Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Tam quy và pháp niệm Phật

Tam quy và pháp niệm Phật

(Bài giảng tại chùa Từ Quang, Bình Chánh, ngày 9-4-2006)

Hôm nay dự lễ húy kỵ lần thứ 11 của Hòa thượng Viện chủ Thích Thanh Phong, tôi nhớ lại thập niên năm mươi, cố Hòa thượng đã cùng học với tôi tại Phật học đường Nam Việt. Hòa thượng rất hiền lành và được Phật tử quý mến, cho nên gần gũi Hòa thượng, tôi học được đức tánh hiền lành. Ngoài ra, tôi còn tiếp nhận được đức tánh hiền lành từ cố Hòa thượng Giám đốc Thích Thiện Hòa. Nhưng vì hạnh nguyện của tôi thích hợp với ngành hoằng pháp, nên tôi để tâm theo học nhiều hơn với cố Hòa thượng Thích Thiện Hoa. Và sau này, tôi kế nghiệp Hòa thượng Thiện Hoa về hoằng pháp. Điều này chúng ta phải hiểu là Thầy trò, đạo bạn đều có nhân duyên từ nhiều kiếp, cho nên đời này mới gặp nhau và có sự cảm thông tương ưng về pháp tu, về đạo hạnh, về suy nghĩ, v.v… trong cuộc sống. Kể từ khi Hòa thượng Thanh Phong nhận trách nhiệm Trụ trì ngôi chùa này, tôi ít gặp Hòa thượng, vì mỗi người đi một hướng. Nhưng hình ảnh thân thương ngày nào về ngài vẫn còn tồn đọng trong tôi.

Nhân ngày húy kỵ của Hòa thượng, tôi về đây, trước là hồi tưởng lại tình pháp lữ cố tri trong thời gian cùng học chung và sau đó nhận thấy học trò thừa kế của Hòa thượng vẫn giữ được phong thái ngày nào. Tôi mong quý vị noi gương Thầy để phát huy đạo hạnh, làm gương tốt cho đời và thăng hoa trên bước đường tu.

Tôi có vài suy nghĩ nhằm nhắc nhở các anh em xuất gia và Phật tử tại gia trên bước đường tu. Chúng ta thường nói giáo pháp Phật có tám mươi bốn ngàn pháp môn tu. Vì thế, người ta thường hiểu rằng có nhiều pháp môn tu thì tu pháp nào cũng được. Mặc dù tu pháp nào cũng được, nhưng không khéo, chúng ta dễ bị lạc ra ngoài pháp Phật; vì tám mươi bốn ngàn pháp tu của Phật được mở rộng để thu nhiếp tất cả tư tưởng của con người. Như vậy, tám mươi bốn ngàn pháp môn tương ưng với tám mươi bốn ngàn phiền não trần lao; nhưng không nhận ra được yếu lý này, chúng ta sẽ đi vào trần lao phiền não, kết quả là càng tu thì nghiệp chướng trần lao càng sâu dày, phiền não càng nổi dậy. Nghĩa là chúng ta từ Phật pháp mà đi vào sanh tử; tu cách này, không bao giờ tiến bộ được.

Chúng ta cần suy nghĩ, ý thức rằng tám mươi bốn ngàn pháp môn tu là con đường giúp chúng ta đang sống trong phiền não trần lao mà hướng về Bồ đề. Nói cách khác, tu pháp nào cũng được, nhưng phải được giải thoát. Trên bước đường tu, khi thấy tâm mình không an lành, thân không giải thoát là biết đã lạc vào trần lao phiền não, thì càng tu càng khổ. Nhất là Phật tử tại gia nên nhớ ý này, pháp Phật có nhiều như vậy, nhưng chỉ có một vị giải thoát mà thôi.

Từ tám mươi bốn ngàn pháp môn tu nếu thu hẹp lại, còn hai thừa là nhân thừa và thiên thừa, tức pháp Phật dạy cho người còn phải chịu luân hồi sanh tử trong lục đạo tứ sanh, hay còn phải sống trong Nhà lửa tam giới theo kinh Pháp Hoa. Nhưng nhân thừa và thiên thừa theo Phật là nhân lành giúp con người từng bước đi vào đường lành, được sống an lành. Giáo lý của nhân thừa mà Phật dạy là Tam quy, Ngũ giới; nhưng quan trọng nhất là pháp Tam quy. Thật vậy, nếu có giữ Ngũ giới, nhưng không thọ Tam quy, cũng không thể đi vào cửa Phật được. Vì theo đạo Nho cũng có Ngũ giới gọi là ngũ thường gồm nhơn, lễ, nghĩa, trí, tín. Giữ tam cang, ngũ thường là đi vào con đường của Nho giáo.

