Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Tùy duyên

Tùy duyên

(Bài giảng trường hạ Tổ đình Kim Liên, tỉnh Ninh Bình và trường hạ tỉnh Hải Dương 2005)

Theo lời Phật dạy, Tăng Ni phải cấm túc An cư để thúc liễm thân tâm, trau giồi giới đức. Đó là truyền thống của Phật giáo chúng ta từ nghìn xưa cho đến ngày nay và mãi về sau, giá trị này không bao giờ thay đổi. Vì không thúc liễm thân tâm, không trau giồi giới đức, dù có học rộng đến đâu và làm việc gì chăng nữa, nguồn gốc cũng là phiền não trần lao và phải trôi lăn trong luân hồi sanh tử mà thôi.

Sau khi Đức Phật Thành đạo, tâm Ngài hoàn toàn trong sáng, trí tuệ hoàn toàn sáng suốt, thấy biết chính xác ba đời nhân quả, gọi là chứng được Tam minh: Túc mạng minh, Thiên nhãn minh và Lậu tận minh. Nói cách khác, Tam minh là do huân tập giới, định, huệ mà có. Kinh nghiệm tu chứng này được Đức Phật truyền dạy cho các đệ tử. Người trực tiếp nghe Phật dạy đầu tiên là năm anh em Kiều Trần Như, nương theo

đó tu hành dưới sự dìu dắt của Phật, chẳng bao lâu các ngài đắc quả vị A la hán. Thực tế quả A la hán nghĩa là phát sanh được trí tuệ, thấy việc đáng làm, nơi nên đến, điều nên nói, người nên dạy. Đó chính là điều căn bản mà chúng ta cần thực hiện trên bước đường tu. Vì thế, Phật dạy rằng người thấy biết ba đời nhân quả, hay thấy lý nhân duyên, tùy theo đó giáo hóa độ sanh, thì khó khăn nào cũng vượt qua được. Khi Phật tại thế, Ngài và Thánh chúng thể hiện trọn vẹn tinh ba của lý nhân duyên trên bước đường truyền bá chánh pháp, nên các ngài đã gặt hái được nhiều thành quả tốt đẹp vô cùng.

Đến khi Phật Niết bàn, nhân tâm ly tán, phiền não chi phối. Người chưa đắc quả vị nào, tâm chưa thanh tịnh mà tự nghĩ rằng đã đắc quả, đã thanh tịnh; chưa xứng đáng làm thầy Sa môn mà nghĩ mình trên thiên hạ. Đó là sai lầm lớn trong giáo đoàn dẫn đến sự phân chia thành các bộ phái. Có thể nói vì không có Phật chỉ đạo, mỗi người tự chấp ngã, chấp pháp, không thể có cái nhìn sáng suốt, hòa hợp, thống nhất, cứ theo kiến chấp thấy mình đúng, người sai. Phiền não nhân đây phát sanh trùng trùng duyên khởi. Và phiền não khởi lên thì chướng duyên xảy đến càng nhiều, làm cho đạo Phật bắt đầu suy yếu. Tuy nhiên, trên dòng lịch sử tồn tại của Phật giáo dài lâu cả ngàn năm, có những thời kỳ mà các vị Thánh Tăng xuất hiện, hoặc có những bậc chân tu tuân thủ ý Phật dạy. Tâm trí

các ngài sáng suốt, thấy được lý nhân duyên; nhờ vậy việc tu hành thăng hoa và việc giáo hóa độ sanh được thành công, làm cho Phật giáo hưng thạnh. Thực tế lịch sử cho thấy khi Phật giáo bị suy vong ở Ấn Độ, nhưng ở Trung Hoa, Nhật Bản, Hàn Quốc, Tây Tạng, Việt Nam… Phật giáo được hưng khởi. Vì chư vị Tổ sư đã thấy rõ lý đạo và áp dụng giáo pháp vào cuộc sống một cách đúng đắn; tùy theo nếp nghĩ, nếp sống của dân chúng từng nơi khác nhau mà giáo hóa. Kết quả là vua chúa thời đó đã ân triêm pháp nhũ và đại đa số quần chúng thấm nhuần Phật pháp, bớt khổ đau, được an vui; nói chung pháp Phật đã làm vơi đi sự oi bức của trần thế. Từ đó, phát sanh quan niệm đem Cực Lạc của Phật Di Đà đặt ngay tại thế giới này. Đó cũng chính là tinh thần Thiền tông của Phật giáo Việt Nam, có thể nói khởi đầu từ Phù Vân Quốc sư dạy vua Trần Thái Tông rằng trong núi không có Phật, Phật vốn hiện hữu trong tâm con người, nếu biết đem tâm Phật đặt vào tâm mình. Nói cách khác, đem bốn tâm từ bi hỷ xả của Phật để vào tâm mình thì tâm mình đã có Phật và tâm có Phật rồi, mình ở đâu là có Phật ở đó và có Tịnh độ hiện ra nơi đó. Trên bước đường tu, chúng ta phải nhận rõ ý này. Trong kinh Pháp Hoa, Phật dạy rằng người nào đem từ bi hỷ xả để vào lòng và xử sự với nhau bằng bốn tâm này là Phật đã hiện hữu trong người đó, cho nên người đó xứng đáng để chư Thiên và loài người cung kính cúng dường. Trên bước đường tu, chúng ta không gặt hái được kết quả tốt đẹp, vì không biết

đóng những cánh cửa để cho phiền não tràn vào. Theo Phật dạy, những cánh cửa đó là sáu căn: Mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân xúc chạm và ý vọng tưởng. Nếu mở sáu cửa này, chúng ta không thể tiếp cận được Phật, Bồ tát, Thánh Tăng, mà lại tiếp cận với những điều xấu và những thứ xấu này huân tập vào tâm, làm chúng ta buồn phiền, khổ đau. Như vậy, đem điều phiền não vào lòng sẽ phá hư tất cả công đức mà chúng ta tu tạo được. Thực tế cho thấy nhiều người mới phát tâm tu, rất dễ thương; nhưng vì họ chưa đắc đạo, trải qua một thời gian tiếp xúc với cuộc đời, để cho vui buồn vinh nhục của trần thế len vào tâm, làm hư tâm.

Chính vì thế mà Giáo hội chúng ta chủ trương thúc liễm thân tâm, nghĩa là đóng kín sáu giác quan, không cho tiếp xúc với trần duyên. Tu hành trong mùa An cư là đóng cánh những cửa này lại. Tôi thể hiện ý này qua câu "Trần duyên thuận nghịch tâm không thiết”. Thực tế là từ ngày rằm tháng tư đến ngày rằm tháng bảy âm lịch mỗi năm, vào mùa An cư kiết hạ, những cánh cửa này tôi đã khóa kín. Gặp nghịch duyên thì có cách tu theo nghịch, thuận duyên thì có cách tu theo thuận. Thật ra, thuận duyên không phải lúc nào cũng tốt cho chúng ta, lắm lúc nó cũng có mặt không lợi, vì phiền não cũng dễ phát sanh từ thuận duyên. Vì vậy, khi gặp thuận duyên, tức có những điều tốt lành, may mắn, được kính trọng, v.v... Bấy giờ, chúng ta tu bằng cách ngăn ngừa tâm không tốt phát sanh, điển hình là tâm kiêu mạn. Thực tu, càng được kính trọng càng phải khiêm tốn, để nuôi lớn đạo đức của mình. Người không

xứng đáng mà được kính trọng thường ưa hãnh diện và khi hãnh diện rồi mà không được kính trọng nữa thì phiền não phát sanh liền.

Theo kinh nghiệm của riêng tôi, điều cần thiết là các Thầy Tỳ kheo luôn bình thản trước mọi việc thạnh suy của cuộc đời. Lãnh trách nhiệm của Giáo hội giao phó, hoạt động của Ban Hoằng pháp Trung ương phải nói là ở giai đoạn đầu gặp điều thuận lợi thì ít mà đương đầu với nghịch duyên, khó khăn thì thực nhiều. Chúng tôi cố gắng thực hành hạnh tinh tấn và kham nhẫn để ngăn chặn phiền não phát sanh, giữ tâm thanh tịnh. Nhờ thể nghiệm pháp này trên bước đường hành đạo lâu ngày thành quen, gặp nghịch duyên, tôi không khởi tâm buồn giận. Ý này đã được Đức Phật khẳng định đối với hành giả Pháp Hoa rằng khi bị chống đối, phá hại cũng không lo buồn, sân hận và khi được trời người cung kính cúng dường thì cũng không vui mừng, cho đến nếu bị Dạ Xoa sát hại cũng không sợ hãi. An trụ tâm thanh tịnh như thế thực là đệ tử Phật, mới có khả năng làm sứ giả Như Lai.

Tôi mong rằng dưới sự hướng dẫn của Hòa thượng Đường chủ và chư tôn đức trong Ban Chức sự trường hạ Tổ đình Kim Liên, cùng với truyền thống tốt đẹp của Tổ đình chúng ta, đặc biệt nhất là được sự gia hộ của cố đại lão Hòa thượng Pháp chủ sáng lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, chư Tăng Ni trường hạ Tổ đình Kim Liên có được tâm thanh tịnh, trí sáng suốt, thành tựu mọi Phật sự, xứng đáng kế thừa sự nghiệp của

các bậc tiền nhân để lại, làm phúc lạc cho nhân gian, nhất là tỉnh Ninh Bình chúng ta.

