Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Phát huy đạo đức

Phát huy đạo lực

(Bài giảng trường hạ chùa Quảng Đức, quận 12 TP. HCM,

ngày 3-7-2005)

Mỗi năm chúng ta đều An cư kiết hạ, nhưng điều quan trọng là phải hiểu rõ nội dung An cư để thực hành cho đúng pháp, chúng ta mới được an lạc và làm cho người khác an lạc. Trên bước đường tu, nhiều người nặng về hình thức, nên thường làm những việc vượt quá hoàn cảnh cho phép và vượt quá năng lực mình, tất nhiên họ sẽ gặp những khó khăn cản trở công việc. Trong Phật giáo có pháp tùy duyên rất hay, theo đó, Đức Phật dạy rằng tất cả pháp đều do duyên sanh và hạt giống Phật cũng phải do duyên sanh. Làm đúng duyên hạt giống Phật sẽ được tăng trưởng, làm ngược duyên, nó sẽ bị tiêu hủy. Như vậy, muốn hạt giống Phật lớn mạnh, chúng ta phải biết rõ lý duyên sanh và tùy theo duyên mà làm đạo.

Đức Phật di huấn rằng giới luật còn thì đạo pháp còn. Theo tôi, giới luật còn, nghĩa là đạo đức của người tu còn thì đạo Phật còn. Đạo đức thay cho giới luật, vì giới luật nhằm phát huy đạo đức của

người tu. Từ giới luật, chúng ta phát huy thành giới đức; nói cách khác, từ giới điều ràng buộc chuyển đổi thành đức hạnh người tu. Vì vậy, khi Tăng Ni có đức hạnh, Phật pháp hưng thạnh; Tăng Ni thiếu đạo đức, Phật pháp suy đồi.

Đạo đức này là gì? Phải hiểu ý Phật dạy rằng Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian giác. Bước thứ nhất, chúng ta phải có đạo đức của con người trong thế gian; vì Phật pháp tồn tại trong con người, trong xã hội loài người. Như vậy, điều quan trọng là phải được con người và xã hội chấp nhận, đạo Phật mới tồn tại. Thực tế cho thấy rõ những thời kỳ mà Phật giáo suy đồi, vì xã hội lúc đó không quan tâm đến đạo Phật. Xã hội thường được chia ra hai phần là thượng tầng kiến trúc và hạ tầng cơ sở. Thượng tầng kiến trúc gồm những người lãnh đạo và hàng trí thức. Hạ tầng cơ sở là quần chúng. Khi được cả hai mặt, thượng tầng kính trọng và hạ tầng quy ngưỡng, thì Phật giáo rất mạnh. Điển hình như Phật giáo thời Lý Trần được xếp vào thời vàng son vì đã kết hợp được hoàn toàn hai thành phần xã hội. Nhưng sau đó, đến thời hậu Lê và thời Nguyễn, hàng vua chúa và giới trí thức không còn đánh giá cao đạo Phật. Phật giáo chỉ còn sinh hoạt với quần chúng bình dân và chỉ phục vụ tín ngưỡng bình dân, lâu ngày trở thành mê tín dị đoan. Bấy giờ, đạo Phật được coi như một thứ tín ngưỡng nhân gian bình thường.

Có thể nói Phật giáo suy đồi nhất là vào thời kỳ mà tôi xuất gia. Lúc đó, các ông Thầy chỉ đi cúng thôi, chỗ có Thầy tu đến là có người chết, không người chết thì không có Thầy.Việc chính của tu sĩ Phật giáo thời ấy là cúng ma chay, khá hơn là cầu an và tổ chức

đàn cúng hội chẩn tế. Phật giáo chỉ còn có mặt trong việc phục vụ quần chúng ở mức thấp.

Thiết nghĩ, muốn Phật giáo tồn tại và phát triển, chúng ta phải sinh hoạt theo thế cân bằng. Cần có sự phân công đồng đều, mỗi người làm một việc. Tất cả làm giống nhau thì Phật giáo không hưng thạnh. Ai có năng lực nào thì đóng góp ở khía cạnh đó, thích hợp với pháp môn nào thì hành trì pháp đó; nhưng quan trọng là phải đạt kết quả tốt. Thí dụ tôi có khả năng thuyết giảng, có Thầy giỏi chẩn bệnh, cho thuốc cứu người, có Thầy giỏi cầu an, cầu siêu, v.v…, Phật giáo sinh hoạt đa dạng nhằm phục vụ tốt cho đời một cách rộng rãi ở nhiều lãnh vực khác nhau.

Phật giáo thạnh hành khi thượng tầng kiến trúc cũng có các nhà Sư thông thái học rộng nghe nhiều, hàng phục được tà đạo. Tuy nhiên, không phải tất cả các tu sĩ đều làm việc này. Như trên đã nói, Phật giáo Lý Trần phát triển mạnh vì kết hợp được thế lực của hàng vua chúa và giới trí thức cùng với lực lượng của quần chúng. Nhưng sau đó, Phật giáo Lý Trần từ thạnh biến thành suy, vì chỉ lo phát triển thượng tầng kiến trúc, như ở thời Lý, trong năm mươi mốt nhà văn nhà thơ, đã có đến bốn mươi mốt người là nhà Sư. Người tu chỉ hướng đến việc cao siêu, còn việc nhân gian thì bỏ quên, là đánh mất cái gốc của quần chúng. Người dân không còn chỗ dựa tinh thần để gần gũi, chia sẻ nỗi buồn, hay mang đến niềm vui, nên họ xa lánh Phật giáo. Ngày nay, mọi hoạt động của xã hội còn phải theo nguyên tắc lấy dân làm gốc. Mất quần chúng, chúng ta gieo hạt giống Bồ đề trong hư không, Phật giáo không thể nào tồn tại.

Chúng ta thấy rõ Phật giáo tồn tại trong lý nhân duyên. Phật dạy rằng ai thấy nhân duyên là thấy pháp và thấy pháp là thấy Như Lai. Như Lai không phải là Phật Thích Ca trên cuộc đời, nhưng Như Lai là chân lý. Như Lai thường được định nghĩa là như như bất động, nhưng lai hóa chúng sanh. Đi theo dấu chân Phật, bản chất của người tu là tâm vô động, không bị hoàn cảnh lôi cuốn, làm ô nhiễm; nhưng sự hiện hữu bất động của Thầy tu làm lợi ích cho chư Thiên và loài người. Ý này được kinh điển Đại thừa diễn tả là vô tác diệu lực. Người thể hiện được diệu lực trong vô tác là Như Lai. Còn làm nhiều theo tính toán thế gian, nhưng kết quả không được bao nhiêu. Diệu lực này là định lực trong con người. Chúng ta nói cả ngày, nhưng có mấy người nghe và mấy người làm theo. Trong khi thực tế chúng ta thấy các bậc cao Tăng có diệu lực, không nói không làm, mà thành quả của các Ngài thực to lớn vô cùng. Tôi có duyên gần gũi các bậc cao đức, nhận thấy rõ các ngài không làm, nhưng các ngài chỉ hiện hữu là mọi việc êm xuôi tốt đẹp. Điển hình là năm 1973, 1974, các vị giáo phẩm trong Viện Hóa Đạo họp chuẩn bị Đại hội Phật giáo kỳ V, mỗi người đều có ý kiến khác nhau, đến nỗi không thể đưa ra quyết định chung. Mặc dù tích cực vận động, làm việc, nhưng công việc vẫn bế tắc. Vì thế, phải ra Huế để cung thỉnh Đức Tăng Thống là đại lão Hòa thượng Giác Nhiên 102 tuổi. Nếu nhìn bề ngoài, chỉ thấy Hòa thượng làm công việc đơn giản là ngồi chứng minh. Các Thầy có tham gia sinh hoạt như thế, mới thấy đạo lực do công đức tu hành của Hòa thượng Tăng Thống mãnh liệt cách nào. Trông thấy đạo phong của một bậc đại lão Hòa thượng trên 100 tuổi, ai cũng kính sợ. Thấy quá trình tu hành miên mật của ngài lâu dài như thế cũng đáng kính sợ. Và tôi có cảm giác rằng các vị Hòa thượng, Thượng tọa

trong Ban Lãnh đạo bấy giờ, không ai muốn, hay không ai dám để Hòa thượng ngồi lâu nghe mình nói, nên tất cả đều "hạ hỏa”; nhờ vậy, buổi họp được kết thúc nhanh gọn cho ngài đi nghỉ. Thật lạ, tự nhiên mọi việc trở thành quá dễ dàng và Đức Tăng Thống đã chỉ định Hòa thượng Trí Thủ làm Viện trưởng Viện Hóa Đạo. Đại hội kéo dài mấy ngày không sắp xếp được nhân sự, nhưng chỉ cần đạo lực của Đức Tăng Thống trong một tiếng đồng hồ là giải quyết êm đẹp mọi vấn đề.

