Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Giàu đạo đức , giàu tuệ giác

Giàu đạo đức, giàu tuệ giác

(Bài giảng trường hạ tỉnh Quảng Nam 2005)

Tôi vô cùng xúc động khi nhận thấy rất đông Tăng Ni và Phật tử tỉnh nhà tập hợp tại chùa Đạo Nguyên với tâm thành cầu học pháp Phật. Hòa thượng Trưởng ban Trị sự Phật giáo tỉnh Quảng Nam đã mời tôi thăm và thuyết giảng vào ngày sóc vọng, vì Tăng Ni và Phật tử thường về chùa đông đủ vào ngày này để tu Bát Quan Trai. Nhưng vì tuân thủ sự sắp xếp của Giáo hội đã phân công tôi đưa đoàn viếng thăm và thuyết giảng tại các trường hạ thuộc mười một tỉnh đồng bằng sông Cửu Long cũng như các trường hạ thuộc miền Tây nguyên. Vì thế, tôi không thể viếng thăm Tăng Ni, Phật tử tỉnh Quảng Nam đúng vào ngày 30 hay 15 theo sự yêu cầu của Hòa thượng Trưởng ban Trị sự tỉnh nhà. Ngoài ra, tôi cũng đã gặp Hòa thượng Trưởng ban Trị sự tỉnh nhà tại Đà Nẵng, một lần nữa ngài lại mong mỏi trong chuyến đi thăm các trường hạ thuộc miền Trung sắp tới, tôi cố sắp xếp về Quảng Nam đúng ngày rằm. Lần này, tôi cũng không thể nhận lời, vì ngày 16 tháng 6 tại thành phố Hồ Chí Minh, tôi phải dự lễ tưởng niệm các bậc tiền bối hữu công và làm lễ húy kỵ Hòa thượng

Thiện Hào. Hòa thượng Trưởng ban lo rằng nếu tôi về chùa Đạo Nguyên vào ngày 18 theo như lịch sắp xếp của Giáo hội để trao đổi kinh nghiệm tu hành với Tăng Ni tỉnh nhà thì e ngại Phật tử không thể tập trung về chùa đông, vì không phải ngày tu Bát Quan Trai. Tôi đành chịu, vì tôi tuân thủ sự phân công của Giáo hội, cũng như chính tôi luôn đặt niềm tin vào sự bổ xứ của Đức Phật trên bước đường hành đạo.

Chương trình thăm viếng các trường hạ miền Trung được sắp xếp rất khít khao. Trưa ngày 16, sau khi dự lễ húy kỵ Hòa thượng Thiện Hào, chúng tôi mới khởi hành từ thành phố Hồ Chí Minh, mà ngày 20 đã phải có mặt ở Huế để dự lễ khai giảng lớp Cao cấp Phật học. Và chỉ có ba ngày mà chúng tôi phải đi thăm những trường hạ của các tỉnh: Phan Thiết, Phan Rang, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Định, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Đà Nẵng và Huế, tổng cộng là chín tỉnh, như vậy, một ngày phải đi thăm ba tỉnh.

Sáng nay, chúng tôi đã thăm viếng các trường hạ ở Bình Định và Quảng Ngãi và giờ đây đến chùa Đạo Nguyên khiến tôi nghĩ đến lòng thành của Tăng Ni, Phật tử tỉnh nhà cùng với sự bổ xứ của chư Phật. Trước khi khởi hành, theo dự báo thời tiết cho biết miền Trung khô hạn, nhưng ra đến đây, không khí không nóng bức như mọi người tưởng và ngược lại cũng không mưa dầm ướt át như mọi người lo. Theo tôi, tấm lòng của chúng ta đã được Phật chứng minh hộ niệm, cho chúng ta những giờ phút an lành để trao đổi giáo pháp.

Tỉnh Quảng Nam là tỉnh nghèo. Tuy nhiên, nhớ Phật dạy rằng nghèo tiền bạc không sợ, mà sợ nghèo đạo đức, nghèo niềm tin. Tỉnh nhà chúng ta có thể nói về vật chất nghèo hơn các tỉnh khác,

nhưng về niềm tin, về đạo đức, về trí tuệ thì không thua kém bất cứ tỉnh thành nào trong cả nước. Theo Phật, chúng ta biết rõ Đức Phật không trọng của cải vật chất, Ngài chỉ quý trọng đạo đức và trí tuệ. Vì thế, đối với người con Phật, trí tuệ là sự nghiệp và đạo đức là lẽ sống. Có thể khẳng định rằng quý vị cũng như chúng tôi đều có niềm tin mãnh liệt đối với Phật, chúng ta không đặt nặng sở hữu vật chất, chỉ một lòng sống với giáo pháp của Phật để phát huy tuệ giác, để tiêu trừ nghiệp chướng trần lao và ra khỏi sanh tử luân hồi. Đó chính là công việc thiết yếu mà tất cả người con Phật ở bất cứ thời kỳ nào, quốc độ nào cũng phải thực hiện cho được.

Tôi xin nhắc lại một câu chuyện trong kinh để gợi ý, cùng suy nghĩ, chúng ta không lo lắng về cái nghèo vật chất. Một buổi sáng, Đức Phật đang ở trong vườn xoài cùng với chư Tăng rất thanh tịnh, an lạc. Bỗng có một người chủ nuôi bảy con bò, nhưng tất cả số bò của ông đã bị trộm dẫn đi mất. Ông ta vừa chạy kiếm bò vừa khóc, gặp Phật ông hỏi có thấy đàn bò của ông hay không. Trước sự việc đó, Phật đã chỉ rõ cho chư Tăng nhận ra rằng các Thầy được hạnh phúc hơn là người chủ của đàn bò; vì không có con bò nào để chăn, để giữ, để mất. Tuy lời Phật dạy đơn giản, nhưng thấm thía vô cùng. Thật vậy, đời sống Sa môn nghèo vật chất, vì Sa môn thực sự không tích lũy tài sản, nên càng nghèo càng dễ tỏa sáng đạo đức. Tăng Ni, Phật tử tỉnh chúng ta thiếu thốn vật chất, nhưng rất giàu đức tin, điều đó vô cùng quý giá. Nhờ đó, cuộc sống chúng ta dễ gần gũi với lời Phật dạy, chắc chắn chúng ta sẽ gặp Phật ở hình thức này hay hình thức khác.

Bước thứ hai, tôi muốn trao đổi với quý vị suy nghĩ cao hơn. Người đời thường nói điều gì mình không muốn thường tới, cái muốn lại tránh xa. Tại sao? Đức Phật dạy chúng ta rằng ham muốn là nghiệp, là phiền não. Nghèo thiếu mới ham muốn, có đầy đủ tất nhiên không ham nữa; cũng như đói mới muốn ăn, no rồi, còn mất công nghĩ đến ăn làm gì. Đối với người tu, phước đức bên trong đầy đủ thì chẳng cần gì nữa. Tôi đã trải qua giai đoạn thiếu thốn vật chất, nhưng vẫn cảm thấy an lành, nên chứng nghiệm được lời Phật dạy hoàn toàn đúng trong cuộc sống. Trên bước đường tu, nếu vật chất càng cao, tinh thần chúng ta càng xuống thấp và thể lực cũng suy kém theo. Ngược lại, nương lực Phật tu hành, vật chất càng xuống thấp, tinh thần chúng ta càng cao và thể lực cũng mạnh ra.

Có thể nói đời sống vật chất của người dân Quảng Nam không bằng dân ở thành phố Hồ Chí Minh, nhưng sức khỏe tốt hơn. Dân xứ Quảng có thể đi bộ suốt ngày, còn dân thành phố Hồ Chí Minh ra đường là lên xe. Thể lực yếu kém vì không rèn luyện và quen sống tiện nghi, nên thiếu thốn một chút là thấy khổ vô cùng. Còn chúng ta quen với đời sống tri túc, nên sự khó khăn, thiếu thốn đối với chúng ta không cảm thấy sợ. Kinh nghiệm hành đạo cho tôi nhận ra ý này. Người Việt thường nói có khó mới có khôn. Tu theo Phật, không bao giờ mong cầu mọi sự dễ dàng đến với chúng ta; vì hưởng thụ tất cả tiện nghi làm chúng ta trở thành yếu đuối, mọi việc tốt lành luôn đến thì sức phấn đấu của chúng ta không còn và trí tuệ không phát sanh được. Ý thức như vậy, không sợ thiếu thốn vật chất, chỉ sợ thiếu ý chí nỗ lực tu hành.