Thể nghiệm tinh ba cuả Phật pháp

Thể nghiệm tinh ba của Phật pháp

(Bài giảng trường hạ Vĩnh Đức, quận 2, ngày 10-7-05)

Nhận thấy tu viện Vĩnh Đức từng bước phát triển về vật chất và tu học, tôi tin tưởng trong tương lai, các anh em hiện diện và những người đã ra trường làm Phật sự sẽ trải thân hành đạo trên vạn nẻo đường đời, hầu báo ơn Phật và các vị tiền nhân đã dày công duy trì và phát triển Phật giáo đến ngày nay. Hơn ba mươi năm trước, tôi đã đến thăm tu viện này, lúc đó chỉ mới có mái nhà tranh cho một số ít anh em tu hành. Nhưng nhờ hạnh nguyện lợi sanh của Thượng tọa Viện chủ và sự nỗ lực tiến tu của lớp người trước đã tạo được uy tín cho tu viện. Vì thế, ngày nay, anh em mới được thừa hưởng hoàn cảnh tốt đẹp cho việc tu học; nếu không biết trân trọng và giữ gìn cũng dễ đánh mất thành quả của người trước.

Tôi còn nhớ hơn năm mươi năm trước, ở Phật học đường Nam Việt, chùa Ấn Quang rất nghèo, thức ăn thiếu thốn. Nhưng nhờ sự giáo dưỡng của hai vị Hòa thượng Thiện Hoa và Thiện Hòa, chúng tôi đã vượt qua được những hoàn cảnh rất khó khăn và

nhất là thành tựu việc tu học một cách tốt đẹp, từ đó mới dấn thân hành đạo cho đến ngày nay. Có được những kinh nghiệm trong những năm tháng tu hành nhiều gian khó, tôi chia sẻ với Thượng tọa Viện chủ và đại chúng, nhất là những tu sĩ trẻ tuổi hiện diện nơi đây.

Đức Phật dạy rằng, nếu đàn lên dây quá căng thì sẽ bị đứt, nhưng nếu để dây quá lỏng thì đàn sẽ không phát ra âm thanh. Đó là kinh nghiệm quý báu mà Phật đã trải qua và truyền trao cho chúng ta, đến ngày nay vẫn còn giá trị tuyệt đối. Người nào ý thức sâu sắc ý này và ứng dụng trên bước đường tu của mình đều đạt kết quả tốt đẹp. Thật vậy, việc tu hành của chúng ta quá lơi lỏng cũng không thành công, mà quá căng thì cũng khó bảo toàn được mạng sống. Điển hình như Thượng tọa Viện chủ vì nhiệt tình quá lớn với công việc của tu viện, nên nhiều lần tưởng rằng Thượng tọa đã về Tịnh độ. Đó là thời kỳ căng thẳng nhất, vì Thượng tọa vừa lo nuôi chúng, vừa lo xây dựng chùa. Riêng tôi, lớn tuổi, nhưng lại khỏe hơn, vì chỉ lo một việc hoằng pháp; không phải lo nuôi chúng, không lo xây chùa. Nhờ vậy, việc tu hành và truyền bá chánh pháp của tôi trải qua một thời gian dài, ít gặp trở ngại.

Thiết nghĩ anh em nên rút kinh nghiệm về lời dạy của Phật, đàn kéo căng dây thì đứt, để dây lỏng thì đàn không được. Nghĩa là người tu không nỗ lực thể nghiệm giáo pháp, chỉ dậm chân tại chỗ, sẽ thiếu nợ đàn na tín thí; không tiến tu được, thì phải lùi. Trái lại, nhiều Thầy làm quá thì chết sớm, sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh không đến đâu.

Tôi làm việc luôn ứng với nhân duyên. Nhân duyên theo tôi, trước nhất là phải có sức khỏe; vì không có hay không còn sức khỏe, chúng ta không thể làm gì được. Giữ gìn sức khỏe để tu học và truyền bá Phật pháp là ý thức ban đầu mà anh em cần suy nghĩ. Và ra làm đạo, cũng tùy duyên, làm vừa sức mình.

Anh em còn trẻ, đang đi học; nhưng việc học của người tu khác với người thế gian. Người thế gian học để lấy bằng cấp, mục tiêu theo đuổi của họ là vậy. Thực tế chúng ta thấy người đời học thi thường bị mất ăn, mất ngủ và thi xong, học xong, bị ho lao, rồi chết. Rõ ràng không thể ép thân làm quá sức. Ở ngoài xã hội, có người lấy được bằng cấp nhờ thực tài, thực lực và họ cũng sử dụng được sở học vào việc làm lợi ích bản thân và xã hội. Nhưng cũng có người mua bằng để mong được mọi người thán phục, thì sau đó họ nắm trong tay mảnh bằng tiến sĩ, bác sĩ, mà cũng chẳng làm được gì. Tuy nhiên, cũng có một số ít người có học, mà không có bằng cấp, nhưng họ là những nhà văn hóa lớn, có tên tuổi, đóng góp được cho xã hội.

Trong đạo của chúng ta, học để làm việc; học và làm việc gắn liền với nhau. Đối với tôi, sang Nhật học để sau này làm việc là chính. Việc học của người tu là văn, tư, tu; không phải chỉ học lý thuyết. Đến trường, nghe giảng để hiểu biết là bước thứ nhất và kế đến, học phải có suy tư, nên tập trung được tư tưởng, không phải học vẹt. Sau cùng, học để ứng dụng sự hiểu biết ấy vào cuộc sống, làm lợi ích cho người, cho mình. Theo kinh nghiệm của tôi, học và tu không thể tách riêng rẽ; học là tu và tu để giúp cho việc học của tôi tốt hơn. Tôi học

tiếng Nhật đốt giai đoạn, tiến nhanh; vì áp dụng việc tu đi kèm theo việc học. Tu không phải là tụng kinh, lạy Phật, ngồi Thiền. Cần hiểu rằng đó là những pháp môn tu, nhưng mục đích chính nhằm đối trị việc nào mới là quan trọng. Vì thế, Phật pháp có tám mươi bốn ngàn pháp môn tu khác nhau để chúng ta ứng dụng cho từng trường hợp khác nhau.

Các anh em trẻ thường nghĩ rằng đi học suốt ngày rất mệt, về chùa lại phải tụng kinh, ngồi Thiền, công phu. Tu học cách này căng quá, dễ bị đứt; không khéo việc học và tu như thế đã tự chống phá nhau. Vì rơi vào trường hợp sai lầm này, một số anh em ở tu viện sợ tụng kinh, sám hối, ngồi Thiền chiếm mất thì giờ, không còn thì giờ dành cho việc học. Nghĩ như thế, nên muốn ra ngoài ở trọ để học cho dễ. Đó là sai lầm lớn. Nhưng ở trong tu viện, bị ép vào khuôn khổ quá sức, cũng là sai lầm. Phải kết hợp được việc học và tu, tu bổ sung cho học và học cũng giúp ích cho việc tu. Tôi nhờ kết hợp nhuần nhuyễn tu và học, nên học nhanh hơn và tu có kết quả tốt đẹp hơn, muốn gợi ý cho các anh em trẻ suy nghĩ.

Chúng ta học gì và tu gì, phải suy nghĩ trước. Một số Thầy cho rằng tu học giáo lý là chính. Nhưng cũng có một số Thầy nói rằng học kinh điển theo lối từ chương, không bổ ích, nên chán nản, không muốn học ở trường Phật học. Họ ra ngoài học văn hóa ở các đại học, thấy hay hơn. Kinh điển được ghi chép, lưu truyền phần nhiều đã cổ xưa. Nếu học từng chữ, từng câu, đối chiếu với chữ Phạn, chữ Hán, chữ Pali để phê bình đúng sai, thì sẽ trở thành nhà nghiên cứu hơn là nhà tu.

Những người chuyên học nội điển từ sơ cấp, lên trung cấp, cao đẳng và thi vào Viện Phật học, nhưng rớt. Thử nghĩ theo đuổi việc học theo kiểu từ chương suốt cả chục năm như vậy mà kết cuộc cũng không được gì. Lúc đó, họ không học Phật pháp nữa, mà tìm học ở các trường đại học bên ngoài. Tất nhiên, phải học với các giáo sư là những nhà nghiên cứu, không phải người tu. Học với người đời lâu ngày, nhồi nhét vào những hiểu biết, sinh hoạt theo thế gian, nên bị tiêm nhiễm, thì lấy được bằng cấp rồi, chỉ còn hình thức bên ngoài là người tu, còn tâm hồn là người thế tục. Học cách này, Phật giáo khó tồn tại, nói chi đến phát triển.

Tôi khẳng định rằng học để làm việc, nên tôi tìm xem học những gì mà xã hội cần, Giáo hội cần chúng ta cống hiến. Ngoài công việc của nghiên cứu sinh, sang Nhật, tôi đi tìm hiểu và sống ở các tu viện, tự viện. Trước tiên, tôi vào chùa Tổng Trì để thực tập pháp tu Thiền của họ. Ở trường, tôi đã hiểu lý thuyết và ứng dụng thực hành ở tu viện để được kinh nghiệm thực tu. Cộng hai phần lý thuyết và thực nghiệm cho tôi kết quả tốt trên bước đường hành đạo. Đối với tôi, về phương diện thực hành, phải thấy người tu Thiền đạt được những điều ích lợi thực tiễn nào thì mới thực tập theo. Tu Thiền, họ có sức khỏe tốt, thông minh và sự bình tĩnh để giải quyết công việc đúng đắn. Đó là ba thành quả nhất định của Thiền giả, không phải ngồi Thiền cho hết giờ.