Muốn trở thành Phật tử, phải thọ Tam quy, tức quy y Tam Bảo để kết duyên với Tam Bảo. Vì Đức Phật đã ra khỏi sanh tử, chúng ta tu theo Ngài, từng bước mới ra khỏi sanh tử. Phải nhận thức được ý này và thực hiện cho được. Còn chỉ giữ Ngũ giới, mà không quy y Tam Bảo, thì vẫn ở trong sanh tử; nhưng đương nhiên, trở thành người tốt và trong kiếp tái sanh, được sống trong hoàn cảnh tốt. Vì thế, chúng ta phải quy y Phật, nương với Phật để ra khỏi sanh tử là việc chính. Thật vậy, quy y Phật, nghĩa là tâm ta hướng về Phật và sống theo Phật; điều này rất quan trọng mà kinh Pháp Hoa gọi là trồng căn lành ở các Đức Phật. Có trồng căn lành với Phật, giữa chúng ta và Phật mới có mối tương quan mật thiết trên bước đường tu, khiến tâm chúng ta thường hướng về Phật. Và tạo được sự tương quan như thế, chúng ta mới tiếp nhận được

lực gia bị của Phật, giúp chúng ta hóa giải được phiền não trần lao của thế gian.

Ta hướng về Phật và Phật gia hộ cho ta, hai việc này gắn bó mật thiết và tác động hỗ tương cho nhau, chúng ta mới an lành. Người có căn lành đi chùa khác với người chưa trồng căn lành. Người chưa trồng căn lành, chỉ gieo nghiệp ác và họ đến chùa bằng nghiệp ác, nên thường rình rập, trộm cắp. Hoặc một số Phật tử đi chùa, vừa tụng kinh vừa coi chừng đôi dép, lo sợ mất dép. Như vậy, tâm họ không có Phật, chỉ nghĩ đến đôi dép. Tu như vậy, chắc chắn cuộc đời họ cứ xuống lần. Người không có căn lành, nhưng nghiệp chướng nhiều, trong lòng họ phiền não khổ đau chồng chất. Những người phiền não gặp nhau thì họ chia sẻ những điều phiền muộn cho nhau. Họ đến chùa để bàn những chuyện xấu ác, nên càng tu hoàn cảnh càng khó thêm, càng đi chùa càng nhiều chuyện, bực tức, khó chịu với người xung quanh. Dù họ đi chùa cũng không thấy Phật, là không thấy Phật bằng tâm.

Người đi chùa lễ Phật bằng nhân tốt thì trong tâm họ luôn nghĩ đến Phật, lâu ngày nét mặt họ có phần nào giống Phật. Vì thế, Thầy cô hay Phật tử nào giống Phật, biết họ có căn lành; vì nghiệp thiện hay ác đều hiện rõ trên khuôn mặt, trong ánh mắt, trong lời nói, trong cuộc sống của chúng ta.

Tụng kinh Pháp Hoa, phẩm An Lạc Hạnh thứ 14, Phật dạy Bồ tát Văn Thù Sư Lợi rằng thấy người thực sự có lỗi, còn không nói lỗi của họ, huống chi người không có lỗi. Tại sao? Vì tâm chúng ta còn trong sáng, chưa bị nhiễm dơ bẩn, nên

không muốn đem tội lỗi đó vào tâm mình, e ngại nó sẽ phá hư căn lành của chúng ta. Phật tử nghiệm điều này sẽ nhận ra, lúc mới đến chùa, chưa biết gì, luôn nghĩ các Thầy cô và Phật tử rất tốt. Nhưng đi chùa lâu, nói rằng biết các Thầy cô và Phật tử, nhưng biết toàn chuyện xấu của họ thì tất cả mọi người, mọi việc trong chùa lúc ấy đều trở thành tệ xấu. Người này đã dại khờ đem cái xấu vào tâm để biến tâm thành nhơ bẩn. Đến một lúc nào đó, nghiệp ác sanh ra, họ thấy cuộc đời không còn gì đẹp nữa, là đã đánh mất căn lành, không thể tu được nữa.

Phẩm An Lạc Hạnh dạy ý này mà tôi thường suy nghĩ và hành trì trong năm mươi năm trước. Vì thế, từ thuở nhỏ, ở Phật học đường Nam Việt, tôi rất cân nhắc trong việc chọn bạn đồng học đồng tu. Tôi chỉ kết bạn với người có cùng hạnh nguyện, có lời nói, cử chỉ, tâm niệm giống Phật và họ thường hành trì pháp Phật, để cùng trao đổi, giúp nhau thăng tiến trên bước đường tu. Đối với người sống chung một chùa, nhưng ba nghiệp đều không thể hiện lời Phật dạy, tôi cố tránh. Với Phật tử, tôi càng tránh xa hơn, vì sợ những việc ô uế vấy bẩn tâm mình. Một số huynh đệ công phu tu hành ít ỏi, nhưng thích giao tiếp, thọ hưởng, lâu ngày không hóa giải được nghiệp ác của người ban tặng cho, mà lại biến thành nghiệp ác của chính họ, nên đã hỏng cả đời tu.

Thực tế cho thấy mọi người đến với Thầy tu, phần nhiều họ mang tâm trạng khổ đau, bực tức tặng cho chúng ta. Không bao giờ nghe họ nói được pháp thù thắng nào. Bạn mà chúng ta có thể trao đổi kinh nghiệm tu hành quả là hiếm hoi. Vì muốn nói

được lý đạo, phải gia công Thiền định, phải thể nghiệm pháp Phật, mới có đời sống tâm linh, mới có thể tương thông chia sẻ với chúng ta. Trong kinh Viên Giác, Phật cũng dạy rằng biết mình nghiệp chướng trần lao nặng, không nên quan tâm đến người khác. Nếu là người thực tu thì không thấy lỗi của người khác. Nhận chân ý Phật dạy, tiếp xúc với người, tôi cố gắng tìm khía cạnh tốt của họ; nhờ vậy, trước nhất lòng tôi được an vui, còn nhìn khía cạnh xấu, chắc chắn cảm thấy nặng lòng. Từ ý này, tôi nhớ đến kinh Địa Tạng, Phật cũng dạy Bồ tát Địa Tạng rằng trong địa ngục đương nhiên không có người tốt, thì ráng tìm cái đáng thương của người xấu; cái tốt của họ nếu có, dù là nhỏ và mong manh như sợi tơ, Bồ tát cũng phải cứu vớt.