Cái nghèo của chúng ta về vật chất so với sự giàu sang của người đầy đủ, chúng ta vẫn sung sướng hơn nhiều. Vì thế, Phật dạy chúng ta tu hành, nên có cuộc sống tam thường bất túc; nói dễ hiểu là làm sao giảm thiểu chi phí cho cuộc sống, để còn thì giờ thực tập pháp ra khỏi sanh tử. Tập ăn ít, ngủ ít, tiêu xài ít, thì thiếu thốn vật chất chúng ta không sợ, không lo. Vấn đề tiêu xài ít để giữ gìn thiên nhiên được trong sạch, mà Đức Phật đã chỉ dạy hàng ngàn năm trước, ngày nay các nước văn minh mới bắt đầu để tâm đến, mới nhận ra hậu quả nghiêm trọng của nó. Thời xưa, sản xuất ít, tình trạng thiên nhiên bị ô nhiễm ít; thời nay, sự ô nhiễm trở nên trầm trọng theo sự gia tăng số lượng sản xuất mọi thứ. Xe cộ lưu thông nhiều, như ở thành phố Hồ Chí Minh, đi đường phải đeo khẩu trang, vì khói xe gây nhiều bệnh về đường hô hấp. Dòng sông, kênh rạch, mặt đất cũng bị nhiễm bẩn. Tất cả những hậu quả tác hại này đều do sự tiêu xài quá mức của con người. Với sự tiêu xài bừa bãi, không cần thiết, con người đã tàn phá thiên nhiên một cách trầm trọng, tạo thành bầu không khí nhiễm bẩn, nói chung môi trường sống bị gieo rắc vô số bệnh tật và làm giảm tuổi thọ của con người, nhất là ở các nước công nghiệp.

Ngoài ra, Tăng Ni, Phật tử cần phải thực tập Thiền quán để phát sanh trí tuệ và lấy Thiền định thay cho ngủ nghỉ. Chúng ta phải ngủ nghỉ vì cơ thể vật chất quá mệt nhọc và tinh thần lo lắng quá nhiều, nên phạm phải bốn điều cấm kỵ là buồn, giận, lo, sợ. Người buồn giận, lo sợ nhất định mạng sống không dài được; vì buồn giận lo sợ là những chất độc tác hại tinh thần, làm họ đau khổ vô cùng. Thể xác và tinh thần nhọc mệt, phải ngủ nhiều, tâm

trí dễ mê mờ. Người tu thường ít ngủ. Tôi tham dự khóa tu Thiền ở chùa Tổng Trì, Nhật Bản, Thiền Tăng một ngày một đêm chỉ được ngủ một tiếng đồng hồ. 11 giờ chỉ tịnh, 12 giờ thức dậy tham Thiền được; vì cơ thể và tinh thần họ không mệt mỏi. Người không biết tu, lãng phí về sức lực và trí tuệ, mà đó là hai thứ quý giá nhất của con người. Sức lực của con người dùng không đúng chỗ nên bị tổn hao, tinh thần hướng không đúng chỗ nên bị suy sụp. Biết sử dụng thể xác và tinh thần đúng theo Phật dạy, trí tuệ nhất định phát sanh và thọ mạng của chúng ta dài hơn. Các Thiền sư sống trên một trăm tuổi vì đã điều chỉnh cơ thể đúng đắn, không đưa vào những thức ăn độc hại, không làm việc quá mức cho phép và tinh thần rất an ổn vì không buồn giận, lo sợ. Riêng tôi, lúc còn trẻ thường đau yếu, nhưng tuổi càng lớn lại ít bệnh hoạn, khỏe mạnh và làm được nhiều việc hơn, nhờ ứng dụng được tinh ba Phật dạy, muốn chia sẻ với quý vị.

Không nhận ra ý Phật, không thực hành đúng, sẽ rơi vào trần lao nghiệp chướng. Thật vậy, ứng dụng sai ý Phật, tâm phiền não, thân bệnh hoạn. Không được phép nói vì tu mà bệnh, vì ăn chay nên yếu. Tu đúng phải có sức khỏe tốt hơn. Thí dụ thực hành pháp môn Tịnh độ, chúng ta biết rõ Phật Di Đà là Phật Vô Lượng Thọ, tức Ngài có sức khỏe thực tốt, thọ mạng thực dài lâu. Theo dấu chân Phật Di Đà, chúng ta phải được an lạc hơn, thọ mạng dài hơn. Lời Phật dạy ứng dụng đến đâu sẽ nhận được kết quả lợi lạc đến đó. Các vị Tổ sư chứng ngộ yếu nghĩa của giáo pháp, nên rất thông minh, rất đa dạng ở pháp tu, nhận chân được trong trường hợp nào cần tu Thiền, hay tu Tịnh độ, hoặc theo Nguyên thủy. Việc tu hành cần khéo vận dụng pháp thích hợp từng chỗ, từng lúc, từng

cá nhân, nhất định đạt kết quả tốt đẹp; không phải theo công thức, bắt tất cả làm giống nhau. Tu Tịnh độ không phải chỉ niệm Nam mô A Di Đà Phật. Hành giả tu Tịnh độ tối thiểu phải đọc, suy nghĩ và thực hành theo ba kinh Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ và kinh Di Đà. Riêng tôi, ngoài ba kinh này, tôi còn ứng dụng thêm kinh Hoa Nghiêm và Thủ Lăng Nghiêm cũng nói về Tịnh độ. Và xa hơn nữa, đọc kinh Duy Ma cũng thấy nói đến Tịnh độ. Đọc tất cả kinh Phật, không có kinh nào không nói đến Tịnh độ. Nói cách khác, tất cả pháp Phật đều có tính cách nhất quán, tám mươi bốn ngàn pháp môn tu đều có một vị giải thoát. Nhìn riêng khía cạnh Tịnh độ, đã thấy có rất nhiều mặt mà chúng ta cần áp dụng tùy thời đại, tùy quốc độ, tùy hoàn cảnh thế nào cho được kết quả lợi ích.

Đọc kinh Vô Lượng Thọ nói về nhân hạnh quả đức của Phật Di Đà, giúp chúng ta biết Phật Di Đà là người như thế nào, tu thế nào mà đạt quả vị Phật và thế giới của Ngài như thế nào. Theo Phật, hiểu rõ nhân hạnh quả đức của Ngài để làm theo, mới không mê tín. Phật Di Đà trước khi xuất gia tu hành, là Chuyển luân Thánh vương. Phật và Chuyển luân Thánh vương, hai vị trí này có những điểm gần nhau. Chuyển luân Thánh vương có bốn binh chủng rất mạnh khiến các nước nhỏ phải kính nể, quy phục mà không cần đánh. Ông không dùng vũ lực khống chế các nước yếu kém, nhưng để răn đe, hạn chế kẻ ác tâm chuyên gây ra khổ đau. Nói cách khác, có phước đức trí tuệ đầy đủ mới làm Chuyển luân Thánh vương được. Từ ông vua trần gian có sẵn điều kiện cần thiết như vậy, Đức Phật Di Đà tu hành phát huy trí tuệ và phước đức đến tột đỉnh mới đạt quả vị Phật. Phật Thích Ca cũng thế, không tu là Chuyển luân Thánh

vương, nhưng điều kiện tốt nhất sẵn có, nên tu hành, Ngài liền đạt quả vị Phật.

Còn đối với chúng ta, điều kiện thực tế cần cho sự phát huy trên con đường Phật đạo, là gì? Có sức khỏe tốt, ngoại hình dễ coi và thông minh, nhất định thành công trong xã hội, hay đi tu chúng ta cũng dễ dàng tạo công đức nhờ ba yếu tố căn bản này. Theo kinh Pháp Hoa, người tu được nhờ có căn lành và gặp nhân duyên mới phát tâm tu. Phật Di Đà sẵn có nhiều điều kiện tốt đẹp và có căn lành, nhưng gặp được Bảo Tạng Như Lai, Ngài mới phát tâm tu. Người có sẵn căn lành, lại gặp nhân duyên tu, từng bước vượt khó, thăng hoa. Người không có căn lành, nhưng do tham vọng thúc đẩy đi tu, không đạt được kết quả tốt, hoặc hậu vận không tốt dù nhất thời hưng thạnh. Nhân duyên là gặp Thầy hiền bạn tốt. Có căn lành, nhưng gặp thầy tà bạn ác, không thể tiến tu; vì họ dắt đi vào đường ác, sai lầm, tội lỗi, từ đó chỉ đi xuống, không đi lên được. Điển hình như Vô Não có căn lành đời trước, nhưng gặp thầy tà dạy ông giết người để lên thiên đàng. May cho ông cuối đời được gặp Phật, quay đầu lại, tu hành cũng đắc quả A la hán. Tuy nhiên, đã trải qua một thời gian tạo nghiệp sát, nên khi tu, Vô Não vẫn phải trả ác nghiệp này, đi khất thực vẫn bị đánh. Ý thức sâu sắc nghiệp báo của mình, ông quyết chí tu, vui vẻ trả dứt nghiệp này thì cũng được mọi người thương quý.