Lúc ở Phật học đường Nam Việt, cũng có quy định ngồi Thiền mỗi ngày. Người ngồi chờ đủ ba mươi phút, kiểng đổ chấm dứt rồi nghỉ, hay học bài; Thiền tọa như thế không có lợi. Tu Thiền đầu tiên làm chúng ta sáng ra, được trí nhạy bén và có sức khỏe tốt trong

cuộc sống hàng ngày. Chúng ta không rèn luyện điều này, mà chỉ tu theo hình thức, chẳng được gì. Tôi học Thiền ở chùa Tổng Trì khám phá ngay mục tiêu này.

Tu phải kèm theo luyện, là rèn luyện cơ thể. Bước đầu mà anh em thiếu rèn luyện cơ thể, chắc chắn không đạt kết quả tốt. Rèn luyện cơ thể là đầu tiên người tu phải nhận ra sự thật cơ thể mình cần gì để bổ sung cho thích hợp. Thiền sư dạy rằng nên ăn ít, ngủ ít. Vào Thiền đường, phải tập việc này trước. Ăn nhiều dẫn đến ngủ nhiều. Tôi đã tập như vậy, nên trải qua năm mươi năm không ăn nhiều được, vì bao tử đã nhỏ lại. Ăn nhiều, ngủ nhiều bị bệnh béo phì mà nhiều người ở thời đại ngày nay đang mắc phải. Thiền sư dạy chúng ta giảm ăn, vì ăn cũng là nghiệp, là thói quen. Khi Phật còn tại thế, cũng dạy chư Tăng một ngày ăn một bữa trưa.

Hòa thượng Thanh Kiểm nói với tôi rằng, lúc ngài sang Nhật trước tôi, ở thời kỳ kinh tế Nhật còn nghèo, ngài đói và thèm khoai lang mà không có tiền mua. Ngài mới uống một gáo nước lạnh cho no bụng rồi ngủ. Đời sống cực khổ, nhưng học thành tài, tu thành đức. Ngày nay, có nhiều thức ăn, mì gói có sẵn, không phải nấu nướng; nhưng tiện nghi quá, nên ăn nhiều, sanh bệnh nhiều. Thiền sư khai ngộ, tôi thấy rõ, người ta muốn ăn, chưa hẵn vì đói. Mũi nghe mùi thức ăn, đánh thức tánh muốn ăn; mắt nhìn thấy thức ăn cũng đánh thức tánh muốn ăn, trí tưởng tượng ra thức ăn làm cho thèm ăn v.v... Cơ thể chưa cần, chỉ vì tánh của chúng ta, tức nghiệp tác động là chính, nên khởi ý niệm muốn ăn. Người Việt Nam diễn tả ý này bằng câu "Thèm rỏ nước dãi”. Nước miếng giúp cho thức ăn dễ tiêu hóa. Người Nhật có phương pháp Oshawa, ăn gạo lức với muối mè, nhai cơm cho thành nước, nhờ nước bọt

tác động vào tinh bột, làm thành dinh dưỡng nuôi cơ thể. Nhưng trường hợp Hòa thượng thèm khoai, mà không có ăn, chỉ nuốt nước bọt thôi và nghĩ tưởng đến thức ăn, làm cho dịch vị trong bao tử tiết ra. Bao tử trống không, thì uống nước lạnh để hòa tan, làm loãng bớt dịch vị, nước bọt, nên dạ dày không bị cồn cào, lại cảm thấy no.

Thiền sư dạy chúng ta cắt bỏ ý thức muốn ăn, là cắt bỏ nghiệp thì phiền não không phát sanh; dùng Thiền để chế ngự dục vọng, ham muốn của con người. Chúng ta thấy sai lầm của người đời, rút kinh nghiệm để tự điều chỉnh bằng tuệ giác của mình. Với cách tu này, tôi ít bệnh, vì không đem vào cơ thể thức ăn quá thừa và chất độc hại gây bệnh. Trên bước đường tu, tập thiếu ngủ, thiếu ăn một chút, lâu ngày khắc phục được trở thành thói quen. Và chúng ta ăn ít, ngủ ít, mới điều chỉnh được cơ thể mình. Người tu Thiền ngủ ít, mà vẫn khỏe, vì Thiền thay cho ngủ. Các Thiền sư đắc Định hoặc tiến gần đến vị trí này, thường không ngủ.

Các bậc tiền nhân đã thể nghiệm được tinh ba của giáo pháp trong cuộc sống, chúng ta theo dấu chân các ngài, nỗ lực thành tựu được phần nào giống như vậy, thì không còn ăn nhiều, ngủ nhiều; nhưng cơ thể vẫn khỏe mạnh và tâm trí rất sáng suốt. Thân tâm thanh tịnh như vậy, cho chúng ta tuệ giác, thấy rõ mọi sinh hoạt của thế gian qua lăng kính đạo, khác hơn người đời, mới là mắt sáng của đời, biết được mọi việc chính xác.

Tóm lại, hàng đệ tử xuất gia theo lộ trình Phật dạy, nhất là tu sĩ trẻ cần tu tập, thể nghiệm chánh pháp trong cuộc sống của chính mình. Nếu chỉ chuyên học theo thế gian là đi theo tục đế; chỉ chuyên nhai kinh mà không ứng dụng được yếu nghĩa cũng không

làm được gì lợi ích cho người và cho mình. Biết điều chỉnh cơ thể để khỏe mạnh, thông minh, sáng suốt, phục vụ được lâu dài và hiệu quả cho đạo pháp. Đó là một số ý nhắc nhở anh em trẻ, cầu mong tất cả anh em ứng dụng được tinh ba của pháp Phật, để sau này, giúp ích đời, phát triển đạo, không uổng công tu học và đáp đền được công ơn Thầy Tổ, đàn na tín thí.

Thiền định phóng quang và đàm kinh nhập diệu

Thiền định phóng quang và đàm kinh nhập diệu

(Bài giảng khóa Bồi dưỡng giảng sư các tỉnh phía Bắc, Hà Nội, năm 2005)

Tôi chịu trách nhiệm hoằng pháp từ khi Giáo hội chúng ta thành lập cho đến nay, trải qua hai mươi ba năm. Và chúng ta đang sinh hoạt ở cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI có nhiều thay đổi lớn trong nước cũng như trên toàn thế giới. Tất nhiên ngành hoằng pháp cũng phải thay đổi nhịp nhàng theo thời đại và hoàn cảnh, mới tồn tại và phát triển được. Đất nước chúng ta đã có sự thay đổi lớn, từ nền kinh tế tập trung được chuyển đổi thành kinh tế nhiều thành phần. Nước Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới, thì phải sinh hoạt thích hợp với họ, gọi là đa dạng. Hoạt động Phật pháp của chúng ta cũng vậy. Để thích nghi với từng chỗ, từng lúc, từng hoàn cảnh xã hội, sinh hoạt Phật giáo cũng phải đa dạng. Tôi có dịp đi công tác nước ngoài, gặp nhiều nhà Sư Nhật Bản, Trung Quốc, Tây Tạng, Sri Lanka, Thái Lan, Hàn Quốc, v.v… Tôi nhận thấy mỗi vị truyền đạo theo

phương cách riêng, không giống nhau. Lúc mới tôi cảm thấy lạ với sự khác biệt này. Tuy nhiên, quan sát kỹ và mang tinh thần Đại thừa, thì nhận ra rằng Phật giáo tồn tại được lâu dài chính là nhờ có nhiều hình thức sinh hoạt khác nhau.

Trước nhất, tôi thấy các tu sĩ Tịnh độ Chân tông của Nhật Bản phát triển ở Âu Mỹ. Các tu sĩ này, nhất là tu sĩ của Chân tông không cạo tóc mà vẫn là tu sĩ có giáo phẩm. Mới thì thấy khó chịu, nhưng tiếp xúc, trao đổi với họ và có sự cởi mở trong lòng, thấy họ cũng làm được một số việc mà chúng ta không làm được. Thật vậy, họ không sống cách biệt, mà gần gũi với quần chúng hơn chúng ta. Mặc y pháp Phật, thì họ là nhà truyền giáo; nhưng khi không khoác y pháp Phật, họ làm những việc khác nhau như kỹ sư, doanh nhân, giáo sư, v.v… Mỗi người làm một việc, nhưng đều thích hợp với xã hội mà họ đang sống. Họ đem Phật pháp vào từng ngành nghề trong xã hội. Đó là hình thức Phật giáo đi vào cuộc đời rất thiết thực. Rõ ràng họ có những đóng góp cho sự tồn tại và phát triển của Phật giáo Nhật Bản. Dĩ nhiên họ không theo hướng tín ngưỡng như Việt Nam, mà là con đường Phật giáo hòa nhập vào lòng xã hội. Và khi tôi tiếp xúc với một số nhà truyền giáo của Nhật Liên tông, Nhật Liên Chánh tông, hay Diệu Pháp tự, lại thấy có những sinh hoạt khác nữa. Điều này cho thấy Phật giáo Nhật Bản đa dạng, sinh hoạt dưới nhiều hình thức. Ý này thường được diễn tả là tám mươi bốn ngàn pháp môn tu khác nhau để thích ứng với hoàn cảnh xã hội mà chúng ta đang sống; nhưng đều đồng nhứt trong một quan điểm của Phật giáo. Đó là điểm quan trọng mà tôi nhận thấy được.

