhằm rèn luyện được sức khỏe tốt. Ai từng trải qua cơn bệnh hoành hành đều nhận ra sự tác hại của bệnh rất lớn, lúc đó, tâm lý không thể ổn định. Tâm chúng ta dễ thanh tịnh trong thân xác khỏe mạnh. Không phải ăn uống đầy đủ là không bệnh. Nên nhớ cơ thể dư thừa quá cũng khổ. Cần điều hòa cơ thể quân bình để có sức khỏe tốt mà hành đạo.

Chúng ta thấy rõ khi khỏe mạnh, tâm lý an ổn, cảm thấy dễ chịu, ăn gì cũng được; thậm chí không ăn cũng không sao. Như vậy, còn có loại thực phẩm không ăn được là chúng ta còn một phần nghiệp, cần phải thỏa hiệp với nó. Riêng tôi, những thức ăn không thích hợp đưa vào thì dạ dày hành hạ cái thân, không ngồi Thiền, không tụng kinh, không lạy Phật được. Tôi thấy rõ cái thân hành cái tâm. Trên bước đường tu, phải cân nhắc để tìm giải thoát cho chính mình. Vì thế, phải khắc phục bệnh bằng cách thỏa hiệp với thân, không ăn những gì không thích hợp. Cứ ăn những gì không thích hợp là chọc giận cái thân, khiến nó phản ứng, sanh ra bệnh. Trí Giả cũng dạy pháp này, trước khi tu Thiền, phải tu pháp phương tiện trước, tức phải thỏa hiệp với nghiệp bên trong của mình.

Thỏa hiệp được thân xong, tâm chúng ta theo đó được tự tại. Và tiến cao hơn nữa, chúng ta thỏa hiệp với đại chúng. Sống chung với đại chúng, tất nhiên mỗi người có sức khỏe khác nhau, tâm niệm khác nhau. Chúng ta nên quan sát xem huynh đệ muốn gì, nghĩ gì. Đối với tôi, điều này cần nhất. Chúng ta quan sát tất cả bạn đồng tu, người nào dễ thỏa hiệp, chúng ta kết bạn trước. Nghĩa là từ đây, chúng ta bắt đầu chấp nhận nghiệp của bạn, thì họ sẽ chấp nhận lại nghiệp của ta, chớ không thể áp đặt được. Người Việt

Nam có câu nói đơn giản nhưng rất hay: "Xay lúa thì khỏi bồng em”, tôi gọi đó là thỏa hiệp.

Chúng ta phải biết cách sống như thế nào mà người chấp nhận được, tức là thỏa hiệp với người đồng tu để có thể sống chung và thương kính nhau. Và xa hơn nữa, chúng ta thỏa hiệp với tín đồ, không phải ra lệnh cho họ. Chúng tại gia phục vụ, cúng dường chúng xuất gia, nhưng chúng ta phải thấy họ muốn cúng dường hay không và khả năng đến đâu. Chúng ta đề xuất những gì mà họ chấp nhận được. Một số Phật tử than phiền không dám đến chùa vì "bị kêu gọi” đóng góp. Phải thấy Phật tử ăn nên làm ra được thì chúng ta tổ chức việc này, lễ nọ, họ mới hưởng ứng. Còn đời sống của họ gặp khó khăn, chúng ta phải cảm thông. Phải thấy thực tế xã hội theo đó mà hành đạo, gọi là thỏa hiệp với xã hội. Đáp ứng được yêu cầu của Phật tử, họ sẽ hỗ trợ ta. "Bánh ít đi, bánh quy trở lại”, không thể sinh hoạt theo một chiều. Tôi luôn cân nhắc ý này, người hợp tác với ta gặp khó khăn, chúng ta phải chia sẻ; có như thế, họ mới gắn bó lâu dài với đạo.

Bước trên lộ trình tu tập Tứ Thánh đế, thỏa hiệp với thân để không bệnh hoạn, yếu đuối; thỏa hiệp với bạn đồng tu để có thiện tri thức giúp nhau cùng thăng hoa và thỏa hiệp với quần chúng để việc hành đạo được phát triển dễ dàng.

Mong rằng những hành giả An cư thể nghiệm pháp Phật, sau khi mãn hạ, được tất cả pháp lữ đồng tu quý mến, vào đời được tiếp đón tử tế và phát nguyện hoằng pháp ở nơi khó khăn cũng được quần chúng và chính quyền ủng hộ. Được như vậy, Phật pháp hưng thạnh.