Phật dạy rằng muốn tu hành phải gặp bốn điều khó. Sanh làm người là khó vô cùng, sanh vào các loài khác rất dễ, như loài cá sanh cả vạn cá con. Và con người được những yếu tố thù thắng hơn các loài khác, vì có bộ não phát huy được trí tuệ, trong khi các loài khác chỉ sống theo bản năng. Thứ hai là được gặp Phật pháp

khó, mà chúng ta đã được rồi. Thứ ba là tu hành đã gặp Phật pháp, nhưng đem hết cuộc đời mình dấn thân thực sự, hết lòng hướng tâm cầu giải thoát cũng rất khó. Còn cạo đầu vô chùa ở thì dễ, tu theo hình thức cũng đơn giản. Thứ tư là tu hành và được Thầy khai ngộ, nhưng đạt được kết quả như Phật dạy quả là khó vô cùng. Tôi may mắn được hầu cận, học hỏi với các bậc thiện tri thức, nhờ các ngài khai ngộ, từng bước ứng dụng được những thành quả nho nhỏ xin chia sẻ với quý vị.

Phật Di Đà xuất gia tu hành được Bảo Tạng Như Lai đặt pháp danh là Pháp Tạng Tỳ kheo. Phật, Bồ tát, Thánh Tăng hầu hết đều do hạnh mà thành danh. Tên khai sanh do cha mẹ đặt đối với người tu gần như ít dùng đến. Người tu có pháp danh là tên kế tục trí tuệ của Như Lai, do Thầy đặt cho và nối theo hệ phả của tông môn. Pháp danh hay khai sanh của dòng họ nhà Phật, thể hiện việc nối tiếp sự nghiệp của Phật Thích Ca; vì thế, pháp danh có ý nghĩa quan trọng.

Di Đà tên Pháp Tạng vì khởi đầu tu, ngài là Tỳ kheo thông minh, những gì Phật dạy, ngài nhớ đủ, nhớ không sót hằng hà sa số thế giới Phật do Phật Bảo Tạng truyền trao. Pháp Tạng có nghĩa là kho chứa pháp, hay pháp danh này nói lên việc ngài dồn tất cả tâm trí vào giáo pháp của Phật. Ngày nay, tu pháp môn Tịnh độ, tự xét xem chúng ta có hết lòng tu hay không, có quyết tâm vì pháp hay không. Thực tế cho thấy những người đạt kết quả tốt đẹp đều quyết tâm cao, tu không biết mệt mỏi. Có vị cho biết định ngồi Thiền vài tiếng, nhưng khi xả Thiền mới hay đã ba ngày, vì sự chú tâm của họ quá cao, nên quên mất thời gian. Ý này được kinh Pháp Hoa diễn tả rằng Bồ tát trải qua sáu mươi kiếp mà tưởng như nửa ngày.

Giai đoạn đầu học để hiểu giáo pháp và giai đoạn hai, tu Thiền, niệm Phật, hay tu pháp gì cũng được, nhưng phải tu trong pháp Phật, không được lệch ra ngoài. Vì thế, Pháp Tạng Tỳ kheo lo học, nhớ nhiều, nhưng chuyển sang tư cách Pháp Tạng Bồ tát, ngài lo thực hành, xây dựng Tịnh độ từ tâm, tức thể hiện ý Phật dạy tâm tịnh thì độ tịnh. Thế giới không thanh tịnh, nhưng tâm thanh tịnh cũng chuyển đổi thành thanh tịnh. Tinh thần này thể hiện trong kinh Duy Ma. Xá Lợi Phất nói thế giới Ta bà của Phật Thích Ca giáo hóa toàn là hầm hố gai chông, chẳng lẽ thế giới Phật không thanh tịnh hay sao. Phật mới dạy rằng tâm Xá Lợi Phất hầm hố gai chông nên thấy toàn là khó khăn, nản chí. Sự thật thế giới Phật thanh tịnh và Phật thể hiện cho thấy bằng cách ấn chân xuống đất thì thế giới thất bảo hiện ra. Ý này chúng ta ứng dụng cách nào? Đối với tôi, kiểm chứng trong cuộc sống của mình nhận thấy thực ra xã hội bất an, không thanh tịnh, vì tôi sanh ra và lớn lên trong thời kỳ chiến tranh, loạn lạc, đầy bất công đau khổ. Nhưng lúc đó, nhờ thực hành Thiền quán, trụ tâm trong pháp Phật, đương nhiên tâm được thanh tịnh và thế giới mà tôi hướng tâm trí mình vào đó cũng thanh tịnh; đó là nơi an trú tốt nhất. An trú Tịnh độ từ tâm như thế giúp tôi vượt qua nhiều gian nan thử thách trong suốt thời gian dài. Trong khi bạn đồng sự, đồng hành với tôi không vượt nổi, vì không an trụ tâm trong pháp Phật, để sự vật bên ngoài chi phối tâm, cho vui buồn vinh nhục của cuộc đời làm hoen ố tâm họ. Từ đó, tu hành mà muốn thế này, nghĩ thế kia, đòi cái nọ, nên không bao giờ ở lâu trong đạo được, phiền não trùng trùng nổi dậy. Bấy giờ, nếu còn chút căn lành, liền nhớ lời Phật nhắc nhở rằng Phật ngộ trong cái mê

của chúng sanh và chúng sanh mê trong cái ngộ của Phật, nên vội vàng quay lại, trụ tâm trong pháp Phật thì cũng được thanh tịnh, giải thoát trong cõi ô trược này. Tôi nhớ tinh ba này đã được Hòa thượng Khánh Anh dạy chúng tôi cách nay hơn bốn mươi năm qua bài kệ dưới dây. Ngài nói rằng các Thầy thường đọc bài này, nhưng không suy nghĩ nghĩa lý bên trong, không ứng dụng được:

Muội thiên chơn nhi tùy huyễn vọng

Xả thực tế nhận không hoa

Nãi điều giác nhi điều mê

Cảnh tự triền nhi tự phược.

Nói cho dễ hiểu, cuộc đời này đâu có khổ đau sanh tử, nếu chúng ta trụ tâm lại. Còn thả tâm mình chạy rong theo muôn sự muôn vật, tức chạy theo sanh tử là tự ràng buộc mình, làm ô nhiễm mình và cũng tự mình chuốc lấy đau khổ. Pháp này triển khai khía cạnh tâm thanh tịnh thì thế giới thanh tịnh theo, đó là thế giới của nội tâm, nghĩ cái gì thì cái đó xuất hiện. Tôi tu pháp môn Tịnh độ thường áp dụng tinh thần này, thí dụ nhìn lọ hoa trước mặt mà nghĩ đến Phật Di Đà thì Phật Di Đà hiện hữu trong lọ hoa, nghĩ đến thế giới Tịnh độ thì những cánh hoa này liền hình thành Tịnh độ Tây phương. Đó là Tịnh độ của tự tâm. Đối với chúng ta, khi tâm đã tịnh, thế giới đã tịnh thì thực tế xã hội bên ngoài cũng thay đổi tốt theo. Tâm chúng ta không buồn phiền, bực tức, khổ đau, chắc chắn, người không đối xử tệ ác với chúng ta, đó cũng là kinh nghiệm tôi đã có được trong đời tu, xin chia sẻ với quý vị.

Trên bước đường tu, Phật Di Đà chuyển đổi pháp hành từ Pháp Tạng Tỳ kheo sang Pháp Tạng Bồ tát, tiếp xúc, giúp đỡ người, tất nhiên người dễ đồng tình, hợp tác. Thực hiện hạnh Bồ tát như vậy, ngài mới xây dựng được thế giới An Dưỡng Quốc là nơi tập hợp những người cùng lý tưởng sống chung với nhau. Người tu Tịnh độ đọc kinh Vô Lượng Thọ nhận ra ngay ý này nhằm chỉ bước đầu tu, chúng ta có tâm thanh tịnh và hoàn cảnh cá nhân thanh tịnh và từ sự thanh tịnh an lạc của ta ảnh hưởng cho người xung quanh, tạo thành tập thể thanh tịnh và nhân rộng ra thành thế giới thanh tịnh.