Ngoài ra, tôi may mắn được tiếp xúc với vị Lạt ma khác, lại thấy cách truyền giáo khác nữa. Lạt ma giáo giữ hình thức tu sĩ, nhưng phát triển mạnh về tâm linh và cuộc sống tu hành của họ đã tạo được ảnh hưởng lớn vào xã hội Âu Mỹ. Ở các nước Âu Mỹ, nói đến Phật giáo là người ta nghĩ đến Đức Đạt Lai Lạt Ma và các vị Lạt ma khác.

Phật giáo Việt Nam cũng có một vị rất đặc biệt là Hòa thượng Nhất Hạnh. Tôi có đến Làng Mai gặp Hòa thượng. Khác với chúng ta, ngài không xây chùa, không thuyết pháp trong chùa; nhưng thuyết pháp ở các hội trường được thuê, thuyết pháp trong công viên, trong khu rừng. Đây cũng là một hình thức sinh hoạt Phật giáo thu hút được nhiều người. Hòa thượng giới thiệu với tôi những người đến tham dự khóa tu, ngoài người Việt Nam, còn có Úc, Mỹ, Brazil, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thụy Điển, v.v… Hòa thượng tạo lập một Tăng thân rất nhiều quốc tịch, đệ tử của Hòa thượng thuộc hơn ba mươi quốc tịch khác nhau.

Quan sát các hoạt động Phật giáo trên thế giới cho chúng ta suy nghĩ về tinh thần đa phương, đa dạng. Cần có nhiều hình thức để Phật pháp tồn tại và phát triển; không nên cố chấp một hình thức cố định nào. Theo tôi, các vị Giảng sư tương lai nên suy nghĩ những hình thức nào thích hợp để hoạt động hoằng pháp ở đất nước chúng ta có hiệu quả. Tìm ra yêu cầu của xã hội và đáp ứng được, thì mọi người mới chấp nhận và theo Phật giáo. Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật ví pháp như một trận mưa, các loại cây cỏ tùy theo sức hút của nó mà thấm nhuần nước mưa khác nhau. Đối với pháp Phật cũng thế, tùy loại hình

xã hội mà tiếp nhận giáo pháp để tăng trưởng tri thức và đạo đức. Phía sau tôi có hai câu đối mà Thượng tọa Bảo Nghiêm đặt lên. Hai câu này rất xưa, nhưng ý nghĩa vô cùng quan trọng. Tôi thiết nghĩ miền Bắc có nhiều chùa cổ và xưa kia có nhiều vị danh Tăng. Nếu quý Thầy chịu cực đọc các câu liễn xưa để có thêm hiểu biết rất bổ ích. Câu đối sau đây rất có ý nghĩa, nói lên ý chí quyết định, tiêu biểu cho khóa học của ngành hoằng pháp chúng ta.

Pháp lực oai thần, Thiền định phóng quang, ma khấu thủ

Sư đăng bảo tọa, đàm kinh nhập diệu, thạch đê đầu.

Câu thứ nhất chỉ cho Phật ở hội Hoa Nghiêm tại Bồ đề đạo tràng. Trong khi Ngài nhập định hai mươi mốt ngày, thì bên ngoài xã hội có nhiều sự biến động, gọi là ma. Chủ yếu là thiên ma và ngũ ấm ma, hay nội ma. Thiên ma là hoàn cảnh tự nhiên bên ngoài và hoàn cảnh xã hội. Những ham muốn, buồn phiền, lo toan của chúng ta là nội ma. Hai ma này tác động lẫn nhau. Đương nhiên chúng ta tu hành bị các ma này thử thách. Đức Phật khai sáng đạo, Ngài có nhiều kinh nghiệm quý báu để lại cho chúng ta, nhưng quan trọng nhất là Thiền định. Thiết nghĩ khi bị hoàn cảnh khó khăn chi phối, chúng ta chỉ có cách nghĩ đến hai chữ Thiền định; nghĩa là tập trung tư tưởng, tâm hồn lắng yên để thấy được mọi sự biến chuyển của xã hội và có giải đáp đúng đắn cho vấn đề. Kinh nghiệm riêng tôi, sinh trưởng trong giai đoạn khó khăn nhất của đất nước, chung quanh tôi xảy ra không biết bao nhiêu

việc nguy hiểm. Tôi tập trung tư tưởng để tránh được những cạm bẫy của cuộc đời, đó là ma.

Theo truyền thống của Phật giáo Việt Nam, khi vua Lý Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành, Ỷ Lan thứ phi lên nhiếp chánh. Lúc đó, xã hội bất an, vì những người xung quanh vua, nhất là người dòng họ Lý đều nghĩ phải giao quyền nhiếp chánh cho người này, người nọ mới được, phải giao cho họ mới đúng. Nhưng vua lại giao cho Ỷ Lan, đủ biết bà phải đương đầu với việc khó vô cùng. Thế mà nhà vua chỉ nhắc bà một câu "Nhứt tâm Thiền định”. Và bà đã thực hiện được yếu nghĩa của câu nói này, thay vua lo được mọi việc chính sự một cách yên ổn.

Cốt lõi của Phật giáo là Thiền, nghĩa là tâm yên tĩnh nhất để thấy biết mọi việc chính xác. Không phải Thiền chỉ là ngồi. Ngồi, hay đi, đứng, nằm đều được. Việc quan trọng nhất của Thiền là phải sáng suốt để phóng quang, gọi là định huệ; nói theo ngày nay là bình tĩnh và sáng suốt. Việc càng khó càng cần phải bình tĩnh hơn và sáng suốt hơn để có cách giải quyết tốt nhất. Hoàn cảnh khó khăn, phức tạp đến mấy, nhưng tập trung tư tưởng, sáng suốt, biết cách giải quyết hợp tình hợp lý khiến cho ma cũng phải cúi đầu chấp nhận (khấu thủ), hay làm cho mọi người phải đồng ý. Theo tôi, hiểu đạo lý thì làm như vậy. Có bình tĩnh và sáng suốt mới thấy được những biến động của xã hội, thấy được mối liên hệ giữa ta và người. Và tùy theo

đó, chúng ta giải quyết thỏa đáng mọi mặt. Tôi gợi ý này để quý vị suy nghĩ trên bước đường hoằng pháp.

Đến nơi nào giảng kinh mà các Giảng sư mang kinh theo, đọc và giải thích; theo tôi, các Giảng sư ngày nay không nên làm như vậy. Các Hòa thượng lớn thì làm được. Thuyết pháp nơi nào, các Thầy phải hiểu biết về nơi đó. Thí dụ Giáo hội cử tôi sang Pháp thuyết pháp. Tôi tập trung tư tưởng để suy nghĩ về văn hóa của nước Pháp, về các hoạt động Phật giáo ở Pháp. Tôi tìm hiểu xem ở Pháp có bao nhiêu chùa của Việt Nam và bao nhiêu chùa của dân tộc khác. Và còn phải biết thêm trong những chùa Việt Nam ở Pháp, thì bao nhiêu chùa chống đối, bao nhiêu chùa hợp tác với mình và chùa nào đứng ngoài lề. Hoằng pháp mà cứ giảng kinh thôi, không biết những vấn đề này thì thất bại.

Biết những chùa Việt Nam nào ở Pháp chống chúng ta, còn biết rõ họ chống ở mức độ nào và chống cái gì. Những người Việt đến định cư ở Pháp theo diện HO, họ làm việc ở chế độ cũ và di tản ra nước ngoài. Trong lòng họ có những buồn phiền, bất mãn riêng. Những người chống đối chúng ta như thế, họ cũng hướng về Tam Bảo, cũng đóng góp xây dựng chùa và tập hợp về chùa. Chùa là điểm chung, nhưng quan sát kỹ, thấy ta và họ đều có điểm khác nhau. Tất nhiên cũng có người ủng hộ chúng ta, tại sao họ ủng hộ. Người ủng hộ chúng ta thường là Việt kiều yêu nước và những nghiên cứu sinh hay sinh viên du học. Họ còn mang quốc tịch Việt Nam, sang Pháp học và làm việc.

Thành phần thứ ba là những người thờ ơ không quan tâm đến chúng ta. Họ đã sang Pháp sinh sống nhiều năm, hoặc sanh ra ở Pháp.

Biết rõ thành phần những người Việt như thế, thì hoằng pháp cách nào đây. Đương nhiên phải đến chùa ủng hộ chúng ta, vì họ cần chúng ta. Đến đó có thể hoằng pháp, giữa họ và chúng ta có cùng một quan điểm về cuộc sống và cùng tôn thờ Đức Phật, nên ta và họ dễ gần gũi và trao đổi với nhau được. Tôi đã làm như vậy. Đến ở và làm việc với những nơi thuận với mình thì thành công, người không thuận không nghịch thấy vậy, cũng mời tôi đến chùa của họ để giảng pháp. Vì thế, tôi tranh thủ những chùa thứ hai của những người không chống, không theo; tôi thăm họ, hay họ mời tôi. Tôi đến chùa mời tôi trước. Những chùa ở Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan nghe tôi sang Pháp, cũng đã mời tôi sang thuyết pháp. Đến nơi ủng hộ và nơi không chống đối, thì chúng ta được bình an nhất. Trong suốt hai mươi năm đảm trách việc hoằng pháp, tôi không gặp trở ngại; vì chỉ đến chùa, đến nơi mà quần chúng thỉnh mời và chính quyền chấp thuận. Và khi đã làm tốt việc hoằng pháp ở những nơi này, thì những nơi khác thấy vậy cũng muốn phát triển sinh hoạt Phật giáo ở địa phương theo hướng của chúng ta, nên họ mời chúng ta đến.