Trở lại pháp Tam quy, chủ yếu là quy y Phật trong tâm. Nói cách khác, tâm chúng ta lúc nào cũng có Phật ngự. Nhờ vậy, gặp việc không vừa ý, chúng ta liền niệm Phật, tức hình dung ra Phật trong tâm mà quên mất việc xấu, người ác bên ngoài. Tụng kinh Pháp Hoa và nhận được sự hộ niệm của Phật mà từ lúc đi học cho đến khi làm việc cho Giáo hội, tôi luôn cảm nhận sự an lành, thanh thản. Đó chính là nhờ tôi thực hiện sâu sắc pháp Tam quy, không phải là pháp cao siêu nào cả. Có thể nói pháp quy y Tam bảo là pháp căn bản có thể dung được Ngũ thừa và tất cả pháp môn tu. Trong tám mươi bốn ngàn pháp môn tu, đối với tôi, việc chính yếu là đem Phật vào tâm, lúc nào trong tâm cũng có Phật, thấy Phật thì được an vui. Và an vui là con đường để đi vào đạo, Phật lực

mới gia bị được. Người ta thường nghĩ quy y Tăng là theo các Thầy tu trong chùa. Nghĩ như thế, đôi khi họ thấy các Thầy làm gì không vừa ý thì suy nghĩ ác của họ khởi lên ngay. Không ít người giận Thầy Trụ trì rồi không đi chùa nữa.

Theo nghĩa hẹp, quy y Tăng là nương theo người xuất gia vì người xuất gia phạm hạnh, thanh tịnh hơn. Nhưng theo tinh thần Đại thừa, quy y Tăng là nhìn khía cạnh tốt của người khác, không nhìn khía cạnh xấu. Nghĩ về điều tốt của người, phiền não trong ta tự nhiên tiêu tan. Ở trong hoàn cảnh tồi tệ nhất, cũng phải thấy được điểm tốt của mọi việc, mọi người, chúng ta mới ra khỏi sanh tử. Nếu đi chùa, tụng kinh, nhưng kinh là kinh, Phật là Phật và nhìn người xung quanh không tốt thì bấy giờ đối tượng trong tâm mình không tốt, làm sao tâm thanh tịnh được và như thế Phật cũng không gia bị cho ta được. Tội nghiệp cho người chỉ nghĩ đến những việc xấu ác của người khác, một lúc nào họ biến thành người ác mà không hay.

Tôi thường suy nghĩ tại sao người này tốt với người kia mà không tốt với mình. Chúng ta tự kiểm sẽ nhận thấy ngay lý do, mà người theo đạo Thiên Chúa thường nói là lỗi tại tôi, không phải lỗi tại người. Tại tôi ăn ở thế nào, nói cái gì mà người không thương. Có bà mẹ thưa rằng bà có một đứa con, lo lắng tất cả cho nó, nhưng nó không nghe lời bà mà lại nghe lời hàng xóm. Người mẹ này không nhận ra được bà như thế nào và người hàng xóm ra sao. Bà cứ thấy rằng mình thương con và hết lòng chăm sóc con mà nó cứ ngỗ nghịch, chỉ nghe hàng xóm thôi. Trong khi con của bà này tâm sự với tôi rằng người hàng xóm hiểu tâm trạng nó và biết an ủi nó. Còn bà mẹ thì gạn

hỏi con như tra tấn, khiến nó không chịu nổi. Rõ ràng người hàng xóm không nuôi nấng gì cả, nhưng biết cách tháo gỡ vấn đề, nên được ưa thích. Trong khi người mẹ dạy con, mà không hiểu được tâm trạng con, nhưng dùng quyền khống chế, làm nó sợ và bực, mới phản đối bằng cách đến với hàng xóm. Tôi nhắc nhở bà mẹ này về lỗi của bà. Từ đó, đứa con nghe lời tôi dạy và người mẹ có thái độ tốt với con, bắt đầu thương nó, cũng như người con chịu nghe lời mẹ, nhưng phải nghe qua Thầy thôi! Quy y Phật cũng giống như vậy. Đôi khi chúng ta không chấp nhận đối tượng, nhưng qua hình ảnh thánh thiện của Đức Phật, qua lời dạy đúng đắn của Phật, qua công đức vô lượng của Phật, chúng ta chấp nhận nhượng bộ đối phương. Và từ pháp Tam quy, chúng ta đi thẳng vào thế giới Phật theo kinh Hoa Nghiêm, theo đó muôn vật muôn sự đều là hình ảnh Phật, không có gì không phải là Phật mới là Phật.