Kế tiếp, đọc kinh Quán Vô Lượng Thọ, bắt đầu dùng pháp quán để thấy cho thanh tịnh. Thí dụ Phật khuyên chúng ta nhìn mặt trời lặn ở phương Tây, vì thế giới của Phật Di Đà ở phương Tây và khi đem tâm chúng ta gởi vào ao thất bảo ở thế giới của Ngài, chắc chắn mọi việc của Ta bà dù có thế nào cũng không làm chúng ta không bận tâm. Theo pháp quán như thế, tâm chúng ta được thanh tịnh lần và tạo được hạt giống ở Tây phương Cực Lạc, bỏ thân này phải được vãng sanh về Tịnh độ ấy. Đó là một số kinh nghiệm tu hành, tôi xin chia sẻ với quý vị. Cầu mong Tăng Ni, Phật tử tỉnh nhà được Phật hộ niệm và sống an lạc trong mọi tình huống.

Giới đức pháp thân

Giới đức pháp thân

(Bài giảng trường hạ Đại Tùng Lâm 2005)

Trường hạ Đại Tùng Lâm là tụ điểm An cư tập trung lớn nhất cả nước, vì ở đây có điều kiện rất tốt mà các tỉnh thành khác không có được, kể cả thành phố Hồ Chí Minh. Được hưởng thành quả tốt đẹp này, chúng ta đã nhờ ơn đức Hòa thượng Thiện Hòa khai sơn khu đất già lam này và cũng nhờ các vị Hòa thượng khác đóng góp công sức xây dựng, nên ngày nay chúng ta mới có cơ sở để tập trung rất đông Tăng Ni tu học và mọi sinh hoạt nơi đây đang trên đà phát triển. Nhận thức được sự thừa hưởng tốt đẹp như vậy, mong rằng Tăng Ni nỗ lực tu hành, xứng đáng kế thừa sự nghiệp của Đức Phật và chư vị Tổ sư cùng các vị tiền nhân.

Tôi có một số nhận xét nhằm góp thêm những suy nghĩ lợi ích cho quý hành giả An cư và tự mỗi người nương theo đó gặt hái được thành quả riêng cho mình để phát huy trí tuệ, đạo đức trên bước đường thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh.

Phật giáo Việt Nam thể hiện tính chất Đại thừa. Chúng ta cần hiểu nghĩa Đại thừa một cách đúng đắn và sâu sắc. Đại thừa được

ví như chiếc xe lớn chở được nhiều người, hiểu như vậy, tất nhiên pháp môn tu của chúng ta phải thể hiện tính xã hội, dung nhiếp được số đông quần chúng. Vì thế, những người có tư tưởng hẹp hòi, chỉ nghĩ cho cá nhân mình, cho chùa mình, bổn đạo mình, không phải Đại thừa. Hồ Chủ tịch từng đánh giá Phật giáo chúng ta qua tám chữ "Từ bi, bình đẳng, vô ngã, vị tha”. Tôi vừa tham dự Đại hội Mặt trận Tổ quốc Trung ương, các đại biểu cũng nhận xét như thế về Phật giáo Việt Nam. Thiết nghĩ đó chính là quan niệm của nhân dân về Phật giáo chúng ta từ nghìn xưa cho đến ngày nay. Chúng ta cần suy nghĩ, trân trọng và phát huy tinh thần này.

Người tu, trước nhất phải có lòng từ bi, thương tất cả chúng sanh. Nếu không thể hiện tinh thần từ bi, không phải đệ tử Phật. Mùa An cư, Phật dạy Tăng Ni cấm túc, ở yên một chỗ tu hành, một phần nhằm giúp chúng ta tránh việc đi ra ngoài, để khỏi dẫm đạp các loài côn trùng, để không tổn hoại tâm từ bi của người tu. Ngày hôm qua, tôi ở núi Thị Vãi một đêm và khi quán chiếu sự sống của các loài chúng sanh, tôi thấy rõ loài côn trùng sanh trưởng rất nhiều và rất nhanh trong mùa này. Trên đường hành Thiền, trước mắt tôi rất nhiều sâu bọ đang đeo bám trên cành cây, hoặc đang rớt xuống nửa chừng, còn treo lơ lửng với những sợi dây tơ nhỏ, cũng có nhiều con đã rớt xuống, nằm rải rác trên mặt đất. Tôi hành Thiền luôn niệm Phật cho các loài hữu tình hữu duyên gặp nhau hôm nay đều được hóa kiếp, sanh về Tịnh độ, hoặc trong kiếp tái sanh, chúng không phải làm sâu bọ, côn trùng nữa. Đó chính là truyền thống của hành giả theo Phật giáo, luôn trải tình thương cho tất cả chúng sanh, từ loài người đến loài vật và cả các

côn trùng nhỏ nhất. Các Thầy nên nhớ quán từ bi, thấy tất cả loài hữu tình khổ, phát tâm thương xót và cứu vớt chúng. Ngoài ra, tôi rất tâm đắc yếu nghĩa của kinh Pháp Hoa, theo đó Đức Phật dạy rằng chúng ta không có sanh tử. Chân thân, hay chân tánh của chúng ta vĩnh hằng bất tử, thật địa của chúng ta hoàn toàn trong sạch, gọi là Tịnh độ, nơi đó làm gì có sanh tử, không có sự thay đổi trầm luân.

Có phải thế giới Tây phương của Phật Di Đà trong sạch, còn thế giới Ta bà của Phật Thích Ca là nhơ bẩn hay không? Tôi sang Pháp, gặp Hòa thượng Nhất Hạnh, đã trao đổi về tinh thần này, chúng tôi thống nhất một điều rằng tịnh hay uế là do con người tự tạo ra mà thôi. Tâm thanh tịnh thì cảnh thanh tịnh, tâm ô uế sẽ tạo ra cảnh nhơ bẩn. Thật vậy, trước khi Đức Di Đà thành Phật, Tây phương chưa phải là cõi Tịnh độ. Nhưng khi Ngài thành Phật, thế giới nội tâm của Phật Di Đà hoàn toàn thanh tịnh, gọi là thanh tịnh Pháp thân. Và Pháp thân Ngài phát huy đến đâu thì chuyển đổi nơi đó trở thành thanh tịnh đẹp đẽ, đến khi Ngài đạt đỉnh cao của Pháp thân, là hoàn thành được thế giới có sự an lạc cùng cực, gọi là Cực Lạc.

Nhiều người đã hiểu sai lầm về Pháp thân do Đức Phật tu chứng. Pháp thân không phải là một thân xa lạ nào ở ngoài chúng ta. Đó chính là tâm thanh tịnh của một hữu tình chúng sanh có công năng chuyển đổi chính người đó trở thành Phật với đầy đủ sắc thân Phật cùng tâm Phật. Lúc chưa xuất gia, Phật là thái tử Sĩ Đạt Ta, lúc chưa thành Phật, Ngài là Sa môn Cù Đàm. Khi Ngài ở Bồ đề

đạo tràng, phá ma quân, thành Vô thượng Chánh đẳng giác, từ đây, Ngài mới là Phật. Nghĩa là tâm Ngài hết sạch phiền não trần lao, mới hiện ra tướng giải thoát hoàn toàn. Tướng tùy tâm sanh là vậy. Mang tâm chúng sanh, thì hiện thân thái tử. Nay tâm thanh tịnh Như Lai, Ngài hiện thân Phật. Và hiện thân Phật rồi thì "Huyễn hóa sanh thân tức Pháp thân”.

Riêng chúng ta, Pháp thân cũng là cái thân mà chúng ta đang có, nhưng khác nhau ở lực tác động. Thí dụ, trông thấy tôi, các Thầy phát tâm Bồ đề, tu hành an lạc; như vậy, thân tôi là Pháp thân. Nhưng nếu các Thầy trông thấy tôi mà không phát tâm Bồ đề, lại sanh phiền não thì thân tôi là nghiệp thân. Chúng ta cần nhận ra điều này để tiến tu. Người nào chứng được một phần Pháp thân là Hiền Tăng. Chứng toàn bộ Pháp thân, tức nhìn ở khía cạnh nào, người cũng phát tâm, là Thánh Tăng. Hiền Thánh Tăng mới có năng lực giáo hóa chúng sanh, tác động cho họ thanh tịnh và phát tâm Bồ đề; vì tâm các ngài đã thanh tịnh và thân các ngài đã thể hiện Pháp thân.

Pháp thân có năm phần, thường gọi là ngũ phần Pháp thân gồm giới Pháp thân, định Pháp thân, huệ Pháp thân, giải thoát Pháp thân và giải thoát tri kiến Pháp thân. Thực chất tu hành của chúng ta là phải chứng cho được Pháp thân, nhưng chứng Pháp thân nào trước? Theo tôi, trên bước đường tu, trước nhất, chúng ta phải chứng giới đức Pháp thân. Một Tỳ kheo tu hành, việc đầu tiên cần giữ giới thanh tịnh và trở thành Tỳ kheo có đức hạnh, mới có năng lực cảm hóa người.