Nhận chân rõ sự tác động vô cùng của đạo lực, tôi bắt đầu làm việc theo tinh thần này và càng thấy rõ chiều sâu của bậc chân tu có đạo lực lớn luôn ảnh hưởng rất nhiều đến đại chúng. Người có đạo lực nhỏ, thì ảnh hưởng được ít và không có đạo lực, coi như chưa được gì trên bước đường tu. Tôi muốn nhắc chư Tăng, nhất là các Thầy trẻ đừng nghĩ cha anh mình không học thức, mình có học vị Tiến sĩ, Cử nhân mới giỏi. Nhiều người có học vị, nhưng không được việc bằng người có đạo lực ảnh hưởng lớn đối với quần chúng, với xã hội và giải quyết tốt đẹp nhiều việc khó khăn.

Thực tế chúng ta thấy có những người giỏi lãnh đạo thường gặp khó khăn, nguy hiểm, trong khi người hiền lãnh đạo, công việc trở thành dễ dàng. Ý này được người Việt thường nói chữ Tài liền với chữ Tai một vần. Hòa thượng Thiện Hoa lại nói có tài thì phải có tai. Tai họa thường giáng xuống người có tài, còn người đạo đức dù hoàn cảnh khó, vẫn được an ổn. Tôi làm việc với Hòa thượng Trí Thủ vào thập niên 70-80, phải nói đó là thời kỳ khó khăn nhất; nhưng nhờ đạo lực của ngài, mọi việc đều được an lành. Và khi ngài viên tịch, Hòa thượng Trí Tịnh lãnh đạo Giáo hội chúng ta

trải qua suốt hai mươi năm, mọi sinh hoạt của Giáo hội thực sự được bình yên. Tôi đi thăm các tỉnh thành và thuyết giảng, động viên, sách tấn Tăng Ni, Phật tử cả nước; các vị khác hoạt động trong các lãnh vực khác, tất cả đều làm cho Phật giáo phát triển, đều tốt.

Tăng Ni tu hành, cần phát huy sự hiểu biết, học rộng nghe nhiều rất tốt, nhưng phát huy được đạo lực thì càng tốt hơn nữa. Mọi người sau này có đóng góp được cho Giáo hội, cho xã hội, chủ yếu là đạo lực. Người đạo lực kém, không giải quyết được khó khăn. Biết vậy, cần hạ vọng tâm, tức muốn ít, nhưng năng lực cao, thì chúng ta được an lành và làm cho Phật giáo an lành.

Điều thứ hai tôi muốn nói đến là tôi chuyên tu Pháp Hoa. Ngoài việc thọ trì kinh văn, tôi thường tìm nghĩa sâu xa trong kinh và ứng dụng trong cuộc sống, quan sát kỹ xem kết quả như thế nào. Đó là sự hành trì Pháp Hoa của tôi. Nhiều người tụng Pháp Hoa nghĩ rằng tụng nhiều để có công đức nhiều, ráng tụng hết bộ này sang bộ khác, thậm chí lạy từng chữ trong kinh. Các Thầy học khá thường phân tích, giảng dạy và bác bỏ việc này làm họ không đọc tụng kinh nữa. Thiết nghĩ kích bác pháp môn này hay pháp môn khác, đều làm cho Phật giáo suy yếu. Người nào thích lạy kinh thì cứ lạy, thích tụng kinh thì cứ tụng, vì nương theo pháp hành này, họ được an lành; không nên bài bác vì nhận thức được tinh thần tùy duyên và sự đa dạng của Phật giáo.

Người tụng Pháp Hoa cũng tu Thiền, họ đọc tụng Pháp Hoa trong Thiền quán, suy nghĩ tìm nghĩa lý sâu ẩn trong kinh và lý

giải được yếu chỉ của kinh. Làm được như vậy cũng dâng hiến được cho đời những điều tốt đẹp; không nên chê trách họ. Riêng tôi, được Hòa thượng Trí Thủ nhắc nhở một bài kệ của kinh Pháp Hoa: Chư Phật lưỡng túc tôn, tri pháp thường không tánh, Phật chủng tùng duyên khởi, thị cố thuyết nhất thừa. Đối với bộ kinh Pháp Hoa, Hòa thượng tâm đắc bài kệ này, ngộ yếu chỉ của bài kệ và hành đạo theo tinh ba của bài kệ này. Qua sự hành trì của Hòa thượng, tôi càng hiểu rõ hơn ý Phật dạy trong Pháp Hoa rằng dù chỉ một câu, một kệ, thậm chí một niệm tâm, nhưng ứng dụng được kết quả tốt đẹp trong cuộc sống đều có giá trị lớn lao.

Bài kệ đó có nghĩa là tất cả chư Phật đều thấy giống nhau là thấy tánh Không của các pháp, tức tất cả không có tánh cố định. Là Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, hay cư sĩ nam, nữ, nói chung mọi người, mọi loài đều tùy theo duyên sanh. Chúng ta gặp duyên xuất gia, khiến chúng ta trở thành Tỳ kheo, nhưng ra làm đạo, gặp chúng sanh cần cứu giúp, chúng ta cũng giúp, là Tỳ kheo cứu đời. Biết ứng dụng đúng duyên, có lợi cho cuộc đời. Nếu cứ khăng khăng cho mình là Tỳ kheo chỉ làm hạnh Tỳ kheo, việc khác không làm, là bỏ mất cơ hội tốt để tăng trưởng công đức, nhiều khi còn bị mất mạng. Điển hình là trường hợp Pôn Pốt lên nắm chính quyền, đã giết chết tất cả các nhà sư Campuchia. Trong hai mươi lăm vị Sư trí thức được vua Sihanouk đào tạo để phiên dịch kinh ra tiếng Khơme, thì hai mươi bốn vị cương quyết giữ áo Tỳ kheo, nên bị chúng giết. Chỉ có ngài Um Sum nhận thấy vị trí Tỳ kheo được vua chúa kính trọng đã trở thành tai họa dưới thời Pôn Pốt. Ngài liền cởi ca sa, giả làm nông dân, mới thoát nạn. Ngài đã ứng dụng đúng lý nhân duyên, lúc nào nên và không nên mặc ca sa. Trong phẩm Phổ Môn, kinh Pháp Hoa, đức Quan Âm

cũng mặc đủ loại áo, tức ngài có đến ba mươi hai thị hiện thân để hiện hữu trong mọi loài hình nhằm ban vui, cứu khổ muôn loài. Tất cả pháp không cố định, do nhân duyên sanh. Nương theo lý nhân duyên tu hành, làm đạo, giúp cho đạo lực tăng trưởng. Trái lại, vượt qua nhân duyên là bị tiêu diệt, như Pôn Pốt giết hại tất cả nhà Sư vì không muốn có hình bóng của người tu.

Học được một bài kệ Pháp Hoa và thể hiện được yếu nghĩa của pháp đó trong cuộc sống vẫn hoàn toàn có giá trị lớn lao cho sự tu hành là ý nghĩa của Nhứt thừa pháp. Ngoài ra, đọc kinh Pháp Hoa, thấy Phật trước khi nói kinh này, Ngài nói kinh Vô Lượng Nghĩa dạy cho tất cả Bồ tát tu hành rồi nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ định. Kinh Vô Lượng Nghĩa thuộc về giáo và Định Vô Lượng Nghĩa thuộc về Thiền. Nói cách khác, kinh thuộc lý thuyết, Định thuộc về thực hành. Nếu chúng ta nặng về lý thuyết, đọc tụng lý thuyết, chấp vào giáo tướng mà quên thực hành Thiền quán là sai lầm.

Phật nói kinh Vô Lượng Nghĩa là lý thuyết thì hiện tượng xảy ra không có gì quan trọng. Nhưng Phật nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ tam muội thì trời mưa hoa Mạn đà la, ma ha Mạn đà la, Mạn thù Sa, ma ha Mạn thù sa cúng dường cả chúng hội, đất đều rung động, v.v... Điều này cho thấy Định vô cùng quan trọng, hay thực hành quan trọng hơn lý thuyết.

Pháp sư học rộng, nói hay, nhưng không ảnh hưởng nhiều. Người tu chứng không nói mà tác động vô cùng. Suy nghĩ ý này, tôi nhận ra chúng ta bỏ lý thuyết không được, phải nương lý thuyết. Vì vậy, Phật nói kinh Vô Lượng Nghĩa trước, rồi mới nhập Định.

Phải nương theo kinh, vì bỏ kinh, sẽ rớt vào ngoại đạo là tà định. Đọc tụng cả bộ kinh, hay chỉ đọc một câu, một chữ trong kinh, tôi nhắm vô phần thực hành nhiều hơn. Nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ định rồi mới có ảnh hưởng là làm cho mọi người thấy được tứ sanh lục đạo, thấy được sanh tử luân hồi. Quan trọng của việc tu hành là phải thấy được điều này, chúng ta mới thoát được và giúp cho người khác cũng thoát được.