Anh em sử dụng được bốn chữ "Thiền định phóng quang”, nghĩa là Phật dạy chúng ta phải thấy được người nghĩ gì, muốn gì, làm được gì, theo đó mà hành sử tốt nhất. Biết

người chống đối và phá hại, nhưng khả năng của họ có hại được ta hay không. Không hại được, chúng ta vẫn đến. Việc quan trọng là thấy rõ năng lực và hoàn cảnh của họ, thì hoằng pháp mới vô hiệu hóa được sự chống đối. Lấy chánh để trừ tà, thay đổi được sự sai lầm của họ, hoằng pháp của chúng ta thành công. Không hiểu họ, làm sao phá trừ việc sai lầm của họ được. Phải biết, hiểu rõ và tùy theo đó mà hóa giải việc xấu thành tốt.

Trước khi Đức Phật lập giáo khai tông, Ngài đã trải qua hai mươi mốt ngày, hay bốn mươi chín ngày tư duy dưới cội Bồ đề, Phật biết hết mọi biến động của xã hội Ấn Độ thời bấy giờ, thấy rõ những nơi chống đối Ngài. Và Ngài cũng thấy rõ ở Lộc Uyển có năm nhà hiền triết là năm anh em Kiều Trần Như thân thương sẽ vâng lời Ngài. Vì thế, trước tiên Phật đến đó giáo hóa họ, Ngài thấu hiểu tánh tình, năng lực của họ, biết họ không bằng lòng Ngài điều gì. Năm người này đã chống lại Phật khi Ngài uống bát sữa đầu tiên. Họ cho rằng Ngài đã bỏ cuộc, không tu khổ hạnh nổi. Phật đọc được tâm niệm này, nên Ngài đến chỉ dạy họ nhận ra con đường hành xác sai lầm và đưa ra con đường Trung đạo tốt đẹp. Vì vậy, năm anh em Kiều Trần Như một lòng theo Phật tu hành đắc quả A la hán một cách nhẹ nhàng.

Quả thực, suốt cuộc đời giáo hóa của Ngài đối trước mọi việc thuận cũng như nghịch, Đức Phật đều thành công trọn vẹn; vì Ngài đều cảm hóa người bằng "Thiền định phóng quang”. Nửa đêm, Phật thuyết pháp cho chư Thiên. Đến sáng, Ngài quán sát chúng sanh hữu duyên, đi đến khất thực, hóa độ họ. Phật thấy trước, có định hướng; người thuận duyên với Ngài thì

Ngài giáo hóa theo cách thuận, người nghịch duyên thì Ngài có cách tiếp độ tương ưng. Ngày nay, các Giảng sư cũng phải thể hiện tinh thần này. Đến đâu, biết được nhân duyên giữa mình và người, theo đó giảng dạy, hóa giải tâm thù nghịch của người, làm họ an vui, thì đó là hoằng pháp.

Trở lại câu thứ hai của câu đối là: Sư đăng bảo tọa, đàm kinh nhập diệu, thạch đê đầu. Tương truyền rằng khi ngài Pháp Vân giảng kinh Pháp Hoa lần đầu tiên ở chùa Quan Trạch, những người nghe bỏ đi. Ngài mới lấy đá xếp hàng và nói pháp cho những hòn đá này nghe, đá cũng phải gật đầu. Thuyết thứ hai cho rằng khi Pháp Vân giảng kinh Pháp Hoa, mọi người không chịu nghe, ngài bèn chỉ vào ông phỗng đá trước chùa Quan Trạch, hỏi rằng: "Tôi giảng vậy có đúng không?”. Ông phỗng đá gật đầu (Thạch đê đầu).

Riêng bốn chữ "Đàm kinh nhập diệu” có ý nghĩa rất quan trọng. Giảng kinh Pháp Hoa đến đỉnh cao nhất là đi vào nghĩa lý, diệu lý, thì không nói được, phải lặng thinh; nhưng ông phỗng đá lại gật đầu.

"Thạch đê đầu” còn có một ý nghĩa nữa là người thuyết pháp đạt đến áo nghĩa sâu xa, thì làm cho những người sắt đá cũng phải mềm lòng. Điều này nhằm nói lên ý nghĩa sâu xa trong đạo Phật là đạo lực. Khi đạo lực của chúng ta được phát huy cao độ thì không còn sử dụng ngôn ngữ nữa. Mặc dù không nói, nhưng sự tác động của đạo lực vào xã hội, vào cuộc đời lớn vô cùng.

Từ tinh thần này, chúng ta nhận ra rằng Giảng sư không cứ phải giảng hay mới là thuyết pháp. Thực tế, những Thiền sư không nói, chỉ yên lặng thể hiện Diệu pháp, đã ảnh hưởng cho người trông thấy, hoặc chỉ nghĩ đến họ là được an lành. Chúng ta tu hành, đi từ giải thích là phương tiện bên ngoài, đến áo nghĩa sâu xa, không nói, là cốt lõi của đạo.

Hai câu đối:

Pháp lực uy thần, Thiền định phóng quang, ma khấu thủ

Sư đăng bảo tọa, đàm kinh nhập diệu, thạch đê đầu.

nhắc nhở chúng ta tám chữ chính là "Thiền định phóng quang” và "Đàm kinh nhập diệu”.

Khi giảng theo chữ nghĩa, sách vở, tôi không thuyết phục được nhiều so với giảng bằng niềm tin, giảng bằng tấm lòng. Đó là kinh nghiệm của tôi muốn nhắc Tăng Ni làm công tác hoằng pháp.

Ý nghĩa của tám chữ "Thiền định phóng quang, đàm kinh nhập diệu”đem ứng dụng vào xã hội chúng ta có đúng hay không. Theo tôi, thời Phật cách chúng ta rất lâu, nhưng tinh ba của Phật qua tám chữ trên ứng dụng vào thời đại chúng ta vẫn đúng và vẫn tốt. Thật vậy, người hoằng pháp muốn giáo hóa phải hiểu được tâm lý của mọi người, biết rõ yêu cầu của họ thì thành công. Ở thế kỷ XXI, quan sát xem xã hội có yêu cầu gì, chúng ta đáp ứng, đương nhiên người ta chấp nhận. Tôi ở Làng Mai hai ngày, thấy người phương Tây đến đây tu Thiền với Hòa thượng Nhất Hạnh. Vì ít nhất ở đó, họ cũng tìm được nguồn vui và một cái

gì mát mẻ trong cuộc sống ở xã hội Tây phương đầy bận rộn, mệt mỏi. Hòa thượng xây dựng Làng Mai yên tĩnh, khác với xã hội bên ngoài phức tạp. Người sợ ồn ào, căng thẳng, họ đến tu, tìm thấy được sự tĩnh lặng cho tâm hồn và họ muốn tìm hiểu Thiền của Phật giáo. Có cả những Mục sư hay Linh mục đến Làng Mai thử sống một ngày, một tuần, Hòa thượng Nhất Hạnh đã đáp ứng được yêu cầu của xã hội phương Tây.

Ngoài ra, còn có những nơi sinh hoạt khác cũng thành công. Một số chùa Việt Nam mà tôi đến thăm, chủ yếu họ cúng bái. Đây cũng là một yêu cầu của xã hội không thể thiếu. Nhiều khi chúng ta hoằng pháp, từ bỏ mảng này; nhưng đó cũng là yêu cầu lớn của xã hội. Các Thầy ở địa phương biết rõ việc này. Nhiều Phật tử đến chùa cúng bái là chính, không phải đến nghe giảng. Nhiều chùa thu hút được Phật tử cũng nhờ vào việc cúng bái. Tôi đến thăm Phật Quang Sơn của Hòa thượng Tinh Vân. Phật tử đưa tên cúng cầu an, cầu siêu nhiều đến độ không đọc hết được. Cả trăm ngàn tên thì làm sao đọc cho xuể. Hòa thượng mới dùng cách dán những tên này đầy chùa, không cần đọc. Niêm yết tên như vậy để chư Thiên, chư thần đọc là được rồi. Đối với chúng ta, điều này lạ; nhưng Hòa thượng này vẫn thành công với cách làm ấy. Tôi nghĩ đạo lực của Hòa thượng mới quan trọng, dù không đọc tên của Phật tử yêu cầu, nhưng Hòa thượng dán tên như vậy mà người cảm thấy an lòng và tin tưởng ngài làm đúng. Không nhất định phải theo cách nào, mọi cách đều được, miễn là làm cho người an tâm.

Riêng tôi, những Phật tử bất an không thể mời tôi đến tụng kinh, vì tôi bận nhiều việc. Họ chỉ đưa tên, nhờ tôi cầu nguyện, vì họ tin tưởng tôi. Chỉ chấp nhận cầu nguyện là họ cảm thấy bình an rồi.