Tu theo đạo Phật, không có giáo quyền, giáo sản, giáo chế. Tôi không có quyền gì đối với quý Thầy, nhưng tôi làm được việc, nhờ Tăng Ni và Phật tử có cảm tình, hợp tác, hỗ trợ. Là Tăng sĩ, không dùng giáo quyền áp đặt, chúng ta chỉ có thể tu cho được đức hạnh bằng cách tôn trọng giới cấm, hạn chế những việc xấu ác, nên được người quý mến. Người tu thọ giới Sa di, Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni nhằm mục đích hạn chế tất cả các ác nghiệp, để hoàn thiện chính mình. Lo tu cho bản thân mình được trong sạch, gọi là Tiểu thừa. Vừa hoàn thiện bản thân, vừa cứu giúp người khác được tốt đẹp là theo Đại thừa. Nhưng muốn làm được việc lớn, muốn giúp đỡ người, tất yếu phải nỗ lực hoàn thành những việc nhỏ, bản thân mình phải tốt đã. Một số người cứ ấn tượng rằng mình là Đại thừa, nhưng các giới nhỏ cũng không trọn vẹn, là sai lầm lớn. Tiểu hay Đại được căn cứ trên tâm niệm và việc làm, không phải theo màu áo.

Cần nhắc lại rằng tròn được hạnh Sa môn là bước đầu của người xuất gia theo Phật. Những gì Đức Phật không cho phép Tỳ kheo làm, chúng ta phải cố gắng giữ gìn, không được vi phạm. Tuân thủ lời Phật dạy, người sẽ đánh giá chúng ta tốt. Khi tôi còn là Sa di và sau khi thọ giới Tỳ kheo, trong mười năm đầu, vào các mùa An cư, tôi tuyệt đối không đi ra khỏi chùa, cố gắng thực hiện cho được lời Phật dạy. Nhờ nỗ lực thành tựu giới hạnh, người trông thấy sẽ phát tâm tu theo và quý mến; nghĩa là họ quý giới hạnh của ta, mến Pháp thân của ta. Như vậy, là đã tạo được một phần Pháp thân, hay một phần công đức. Ngoài ra, trong mùa hạ, sống chung với đại chúng, tất yếu sẽ có vấn đề phát sanh; nhờ đó, mới biết rõ người nào còn phiền não

nhiều hay ít, hoặc đã hết phiền não. Tất cả phiền não đều biểu lộ rõ trên sắc mặt, ánh mắt, lời nói, cử chỉ, thái độ, hành động của từng người, không dối gạt ai được. Nếu chúng ta biết lỗi mình, sám hối, không tái phạm, sẽ khắc phục được nghiệp.

Thử kiểm xem ta tu hành, chứng được quả Dự lưu hay chưa? Khi nỗ lực tu hành trong sự cọ xát để tiêu trừ nghiệp, thì người chứng được quả Dự lưu, phiền não thô không còn. Thí dụ họ không tức giận đến mức độ đánh nhau, mắng nhau, phải bị kỷ luật, xử biệt chúng. Nhưng họ vẫn còn phiền não vi tế ở trong lòng, không dám nói ra, không dám để lộ sự sân hận, vì đang mặc áo Sa môn. Thuở xưa, Hòa thượng Thiện Hoa nhắc tôi rằng mỗi khi giận, hãy sờ đầu mình, để nhớ rằng tóc đã rụng, nghĩa là phiền não cũng phải rơi rụng. Hòa thượng Thiện Hoa được thuần thục pháp tu này, nên lúc nào cũng thấy ngài mỉm cười và trở thành bậc lãnh đạo được mọi người kính mến.

Người tu ít nhất phải cố gắng đoạn trừ phiền não thô bên ngoài. Không đoạn phiền não thô, có làm gì cũng như xây lâu đài trên cát. Và nhờ trải qua những sự cọ xát với cuộc đời, với Tăng chúng, mà thực hiện được hạnh nhẫn nhục của Sa môn; ai nói gì, chúng ta cũng không khó chịu, không giận. Thầy cô nào trong ba tháng An cư, không làm mất lòng ai, là người tốt, được nhập vào cửa từ bi thực sự của Phật. Người còn vấn đề là đứng ngoài cửa chùa, không thể làm đạo, hay làm trong phiền não, nghiệp chướng mà thôi. Các Thầy cô đã làm Trụ trì hay Giảng sư có kinh nghiệm này. Nếu làm trong phiền não, trần lao, nghiệp chướng, đương nhiên phải trả

giá đắt, dù là Phật sự như thuyết pháp, xây chùa, đúc tượng, in kinh, v.v… Trái lại, làm Phật sự với tâm yên tĩnh, phiền não tự lắng dịu.

Năm ngoái, tôi sang Pháp dự lễ khánh thánh ngôi tháp thờ Hòa thượng Thiện Châu, Hòa thượng Nhất Hạnh mời tôi đến thăm làng Mai. Ngài nói với tôi một điều mà tôi rất tâm đắc: "Lần này, tôi muốn về Việt Nam sau bốn mươi năm xa cách, ở cái tuổi 80. Không biết lần này gặp nhau, lần sau còn gặp lại hay không”. Nghe vậy, Hòa thượng Thiện Bình khóc. Tôi đáp lời rằng không những chúng ta gặp nhau hôm nay, mà đã từng gặp nhau trong quá khứ và sẽ mãi mãi trong tương lai; vì tâm Bồ đề của Hòa thượng và sự quyết chí hành Bồ tát đạo của tôi đều cùng chung một con đường lý tưởng của Đức Phật vạch ra. Theo tôi, chúng ta từng phát tâm Bồ đề từ hội Linh Sơn của Đức Phật Thích Ca, vì vậy, đến nay chúng ta mới được xuất gia tu hành và có duyên gặp gỡ nhau trong nhà Phật pháp. Không dễ gì được làm Linh Sơn cốt nhục. Thực tế, chúng ta thấy có người tu và hoàn tục đến sáu, bảy lần, hoặc không thể đi trọn đường đạo. Tu hành một cách miên mật, liên tục là điều không đơn giản. Hòa thượng Nhất Hạnh tu từ thuở nhỏ, sống trong chốn Thiền môn trải qua suốt sáu mươi năm. Tôi cũng trải thân trong nhà Phật hơn năm mươi năm. Căn lành của chúng ta lớn lắm mới thành tựu như vậy. Vì thế, tôi tin chắc đời sau và nhiều đời sau nữa, chúng ta vẫn còn tiếp tục hợp tác với nhau, chung lo Phật sự.

Hòa thượng Trí Thủ khi còn sanh tiền, ngài cũng thường nói:

Đời này chí những đời sau

Chung lo Phật sự biết bao nhiêu tình.

Đối với tôi, trước khi làm việc gì lớn, phải phát nguyện, sau đó quan sát công việc mình sắp làm cho đúng đắn, mới không gặp trở ngại. Hòa thượng Nhất Hạnh cũng theo tinh thần này. Trước khi về Việt Nam, Hòa thượng mở một khóa tu ở làng Mai, có hàng trăm Tăng Ni thuộc nhiều quốc tịch tham dự. Hòa thượng tuyển chọn một trăm người tương đối tốt nhất trong Tăng thân, nghĩa là gặp bất cứ hoàn cảnh nào xảy ra, cũng không được có phản ứng giận dữ. Sự chọn lựa như vậy rất đúng. Vì sợ nhất ra hành đạo, gặp việc không vừa ý, sân si cãi vã thì còn gì là Tăng thể. Tôi nhắc nhở anh em rằng khi làm Phật sự, nhẫn nhục là pháp hành quan trọng nhất của chúng ta. Vì nhẫn nhục chính là sức mạnh của Sa môn. Trên cuộc đời này, có ba thứ sức mạnh, sức mạnh của tiếng khóc trẻ con, sức mạnh của sắc đẹp phụ nữ và sức mạnh của Sa môn nhẫn nhịn.

Trên bước đường tu, gặp việc đáng giận, muốn gây gỗ, tôi cố gắng trụ tâm, vì sợ Phật không thừa nhận mình thực sự là đệ tử Ngài. Không đủ tư cách là đệ tử chân chánh của Phật thì mất mát lớn lao vô cùng. Khi tu tập được pháp nhẫn, tôi thấy mình được nhiều lợi lạc. Trong Tăng chúng, người gây sự, mà ta nhịn được, tự nhiên đại chúng có thiện cảm với ta. Không có người kiếm chuyện, ta không có điều kiện biểu lộ sự nhẫn nhịn, thì cũng không được người thương. Hòa thượng Nhất Hạnh quan sát trong ba tháng tu, người nào không hiện tướng bực bội, tức giận, ngài cho theo về Việt Nam. Phải nhìn nhận rằng Tăng thân một trăm người cùng đi với Hòa thượng rất thanh tịnh và được nhiều người

mến phục. Họ là người ngoại quốc đã thể hiện sức kham nhẫn, chứng tỏ họ tu hành chân chánh. Trong khi chúng ta có truyền thống tu hành dài lâu, phải làm cho bằng hay hơn, lẽ nào lại thua kém.