Học kinh để ứng dụng, thấy được địa ngục A tỳ cho đến Trời Sắc Cứu cánh. Thấy những người đi vào địa ngục A tỳ bằng con đường nào, nghĩa là họ làm gì trên cuộc đời này mà phải gánh chịu hậu quả cùng tột khổ đau như thế. Thấy biết rõ như vậy, chúng ta nhất định không đi vào con đường địa ngục đó. Nhiều khi, nghĩ mình vì đạo, bảo vệ đạo, nhưng không khéo quý vị lại vào địa ngục A tỳ vì đã tự phạm sai lầm, rồi lại tức giận thêm nữa. Kế đến, quan sát Trời Hữu đảnh là Trời Sắc Cứu cánh giới hay Ngũ tịnh cư Thiên, thấy các vị chư Thiên đang ngồi Thiền, chúng ta lại giận họ không làm gì mà được hưởng phước lạc; còn chúng ta làm đổ mồ hôi, sôi nước mắt mà lại khổ như vầy.

Nhiều người không chịu tu, không thực hành Thiền quán, cứ luôn bực tức là sai lầm nghiêm trọng. Người vào địa ngục A tỳ hay ở cõi Trời Hữu đảnh đều đã tạo cái nhân để được hay bị như vậy, chẳng có cái gì tự nhiên xảy ra cả. Thấy rõ hai con đường dẫn xuống địa ngục và lên cõi Trời, chúng ta chọn con đường giữa, thấy Phật ra đời, thấy các Bồ tát thị hiện đủ loại hình để cứu khổ ban vui. Thấy biết làm thế nào để là

Phật hay là Bồ tát và chúng ta làm theo các Ngài là tu Pháp Hoa, không phải chỉ đọc tụng suông.

Trong mùa tu, chúng ta nên suy nghĩ nghĩa lý sâu xa tiềm ẩn trong kinh điển, từ đó ứng dụng tinh ba Phật dạy trong cuộc sống, thân tâm luôn được an lành và trí luôn sáng suốt, làm chỗ nương tựa cho mọi người được thanh tịnh, giải thoát theo.

Phước đức và trí tuệ

Phước đức và trí tuệ

Hôm nay, rất đông Tăng Ni tỉnh nhà tham dự khóa bồi dưỡng Trụ trì là điều tốt, nhưng tôi muốn nhắc nhở quý vị ngoài hình thức tu hành, cần phải cố gắng phát huy phước đức, trí tuệ. Thật vậy, chỉ có phước đức và trí tuệ mới là bản chất của Sa môn. Xưa kia, Đức Phật Thích Ca mặc dù có dư thừa đời sống vật chất, nhưng vì Ngài không màng đến quyền lợi vật chất, chỉ muốn trang nghiêm thân tâm bằng phước đức và trí tuệ. Ngài mới dấn thân trên con đường tu hành để đạt đến quả vị Vô thượng Bồ đề, một thành quả thể hiện đỉnh cao tuyệt đối của phước đức và trí tuệ. Riêng tôi, may mắn được Hòa thượng Thiện Hoa đầu tư cho việc phát huy trí tuệ. Ngài thường nhắc nhở tôi rằng đối với một vị Tăng, quan trọng nhất là Phật pháp. Sự hiểu biết và khả năng hành đạo là thước đo đúng đắn nhất về thành quả tu hành của chúng ta. Tôi được giáo dưỡng trong môi trường như vậy,

nên hạ quyết tâm phát huy sự hiểu biết tối đa, luyện tập sức khỏe cho thật tốt để làm đạo lâu dài.

Hình thức bên ngoài là chùa cao Phật lớn, Tăng Ni đông, nhưng đòi hỏi Tăng Ni phải học để tạo nên trí và tuệ, phải tu để tạo phước và đức, mới là việc chính yếu. Phước đức và trí tuệ chính là Báo thân của một vị Bồ tát và Báo thân mới là Thánh tài nối tiếp dòng sinh mạng tương tục của người tu cho đến viên mãn quả Bồ đề. Vì thế, người tu không có phước đức, trí tuệ, chỉ có sanh thân cũng như người đời, không có Báo thân, là điều đáng tiếc vô cùng.

Tăng Ni còn trẻ phải cố gắng trang bị cho được trí và tuệ. Trí có được từ kiến thức học đường và ứng dụng trí này vào việc tu tập Thiền quán, sanh ra được huệ. Có huệ rồi, sẽ có trực giác giúp chúng ta nhìn đời chính xác, hiểu biết mọi việc rõ ràng và tùy theo nhân duyên mà hành đạo. Bước đường hoằng pháp của tôi, trong nước cũng như ở nước ngoài, không gặp khó khăn vì nhờ sử dụng huệ do công phu thể nghiệm Thiền quán. Trước khi đi hành đạo, tôi thường tham Thiền nhập định, quán tưởng nơi mình đến, xem nhân duyên thuần thục hay không. Nơi có nhân duyên, người ta tiếp đón đàng hoàng và mọi việc thành tựu nhẹ nhàng. Không đủ duyên mà đến, nhẹ nhất là người tiếp đón thờ ơ tẻ nhạt, chẳng những việc không thành, mà nhiều khi còn gặp phiền phức, phải đối đầu với gậy gộc. Không quán sát nhân duyên, chỉ hành sử theo sự thấy biết bình thường, dễ chuốc họa vào thân.

Vì tầm quan trọng của việc quán sát nhân duyên đối với người tu trên bước đường hành đạo, Đức Phật đã khẳng định rằng người thấy được nhân duyên là thấy thật tướng các pháp và thấy thật tướng các pháp là thấy Như Lai. Nói đến quán nhân duyên, các Thầy thường nghĩ lầm rằng quán vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, v.v… Quán như vậy là quán về vòng xoay của sanh tử để giúp chúng ta đoạn diệt và chứng Vô sanh. Quán nhân duyên mà tôi muốn nói ở đây là cách suy nghĩ và hành xử thích ứng với giáo, cơ, thời, quốc như Nhật Liên Thánh nhân đã dạy. Giáo là pháp phương tiện của Phật, cơ là căn cơ, trình độ của chúng sanh, thời là thời kỳ và quốc là quốc gia. Các Thầy đến đâu làm đạo, quán sát bốn điều này trước, sẽ không thất bại. Ap dụng pháp quán này, tôi giảng kinh ở Việt Nam, hay ở Ý, Mỹ, Nhật, đều được. Sang nước Ý, tôi thuyết pháp tại nhà thờ của Thiên Chúa giáo và buổi giảng tốt đẹp, vì tôi luôn tỉnh giác trước sự thật rằng mình đang hành đạo ở một nước mà chín mươi chín phần trăm dân chúng theo đạo Thiên Chúa và biết rõ nước này theo văn hóa Tây phương. Tôi đã nói những pháp Phật dạy tương ưng với họ.

Tu hành đã thể nghiệm tinh thần Phật dạy, nghĩa là chúng ta có sẵn phương tiện trong tay. Một Thiền sư nói rất hay: "Đại dụng tại tiền, quyền tại thủ”. Đại dụng của chúng ta là biết rõ thế giới và Pháp giới; nói đơn giản là thấu tỏ bề mặt và luôn cả bề trái của cuộc đời. Thấy biết cả hai mặt của muôn người, muôn việc, chúng ta mới sử dụng phương tiện, gọi là phương tiện quyền xảo ở trong tay ta.

Phương tiện mà tôi sử dụng là gì. Tôi xem điều gì của Phật giáo mà người Ky Tô giáo chấp nhận được thì tôi nói với họ, tất nhiên họ bằng lòng. Phật giáo có điểm đặc sắc nhất là không bao giờ áp đặt những gì của mình bắt người khác theo. Thật vậy, Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng phải biết chúng sinh nghĩ gì, muốn gì và làm được gì, theo đó chúng ta chỉ dạy họ. Thân khẩu ý của Đức Phật luôn luôn vì lợi ích cho số đông, vì an lạc cho chư Thiên vì Ngài sử dụng trí phương tiện một cách tuyệt mỹ. Dạy điều họ không làm được, hay cũng hóa dở, nói điều họ không muốn thì ta sẽ tiếp nhận được gậy gộc. Ý này các Thầy Trụ trì nên ghi nhớ.