Ngoài pháp Tam quy, còn có pháp tu khác theo Đại thừa, vẽ ra con đường đi tắt hơn nữa, đó là pháp môn niệm Phật, tức tu Tịnh độ. Theo tinh thần kinh Hoa Nghiêm, từ Tam quy đi vào Pháp giới, không còn phiền não trần lao chi phối. Nhưng từ niệm Phật đi vào Tịnh độ còn nhanh hơn một bước, vì tự nhiên cắt bỏ được trần lao nghiệp chướng dễ dàng. Ý này được một vị Tổ sư tu Tịnh độ nhận chân được và diễn tả rằng:

Hay trừ tám vạn trần lao

Tham Thiền, quán tưởng pháp nào cũng thua.

Tu Thiền, chúng ta dụng công nhiều, sử dụng nhiều cách để tự tịnh hóa tâm mình. Thí dụ Thiền Tứ Niệm xứ buộc chúng ta phải quán tưởng, để cuối cùng thâm nhập được thế giới Không,

tức trở về với bản thể của sự vật. Điều này trên thực tế ít người đạt được. Tôi áp dụng pháp này nhiều, nhưng kết quả không được bao nhiêu; vì tất cả mọi sinh hoạt của chúng ta diễn tiến ở thế giới hữu, mà chúng ta phải quán Không, cho đến thấu triệt được thực chất của sự vật ở mặt thể tánh và sống với thế giới Không ấy, chắc chắn không đơn giản. Do đó, chúng ta tu Thiền khó, nhưng tu được thì rất lợi ích.

Khi học ở Nhật, tôi áp dụng Thiền theo họ là xã hội Thiền. Nghĩa là chỉ tập trung tư tưởng để quán chiếu sự vật, cho ta cái nhìn sáng hơn, chính xác hơn và theo đó, xử sự tốt hơn. Gặp việc khó, tôi không tiếp xúc với mọi người, để cho tâm yên tĩnh, nghỉ ngơi hoàn toàn, đột nhiên tâm trí sáng lên, có đáp số đúng cho vấn đề. Riêng Hòa thượng Trí Tịnh thường dạy rằng đối trước việc có suy nghĩ, trả lời đúng sáu mươi phần trăm, nhưng không suy nghĩ, tâm hòan toàn lắng yên thì trả lời đúng chín mươi phần trăm. Hòa thượng tu Tịnh độ, ít tiếp xúc với cuộc đời, vì theo ngài, càng nhiều việc, phiền não càng dễ phát sanh. Dù là bậc cao Tăng mà ngài còn phải dè dặt như vậy. Tu pháp môn Tịnh độ có thể trừ được tám vạn trần lao, mà không cần phân tích, quán tưởng chúng để diệt trừ. Chỉ quán tên của Đức Phật Di Đà, quán hình tượng của Ngài và thế giới Cực Lạc của Ngài. Chúng ta không dụng công gì khác nữa. Khi tu pháp môn Tịnh độ, tôi thường áp dụng trên bước chân đi. Đi nhanh hay chậm, một bước đi đều kèm theo một câu niệm Nam Mô A Di Đà Phật thì cũng tập trung tâm được. Lấy tên Phật làm điểm tựa tập trung tâm mình và toàn tâm nghĩ đến danh hiệu

Phật Di Đà, việc xảy ra xung quanh chúng ta không hề hay biết. Lúc đó, chúng ta không cần dẹp bỏ tám vạn trần lao, tự động chúng cũng lắng yên. Cũng vậy, trong lòng chúng ta nghĩ việc ác, việc ác sẽ tăng; nhưng ta nghĩ việc thiện để xóa trừ việc ác thì việc ác cũng tự tiêu mất. Thuở nhỏ, tôi thường nhớ câu "Tránh ác không gì hơn là làm thiện”. Chúng ta sợ cái ác, tức đã nghĩ tới ác, ác đã hiện hữu trong tâm ta. Thí dụ chúng ta sợ ma là đang nghĩ đến ma, ma ở trong lòng chúng ta, không phải ma ở bên ngoài.

Pháp đem Phật vào tâm để đuổi ma là tốt nhất. Nghĩ đến Phật, tin Phật, thì không còn sợ gì cả. Tôi nghĩ cuộc đời này không bền chắc, cái chết có thể đến bất cứ lúc nào; nên tâm tôi luôn nghĩ nhớ đến Phật, niệm Phật. Nếu vô thường chợt đến, chúng ta đang niệm Phật, tất nhiên sẽ về với Phật. Còn nghĩ ác và tránh ác thì ác xấu đang ở ngay trong lòng chúng ta và lại đem thêm cái xấu bên ngoài vô nữa, phải đọa thôi. Tu pháp môn Tịnh độ, niệm Phật thay cho niệm chúng sanh, niệm tội lỗi, niệm ác. Những niệm xấu được xóa sạch, trong lòng chúng ta chỉ có Phật. Và xa hơn nữa, chúng ta hiểu về pháp niệm Phật như thế nào? Thuở nhỏ, được dạy niệm Phật, tôi cứ niệm, nhưng tuổi lớn hơn, tôi nhận ra ý nghĩa khác.