Theo tôi, các Thầy cô còn buồn giận, khó chịu, chưa hiện tướng giải thoát, nên ở trong tu viện. Muốn ra ngoài hành đạo, phải cố gắng tối đa việc thanh tịnh hóa tâm mình bằng cách thực hiện Lục niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên. Tôi cũng thường giữ sáu niệm này liên tục để giữ tâm thanh tịnh và nhờ đó, sự ứng xử đối với người và việc được tốt đẹp. Hòa thượng Nhất Hạnh đã luyện tập cho Tăng thân thành tựu pháp tu khắc phục được phiền não thô bên ngoài. Và khi ngài sang Trung Quốc thuyết pháp, Tăng thân làng Mai cũng đã tạo được thiện cảm đối với người bản xứ.

Người Mỹ nghe Hòa thượng thuyết pháp, họ hiểu và chấp nhận, quý trọng. Không phải vì ngài ở nước ngoài lâu, nói tiếng Anh giỏi, nên người hiểu. Trong đạo Phật, nói bằng ngôn ngữ là phụ, nói bằng đức hạnh, bằng việc làm mới là chính. Và đặc biệt, trong nhà Thiền lại càng ít nói, thậm chí kỵ nói; nhưng nét mặt giải thoát và phong cách an nhiên tự tại của Thiền sư tỏa ra sức sống mãnh liệt, tác động cho người lắng đọng tâm trí và phát khởi niềm kính tín Tam Bảo. Tăng thân theo Hòa thượng, sống trong tinh thần hòa hợp, an vui, thể hiện nếp sống đạo cao quý, khiến cho người Tây phương muốn nghe, muốn biết về Phật giáo làm thế nào xây dựng được một đoàn thể tốt đẹp như thế giữa lòng xã hội còn nhiều rối ren

cũng như trong một thế giới hiện đại còn nhiều hận thù, tội ác, khổ đau. Tăng thân làng Mai làm được việc nhờ tỏa sáng hình ảnh chân thật của người tu. Tuy phiền não vi tế bên trong còn, nhưng phiền não thô không có, thì phản ứng đối với mọi việc cũng được tốt theo. Thật vậy, có một số người đã nói xấu Hòa thượng, nhưng ngài không phản ứng, không đính chính. Hòa thượng chỉ lo thuyết pháp, nói những gì cần nói. Có nơi còn phát tờ bướm nói xấu Hòa thượng, ngài vẫn thanh thản giảng pháp. Và điều đáng mừng là Phật tử nghe pháp đã xé bỏ những tờ bướm, vô hiệu hóa sự chống đối. Các anh em cần học kinh nghiệm này của Hòa thượng. Việc quan trọng là phải tu cho đạt kết quả thực sự; người nói gì cũng không sao, coi như túc nghiệp đời trước của mình, trả quả này cho nhẹ nhàng, rồi mọi việc cũng êm đẹp. Theo kinh nghiệm riêng tôi, mình phản ứng lại thì mọi việc phiền toái vẫn tồn tại, đôi khi còn tăng thêm. Không phản ứng lại, chúng ta lo tu hành, tất cả mọi sự khuấy động tác hại tự rơi rụng. Trong kinh Pháp Hoa, Phật ví như hoa sen không dính nước; nghĩa là tâm của chúng ta không dính mắc với những phiền não nhiễm ô. Vì thế, các Thầy tu hành, lo dọn sạch tâm, đừng để phiền não dính vào đục khoét Pháp thân, ăn mòn công đức của chúng ta. Công đức rất khó tạo, cần quý trọng, giữ gìn, không cho đốm lửa sân hận thiêu đốt. Cố gắng sống trong giới luật, lúc mới tu thường cảm thấy bị giới ràng buộc; nhưng an trụ trong chánh pháp lâu, trở thành quen, giới trở nên nhẹ nhàng, tự nhiên trong cuộc sống chúng ta và trở thành đức hạnh, được đại chúng quý mến.

Các Thầy cô tập trung An cư ở Đại Tùng Lâm do Hòa thượng Thiện Hòa sáng lập, thiết nghĩ nên quán chiếu, hình dung lại sự hành đạo của ngài như thế nào, để có thể kế thừa được tinh thần của ngài, việc làm của ngài, sự nghiệp của ngài. Hòa thượng Thiện Hòa lấy việc phục vụ đại chúng làm điểm cao nhất trên bước đường hành đạo. Hòa thượng có gia đình rồi mới đi tu, nhưng ngài là bậc cao Tăng. Chúng ta đi tu từ nhỏ thì việc tiến tu dễ dàng hơn nhiều, mà lại không thành công được, cần xét lại xem mình vướng mắc sai lầm gì. Học tấm gương của Hòa thượng, lấy việc phục vụ cho đại chúng là chính, chúng ta làm theo lời Tăng sai, làm việc mà người cần, họ phải thương. Đến trường hạ thiếu thốn gạo, mình cúng dường gạo, họ thương liền. Người bệnh không ai chăm sóc, chúng ta an ủi, giúp đỡ, họ khỏe mạnh, thương mình, hay họ qua đời, cũng nhớ ơn đó, tái sanh làm quyến thuộc giúp đỡ nhau tu hành.

Đối với tôi, được phục vụ chúng Tăng, được thừa sự thập phương chư Phật, được cúng dường Tam Bảo là điều may mắn nhất. Người gánh vác việc nặng nhọc của chúng, làm nhiều mà không than, không phiền não, ai mà không thương quý họ. Tôi có kinh nghiệm rõ việc này, phát tâm chăm sóc mọi người, làm một cách vô tâm, công đức tự nhiên sanh ra, tức đại chúng bắt đầu thương mình. Và được đại chúng quý mến là đức hạnh Pháp thân của chúng ta hiện ra. Làm nhiều việc lợi ích cho chúng sanh, đức hạnh của chúng ta theo đó tăng trưởng và quyến thuộc Bồ đề cũng đông thêm. Đó chính là Pháp thân của chúng ta đã được nuôi lớn.

Pháp thân đức hạnh có rồi, không bị ai gây rối, tâm ta tự thanh tịnh dễ dàng. Còn trước đó, chúng ta mang một khối nghiệp, người cứ tìm cách chỉ trích, ta cũng khó mà thanh tịnh. Trước chúng ta ráng ngồi Thiền, nhưng tâm cứ trỗi dậy liên tục. Nay làm việc, đối diện với mọi tình huống, tâm chúng ta vẫn luôn tự tại, bình tĩnh là tạo được Pháp thân thứ hai gọi là định Pháp thân. Kế đến, nhờ tâm bình ổn, quán chiếu sự vật, thấy mọi việc chính xác; đó là huệ Pháp thân. Và sau cùng, đạt được giải thoát Pháp thân và giải thoát tri kiến Pháp thân. Trong mùa An cư, mong rằng quý Tăng Ni đạt được một pháp nào của Phật dạy để trang nghiêm thân tâm, làm lợi ích cho mọi người.

An trụ tịch diệt tướng

An trụ tịch diệt tướng

(Bài giảng trường hạ Vĩnh Tràng, Tiền Giang 15-6-2005)

Từ khi xuất gia cho đến ngày nay, tôi may mắn được thân cận các bậc thiện tri thức và được học hỏi, nương theo thiện tri thức để phát triển đạo lực của chính mình. Nhờ đó, tôi làm được một số việc trên bước đường hoằng pháp độ sanh. Sau đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã thành tựu, xin được trao đổi, góp phần cho việc tiến tu đạo nghiệp của quý vị. Thực tế cho thấy có nhiều vị xuất gia tu học, nhưng thành quả không cao; có vị không tiến bộ còn bị lùi; ít người gặt hái được kết quả tốt. Hòa thượng Thiện Hoa thường nhắc kết quả tu hành của chúng ta ví như trứng cá, bông xoài; nghĩa là người tu rất nhiều, nhưng số người đạt được thành quả lại ít. Từ đó, tôi suy nghĩ tại sao kết quả ít, hay không có kết quả tốt đẹp. Theo tôi, muốn khắc phục tình trạng này, cần phải gần gũi thiện tri thức để học hỏi, nhất là những vị đã đạt thành quả cao trên bước đường tu. Vì thế, nghe có vị đạo cao đức trọng, tôi liền tìm đến tham vấn để nghe lời chỉ dạy và áp dụng trong

cuộc sống mình. Nhờ đó, từng bước cuộc sống của tôi cũng an lành và phát triển đạo nghiệp. Đặc biệt tôi gặp Hòa thượng Trí Tịnh, hoàn toàn khác với Hòa thượng Thiện Hoa. Tôi có duyên được thân cận Hòa thượng Thiện Hoa và tâm đắc với con đường hoằng pháp của ngài hơn, nên đã chọn hướng đi theo Hòa thượng Thiện Hoa.