Phật tử mời đến hộ niệm đám tang, chúng ta trang nghiêm tụng kinh cầu siêu là họ hoan hỷ. Tụng kinh xong, nếu quán sát nhân duyên thấy rõ họ là người coi nặng đồng tiền, chúng ta không nhận tiền công đức; nghĩa là dùng pháp xả để đối trị lòng tham của họ. Lúc còn bé, Hòa thượng Huê Nghiêm dạy tôi khi cầu an, cầu siêu, nếu thí chủ cúng mười đồng, chỉ nên nhận năm đồng; còn năm đồng hồi hướng lại cho gia chủ. Nếu thấy họ có tánh tham, thì hồi hướng hết cho họ, không nhận gì cả và nói rằng tôi ở chùa, ăn cơm Phật, phục vụ chúng sanh, nên không cần tiền. Chỉ làm một việc nhỏ như vậy, cảm hóa được họ ngay. Tôi xin kể câu chuyện thật, nói lên ý này, nhằm chia sẻ với quý vị bài học đáng giá đối với người tu. Lúc tôi mới từ Nhật trở về nước, một hôm tôi đi chợ với huynh đệ đồng học. Đi ngang Bưu điện, tôi ghé vào mua một xấp bao thư. Cô bán hàng nói giá năm ngàn đồng. Tôi trả tiền rồi đi, nhưng Thầy đi

chung ngăn lại, nói rằng chỉ bốn ngàn thôi. Cô bán hàng nhìn Thầy này với vẻ mặt hơi giận như ngầm nói Thầy tu gì mà tính từng đồng, nên cô gằng giọng từng tiếng, năm ngàn đồng! Tôi thấy rõ cô này xem thường người tu, tôi vội bỏ đi. Vừa đi, cô ta liền đổi ý, gọi tôi lại và nói "Thưa Thầy, bốn ngàn”. Phút trước thì gằng giọng, phút sau biết thưa Thầy. Theo tôi, việc trang bị nội tâm rất quan trọng, các Thầy giữ được tâm hồn mình thật trong sáng, thật thanh tịnh, đừng để khởi phiền não. Phiền não chúng ta lắng yên thì thái độ của người sẽ khác; cãi lại không được. Thầy đi chung cũng thấy lạ. Cô ta thối lại tôi một ngàn, nhưng tôi nói thôi. Lần này cô ta lại nói thêm: "Con cúng cho Thầy”. Lần này khá hơn nữa, biết xưng con và nói cúng. Đây là bài thuyết pháp sống, chỉ có tâm không phải trái hơn thua mới tác động cho người này thay đổi thái độ. Hồi nảy một cắc cũng không bớt, rồi hạ giá, bớt một ngàn và cuối cùng xin cúng; tôi cũng không nhận và đi thật nhanh, nhưng cô này chạy theo đưa tiền. Cô bán hàng này hôm sau về chùa lạy Phật, quy y. Đó là kinh nghiệm của riêng tôi vào năm 1973 mới về nước, muốn nhắc quý Thầy cần trang bị tâm mình trong sáng.

Phật dạy chúng ta rằng thế mạnh của người tu là tâm thanh tịnh, giải thoát, đừng cho phiền não làm nhiễm ô tâm, chính tâm trong sạch ấy mới khiến cho người phát tâm. Khi tâm chúng ta thanh tịnh, quán sát việc xảy ra, thấy được nguyên nhân của nó, chúng ta sẽ hóa giải được việc xấu thành tốt. Như cô bán hàng vừa nói xem thường Thầy tu, nghĩ rằng Thầy tu coi trọng tiền bạc, mình nên chứng tỏ cho họ thấy Thầy tu không cần tiền bạc. Làm như vậy, mới phá bỏ được ý nghĩ sai lầm của họ, họ mới phát tâm. Chúng ta còn nhớ khi Phật thành đạo, Ngài đến

Lộc Uyển thuyết pháp. Nhận thấy Kiều Trần Như tâm đã thanh tịnh, không kẹt tiền bạc, lợi danh, không kẹt tất cả các pháp; vì thế, Phật mới cho phép ông đi khất thực với Ngài. Bốn vị còn lại chưa được đi khất thực vì tâm chưa thanh tịnh.

Trên bước đường tu, khi người thấy ta, không sanh kính trọng, phải tự biết ta còn phiền não, còn nghiệp chướng trần lao; cần cố gắng khắc phục những yếu điểm của mình. Ngày nay, tỉnh Tiền Giang có đông Tăng Ni, đáng mừng cho Tỉnh hội chúng ta. Tuy nhiên, mỗi người cần phải trang bị kiến thức rộng để quán sát được nhân duyên hành đạo. Biết rõ nơi nào thuyết giảng gì cho người chấp nhận. Vấn đề quốc gia, tức địa điểm hành đạo là quan trọng. Ở Nhật, tôi giảng khác với ở Ý, vì người Nhật đa số theo Phật giáo, nhưng gắn liền với Thần đạo. Tôi thuyết Phật pháp, nhưng song hành với Thần đạo, vì biết rõ Thần đạo là truyền thống của họ. Họ tin tưởng Thái Dương Thần nữ là vị khởi đầu sanh ra dân tộc họ, cũng như đối với người Việt chúng ta là bà Âu Cơ vậy. Và từ Thái Dương Thần nữ đến Thần Vũ Thiên hoàng, tức là ông vua thực trên cuộc đời, nước Nhật có truyền thống từ thời lập quốc cho đến ngày nay, chỉ có một dòng họ làm vua, vì họ coi dòng dõi này xuất thân từ Thái Dương Thần nữ. Hiểu biết về lịch sử của đất nước họ và quán sát nhân duyên, biết được tình cảm của nhân dân như thế nào, nói những pháp tương ưng, họ nghe và hoan hỷ. Giảng sư được đánh giá là giảng hay, chỉ vì nói đúng với tâm lý, hợp với suy nghĩ của chúng hội.

Quán sát Nhân duyên thấy từng quốc gia có chế độ khác nhau, nói ngược lại thể chế của nơi đang hành đạo, tất nhiên

không thể được. Phương tiện trong tay, nghĩa là chúng ta sử dụng được sự hiểu biết thích nghi với luật pháp của nơi mình hành đạo, nói những pháp tương ưng, không chống trái với nền tảng của thể chế, của phong tục tập quán nơi đó, giúp chúng ta thành công trên bước đường truyền bá giáo pháp. Ngoài quốc độ, phương tiện còn tùy thuộc thời gian. Thí dụ Phật giáo ở Việt Nam trải qua giai đoạn dài cực thịnh ở thời Đinh, Lê, Lý, Trần; đó là thời kỳ quân chủ, vua chúa lãnh đạo phải khác thời nay. Trong các chùa xưa, sau khi tụng kinh sám hối, chúng ta lạy thù ân, rồi chúc tán. Tôi nhớ hồi nhỏ thường tán tụng câu thượng chúc Hoàng đế thánh thọ. Nhưng thời đại chúng ta không có vua, nên không chúc Hoàng đế nữa, mà chúc quốc dân; vì theo chế độ của chúng ta, nhân dân là chính. Tuy cùng quốc độ, nhưng sự hành đạo của chúng ta cũng phải thích nghi với từng thời kỳ khác nhau. Ngày nay, thời đại văn minh khoa học, chúng ta thuyết pháp, sinh hoạt cũng phải thích hợp với tinh thần khoa học hiện đại, không sử dụng những gì lạc hậu lỗi thời.

Đối với chúng ta, tất cả pháp Phật đều là phương tiện, phải biết pháp nào sử dụng ở đâu và lúc nào, dùng cho đối tượng nào. Nếu dùng không đúng nơi, đúng lúc, đúng người, kinh Pháp Hoa gọi là uống lầm thuốc độc, nghĩa là sử dụng không đúng, biến thuốc thành chất độc hại người. Pháp Phật được ví như tủ thuốc gia truyền, nhưng ông thầy phải biết bắt mạch, nhận ra bệnh và biết sử dụng dược tánh chữa khỏi bệnh. Các Thầy không cần phải đem cả tủ thuốc đi theo, chỉ lựa chọn thuốc nào trị được bệnh cho người địa phương, ở nơi đó và lúc đó.

Chữa trị xong thì thôi, không phải dùng mãi thuốc này. Người bệnh khác, chữa trị cách khác, không phải áp dụng một thứ chung cho tất cả mọi nơi, mọi lúc, mọi người. Biết ứng dụng pháp phương tiện trong việc truyền bá chánh pháp, cũng như thực tập trong cuộc sống tu hành của chúng ta, nhất định đạt được kết quả tốt đẹp, làm an lạc cho chính mình và cho mọi người.

Tôi cầu mong tất cả hơn sáu trăm Tăng Ni tỉnh Tiền Giang sau khi mãn khóa học, trở về bổn tự, quý vị cố gắng thực tập, giúp cho những người hữu duyên đều phát tâm Bồ đề, kính Phật, trọng Tăng. Đó là thành quả đáng quý trên bước đường hoằng pháp lợi sinh. Cầu nguyện chư Phật gia hộ tất cả Tăng Ni luôn an lành trong chánh pháp.

(Bài giảng khóa Bồi dưỡng Trụ trì tỉnh Tiền Giang 2005)

Tấm gương sáng của Tổ Huệ Đăng

Tấm gương sáng của tổ Huệ Đăng

(Bài giảng tại chùa Thiên Châu, Long An, 2005 )

Với tư cách chứng minh đạo sư của môn hạ Thiên Thai Thiền giáo tông, tôi gợi một số ý để Tăng Ni trong tông môn hiểu đường hướng tu hành của Tổ sư và các bậc tiền nhân đã vạch ra cho chúng ta. Các bậc Thầy của chúng ta đi đúng lộ trình đó mà giữ được tông môn và Phật giáo tồn tại trong lòng dân tộc. Ngày nay, kế thừa sự nghiệp của các ngài, chúng ta cũng cần suy nghĩ và thể hiện phương hướng đúng đắn ấy, giúp cho Phật giáo hưng thạnh.