Tiến xa trên bước đường tu Tịnh độ, phải hiểu Phật A Di Đà mà chúng ta niệm có nghĩa là vô lượng quang, vô lượng thọ và vô lượng công đức. Đức Phật Di Đà chúng ta kính trọng là Đức Phật Vô Lượng Quang, tức sự hiểu biết của Ngài rộng vô biên. Theo Phật Di Đà và niệm Di Đà là nương theo sự hiểu biết

hoàn toàn của Ngài, chúng ta có hiểu biết sáng hơn, nhìn đời đúng hơn. Như vậy, vô lượng quang đã hiện hữu trong lòng chúng ta rồi, sẽ giúp chúng ta nhận ra được việc đáng làm, điều đáng nói, người đáng tiếp xúc. Như vậy, nhờ niệm Phật mà chúng ta được an lành.

Trì danh hiệu Phật, trí tuệ sáng, thấy biết đúng đắn. Nói cách khác, trí tuệ Phật đã truyền đến cho chúng ta và dùng trí tuệ đó mà thấy biết người, không phạm sai lầm. Ngài Huyền Trang đi thỉnh kinh, đã nhận lầm yêu tinh là Phật, nên thọ không biết bao nhiêu nạn tai. Nhưng thấy rõ theo Tôn Ngộ Không thì dù ma quái có đóng vai nào, ông cũng biết rõ bộ mặt thực của chúng. Đó là nhờ Tôn Ngộ Không bị đốt trong lò bát quái của Thái Thượng lão quân, tinh luyện đôi mắt thành vàng ròng tiêu biểu cho sự thấy biết hoàn hảo, mới thấu tỏ được bề trái của cuộc đời, biết người muốn gì, nghĩ gì, làm được gì.

Từ niệm Phật là niệm vô lượng quang, tiếp nhận được ánh sáng trí tuệ Phật rọi vào, chúng ta biết mọi việc sáng suốt, mới phá bỏ được tai ách, xa rời phiền não trần lao, tâm chúng ta không còn buồn, giận, sợ, lo. Thật vậy, khi có trí tuệ, biết rõ rồi, thì còn gì mà lo; vì biết tất cả đều do nghiệp quyết định. Việc thiện đã làm, không mong cầu, quả lành cũng tự đến. Nghiệp ác tạo rồi, quả ác phải tới thôi. Ý thức như vậy, trước cái chết, chúng ta cũng thấy bình thường, vì có lo cũng không sống được. Tôi thường lo là lo chết rồi đi đâu, làm gì. Phật dạy làm sao bỏ xác thân này, phải được thân sau tốt hơn, cuộc sống sau tốt hơn mới là việc đáng lo. Còn sanh tử là việc bình thường; không lo thì chưa hết duyên cũng không chết; có lo thì

cái chết đến cũng phải chết. Thậm chí có khi vì lo quá mà chết sớm. Không lo vì ta thấy rõ lý nhân quả. Trên bước đường hành đạo, đối trước việc phải xảy đến, tôi quan sát kỹ để sống thích nghi và ứng xử từng trường hợp cho thực tốt đẹp. Nhân nào quả đó, không thể khác; thí dụ như tôi hạ quyết tâm học lúc nhỏ, tất nhiên phải thi đỗ. Và khi được ánh quang Phật soi rọi, mọi việc dường như được sắp xếp sẵn và quan trọng chúng ta đi đúng lộ trình này. Theo tôi, cố gắng tạo nhiều nhân tốt, quả tốt tự hưởng. Còn tính toán đủ thứ theo tham vọng cá nhân, quả lành không có mà còn đi vào đường tà, gặp nhiều khó khăn hơn.

Kế tiếp, niệm Phật Di Đà là niệm vô lượng thọ; vì người luôn niệm Phật, luôn có Phật ngự trong lòng, không còn bị buồn giận, lo sợ tác hại tinh thần và thể xác, tâm họ được an vui, thanh thản, sức khỏe nhờ đó được tốt, chắc chắn được thọ mạng dài lâu. Ngoài vô lượng quang, vô lượng thọ, A Di Đà còn có nghĩa là vô lượng công đức. Thực tế đời sống người tu không có tài sản, nhưng nhờ nương vào công đức của Phật và tu trong chánh pháp Phật, công đức của chúng ta sanh ra. Thật vậy, các Phật tử quý mến những bậc chân tu vì họ mặc áo Phật, đang giảng nói pháp Phật và đang thể hiện tinh thần Phật dạy trong cuộc sống. Từ đó, công đức lần lần sanh ra thì thân của họ tiêu biểu cho thân công đức.

Có thể thấy rõ do niệm Phật mà trí tuệ sáng suốt, hành sử mọi việc tốt đẹp, đời sống tinh thần thăng hoa và thân vật chất theo đó khỏe mạnh, được sống lâu, làm bóng mát cho người nương theo tu hành, làm được nhiều việc lợi ích cho người nương nhờ. Như vậy là đã thể hiện ba nghĩa vô lượng quang, vô lượng thọ và vô lượng công đức khi hành trì pháp niệm Phật.