Hòa thượng Thiện Hoa nổi tiếng với hạnh nguyện "Nơi nào chúng sanh cần thì đến, nơi nào đạo pháp cần thì đi, không ngại gian lao, không từ khó nhọc”. Lập trường này của ngài hoàn toàn khác với Hòa thượng Trí Tịnh chỉ ở yên một chỗ. Điều đó đã khiến tôi suy nghĩ có nên đi hay không. Có lúc tôi thấy nên đi, có lúc lại nghĩ không nên. Từ sự phân vân như vậy, sau nhiều năm An cư, Thiền hành, tôi đã nhận ra rằng cả hai vị Hòa thượng đều đúng. Tôi cũng nhớ lời Phật dạy rằng chúng ta phải áp dụng đúng pháp, nghĩa là đúng theo từng người, từng hoàn cảnh, không phải đúng với tất cả mọi người. Hòa thượng Trí Tịnh và Hòa thượng Thiện Hoa dạy đều đúng với hoàn cảnh của các ngài. Vì thế, Phật bảo chúng ta phải "Trạch pháp”, tức lựa chọn pháp thích hợp với mình để gặt hái kết quả tốt; không biết lựa chọn, mà chỉ bắt chước theo, kinh Pháp Hoa gọi đó là uống lầm thuốc, biến chất bổ thành chất độc, làm cho người không bệnh trở thành người bệnh.

Ngài Nhật Liên dạy "đúng” là phải đúng lúc, đúng việc, đúng người, đúng chỗ. Có việc bây giờ đúng, nhưng ngày mai đã thành khác, nhiều năm sau còn khác nữa. Nếu chúng ta cứ đinh ninh đúng và đem ra áp dụng, sẽ thất bại. Để nhắc nhở

chúng ta cần thấu hiểu giá trị của "cái đúng”, Đức Phật đã phải khẳng định rằng trong suốt bốn mươi chín năm thuyết pháp, Ngài chưa nói một lời nào. Sự thật Ngài có nói, nghĩa là Phật đã nói cho chúng hiện tiền; tinh thần này thường được diễn tả là "ứng cảm, tùy cơ”.

Chúng ta tu không kết quả và chỉ dạy người cũng không kết quả; vì không ứng với "cái cảm”, nghĩa là người muốn nghe, nhưng ta không nói, lại nói cho người không muốn nghe. Đức Phật đắc đạo rồi, trên bước đường giáo hóa độ sanh, Ngài luôn quán sát kỹ xem dân chúng vùng nào muốn nghe, Ngài mới đến dạy. Đó chính là pháp ứng cảm tùy cơ của Đức Phật. Tùy cơ hay tùy trình độ có thượng, trung, hạ khác nhau. Pháp cốt lõi là Thiền quán, chỉ hàng thượng căn, thượng trí mới tiếp thu được, dạy cho người trình độ trung bình hay kém cỏi, họ phải khởi tâm nghi ngờ. Vì vậy, Bồ tát Duy Ma Cật trách Phú Lâu Na đã sai lầm khi dạy pháp yếm thế cho các thanh niên đầy nhiệt huyết, muốn làm nhiều việc lớn lao thì sao họ nghe theo được. Áp dụng pháp không đúng người, không đúng lúc, không đúng chỗ, pháp trở thành phi pháp.

Hòa thượng Trí Tịnh quanh năm không đi đâu, chỉ ở trong Thiền thất; nhưng càng về lâu dài, chúng ta thấy quả tình ngài đã đóng vai trò rất quan trọng. Hòa thượng không đi thăm các tỉnh thành, thậm chí Đại hội Phật giáo của các tỉnh, ngài cũng không đi. Về sau, tôi mới nhận ra rằng Hòa thượng Hiển Pháp và tôi đã thay mặt ngài đi thăm viếng, thuyết pháp, giảng dạy, nghĩa là nhờ nương với đức hạnh của ngài mà chúng tôi làm được việc. Nhìn kỹ thấy rằng trong đạo cần có những vị ở yên

một chỗ để làm trụ cột cho đại chúng nương theo và cũng cần có người thuyết pháp, giảng dạy, làm từ thiện, v.v... Đừng nghĩ mình làm được, người khác không làm được. Có người không làm, nhưng đối với Phật, họ đã làm thật nhiều. Nhiều khi mình làm, nhưng không khéo, trở thành phá. Trong mùa tu, tôi nhắc quý vị cùng suy nghĩ.

Pháp Phật muốn dạy chúng ta là tịch diệt tướng, hay thật tướng các pháp, đó là tướng vắng lặng xa lìa ngôn ngữ, không thể dùng tâm duyên, vọng tưởng mà hiểu được. Những gì Phật nói ra, Ngài sợ chúng ta chấp vào đó sẽ phạm sai lầm, nên Phật mới phủ định rằng Ngài không nói lời nào. Những điều Phật nói theo kinh Pháp Hoa, đó là phương tiện; còn pháp chân thật thì vắng lặng, chỉ có Phật biết, chúng sanh không thể biết. Vì muốn độ chúng sanh, Phật mới dùng phương tiện nói rất nhiều điều khác nhau, để giúp cho họ nhận ra pháp chân thật.

Ngày nay, đi theo dấu chân Phật, chúng ta thành lập Giáo hội, Ban Hoằng pháp, thuyết giảng, An cư, hay tất cả Phật sự của chúng ta cũng đều là phương tiện để dẫn đến kết quả cuối cùng là tịch diệt tướng, tức giải thoát sanh tử là việc quan trọng nhất của đạo Phật. Đôi khi chúng ta lo làm nhiều thì điên đảo vọng tưởng lại nhân đó phát sanh nhiều hơn. Điên đảo vọng tưởng là phi Phật pháp, nên có người khen ngợi, cũng có người chê trách. Tuy nhiên, dù cho người bằng lòng hay không, chúng ta hãy coi đó là phương tiện làm đạo mà thôi. Vì thế, chúng ta chỉ nói cho người bằng lòng, người cần, người chấp nhận được.

Trên bước đường tu, quan trọng nhất là sống được với tịch diệt tướng. Tôi thấy Hòa thượng Trí Tịnh lúc nào cũng an trụ tinh thần tịch diệt; suốt buổi sáng ngài dịch kinh, viết sách, buổi chiều, ngài tham thiền, niệm Phật. Ngài ít khi tiếp xúc với mọi người. Hòa thượng nói với tôi rằng tiếp xúc nhiều thì vọng tưởng điên đảo nhiều. Thật vậy, tu hành mà cứ đem điên đảo vọng tưởng của người khác đặt vào tâm mình, trong khi tâm mình còn sẵn điên đảo vọng tưởng, nên vọng tưởng của mình càng tăng thêm. Vì thế, người nào làm nhiều mà bị phiền phức nhiều, tự biết bên trong mình có nghiệp không giải được, lại cõng thêm nghiệp của người khác. Các Thầy Trụ trì có dư kinh nghiệm này. Riêng tôi, những người tìm đến, tôi chưa nghe ai nói rằng họ được sung sướng an lành. Một trăm người đến đều có vấn đề, gia đình, con cái, việc làm ăn… Thử tiếp xúc, đem tất cả thứ này vào tâm thức là thấy ngộp. Đâu có ai đem sung sướng đến cho người tu, gần nhất là gia đình họ có người qua đời với đủ thứ cách chết, đó là sự mất mát, đau khổ nhất mà người ta thường san sẻ cho Thầy tu. Và chúng ta gom tất cả nghiệp của chúng sanh biến thành nghiệp của mình. Căn tánh chúng ta nhỏ hẹp mà tu pháp Đại thừa thì phải gẫy gánh giữa đường. Một số Thầy chỉ tu một thời gian, rồi hoàn tục, vì phiền não không hết, nghiệp chướng lại tăng, là do tiếp nhận phiền não của mọi người đem tới.

Hòa thượng Trí Tịnh ngồi yên trong thất để đỡ nghe. Nghe nhiều, tâm chúng ta dễ xúc động, nghe việc thương tâm, thường hay lạc lòng và đến khi tĩnh tâm, những hình ảnh khổ đau ấy lại tự động hiện ra trong cuộc sống chúng ta. Vì vậy, mùa An cư, ít nhất quý Thầy cũng có lý do khóa bớt cánh cửa lại, vì mùa này

là mùa tu. Đức Phật dạy suốt mùa nắng hành đạo, cứu nhân độ thế, đến mùa mưa, chúng ta ngồi yên để gạn lọc tâm, loại trừ nghiệp và phiền não, mới mong giữ được cuộc sống tu hành.