Thiên Thai Thiền giáo tông được Tổ sư thượng Huệ hạ Đăng, húy Thanh Kế sáng lập. Ngài là bậc học rộng hiểu sâu và có tinh thần yêu nước rất lớn. Ngài cũng là bạn thân của cụ Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh của Hồ Chủ tịch. Ngài xuất thân từ Bình Định và khởi nghĩa chống Pháp ở miền Trung, nhưng việc không thành, ngài đã vào miền Nam ẩn mình trong khu rừng núi Chơn Tiên, Bà Rịa – Vũng Tàu. Nơi đó, hàng ngày tiếng chuông chùa Long Hòa vang vọng khiến ngài thức tỉnh, nhận chân được cuộc đời này vô thường, xoay vần mãi trong vòng

sanh diệt và quan trọng nhất là mọi việc đều do nghiệp thiện hay ác quyết định, gồm cả nghiệp quá khứ và nghiệp hiện tại. Với ý thức tỏ ngộ như vậy, ngài đã đến chùa Long Hòa, gặp Tổ Hải Hội, xin quy y, thế phát. Nghe ngài trình bày sự cảm nhận sâu sắc về lý vô thường chi phối muôn sự muôn vật trên cuộc đời này, Tổ Hải Hội đã ấn chứng rằng ngài thấu hiểu đạo lý, nên đặt pháp danh ngài là Thiện Thức, nghĩa là hiểu được ý nghĩa sâu xa của đạo Phật mà xuất gia, tu hành. Hiểu rồi mới tu, vì thế, ngài đã dốc hết tâm lực cho việc thể nghiệm pháp Phật, nên đã đạt được kết quả rất lớn.

Ngài xin Tổ truyền cho chánh pháp để tu, Tổ Hải Hội mới dạy ngài pháp môn trì chú Chuẩn Đề và tụng kinh Pháp Hoa, đó là pháp môn tu chính của tông Thiên Thai. Về việc tụng kinh Pháp Hoa, Tổ sư dạy rằng tụng trọn bộ kinh cũng tốt, nhưng nếu không có thì giờ, tụng một quyển thứ bảy cũng được. Về sau, tôi nghiên cứu, thấy rõ Tổ chọn quyển bảy nói về Bồ tát đạo, vì đó chính là cốt lõi của kinh Pháp Hoa; nên kinh Pháp Hoa còn được gọi là Giáo Bồ tát Pháp Phật Sở Hộ Niệm Kinh. Sau khi lãnh yếu chỉ của Tổ, ngài mới vào khu rừng già chỉ có cọp beo, rắn rít ở, ngày nay Tổ đình Thiên Thai được xây dựng ở nơi đây. Tổ sư tu hành trong hang "Ông Hổ”. Điều này dạy chúng ta ý niệm ban đầu là phải tìm chỗ tu, nói cách khác, phải lo tu. Xưa kia, Đức Phật cũng đã thể hiện ý này, Ngài tìm đến cội Bồ đề và tập trung vào việc phát huy trí tuệ.

Tổ sư vào hang "Ông Hổ”, hay vào miệng cọp, cũng có thể hiểu là vào chỗ chết, nơi đáng sợ không ai dám đến. Điều này

gợi nhắc chúng ta tu hành, trước nhất phát khởi tâm niệm phát huy tinh thần hướng thượng cao độ, tránh tất cả phiền muộn thế gian, ẩn mình vào chốn thanh tịnh, là xuất gia. Ẩn thân nơi hang cọp, không có bóng người lai vãng, giúp ngài không khởi vọng thức, vọng niệm và đạt được tâm yên tĩnh cao độ, nhờ đó mà ngài trì chú Chuẩn Đề có linh nghiệm.

Tôi nhắc các huynh đệ trong tông Thiên Thai, việc trì chú đòi hỏi tâm phải thanh tịnh; vì thế cần sám hối cho tiêu nghiệp. Trì chú đúng pháp phải cách ly trần thế, nghĩa là thân tâm dứt trừ sân hận, tham dục, đạt được sự thanh tịnh càng nhiều càng tốt, mới nhận được sự gia hộ của Phật và Bồ tát, mới có sức mạnh tâm linh lạ thường, có sự hiểu biết mà bình thường không có được.

Tổ Huệ Đăng trải qua thời gian áp dụng pháp sám hối ngũ hối, trì chú Chuẩn Đề và tu Pháp Hoa, không ai đến quấy rầy và ngài sống cuộc đời thanh đạm, uống nước suối, ăn măng rừng. Khi ngài đắc đạo, thân tâm trở nên thanh thản, nhẹ nhàng như hư không, không còn lệ thuộc vào việc ăn uống và ngài có được sức khỏe kỳ diệu. Ngài trở ra chùa Long Hòa trình với Tổ sư thành quả tu chứng ấy, Tổ Hải Hội ấn chứng rằng ngài đã ngộ đạo và đổi tên ngài là Huệ Đăng, tức ngọn đèn trí tuệ. Người ngộ đạo, đắc đạo, với trí huệ phát sáng, biết rõ ngọn ngành mọi việc đang diễn tiến và biết chính xác việc sắp xảy ra. Đắc đạo ở mức độ nào tùy từng người có khác nhau, từ quả vị thấp nhất đến cao nhất.

Đạt quả vị thấp nhất, Sơ quả, là đệ tử Phật đã bước chân vào dòng Thánh, thuộc hàng Dự lưu vượt qua được sự chi phối

của đói khát, nóng lạnh, ngủ nghỉ. Đời sống vật chất giảm thiểu thì đời sống tâm linh bắt đầu vươn cao, tầm nhìn trở nên chính xác, làm được nhiều việc lợi ích cho đời, được nhiều người kính trọng. Từ nền tảng này, tu Pháp Hoa, được Phật hộ niệm, hiểu biết mọi việc trên cuộc đời không sai lầm và bước đường tu theo đó thăng hoa dễ dàng. Tổ Huệ Đăng đã thể hiện tinh thần này. Ngài rời hang đá, ra ngoài sống trong túp lều. Tăng Ni bốn phương tìm đến cầu học với ngài. Lúc đó, chưa có chùa, Tổ cho cất cốc lá để đại chúng ở, ăn uống đơn giản, tu hành nghiêm mật, nhưng số người cầu học với Tổ mỗi ngày mỗi đông thêm.

Cuộc đời tu hành đắc đạo của Tổ tỏa sáng tinh ba mà Phật đã dạy trong kinh Pháp Hoa rằng nếu hành giả ở nơi vắng vẻ, Phật sẽ khiến chư Thiên và loài người đến cúng dường. Nếu có người đến hại, Phật cũng khiến Kim cang Bát bộ thiện thần che chở Pháp sư. Thậy vậy, Tổ Huệ Đăng ẩn tu, nhưng hàng sĩ phu yêu nước và người có trình độ học vấn tìm ngài hỏi đạo. Ý này nhắc chúng ta điều quan trọng trên bước đường tu là phải đắc đạo, mới sử dụng sự hiểu biết và sự thể nghiệm tốt đẹp ấy mà chỉ dạy họ được. Ngài không kêu gọi, quyên góp, nhưng người hằng tâm hằng sản xin cúng dường. Hòa thượng Minh Nguyệt kể rằng số tiền mà người đến cúng Tổ rất nhiều, không đếm từng đồng, nhưng cúng bằng thúng giạ. Có đủ duyên lành như vậy, Tổ mới cất chùa Thiên Thai và Thiên Bảo tháp cho đại chúng nương vào đó tu hành. Đức Phật tại thế cũng đã thể hiện việc này, Ngài tĩnh tọa ở Bồ đề đạo tràng và đắc đạo khiến vua Tần Bà Sa La dâng cúng Trúc Lâm tinh xá.

Ngoài ra, kinh Pháp Hoa cũng dạy rằng đối với người tu đắc đạo, nếu có người nói xấu hoặc có ý ác hại, Phật cũng khiến Kim cang Bát bộ thiện thần giữ gìn, ngăn chặn, không làm hại được. Riêng đối với Tổ Huệ Đăng, điều này cũng ứng hiện rất rõ; những kẻ ác xấu khởi lòng tham, đến cướp giựt tiền của mà hàng tín chủ dâng cúng ngài, nhưng cũng không lấy được. Vì vậy, noi theo tấm gương sáng của Tổ sư, người tu theo tông Thiên Thai lấy việc tu hành là chính yếu; tất cả các việc khác, chúng ta xem như phước báo do tu mà có được. Tu hành chân chính, tạo được phước càng lớn, y báo sẽ lớn theo. Ý thức như vậy, chúng ta không khởi vọng tâm tham đắm trên bước đường hành đạo. Thực tâm tu hành, tất cả những gì xảy ra thuận nghịch, tốt xấu, chúng ta đều được Phật, Bồ tát và chư Thiên nhắc nhở, giúp chúng ta không bị lạc đường.

Về việc xây tháp thờ Thầy Phước Hảo là trụ trì ngôi chùa này, tôi nhắc quý Thầy rằng theo truyền thống Phật giáo Việt Nam, tháp thờ Hòa thượng cao ba tầng, tháp của Thượng tọa cao hai tầng và tháp của Đại đức cao một tầng. Nếu người viên tịch thuộc hàng giáo phẩm nhỏ, mà môn hạ làm tháp thờ cao ba tầng, những người đến chiêm bái thấy tháp cao, lầm tưởng là của bậc đạo cao đức trọng, họ cung kính đảnh lễ. Và thọ nhận sự cung kính như vậy sẽ bị tổn phước là điều mà người tu e ngại và cần tránh.