Hòa thượng Thiện Hoa dạy rằng một đời người niệm Phật được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất, niệm Phật là niệm vô lượng quang, thì phải cố gắng học, đừng lãng phí thì

giờ. Học giáo lý là căn bản và hiểu biết thêm tất cả pháp thế gian càng nhiều càng tốt để không bị vướng mắc, sai lầm vì những thủ đoạn xấu ác của chúng sanh. Tôi sang Nhật tu học cũng nhờ Hòa thượng Thiện Hoa khuyến khích tôi nên nghiên cứu sinh hoạt của Phật giáo Nhật. Học hỏi phương cách tu hành, cách tổ chức, cách quản lý của họ để rút ra những điều tốt đẹp mà ứng dụng cho Phật giáo Việt Nam, vì Phật giáo Nhật cũng theo tinh thần Đại thừa như chúng ta và phát triển được nhiều hoạt động ở mọi lãnh vực.

Giai đoạn thứ hai quan trọng là càng sống lâu, sống khỏe thì mới gánh vác được nhiều việc lợi ích cho đạo, tốt đẹp cho đời. Tu học ở Nhật, tôi thấy các Thiền sư của họ đều phải tập luyện võ thuật để bảo đảm sức khỏe tốt, vì bệnh hoạn chẳng thể làm được gì. Người tu ăn ít, nhưng phải khỏe. Tham vấn Thiền sư Kono, đầu tiên ngài dạy tôi bằng cách dẫn tôi đến mộ địa của chùa và nói rằng đây là những người đi trước vì không có sức khỏe, không có trí tuệ, áp dụng pháp sai lầm, nên chết sớm. Vị Thiền sư này có học vị Tiến sĩ và đạt sáu đẳng về kiếm đạo. Vì thế, ngài rất khỏe mạnh và thông minh. Người cơ thể yếu đuối, học xong rồi chết, chưa sử dụng được sở học vào việc tu hành, chưa tạo được công đức, thì thực uổng phí công sức đã đầu tư. Hòa thượng Thiện Hoa nói rằng Thầy Trí Minh xưa kia ham học, mà không nghĩ đến giữ gìn sức khỏe, nên học chưa xong thì thân bị hoại. Có trí tuệ mới biết cách bảo đảm sức khỏe tốt. Điều này trong nhà Thiền thường nhắc rằng đói ăn, mệt ngủ. Tỉnh táo, sáng suốt sẽ tự biết cơ thể mình thiếu chất gì để bổ sung thì nó tự khỏe, không nên ép

xác. Phật dạy chúng ta không ăn quá dư hoặc quá thiếu. Và Trí Giả dạy không ăn thức ăn không thích hợp với cơ thể mình, vì không thích hợp sẽ gây ra bệnh tật thì không thể tu được. Và giai đoạn thứ ba là tạo vô lượng công đức. Nhờ có sức khỏe và trí sáng tức vô lượng quang và vô lượng thọ mới hướng dẫn, dạy dỗ người, cứu đời, giúp người được. Nhiều người thọ ơn chúng ta thì công đức sanh ra từ đó.

Tóm lại, người tu pháp môn niệm Phật, áp dụng đúng đắn vô lượng quang, vô lượng thọ và vô lượng công đức, chắc chắn được an vui, giải thoát ngay trong cuộc sống hiện tại. Và khi mãn duyên ở Ta bà, đương nhiên về thế giới Phật, vì đó là cảnh giới của những hành giả đã diệt trừ được tám vạn trần lao và làm lợi ích cho nhiều người.

Hài hòa để cùng tồn tại và phát triển

Hài hòa để cùng tồn tại và phát triển

(Bài giảng trường hạ Đại Tòng Lâm ngày 21-5-2006)

Đến thăm trường hạ Đại Tòng Lâm, nhìn thấy ngôi Đại hùng bửu điện lớn nhất nước đã được hoàn thành và Tăng Ni tập trung về kiết hạ An cư nghiêm túc, tôi rất hoan hỷ. Nhân đây, tôi giới thiệu đôi nét về diễn đàn hội nghị Phật giáo thế giới tại Trung Quốc và lễ Phật Đản của Liên Hiệp Quốc vừa tổ chức tại Thái Lan, cùng với hội nghị Phật giáo thế giới lần thứ ba. Phật giáo Trung Quốc theo hệ Đại thừa và Phật giáo Thái Lan theo Nguyên thủy. Kết hợp sinh hoạt Phật giáo tại hai hội nghị này, chúng ta nhận thấy Phật giáo ngày nay đang phát triển một cách hài hòa.

Tháng ba vừa qua, tôi dẫn đầu đoàn Phật giáo Việt Nam tham dự diễn đàn hội nghị Phật giáo thế giới tại Trung Quốc. Mặc dù tôi đã sang Trung Quốc nhiều lần để tham dự hội nghị, nhưng lần này, tôi ngạc nhiên trước việc tổ chức long trọng đặc biệt của Phật giáo Trung Quốc tại Hàng Châu. Qua đó, tôi nhận ra rằng Phật giáo Trung Quốc cũng như chính phủ Trung