Thuở nhỏ, đọc kinh Hoa Nghiêm, tôi rất thích pháp Phật dạy cho các Bồ tát và muốn làm theo. Phật dạy rằng chúng sanh, chúng sanh nghiệp, chúng sanh phiền não là chất liệu để hành Bồ tát đạo, tạo nên quả vị Vô thượng Bồ đề. Bồ tát hành đạo mà lìa chúng sanh chẳng khác nào hạt giống Bồ đề gieo trên hư không. Bồ tát không chấp nhận nghiệp và phiền não chúng sanh mà hành Bồ tát đạo chẳng khác nào hạt giống gieo trên đá. Phải gieo trên đất có phiền não và nghiệp; phiền não ví là phân, nghiệp ví như nước và chúng sanh ví như đất, có đủ ba thứ này, Bồ đề mới lên được. Phật dạy rõ các Bồ tát phải cần chúng sanh, nghiệp và phiền não để mau đến Vô thượng Bồ đề. Nhưng ngược lại, chúng sanh, phiền não và nghiệp rất đáng sợ đối với Thanh văn. Điều này chúng ta cần suy nghĩ. Bồ tát đi vào đời khác với hàng Thanh văn tu hạnh viễn ly. Riêng chúng ta, tự biết mình tài kém đức mỏng, đang đi theo con đường của Thanh văn, chắc chắn cần gạn lọc thân tâm cho sạch nghiệp và phiền não, mới có thể lóng nghe tiếng nói khổ đau của chúng sanh giống như Bồ tát Quan Âm. Đức Quan Âm lóng nghe chúng sanh than khóc cầu cứu, để làm vơi phiền não của người, mà tâm ngài vẫn hoàn toàn thanh tịnh, không phải đem phiền não của họ vào tâm ngài.

Những điều Phật dạy Bồ tát, Thanh văn không làm được và những pháp tu của Thanh văn, Bồ tát không thích hợp. Như vậy, phải chọn pháp thích hợp với mình là điều quan trọng.

Khi chúng ta tu Thanh văn, giữ cho tâm mình được thanh tịnh thì vô lượng công đức sanh ra. Tôi hoằng pháp được nhờ công đức của Hòa thượng Trí Tịnh, vì công đức sanh ra từ tâm thanh tịnh của ngài.

Người hành đạo Bồ tát mà phiền não và nghiệp không sanh ra thì nên làm. Nhưng người ở yên một chỗ, tu hành được thanh tịnh, còn làm mà phiền não phát sanh thì không nên làm. Nghiệp và phiền não không phải tư chất của Thầy tu. Là Sa môn, chúng ta không nên mang phiền não và nghiệp vào đời gieo rắc. Tấm gương giáo hóa độ sanh của Đức Phật đã thể hiện rõ ý này. Khi sơ chuyển pháp luân, Phật đến độ năm anh em Kiều Trần Như. Lúc ấy, chỉ một mình Kiều Trần Như đắc quả vị A la hán, nghĩa là tâm ngài hoàn toàn thanh tịnh, tự tại, mới được phép đi khất thực với Phật để độ sanh. Còn bốn vị kia phải ẩn tu cho tâm thanh tịnh. Tâm không thanh tịnh mà đến với người, sẽ làm nhiễm ô của ta và người tăng lên gấp đôi. Bản chất của Sa môn phải thanh tịnh; lắng được nghiệp và phiền não rồi, dù không làm, nhưng tâm thanh tịnh của ta tác động cho cuộc đời không nhỏ. Chưa tu, không nhận ra ý này; thâm nhập tinh thần Phật dạy mới thấy được tâm thanh tịnh quan trọng như thế nào.

Khi tâm chúng ta an vui, thanh tịnh, người trông thấy hoặc nghe ta nói đều phát tâm Bồ đề, thậm chí không cần nói, người cũng quy ngưỡng. Thật vậy, nhiều vị Hòa thượng chân tu không thuyết pháp, nhưng độ được nhiều người, vì tâm các ngài giải thoát. Trong khi một số Giảng sư nói hay, nhưng làm cho người rối thêm, vì cái hay của ngôn ngữ phát xuất từ phiền

não trí, từ suy luận phải trái hơn thua, hoặc không làm cho người an vui vì thiếu tịch diệt pháp bên trong. Mã Thắng độ được Xá Lợi Phất một cách nhẹ nhàng, đã nói lên sự tác động mãnh liệt của tâm thanh tịnh. Xá Lợi Phất nổi danh là nhà hùng biện bậc nhất ở Ma Kiệt Đà, là đại luận sư bẻ gẫy các luận thuyết đương thời, nhưng lòng ngài bất an vì phải lo đối phó để bảo vệ cái danh số một của mình. Đức Phật đã bảo Mã Thắng là người ít nói nhất đến độ Xá Lợi Phất. Không nói, không khởi vọng niệm, chỉ duy nhất giữ tâm thanh tịnh, mà Mã Thắng đã cảm hóa nhà hùng biện Xá Lợi Phất một cách dễ dàng. Hình ảnh giải thoát của Mã Thắng và Đức Phật đã nhẹ nhàng khiến cho Xá Lợi Phất thức tỉnh và phát tâm theo Phật, buông bỏ mọi hơn thua trên cuộc đời, tâm thanh tịnh, liền chứng quả vị A la hán.

Riêng tôi, trên bường đường hành đạo, luôn tâm niệm rằng nói pháp trong tâm thanh tịnh, trong tinh thần từ bi, trong sự cảm thông của mình. Thành quả này tôi xin chia sẻ để giúp quý Thầy làm đạo sau này được tốt đẹp. Chúng ta là Tỳ kheo tuyên dương chánh pháp của Phật là làm cho tâm ta thanh tịnh, tác động cho người thanh tịnh theo. Ngoài chánh pháp này, chúng ta có thể sử dụng các phương tiện khác để giúp người tiếp cận chánh pháp. Tuy nhiên, các phương tiện mà chúng ta tạo ra phải dẫn được người về với chánh pháp, không được đi xa chánh pháp. Nói đến việc tạo phương tiện, chúng ta nhớ đến Tổ Tiên Giác Hải Tịnh ở chùa Giác Viên. Ngài sống ở miền Nam,

nhưng làm Tăng Cang chùa Thiên Mụ, Huế. Chùa này là chùa sắc tứ, ảnh hưởng triều đình thời bấy giờ và đã ứng dụng lễ nhạc trong nghi lễ của chùa, kinh thơ đều được phổ thành nhạc. Nhận thấy đây là phương tiện làm cho người phát tâm theo đạo Phật, nên Tổ Tiên Giác cũng đã sử dụng nhạc cung đình ở chùa Giác Viên và mở ứng phú đạo tràng. Tổ chọn người có ngoại hình dễ coi và âm thanh tốt là ngài Minh Duy để chuyên việc ứng phú đạo tràng và ngài Minh Khiêm Hoằng Ân thì chuyên thuyết pháp.

Việc đưa lễ nhạc vào Phật giáo đã làm cho đạo Phật phát triển được, vì cúng bái có lễ nhạc tạo không khí vui vẻ, thu hút nhiều người tập trung đến chùa. Sử dụng phương tiện này để nhân có đông người, mới giảng kinh và dạy họ tu học là việc chính yếu. Tuy nhiên, có những thời kỳ mà giới tu sĩ chỉ lo phát triển việc cúng kiến, quên hẳn việc phát huy đạo lực. Và khi cội gốc bên trong của người tu suy yếu, cốt lõi của Phật giáo là tịch diệt tướng không thể hiện được, tất nhiên Phật giáo phải bị suy đồi. Các bậc Thầy của tôi đã sớm nhận ra con đường sai lầm của việc chú trọng nhiều đến hình thức, đánh mất bản tâm thanh tịnh, nên các ngài đã cổ động cho phong trào chấn hưng Phật giáo. Và tôi may mắn được các ngài đào tạo, hướng dẫn theo con đường chánh pháp của Phật là phát huy trí tuệ và đạo hạnh của người xuất gia.

Tóm lại, trong mùa An cư, chúng ta cố gắng cắt bỏ ngoại duyên, đừng để hoàn cảnh bên ngoài chi phối tâm thức chúng ta. Dành thì giờ tụng kinh, lễ sám, tĩnh tâm, tham Thiền nhằm

thanh tịnh hóa thân tâm, để sau này chúng ta sử dụng được phương tiện độ thế một cách hữu ích, mới giữ được bản chất của Thầy Tỳ kheo và làm cho Phật pháp được trường tồn trên thế gian, làm lợi lạc cho chúng hữu tình.