Theo Tổ Huệ Đăng, sử dụng nội dung của quyển bảy, kinh Pháp Hoa nói về Bồ tát pháp làm pháp tu chính, nghĩa là chọn bốn vị Bồ tát: Dược Vương, Diệu Âm, Quan Âm và Phổ Hiền làm đối tượng tôn thờ và thực hành theo các ngài. Đó chính là

truyền thống của tông Thiên Thai, tùy từng người chọn hạnh nguyện của vị Bồ tát tương ưng với mình. Thí dụ Bồ tát Quảng Đức tu theo Bồ tát Dược Vương, thể hiện tinh thần làm đạo không tiếc thân mạng; những gì đạo pháp cần, sẵn sàng hy sinh để bảo tồn Phật pháp. Hoặc Hòa thượng Minh Nguyệt thành lập Phật Giáo Cứu Quốc cũng trên tinh thần như vậy. Ngài tham gia cuộc khởi nghĩa chống Pháp và bị tù đày hai mươi năm ở Côn Đảo. Nhờ sự tham gia cách mạng và hết lòng hy sinh cả tánh mạng của ngài và một số vị tôn túc khác như Hòa thượng Bửu Đăng, Đại đức Hành Tuệ, v.v… cùng với hàng cư sĩ tại gia, Phật giáo chúng ta mới có được vị trí ngày nay.

Nếu chọn hạnh Bồ tát Quan Âm để tu theo, không nhất định phải bó buộc theo hình thức cố định nào cả; cuộc đời này cần gì, chúng ta làm việc đó. Quan Âm thị hiện thân hình nào thuyết pháp được, giáo hóa chúng sanh được, làm lợi ích cho đời được thì ngài hiện hữu với hình tướng đó. Đức Phật đã khẳng định rằng Bồ tát Quan Âm có thể hiện thân phụ nữ, chư Thiên, quốc vương, đại thần, trẻ con, v.v…, không nhứt thiết phải là chư Tăng. Phải có Tăng Ni và nam nữ Phật tử đồng tu, Phật pháp mới hưng thạnh. Tăng Ni và nam nữ cư sĩ đều là Bồ tát có thể làm lợi ích cho đời. Thành phố Hồ Chí Minh mỗi năm thành tựu được công tác từ thiện cả mấy chục tỷ đồng do Phật tử đóng góp, làm tăng thêm uy tín của Phật giáo. Vì vậy, Tổ Huệ Đăng đã lập thêm Liên Hữu hội cạnh Thiên Thai Thiền Giáo tông, với thành phần Phật tử tham gia ủng hộ

đạo pháp. Có thể nói tông Thiên Thai mạnh, một phần cũng là nhờ lực lượng quần chúng đông đảo.

Hạnh Bồ tát thứ ba mà Tổ chọn là hạnh Diệu Âm Bồ tát. Vị Bồ tát này chưa xuất hiện mà ở Kỳ Xà Quật đã nổi lên hoa sen. Hình ảnh này nhắc chúng ta việc quan trọng rằng trên bước đường hành đạo, từng bước chân đi, từng đóa sen nở ra. Thân tâm thanh tịnh là hoa sen. Hoa sen không dính nước, không nhiễm bùn, chỉ tỏa hương thơm cho đời. Cũng vậy, hành giả đứng ngoài vòng cương tỏa của thế nhân, mọi tác động của khen chê, cám dỗ, đe dọa không làm vấy bẩn thân tâm hành giả Pháp Hoa. Đến cuộc đời này và rời khỏi chốn hồng trần, hành giả đều để lại dư hương khiến người nghe đến hay nghĩ đến cũng phát tâm đi theo con đường thánh thiện. Đó là tu theo Bồ tát Diệu Âm.

Sau cùng là Phổ Hiền, vị đại Bồ tát mà chúng ta khó làm theo, nếu không đủ tài đức. Thật vậy, là Phổ Hiền phải có đầy đủ sức mạnh, có thế có lực. Ngài xuất hiện ở Ta bà cùng với vô số Bồ tát đi theo, tiêu biểu cho sức mạnh của số đông, một mình không làm được. Tu theo hạnh Phổ Hiền, chúng ta phải hướng đến số đông, đừng vì một, hai người. Tổ sư đã hành đạo theo hướng này. Anh em xây dựng ngôi chùa này cũng vì Phật tử cả tỉnh Long An, không phải làm riêng cho tông Thiên Thai hay cho riêng người nào. Làm sao mỗi ngày có nhiều người đến đây tu hành, lễ bái, cúng dường. Nhiều người hợp tác mới làm Phật sự lớn được. Người Nhật có câu phương ngôn hay, một người không làm được, nhưng thiếu một người lãnh đạo cũng không làm được.

Tóm lại, trên bước đường tu, cùng ở trong tông Thiên Thai, mọi người nương tựa nhau tu hành và sinh hoạt theo phương hướng chỉ đạo của tông mình. Ngoài ra, dù là tông phái nào cũng phải gắn liền với Giáo hội, đặt dưới sự quản lý của Giáo hội. Tôi nhắc nhở Tăng Ni trong môn hạ đi đúng con đường mà Tổ sư đã vạch ra để đạt được kết quả tốt đẹp theo tinh thần Phật dạy và Tổ trao truyền.

Tâm tạo ra tất cả

Tâm tạo ra tất cả

Kinh điển Phật giáo thường đề cập rất nhiều đến sự hiện hữu của tâm và lực tác động của tâm đến đời sống con người. Có thể nói, ngoài hệ tâm học, còn có hệ Duy Thức học. Duy Thức học cũng phân tích, chia chẻ rất chi tiết cái tâm của con người, giải thích vai trò của tâm tồn tại, ảnh hưởng thế nào trong sinh hoạt hàng ngày của con người trong hiện đời cũng như trong đời sống kế tiếp. Việc phân tích tỉ mỉ như vậy để điều chỉnh tâm trên bước đường tu còn có muôn ngàn sai khác nữa.

Có thể khẳng định rằng tâm học trong Phật giáo được quan sát, ghi nhận quá sâu rộng. Vì vậy, trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ đề cập đến một trong những khía cạnh chính yếu của tâm theo tinh thần Phật giáo Đại thừa. Trong rất nhiều bài pháp của Đức Phật, Ngài luôn giảng dạy về tâm; vì theo trí giác của Phật, tâm là người chủ sanh ra vạn vật. Vì thế, trong hầu hết kinh điển Đại thừa đều đưa ra những phân tích, lý giải về tâm một cách sâu sắc, nhằm giúp cho hàng đệ tử Phật thấy biết đúng đắn vai trò chủ yếu của tâm

đã hoạt động như thế nào để tạo thành đời sống của con người thăng hoa tốt lành, thánh thiện, hay xấu ác, sa đọa và nó không những ảnh hưởng trong một đời hiện tại, mà cả một chuỗi dài đời sống trong dòng sinh mạng tương tục của kiếp trầm luân.

Trong các kinh điển Đại thừa, nhắc đến bộ kinh Hoa Nghiêm là chúng ta nhớ ngay đến lời dạy nổi bật của Đức Phật "Nhất thiết duy tâm tạo”. Nghĩa là muôn sự, muôn vật, muôn loài đều do tâm mà hình thành, hiện hữu. Từ căn bản của tâm chủ động ấy, người tu theo Hoa Nghiêm nỗ lực vận dụng pháp tu để điều chỉnh tâm, chuyển đổi tâm sinh hoạt theo hướng tốt lành của Phật pháp.

Trên bước đường tu, hành giả Hoa Nghiêm làm công việc điều chỉnh tâm cho tốt đẹp đối trước phản ứng của người, hay hoàn cảnh thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày. Thật vậy, thực tế cuộc sống cho thấy rõ nếu không để cho vật hay người tác động, thì tâm không sanh ra. Ý thức sâu sắc điều cốt lõi này, chúng ta thấy không khởi thì mọi hiện tượng không có đối với người tu. Vì thế, người tu Thiền thường nhiếp tâm lại, đóng kín sáu giác quan. Nhờ vậy, con người và sự vật không có đối với họ, nên tâm hồn họ hoàn toàn phẳng lặng, yên ổn. Trạng thái tu chứng này của Thiền sư, đạo Phật gọi là Niết bàn, thể hiện sự an lành nhất. Đó là lý tưởng trong đạo Phật về sự tu chứng của tâm.

Tâm không sanh thì pháp diệt, nhưng tâm con người lại luôn sanh khởi. Nếu tâm không sanh, mà lại rơi vào tình trạng vô giác, vô tri, thì ngồi yên suốt một kiếp cũng không được gì; vì đã biến đổi con người có tri giác của mình trở thành vô giác

vô tri. Người tu phạm sai lầm này trong nhà Thiền gọi là than nguội, củi mục, không lợi ích gì cho cuộc đời.