Quốc đã có suy nghĩ và đầu tư mạnh mẽ cho Phật giáo và đất nước của họ. Tôi trao đổi với Hòa thượng Trưởng ban tổ chức, tuy Ngài còn trẻ tuổi, 54 tuổi, nhưng đã gánh vác vai trò lãnh đạo, tổ chức diễn đàn hội nghị Phật giáo rất thành công. Như chúng ta đều biết Trung Quốc có dân số rất đông và có lịch sử Phật giáo tồn tại lâu dài từ đời Đường đến đời Tống, đời Thanh. Vì thế, khi tham quan, chúng tôi thấy ở nhiều chùa còn có cột đá khắc chữ bá quan văn võ đến chùa phải xuống ngựa. Điều này chứng tỏ Phật giáo Trung Quốc đã từng có vị trí quan trọng trong xã hội. Tuy nhiên, thạnh suy là việc bình thường mà Tổ sư chúng ta từng nhắc nhở, coi như hạt sương trên ngọn cỏ. Theo lịch sử, Phật giáo Trung Quốc đã trải qua bốn lần pháp nạn. Nhưng ngày nay, họ nói rằng có đến năm lần pháp nạn, lần thứ năm Phật giáo Trung Quốc gặp nạn là thời kỳ xảy ra cuộc đại cách mạng văn hóa, chùa chiền và kinh sách bị phá hủy. Tuy nhiên, hiện nay, chính phủ cho tu bổ, xây dựng chùa và khuyến khích xuất gia. Tăng Ni Trung Quốc rất trẻ và học rất giỏi, điều này cho thấy tương lai Phật giáo Trung Quốc sẽ rất tốt đẹp, vì giới tu sĩ trẻ có năng lực mới gánh vác được Phật sự phát triển lâu dài. Còn người lớn tuổi tất nhiên cũng tốt cho đạo, nhưng thời gian phục vụ không còn dài, vì sức khỏe và năng lực phải yếu dần theo định luật tự nhiên.

Tôi thấy Tăng Ni Trung Quốc trong khoảng 20 đến 30 tuổi rất đông, có trình độ học thức tốt, lại vừa trẻ trung, khỏe mạnh, vui vẻ và đường đường Tăng tướng. Với những yếu tố thuận lợi như thế, chắc chắn dễ cảm hóa được nhiều người trong thời

hiện đại. Với sự chuẩn bị tốt cho diễn đàn hội nghị Phật giáo thế giới, họ đã huấn luyện giới Tăng Ni trẻ thông thạo tiếng Anh. Học điều hay của người, tôi đề nghị quý Hòa thượng, Thượng tọa nhận thấy Thầy cô nào có ngoại hình dễ coi và thông minh, nên cho học ngoại ngữ, không cần nhiều người, nhưng có được một số Tăng Ni trẻ có khả năng giao tiếp trong những dịp phái đoàn Phật giáo quốc tế đến thăm trường lớp, cơ sở của chúng ta.

Với hội nghị diễn đàn Phật giáo tại Hàng Châu, họ đã huy động được đại biểu của trên bốn mươi nước tham dự. Tôi theo dõi và tâm đắc nhất là sự hài hòa giữa các pháp môn tu và các hệ phái mà hội nghị nêu ra. Đó là điều tôi muốn trao đổi với Tăng Ni tỉnh nhà hôm nay, vì Phật giáo chúng ta cũng có những điểm tương đồng như vậy.

Muốn hài hòa, trước nhất phải chấp nhận lẫn nhau; đó là vấn đề mà hội nghị Phật giáo tạiTrung Quốc nêu lên. Tất cả đại biểu khắp nơi tập trung đến đây coi như anh em một nhà. Tuy nhiên, cũng có người lớn, người nhỏ, người giỏi, người chưa giỏi, v.v…, cho nên tất yếu phải chấp nhận vấn đề sai biệt. Tuy nhiên, đó không phải là sự phân chia giai cấp, vì Đức Phật đã phá bỏ sự áp đặt giai cấp theo truyền thống cổ của Ấn Độ. Trên bản thể thì nam nữ, già trẻ đều bình đẳng; nhưng ở đây là hiện tượng giới, tức thế giới sai biệt thì tùy theo nghiệp mà có thọ báo khác nhau. Vì vậy, muốn hài hòa, phải công nhận thực tế khác nhau, người nào việc đó, người kém năng lực không thể làm được việc của người giỏi. Tôi thuyết pháp được, nên làm Giảng sư.

Thầy nào cúng kính giỏi thì làm nghi lễ, Thầy giỏi quản lý, hoặc giỏi hành chánh thì làm công việc tương ưng. Như vậy là chấp nhận vấn đề sai biệt, vì mọi người không thể làm giống nhau được và mỗi người lại có suy nghĩ riêng, có tu chứng khác nhau, sức khỏe, năng lực khác nhau, v.v… Trong kinh Hoa Nghiêm cũng có 52 vị trí Bồ tát khác nhau; chúng ta không nên sai lầm cho tất cả bằng nhau. Ở quả vị Phật thì hoàn toàn bằng nhau, còn từ Bồ tát trở xuống phải khác nhau.

Trước tiên, hài hòa thì chấp nhận nương nhau, người nào làm việc người đó. Hội thảo đã đưa ra đề mục này mà tôi tâm đắc. Và tôi đã phát biểu rằng Giáo hội Phật giáo Việt Nam chúng ta đã thống nhất được sinh hoạt của trên bốn vạn Tăng Ni và Phật tử, vì chủ trương tôn trọng các pháp môn tu hành đúng chánh pháp, tức tôn trọng pháp tu khác nhau, hành đạo khác nhau; nhưng có mục tiêu chung là đạt đến quả vị Phật và xây dựng xã hội tốt đẹp. Một số Hòa thượng đã hỏi tôi về việc thống nhất Phật giáo của chúng ta. Tôi cho biết trước kia mấy chục hệ phái của chúng ta không thể cảm thông nhau, nhưng nay cùng học một trường lớp, cùng sinh hoạt chung một cách tốt đẹp. Đại biểu các nước rất quan tâm đến kinh nghiệm thực tiễn này của Phật giáo chúng ta.