Cuộc đời này có nhiều điều phức tạp, chúng ta giảng kinh không nên khích bác việc cầu nguyện, cúng bái. Theo tinh thần đa phương, đa dạng, hình thức nào cũng được, miễn là dần dần đưa họ về với nếp sống đạo. Thí dụ có người tin rằng thời vận của họ không may, bị tam tai, bị sao La hầu, Kế đô chiếu mạng. Họ đến với chúng ta, các Thầy cũng phải nhớ tinh thần hoằng pháp đa dạng. Đương nhiên chúng ta giảng giáo pháp cho họ, nhưng bên cạnh đó, cầu nguyện để họ an tâm, vững tin, thì họ không bị lo sợ, rối trí và bình tĩnh đối phó vẫn giải quyết được những việc khó khăn.

Các Thầy đến vùng nào truyền bá, phải quan sát kỹ, hiểu được yêu cầu của dân chúng chính là thể hiện ý nghĩa của Thiền định phóng quang. Và nếu đáp ứng được yêu cầu của họ, thì họ cũng thuận theo ta, nghĩa là đa dạng. Riêng ở thời đại chúng ta là thời kỳ bùng nổ về thông tin và hoạt động bằng vi tính. So với các nước khác, về vấn đề này, chúng ta kém xa. Sang thăm Hòa thượng Thánh Nghiêm ở Đài Loan là bạn cũ của tôi, ngài đưa tôi đi xem học viện mà ngài xây dựng. Học viện của chúng ta không đủ sách và cũng không có người đủ khả năng đọc, dù tốt nghiệp Cử nhân, nhưng khả năng tham khảo tài liệu còn giới hạn. Về sinh hoạt của Phật giáo thế giới, chúng ta không biết và kinh sách cũng không có. Hòa thượng này làm công việc tin học hóa kinh sách Phật giáo,

nghĩa là tất cả các tạng kinh được ngài cho ghi vào đĩa nén. Muốn đọc không cực khổ như tôi ngày xưa phải vào thư viện tìm sách đọc. Hòa thượng giới thiệu với tôi rằng chỉ cần xem biết mã số là mở đĩa ra đọc, rất dễ. Thông tin này giúp người học Phật tra cứu nhanh. Tôi nghĩ ở thế kỷ này, mỗi chùa cũng như mỗi Giảng sư phải có máy vi tính nối mạng thông tin để hiểu biết mọi sinh hoạt của Phật giáo trên thế giới, ngõ hầu rút kinh nghiệm cho sinh hoạt của chúng ta. Việc gửi thư từ liên lạc với các chùa cũng không cần gửi qua bưu điện, dán tem. Thí dụ Văn phòng I của Giáo hội chúng ta gửi văn thư hay thông báo đến các Thầy, các chùa ở trong nước và ở nước ngoài, qua hình thức email (thư điện tử). Chỉ cần vài phút là nhận được, mà không sợ bị thất lạc.

Tôi giảng hai thời pháp ở Paris, một Phật tử đã đưa những bài giảng này lên mạng, nên các Phật tử ở Úc, ở Mỹ cũng nghe được. Đó là cách truyền bá chánh pháp hữu hiệu và nhanh chóng vào thời đại chúng ta ở tầng cao mới. Nhờ vậy chúng ta có thể tham gia công trình nghiên cứu, giảng dạy qua mạng rất hay. Chúng ta mở máy vi tính để theo dõi những bài giảng mới của những vị Pháp sư nổi tiếng trên thế giới, để cập nhật hóa kiến thức, không bị lạc hậu, lỗi thời. Hình ảnh và âm thanh liên quan đến Phật pháp trong thời đại chúng ta đều có thể truyền bá qua mạng Internet một cách dễ dàng. Các lãnh vực hoạt động khác đều đã sử dụng và khai thác triệt để sự tiện ích của công nghệ thông tin thời đại. Riêng Phật giáo Việt Nam, hướng đi tới của chúng ta muốn phát triển đạo pháp cũng cần phải như vậy. Nếu cứ mãi đứng

bên lề, không sử dụng được những lợi ích của truyền thông toàn cầu để quảng bá giáo pháp thì thực là uổng phí. Phật giáo Nhật Bản và Đài Loan đã rất thành công trong việc phổ biến hoạt động Phật giáo của họ theo phương cách tiến bộ này.

Để hội nhập vào thế giới văn minh của nhân loại ở thế kỷ này, tôi tin tưởng và kỳ vọng lớp Giảng sư trẻ sẽ cập nhật hóa được những thông tin về Phật pháp, những khám phá mới trong Phật pháp, nhận được những tư tưởng tốt đẹp của các bậc cao minh trên khắp thế giới. Từ đó, quý vị trang bị tư lương cần và đủ cho việc hoằng pháp lợi sanh ở tất cả mọi nơi, dưới mọi hình thức, truyền bá được pháp âm vi diệu trên toàn cầu, giúp cho mọi người an vui, thế giới hòa bình.

Đoạn phiền não – Tâm bình an

Đoạn phiền não – tâm bình an

(Bài giảng trường hạ tỉnh Cần Thơ, chùa Khánh Quang ngày 20-6-2005)

Tại thành phố Cần Thơ, có nhiều tu sĩ Phật giáo Nam tông Khơ me và Phật giáo Khất sĩ. Ngoài ra, cũng có sinh hoạt của Phật giáo Bắc tông. Phật giáo Nam tông và Khất sĩ mang tính thuần nhất, trong khi Phật giáo Bắc tông có tính cách phát triển, nên đa dạng. Vì đa dạng, Phật giáo Bắc tông chia ra sơn môn hệ phái và nhiều pháp môn tu khác nhau. Thực hành pháp môn khác nhau và có sở đắc khác nhau, một số người thường cho rằng mình đúng, người khác sai. Từ đó, dẫn đến vô tình hay cố ý công kích nhau, là sai lầm lớn, cần phải khắc phục để đoàn kết thực sự trong ngôi nhà Phật pháp.

Chúng ta cần ý thức rằng sở dĩ Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, cư sĩ ứng dụng những pháp hành riêng biệt nhằm để khắc phục vô số phiền não nghiệp chướng trần lao khác nhau của mỗi người. Mặc dù có nhiều pháp môn tu khác nhau thường được gọi là tám muôn bốn ngàn pháp môn, nhưng đều dẫn đến kết quả chung nhất là chứng đắc quả vị giải thoát giống nhau.

Thật vậy, dù tu theo Nam tông, Bắc tông hay Khất sĩ, bất cứ pháp môn nào cũng dẫn hành giả đến sự giải thoát. Vì thế, đừng chấp vào pháp môn của mình, vào sở đắc của mình, để tự ràng buộc mình, khiến phiền não phát sanh, xa rời giải thoát. Trên bước đường tu, cần nhớ rằng hễ khởi niệm không bằng lòng người khác, không chấp nhận việc của người khác, phải tự biết mình đã sống ngoài giải thoát. Và không an trụ giải thoát thì không phải đệ tử Phật, vì Phật dạy rằng "Nước bốn biển chỉ có một vị mặn, cũng vậy, giáo pháp của Ngài chỉ có một vị giải thoát”. Tôi nghiên cứu và thực hành kinh Pháp Hoa. Vì pháp hành của tôi theo Pháp Hoa, nên tôi tôn trọng tất cả pháp tu của Phật; đối với tất cả hệ phái sơn môn, tôi coi là huynh đệ, tôi tìm cách thân thiện, sách tấn, giúp đỡ trên bước đường giải thoát. Nếu đi lệch hướng này, tâm bất an sẽ khởi lên, mà Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni bất an thì tu pháp gì cũng lạc vào đường tà. Và lạc vào đường tà quả là đáng sợ vô cùng, theo đó, tất cả điên đảo vọng tưởng sanh khởi trùng trùng, nghĩa là chấp ngã, chấp pháp tăng trưởng sẽ tạo ra vô số tội lỗi, trong đó, tội lớn nhất là phá pháp tội chướng.

Đức Phật dạy rằng trong phá pháp tội chướng, nặng nhất là tội phá hòa hợp Tăng, phá pháp của Phật. Đôi khi không cân nhắc, cạn suy nghĩ, chúng ta đã nói hoặc làm những việc khiến người khác buồn phiền, lo lắng, khổ đau, chúng ta không phải là Sa môn, không phải Thích tử. Không có tư cách Sa môn mà mặc áo Sa môn, mang danh Thích tử là phạm tội mạo nhận và mạo nhận Thánh Hiền, Phật thì càng không tha thứ được. Dù có

Phật ra đời, Ngài cũng không cho sám hối, hiện tiền còn mặc áo Sa môn cũng không được công nhận, chết thì vào địa ngục. Tôi muốn nhắc Tăng Ni điều này, nhiều khi quý vị vô tình, có ý tốt muốn xây dựng, nhưng lại trở thành phá hoại. Thí dụ có việc xảy ra trong Tăng chúng, Phật dạy rằng việc của Tỳ kheo thì Tỳ kheo họp bàn, giải quyết, Sa di cũng không được tham dự. Nhưng họp Tăng xong, có Tỳ kheo bất mãn, thuật lại cho cư sĩ, khiến họ sanh tâm hoài nghi, thiếu cung kính đối với chư Tăng. Như vậy, người này đã phạm tội phá hoại sự hòa hợp của Tăng đoàn, tạo điều kiện cho Phật tử phạm tội.