Tiếp xúc thì tâm sanh khởi. Không tiếp xúc thì thành vô giác vô tri. Hai thái cực sống này đều không đúng. Vì cuộc đời tu hành của Đức Phật đã cho chúng ta nhận thấy rõ rằng Ngài không ngồi dưới cây Bồ đề để thành vô giác vô tri và trên bước đường giáo hóa độ sanh, Đức Phật cũng không lăn xả vào đời để bị phiền muộn, khổ đau.

Có thể thấy pháp tu mà kinh Hoa Nghiêm đưa ra nêu rõ vấn đề trí tuệ là chính yếu. Phật là hiện thân của trí tuệ. Từ nền tảng trí tuệ, trong kinh Hoa Nghiêm, Phật dạy chúng ta nâng cao Trí thân của chính mình; nghĩa là phát huy trí tuệ sáng thì sử dụng trí tuệ này chiếu vào muôn vật, chuyển đổi vật thành sở hữu của trí tuệ mình. Trong khi người không trí tuệ làm nô lệ cho mọi việc, mọi người, mọi hoàn cảnh trong cuộc sống.

Đức Phật khẳng định rằng mọi vật, mọi người, nói chung là thiên nhiên và xã hội không đáng sợ, không đáng ghét như chúng ta nghĩ tưởng. Từ bỏ thiên nhiên và xã hội là thái độ sai lầm lớn nhất. Chúng ta nhận thấy trong nhiều bài thơ ngộ đạo của các Thiền sư phần nhiều diễn tả cái đẹp, sự tinh khiết của thiên nhiên và con người.

Tâm trong sáng, tốt đẹp được kinh Hoa Nghiêm thể hiện rõ nét qua hình ảnh Thiện Tài đồng tử bước chân vào đời, nhận thấy tất cả mọi người, ai cũng tốt đẹp. Nói cách khác, nếu biết vận dụng pháp, hay xử sự tốt đẹp thì mọi việc đều tốt đẹp;

không xử sự tốt, chắc chắn phải lãnh hậu quả xấu. Phật dạy do tâm tạo, do mình nghĩ, mình xử sự mà việc tốt hay xấu là vậy.

Để ngọn đèn chánh pháp của Phật soi sáng mãi cho nhân loại, tinh thần Phật giáo Đại thừa quan niệm giáp mặt với cuộc đời, hòa mình vào cuộc sống của thế nhân, sống sao cho tốt đẹp, có lợi ích cho muôn người; như mẫu người lý tưởng là Thiện Tài vào đời hành đạo một cách tự tại, vô ngã, vị tha, không phân biệt giai cấp, tuổi tác, giới tính. Đối với Đức Phật, với Thiện Tài, hay với hành giả ngộ đạo, không có gì là không đẹp trên thế gian diễn tiến không ngừng này, không có gì không phải là Phật. Lời dạy chuyên chở giá trị vĩnh hằng này của kinh Hoa Nghiêm là hành trang vô cùng quý báu đối với tất cả hàng đệ tử Phật "Mỗi bước chân đi, hoa sen nở”.

Tu bồi cội phúc

Tu bồi cội phúc

(Bài giảng trường hạ tỉnh Bạc Liêu, chùa Long Phước, ngày 20-6-2005)

Tôi có một số suy nghĩ muốn trao đổi với quý vị để việc tu học đạt được kết quả tốt đẹp và không đi lệch hướng chỉ đạo của Giáo hội. Điều quan trọng trước nhất, chúng ta không phân biệt sơn môn hệ phái, tất cả đều là thành viên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, vì Giáo hội này được hình thành do sự đóng góp của Tăng Ni, Phật tử cả nước. Vì thế, chúng ta đều có trách nhiệm bảo vệ, xây dựng và phát triển Giáo hội. Tuy nhiên, muốn làm tốt việc này, Tăng Ni, Phật tử phải hiểu rõ đường lối, chủ trương của Giáo hội được quy định trong Hiến chương và Nội quy của các ban ngành. Nếu quý vị nhận thấy Hiến chương hay Nội quy có những điểm nào không thích hợp với sinh hoạt của địa phương mình, hoặc không thích hợp với giai đoạn đổi mới, phát triển, Ban Trị sự tỉnh có quyền kiến nghị với Hội đồng Trị sự Trung ương để tu sửa Hiến chương, hay Nội quy cho tốt đẹp.

Ngoài ra, muốn đóng góp vào việc sửa đổi Hiến chương, Nội quy, Tăng Ni phải hiểu biết giáo lý, cũng như hiểu biết về xã hội; vì Phật giáo tồn tại trong xã hội, nên sinh hoạt của chúng ta phải thích nghi với suy nghĩ, yêu cầu và vận hành của xã hội, của trời đất. Sinh hoạt Phật giáo Việt Nam có lúc vinh quang, cũng có lúc suy đồi. Phật giáo suy đồi là lúc Tăng Ni không hiểu được sự vận hành của trời đất, của xã hội. Suy nghĩ của chúng ta không thích hợp với xã hội, thì bị đào thải. Suy nghĩ của chúng ta không tương ưng với giáo lý thì chúng ta không còn tính chất Phật giáo. Đây là điều mà Tăng Ni cần suy nghĩ để kết hợp được tinh ba của Phật pháp với cuộc sống thực tiễn một cách tốt đẹp.

Thật vậy, nếu sinh hoạt thích hợp với xã hội, nhưng xa rời giáo lý, chúng ta không còn là tu sĩ Phật giáo. Nhưng thích hợp với giáo lý mà xa rời xã hội, chúng ta không thể tồn tại trên cuộc đời. Đức Phật đã dạy trong kinh Viên Giác rằng từ bỏ cuộc đời để đi tìm chân lý thì không khác gì tìm lông rùa, sừng thỏ. Còn kẹt với cuộc đời sanh tử, chúng ta không phải là con nhà họ Thích. Điều trăn trở của chúng ta là làm thế nào thích nghi được với xã hội và đi đúng con đường chân chính của Đức Phật vạch ra.

Trước chúng ta, những người đi đúng con đường của Phật, đã chứng quả vị A la hán, Bích chi Phật, hay bậc Bồ tát giác ngộ, cứu đời. Nhưng cũng có những người sai lầm, không theo đúng chánh pháp, cuộc đời bị mai một, rơi vào khổ đau không ít. Tôi xuất gia từ năm 1950, Hòa thượng Huệ Hà là bạn đồng học với tôi bốn mươi lăm năm trước ở Phật học đường Nam Việt. Lần thăm viếng này, chúng tôi còn gặp nhau, còn làm được Phật sự,

chứng tỏ đã đi đúng con đường Phật dạy và sinh hoạt theo sự quy định của Giáo hội. Những huynh đệ sai lầm, không còn giữ được màu áo Phật. Tôi muốn nhắc nhở Tăng Ni cần thực hiện đúng đắn tinh thần Phật dạy, sẽ đạt được kết quả tốt đẹp cho bản thân và làm lợi ích cho cuộc đời. Thử nghĩ điều nào đúng, điều nào sai.

Có thể khẳng định rằng cái đúng trong đạo Phật là giải thoát. Giáo pháp của Phật dạy có đến tám mươi bốn ngàn pháp môn, vì thế cách tu hành mỗi lúc, mỗi nơi và mỗi người đều khác nhau, nhưng tất cả đều có cùng một mục tiêu chung là hướng về giải thoát. Thượng tọa Thiện Tâm tu theo Nam tông, Hòa thượng Huệ Hà chuyên niệm Phật và tôi chuyên tu Pháp Hoa. Ba pháp tu của chúng tôi tuy khác nhau, nhưng cùng một điểm chung là đạt được giải thoát. Tăng Ni làm bất cứ việc gì cũng phải trụ giải thoát, vì rời giải thoát mà hành đạo là đi vào đường tà. Vì thế, chưa giải thoát mà muốn làm việc này việc nọ, dễ đi sai đường của Phật. Chính Đức Phật khi còn làm Sa môn chưa đắc quả vị Vô thượng Bồ đề, Ngài không quan tâm đến việc gì, chỉ nghĩ làm sao giải thoát khỏi kiếp sanh tử luân hồi, biết được nguyên nhân dẫn đến khổ đau và biết được con đường an lạc vĩnh hằng. Và bước tiến tu cuối cùng, ở Bồ đề đạo tràng, Ngài nhận biết rõ nguyên nhân sanh ra mọi người, mọi loài trên trái đất này, cũng như thấy rõ nguyên nhân dẫn đến khổ đau và con đường an lạc bất tử.