Có thể khẳng định rằng nơi nào chư Tăng tuân thủ giáo pháp của Phật, nơi đó thanh tịnh. Chúng ta quan sát thấy sinh hoạt Phật giáo Nam tông như Thái Lan, Tích Lan, Campuchia rất tốt, vì chư Tăng tuân thủ nghiêm túc điều này. Việc của chư Tăng, chư Tăng giải quyết; việc của trưởng lão, trưởng lão quyết định. Nhờ vậy, sức mạnh đoàn kết của họ rất lớn; đó là điều mà Phật giáo Bắc tông chúng ta cần suy nghĩ. Một điểm nữa, đối với chư Ni, Phật giáo Bắc tông có sự dễ dãi rất nhiều. Chẳng những chấp nhận cho tu hành dễ dàng mà chư Ni còn được phát triển ngang hàng với chư Tăng. Vì thế, sinh hoạt của Phật giáo Bắc tông có tổ chức của Ni bộ bên cạnh Tăng bộ.

Tôi gặp các Hòa thượng lãnh đạo Phật giáo Nam tông, các ngài cho biết rằng không có Tỳ kheo Ni ở các nước theo Nam tông. Tôi hỏi tại sao không có Tỳ kheo Ni, vì Phật có bốn

chúng, Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di cũng là đệ tử Phật. Theo các Hòa thượng thuộc Nam tông, Đức Phật là Thầy của chư Thiên và loài người, đức độ Phật quá siêu tuyệt, nên Ngài nhiếp hóa được tất cả thành phần xã hội. Còn chúng ta là phàm Tăng, năng lực nhiếp hóa trời người còn cách chúng ta xa lắm; vì thế, các ngài rất ngại việc tiếp độ nữ giới xuất gia. Khả năng nhiếp hóa không có mà độ họ chẳng những không thành công, còn gây thêm nhiều phiền phức và tác hại cho mình và người. Tiếp xúc với các trưởng lão Nam tông gợi cho tôi suy nghĩ về vấn đề xuất gia. Điểm quan trọng là phải biết mình, nhận ra đức hạnh của mình như thế nào, sức cảm hóa của mình đến đâu. Nếu việc tu hành còn yếu kém, đức hạnh không có, mà nhận đệ tử và cho xuất gia, chắc chắn không thể hướng dẫn họ sống đúng chánh pháp và quản lý đúng giới luật được. Các vị Hòa thượng Nam tông có đức hạnh, đáng kính trọng mà còn nghĩ chưa đủ khả năng nhiếp hóa, huống chi chúng ta. Thực tế cho thấy rõ người còn phiền não, ở trong trần lao, chắc chắn không thể độ được người phiền não trần lao; vì đem phiền não đến giáo hóa người, chẳng khác nào làm cho họ tăng thêm phiền não mà thôi. Chỉ có bậc giải thoát mới cứu độ được chúng sanh phiền não, giải trừ được nghiệp chướng, trần lao. Không phải ta xuất gia là độ tận chúng sanh được. Chính Đức Phật cũng chỉ độ được chúng sanh hữu duyên.

Vì vậy, Phật dạy chúng ta phải thực tập pháp tu để dọn sạch phiền não trần lao của mình, mới có khả năng cảm hóa người. Ý thức sâu sắc lời Phật dạy, chúng ta tạm gác lại mộng giáo hóa chúng sanh khi biết mình còn bị phiền não trần lao bao vây siết chặt. Thật vậy, kinh Pháp Hoa đã dạy rõ điều này rằng đối với người xuất gia, đời sống an lạc là chính yếu. Còn phiền não thì cần lo đoạn trừ, còn trần lao thì lo cỡi trói, hẹn đến khi hết sạch phiền não, đứng ngoài trần lao, trở lại độ chúng sanh. Cuộc đời tu hành của Đức Phật cũng vậy. Ngài biết rõ chưa độ được người, nên quyết tâm tu hành để đoạn phiền não, chấm dứt trần lao, được giải thoát hoàn toàn và Ngài sử dụng pháp giải thoát mà cứu độ mọi người một cách nhẹ nhàng. Hàng Tam Hiền, Tứ quả là giải thoát Tăng, nên giáo hóa người cũng rất đơn giản. Chúng ta thấy các bậc cao Tăng thạc đức đã sạch phiền não, các ngài không khuyên, nhưng chúng sanh trông thấy là phát tâm Bồ đề, nương theo tu hành thì tăng trưởng được phước báo.

Thiết nghĩ mùa An cư là cơ hội tốt nhất giúp chúng ta quét sạch phiền não, trần lao. Phiền não thực chất có sáu căn bản phiền não và hai mươi tùy phiền não. Tăng Ni cân nhắc để cắt bớt, phiền não nào còn, trong mùa tu này nhất định cắt bỏ, thực tu là như thế. Mùa An cư là thời gian dành cho chúng ta dọn dẹp phiền não. Phật dạy rằng phiền não khởi lên ở đâu thì đoạn diệt ở đó; vì tự nhiên không thể đoạn được chúng, phiền não phải xuất hiện mới trừ được nó. Nếu phiền não còn tiềm ẩn trong lòng,

làm sao thấy mà đoạn. Nhiều khi tưởng rằng chúng ta đã dẹp sạch phiền não, nhưng đụng việc, nó liền khởi lên. Một hôm Đức Phật cùng đi khất thực với A Nan, đến một làng nọ, gặp những người không có tín tâm mắng nhiếc Phật. A Nan khởi phiền não, xin Phật rời bỏ nơi này. Lâu nay, A Nan theo Phật đến giáo hóa các vua chúa, Bà la môn, người trí thức, họ luôn trải thảm hoa đón tiếp Phật. A Nan quen với cách tiếp đón cung kính trọng thị, tưởng mình đã hết phiền não; nay gặp nghịch duyên, phiền não mới xuất hiện. Phiền não khởi lên chỗ nào, đoạn diệt chỗ đó bằng cách quan sát kỹ thực tế. Riêng tôi, nhờ bước đường hành đạo có lúc được tiếp đãi nồng hậu, cũng có những lúc gặp khó khăn vô cùng, vì nơi đó họ xem thường Phật pháp. Có đụng chạm thực tế, mới phát hiện ra phiền não nào còn tồn đọng để đoạn trừ. Phát hiện phiền não là khi được cung kính cúng dường, chúng ta sanh tâm vui mừng, phải biết ngay rằng đó là cội gốc phiền não. Phật dạy lúc đó, tâm phải an lành, trụ chánh định. Lúc bị khinh chê, tâm cũng phải trụ chánh định. Vị Sa môn bất cứ lúc nào, đi, đứng, nằm, ngồi, cũng ở trong Định.

Trên bước đường hoằng pháp, thăm viếng các trường hạ miền Tây lần này, tôi có dịp trao đổi với Thượng tọa Thiện Tâm về cốt lõi của pháp tu Thiền của Nam tông. Tôi nhận thấy pháp tu Thiền của Hòa thượng Nhất Hạnh là cố tìm Tịnh độ để bước chân vào và pháp tu Thiền của Hòa thượng Thanh Từ là cố tìm ông chủ. Cả ba pháp Thiền này theo tôi đều là một, cũng do Phật dạy.

Hòa thượng Nhất Hạnh bảo rằng hành Thiền là đi vào Tịnh độ. Ngài có hai câu kệ rất hay: Chẳng biết rong chơi miền Tịnh độ. Làm người một kiếp cũng như không. Ở trên cuộc đời này, chư Phật giải thoát thanh tịnh, nhưng tại sao chúng ta tự ràng buộc mình, làm khổ mình. Thử nghĩ Phật và Thánh chúng có điều kiện nào hơn chúng ta mà các Ngài được như vậy. Về điều kiện vật chất, chắc chắn các Ngài không bằng chúng ta; vì thời Phật tại thế, chỉ có một y một bát, sau này mới có ba y, một bát. Các Ngài không có chùa, không có tài sản riêng nào cả, nhưng đời sống các Ngài giải thoát thực sự. Phật và Thánh chúng từng bước chân đi vào thế giới thanh tịnh. Phật dạy rằng tâm tịnh, thế giới tịnh; ngày nay diễn tả là tâm bình, thế giới bình.

Làm sao tâm chúng ta bình an? Chúng ta tu sao mà từng bước chân đi, dẫm lên mảnh đất trong sạch, bước vào thế giới trong sạch là Tịnh độ. Kinh Duy Ma dạy rằng chúng sanh thấy thế giới Ta bà là hầm hố gai chông, nhưng Phật thấy ở đây có đầy đủ bảy báu, tức những gì loài người ham muốn đều có đủ. Tâm chúng ta trong sạch nghĩa là tâm không có điên đảo vọng tưởng, không khởi tham sân, phiền não. Cắt đứt được những thứ nhơ bẩn này trong tâm, thì từng bước chân đi sẽ dẫm đạp trên mảnh đất Tịnh độ của chư Phật; nói cách khác, là sống an lành và trong sạch.

Chúng ta nghiệm lại thực tế, thấy rõ vị tu sĩ nào có nhiều tài sản, thì khó thanh tịnh, vì bị mắc kẹt với tài sản. Điển hình như một vị Trụ trì một ngôi chùa, tâm thường rối bời. Khó khăn trước nhất, phải làm sao để chùa tạm coi cho được. Chỉ một việc dọn quét đã mệt. Khá hơn, phải xây dựng thêm khu này

ba, bốn tầng, chỗ nọ lớn rộng thêm mới được. Ai làm trụ trì mà không nghĩ việc đó. Ngoài ra, vấn đề cầu an, cầu siêu cũng phức tạp. Mọi người đến hỏi những việc mà họ không giải quyết được trên cuộc đời này, nhờ Trụ trì gỡ rối. Tâm trụ trì làm sao an được với những việc vừa kể. Không phải chỉ vị Trụ trì ngôi chùa lớn, mà cả những tu sĩ có am cốc nhỏ cũng dễ bị dính mắc với sự nghiệp vật chất, nên tâm không thể tự tại, bình an; vì lúc nào cũng phải quan tâm, lo lắng, nếu không, kẻ xấu đến phá hư thì sao. Còn Tỳ kheo một y, một bát ở đâu và lúc nào cũng yên thân và thanh tịnh. Nói cho đúng hơn, không phải vật chất làm khổ con người, mà chính cái tâm kẹt vào vật chất làm khổ họ. Thật vậy, Hòa thượng Nhất Hạnh có 120 mẫu đất ở Mỹ, 80 mẫu đất ở Pháp; nhưng những tài sản này ở nơi nào thì nơi đó tự quản lý. Ngài không sử dụng điện thoại, không đọc thư từ. Ngày nay, hầu như mọi người đều có điện thoại di động, cảm thấy sung sướng vì giải quyết được công việc. Nhưng Hòa thượng không nghe điện thoại, vì sợ người ta quấy rầy. Đang tĩnh tâm rất tốt mà điện thoại reo lên khuấy động thì quả là phí phạm đời sống tâm linh. Ngài nói "Đi vào Tịnh độ” nghĩa là cắt bỏ tất cả duyên vụ để tâm hoàn toàn được thanh tịnh. Như vậy, chúng ta đem tâm mình đặt vào thế giới thanh tịnh thì từng bước chân đi vào Tịnh độ. Hòa thượng rủ tôi hành Thiền, đi bộ suốt ngày, đi theo đường mòn trong rừng cây, nhưng nói là đi vào Tịnh độ; vì đi vào vô tâm, giải thoát.

Hành thiền theo Thượng tọa Thiện Tâm, khi đi chỉ tập trung vào bước chân, không nghĩ gì khác. Nhấc chân lên thì ý thức

rõ mình đang nhấc chân lên và bước chân xuống thì cũng biết rõ. Cứ như vậy mà chú tâm vào bước đi, không để tạp niệm nào khác xen vào, là phương cách giữ tâm thanh tịnh. Sự hành Thiền của Hòa thượng Nhất Hạnh theo tinh thần từng bước chân đi vào Tịnh độ, cắt bỏ phiền não trần lao, nếu so sánh với sự hành Thiền theo Phật giáo Nguyên thủy mà Thượng tọa Thiện Tâm thể nghiệm, tôi thấy hai pháp này giống nhau. Riêng Hòa thượng Thanh Từ thì dạy rằng tu hành cốt tìm được ông chủ; không thể đứng ngoài cổng chùa nhìn mà không chịu đi vào. Chúng ta tự xét lại xem mình có phải là người đứng ngoài nhìn vào hay không. Đối với các Giảng sư, "Đứng ngoài nhìn” ngầm nhắc rằng đừng chấp là mình từng đọc kinh điển nhiều, học hiểu nhiều và giảng nói rất nhiều. Cần nhớ đó chỉ là những pháp phương tiện của Phật để giúp chúng ta bước vào cửa giải thoát. Ngài Huyền Giác dạy rằng chúng ta đừng làm người đếm tiền cho người khác, nói giải thoát cho người, nhưng bản thân chúng ta không được hưởng hương vị giải thoát; cũng giống như người giới thiệu thức ăn cho người ăn no bụng, còn họ thì đói rả ruột. Chúng ta không nên làm người đứng ngoài cửa giải thoát thấy người ta hàng hàng lớp lớp đi vào bên trong. Thử nghĩ lại hàng ngày quý vị cầu nguyện, hướng dẫn cho người giải thoát, còn mình thì đau khổ, có hợp lý hay không. Phải nếm hương vị giải thoát mới tạo điều kiện giúp được người sống an lành.

Trong mùa An cư, cố gắng cắt bỏ sáu phiền não căn bản. Còn mừng, còn lo, tự biết mình còn tham, phải cắt bỏ phiền não này. Điều vừa ý, ta thích, trái ý, ta giận, là phiền não thứ hai có tên sân hận, cũng phải dứt bỏ. Ý thức rằng tham và giận là việc của người thế gian, giữ nó làm khổ tâm mình và đánh mất tư chất của Sa môn. Phiền não thứ ba là si mê. Muốn phá hủy si mê, Phật dạy phải học rộng nghe nhiều. Riêng tôi, phải trải qua hơn năm mươi năm tu học, đọc nhiều sách, thể nghiệm nhiều pháp môn, mới có nhận thức tương đối tốt. Ngày nay, một số Tăng Ni, nhất là Tăng Ni trẻ sanh ra trong thời kỳ đất nước bình yên, việc học hành được dễ dàng hơn thời của tôi rất nhiều. Vào thời kỳ tôi lớn lên, người tu có bằng Cử nhân rất khó. Thời nay, người tốt nghiệp Cử nhân quá nhiều. Mỗi năm, Giáo hội đào tạo hàng trăm Tăng Ni tốt nghiệp Cử nhân, bằng Thạc sĩ, Tiến sĩ cũng nhiều. Nhưng có điều hại là nhiều người có bằng cấp lại sanh tâm coi mình hơn hết và xem thường Thầy Tổ mình. Ngã mạn như vậy, làm sao được giao việc. Chẳng qua chỉ mới học ở trường lớp, có mảnh bằng, nhưng công đức chưa có, kinh nghiệm cũng không. Theo tôi, thầy Trụ trì chùa làng ba mươi năm hay năm mươi năm, mặc dù không có bằng cấp cao, nhưng họ giỏi ở điểm giữ được chùa, giữ được Phật tử, làm cho nhiều người kính tín Tam Bảo. Tốt nghiệp Tiến sĩ đã làm được gì mà xem thường người khác. Và không được phân công làm việc thì lại không ý thức rằng vì mình không có phước đức, mà còn ngã mạn. Sau đó, lại sanh nghi ngờ rằng học giỏi cũng không được gì và nghi giáo pháp Phật, cũng như khởi ý niệm rằng người khác xấu, dốt, lại được giao việc, rồi bỏ tu, đi vào đường tà thì

cũng không thể nào tạo được địa vị trong xã hội. Đó là sai lầm lớn của giới trẻ bị phiền não bao bọc, tác hại, Giáo hội không thể giao việc cho họ.

Các Tăng Ni trẻ tốt nghiệp xong, không làm được, vì rơi vào tình trạng này. Phải nỗ lực đoạn trừ phiền não trước. Đối với tôi, quan trọng nhất là Giáo hội phân bổ việc gì, chấp nhận làm, thành công việc này, sẽ được giao việc khác. Trên bước đường tu của tôi, lúc mới tốt nghiệp, trở về Việt Nam, Hòa thượng Trí Thủ mời tôi làm Giảng sư. Hòa thượng Minh Châu mời tôi phụ giảng Đại học Vạn Hạnh. Từng bước làm Giảng sư và phụ giảng, mới có một số Phật tử quý trọng, tu theo. Lúc ấy, Đại hội Phật giáo thống nhất cả nước, thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Các Hòa thượng nhận thấy tôi có khả năng giảng dạy mới đồng đề cử tôi làm Trưởng ban Hoằng pháp. Phải có quá trình tu học, dấn thân làm việc, không kén chọn, đòi hỏi, việc gì cũng hết lòng làm, từ việc nhỏ mới tiến lên việc lớn. Các vị trưởng lão thấy mình có tinh thần gánh vác thực sự, sẵn sàng giao trách nhiệm. Tôi trải qua bốn nhiệm kỳ, hai mươi năm, làm được việc, đến Đại hội Phật giáo kỳ V, Giáo hội mới mời tôi làm Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, kiêm Trưởng ban Hoằng pháp, để thay các Hòa thượng lớn tuổi, đi giảng dạy, thăm viếng Tăng Ni trên khắp ba miền của đất nước. Năm 2004, tôi đã đến thăm trên một trăm trường hạ thuộc miền Nam và miền Bắc. Mỗi nơi tôi đều giảng dạy tích cực, vô điều kiện, không biết mệt mỏi. Đó là một số kinh nghiệm mà tôi đã trải qua, muốn chia sẻ với quý vị. Theo tôi, các Tăng Ni trẻ tốt nghiệp, tìm việc làm, không cần danh nghĩa; chỉ cần được phân

bổ thì qua một thời gian làm được việc, tạo được uy tín, sẽ được giao phó việc khác. Chỉ sợ không có năng lực, không có công đức; không sợ không được giao việc.

Mong rằng trong mùa An cư, Tăng Ni cố gắng đoạn trừ phiền não của chính mình, trở thành thanh tịnh, từng bước chân vào Tịnh độ, tạo được sự quý mến của mọi người và gánh vác được Phật sự tốt đẹp. Cầu nguyện Phật gia hộ cho tất cả mọi người được an lành trong chánh pháp.