Đạo Nho chủ trương thuyết tam tài, theo đó trời đất sanh ra muôn vật. Nhưng họ không biết trời đất là gì, mà chỉ nghĩ rằng cha

là trời, mẹ là đất, sanh ra chúng ta là con; vì trên chúng ta có trời, dưới chúng ta có đất và chúng ta sống ở giữa. Đức Phật không chấp nhận tất cả học thuyết đương thời về nhân sinh và vũ trụ. Ngài khám phá ra chân lý vô cùng quan trọng, rằng từ Không (ngũ ấm) sanh vạn vật và vạn vật trở về với hư không. Vì thế chúng ta thường nghe dạy rằng thân tứ đại cuối cùng rồi cũng trả về cho tứ đại, vì thân tứ đại này do các duyên giả hợp mà thành. Nếu chết, thân tứ đại trả về cho tứ đại thì chúng ta không còn gì hay sao? Theo Phật, thân tứ đại trả về cho tứ đại nghĩa là ta mượn tứ đại để tồn tại trong trời đất, nhưng trả về cho tứ đại thì chúng ta còn có một cái duy nhất gọi là NGHIỆP. Nghiệp thì có nghiệp thiện, hay nghiệp ác để dẫn chúng ta thọ sanh ở đời kế tiếp, Phật gọi đó là luân hồi sanh tử. Thiện nghiệp sanh, chúng ta đi vào thế giới an lành. Ác nghiệp sanh, chúng ta đi vào thế giới ác. Và Đức Phật cũng quán sát, thấy rõ từng kiếp của Ngài và của mọi người trong thế giới an lành và thế giới khổ đau.

Đức Phật dạy muốn được an lành, phải tạo thiện nghiệp, làm việc lành. Thiện nghiệp là gì và làm việc lành là làm gì? Phật dạy Tỳ kheo tu hành, đừng bao giờ làm tổn thương bất cứ sinh vật nào. Nói cách khác, tuyệt đối không làm buồn lòng người, không gây thù kết oán với người. Ai không làm tổn thương sinh mạng của sinh vật khác là tạo thiện nghiệp, không bị dẫn vào đường ác và chết về cõi Trời. Xa hơn, Tỳ kheo muốn giải thoát luân hồi sanh tử, thì khởi tâm động niệm là ác, giữ tâm thanh tịnh là thiện. Vì thế, người tu Tịnh

độ, đầu tiên giữ tâm trong sạch, không cho sanh khởi niệm dữ và kể cả niệm lành cũng không được khởi lên. Tỳ kheo phải giữ tâm yên tĩnh. Tất cả nghiệp ác sanh ra từ động tâm, động niệm. Chúng ta niệm Phật, tu Tịnh độ cũng có nghĩa là giữ tâm thanh tịnh. Hành Thiền cũng từng bước chân đi vào thế giới thanh tịnh. Một số bạn đồng học, đồng tu với tôi, vì khởi tâm động niệm, nên không tạo được thành quả tốt trong đạo.

Các Thầy ra làm Phật sự, có đụng chạm với thực tế, thường sanh ra suy nghĩ này nọ. Hòa thượng Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương của Giáo hội chúng ta dặn tôi thăm các trường hạ, nhắc nhở Tăng Ni An cư đừng động niệm khởi tâm. Mọi việc tạm xếp lại để giữ tâm thanh tịnh, như thế mới giữ được đạo. Khởi tâm ác không tốt đã đành, nhưng khởi tâm thiện cũng không tốt, chẳng hạn như khởi lòng từ bi, thương người. Hòa thượng Trí Tịnh khai ngộ tôi rằng "Thầy xem mình có lòng thương người bằng Phật, Bồ tát hay chưa, nhưng tại sao các Ngài không xuất hiện để cứu giúp. Thầy xuất hiện thì nên cẩn thận”. Chúng ta cần suy nghĩ lời dạy vô giá này của Hòa thượng Chủ tịch.

Hòa thượng Thiện Hoa nổi tiếng qua lời dạy rằng nơi nào đạo cần, chúng ta đến, nơi nào chúng sanh cần thì ta đi, không ngại gian lao, không từ khó nhọc. Nhưng không phải vì thế cứ nhắm mắt đi; nhắm mắt mà đi thì huệ mạng tiêu mất như không. Vì thế, chính Đức Phật thường dạy trước khi làm việc gì, cần phải quán sát nhân duyên. Nơi có nhân duyên thì đến hành đạo, người có nhân duyên thì độ. Phật cũng chỉ độ được người có nhân duyên thôi. Ta có tham vọng độ tất cả mọi người chỉ là ảo tưởng.

Bình tĩnh và sáng suốt sẽ nhận ra được chỗ nên đến, người đáng độ, việc làm chắc chắn thành công; nếu làm bừa, tự chuốc họa vào thân. Thí dụ tôi đến tỉnh Bạc Liêu, được Tăng Ni tiếp đón nồng hậu, tôi đến thuyết pháp được, thì dù có khó khăn vẫn đi. Đến đây có Hòa thượng Huệ Hà là huynh đệ đã biết nhau, nên làm đạo dễ; còn đến xứ lạ quê người, có biết bao khó khăn phải đối mặt.

Có người thắc mắc tại sao bây giờ tôi mới đến tỉnh Bạc Liêu thăm viếng. Tôi làm Trưởng ban Hoằng pháp hai mươi bốn năm, nhưng mới đến tỉnh này vài năm gần đây là vì nhân duyên chưa tới. Các Thầy làm đạo phải thấy điều này. Thế nào là đủ duyên? Duyên thứ nhất là duyên Thầy bạn. Ta có duyên đối với nơi đó, người đó thì ta và họ có sự tương kính, quý mến lẫn nhau, đến đó làm đạo được. Còn không suy nghĩ, cứ thấy chùa là vô, sẽ thất bại, vì giữa Trụ trì và ta không có chút cảm tình nào, không phải chỗ ta làm được. Nhân duyên là quyến thuộc Bồ đề từ bao đời bao kiếp, mới thương kính được, hợp tác được. Duyên thứ hai khó hơn, là chính quyền địa phương có ủng hộ Phật giáo hay không. Duyên này cũng quan trọng, chính quyền chấp nhận, ủng hộ, chúng ta mới dễ dàng phát triển sinh hoạt.

Tôi đi thăm viếng các tỉnh thành, nhận thấy những nơi Tăng chúng không hòa hợp, chính quyền không ủng hộ, nghĩa là thiếu duyên, nơi đó sinh hoạt Phật pháp không thể phát triển. Điển hình như mười năm trước, ở tỉnh Bạc Liêu, Tăng Ni chưa thuần thục, Phật giáo Khơ me và Phật giáo Bắc tông nơi đây có những suy nghĩ khác nhau. Giữa các chùa thuộc Bắc tông cũng

chưa hài hòa với nhau. Vì thế, sinh hoạt Phật pháp tại tỉnh nhà chúng ta không thể phát triển lúc đó. Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Bạc Liêu thành lập sau cùng trong các tỉnh miền Nam và từ khi có được tỉnh hội Phật giáo nơi đây, mới có trường Phật học và tổ chức An cư được. Và nhân duyên thuần thục rồi, phải xem lại nhân duyên giữa ta và chỗ đó có làm được hay không. Nếu thiếu trí tuệ và tham lam ích kỷ thì việc làm cũng không đơn giản.

Quán sát nhân duyên, thấy rõ tại sao người này làm được, người khác không làm được, người này nói được chấp nhận, người khác nói thì bị bác bỏ. Phải nhớ thúc liễm thân tâm, tiếc mình đức mỏng, không cảm hóa được người. Còn tham vọng lớn chỉ đưa đến tai họa. Đức hạnh của người cao dày, nên quần chúng và chính quyền ủng hộ. Ta chưa làm được, tự biết đức còn kém, nỗ lực tu bồi cội đức của mình. Tu bồi cội đức bằng cách nào? Hãy quán sát xem quần chúng nhân dân nghĩ gĩ, muốn gì, chúng ta đáp ứng yêu cầu của họ, chắc chắn sẽ được ủng hộ để chúng ta làm. Ngày nay, chính quyền ủng hộ chúng ta, vì thấy được quá trình hình thành và đóng góp của Phật giáo trên đất nước này từ nghìn xưa cho đến ngày nay hoàn toàn tốt đẹp, thấy được vai trò và ảnh hưởng của Phật giáo đối với quần chúng nhân dân theo đạo Phật chiếm đa số. Riêng tôi, lãnh trách nhiệm của Giáo hội giao phó là thăm viếng, sách tấn, giảng dạy, tìm hiểu sinh hoạt của các trường hạ miền Tây. Giáo hội bổ xứ nên tôi phải đi và việc này cũng đúng với ý nguyện của các Phật tử thành phố Hồ Chí Minh muốn tháp

tùng theo để cúng dường các trường hạ, thể hiện việc làm của Phật dạy người cư sĩ là hộ đạo, để nuôi lớn căn lành đối với Tam Bảo.

Thiết nghĩ trong mùa An cư là cơ hội tốt nhất để Tăng Ni nỗ lực tu hành, có đức hạnh và sáng suốt quán nhân duyên biết được việc mà nhân dân chấp nhận và Nhà nước ủng hộ thì dấn thân làm. Đó là một số kinh nghiệm tôi xin chia sẻ và mong sao Tăng Ni tỉnh nhà thực hiện đạt được thành quả tốt đẹp để sinh hoạt Phật giáo tỉnh Bạc Liêu được phát triển mạnh, thì Giáo hội chúng ta cũng lớn mạnh theo và giúp cho xã hội ổn định. Làm được như vậy là hoàn thành trách nhiệm chung của người con Phật. Cầu nguyện tất cả quý vị luôn sống trong chánh pháp, làm lợi ích cho mọi người, xứng đáng là đệ tử Phật ở thế kỷ XXI.