Ngoài ra, đây cũng là lần đầu tôi đi dự hội nghị Phật giáo bằng chuyên cơ. Những lần hội nghị tôn giáo ở Mỹ, Nhật, hay Ý, không được như vậy, mặc dù tôn giáo ở các nước này sinh hoạt đã thuần. Lần này, nước chủ nhà Trung Quốc đã sử dụng máy bay chuyên cơ để chở riêng các đại biểu Phật giáo từ Hàng Châu ra Phổ Đà sơn. Cách tổ chức của họ vừa giữ được nghi

lễ theo truyền thống vừa mang tính văn minh hiện đại để Phật giáo phù hợp với sinh hoạt xã hội. Tất cả chư Tăng đều đắp y và mỗi vị Hòa thượng trưởng đoàn đều có lọng hầu cung kính do một cư sĩ cầm che và có một thị giả đi cùng, nói được tiếng Anh. Về ẩm thực được tổ chức theo cách ăn tự chọn. Thiết nghĩ chúng ta nên làm quen với cách tổ chức này; thức ăn được dọn sẵn, mỗi người tự lấy khẩu phần vừa đủ và thích hợp với mình. Làm như vậy, bỏ được hủ tục lâu nay thường xảy ra là thức ăn thừa dùng dở dang phải đổ đi, gây lãng phí vô ích, còn nếu để cho người khác ăn thì mất vệ sinh. Họ hành lễ, cầu nguyện rất trang nghiêm, nhưng đối với việc ăn uống thì nhẹ nhàng, đơn giản; trong giờ ăn, đại biểu có thể đi lại để trao đổi với những người mình cần giao lưu, tìm hiểu.

Sau hội nghị này, tôi lại dẫn tiếp phái đoàn sang dự hội nghị Phật giáo thế giới lần thứ ba cùng với lễ Phật Đản của Liên Hiệp Quốc đồng tổ chức tại Thái Lan. Theo truyền thống Bắc tông, chúng ta thường tổ chức lễ Phật Đản vào ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch. Phật Đản theo Nam tông thì tổ chức ngày trăng tròn của tháng 5 dương lịch. Nhưng cách nay đúng năm mươi năm, Thủ tướng An Độ đã triệu tập Đại hội Phật giáo lần đầu tiên, từ đó mới có lá cờ Phật giáo thế giới với năm màu và có ngày thống nhất lễ Phật Đản là 15 tháng 4 âm lịch trùng với ngày trăng tròn tháng 5 dương lịch.

Lần này tổ chức hội nghị Phật giáo lần thứ ba, vì năm 1.999, Liên Hiệp Quốc đã chính thức công nhận lễ Phật Đản là ngày lễ quốc tế. Nhưng hội nghị lúc đó được tổ chức ở New York và mới công bố như vậy, chứ chưa tổ chức lễ, chưa có sự tập

hợp Phật giáo; cho nên gần như ít ai biết đến. Vì vậy, hoàng gia Thái Lan mới có sáng kiến tổ chức lễ Phật Đản lần thứ nhất vào năm 2003 tại Bangkok, bấy giờ chỉ có Hòa thượng Thiện Tâm của Nam tông tham dự. Đến năm 2005, Thái Lan tổ chức lễ Phật Đản thế giới lần thứ hai và Giáo hội chúng ta cũng cử Hòa thượng Thiện Tâm cùng với hai vị tham dự. Nhưng đến cuối năm 2005, tôi có dịp tham dự hội thảo tôn giáo tại Đài Bắc và gặp gỡ Hòa thượng Viện trưởng Đại học Mahachualalongkorn. Ngài nói với tôi rằng Phật giáo Bắc tông của Việt Nam có nhiều tu sĩ, nên ngài muốn quan hệ với chúng ta để chia sẻ vấn đề phát triển sinh hoạt Phật giáo trên thế giới. Tôi nhận thấy vị Hòa thượng này có ý tốt, nên tôi hứa sang năm sẽ sang tham dự và dẫn phái đoàn cùng đi. Vì thế, ngài rất hoan hỷ và năm nay mời Phật giáo Việt Nam tham gia vào Ban Tổ chức. Tôi đã đề cử Đại đức Nhật Từ đại diện tham gia vào Ban Tổ chức, vì tu sĩ trẻ thông thạo ngoại ngữ mới có thể thảo luận, trao đổi trong các cuộc sinh hoạt quốc tế.

Đoàn Phật giáo Việt Nam tham dự với 25 đại biểu chính thức đại diện cho ba miền Nam, Trung, Bắc và chính phủ Hoàng gia Thái Lan đài thọ hoàn toàn cho 25 đại biểu. Ngoài ra, còn có các Phật tử tháp tùng với tư cách là quan sát viên, lúc đầu chỉ cho 100 người dự, nhưng sau tăng thêm đến hơn 200, cho nên đoàn Việt Nam trở thành đông nhất. Trước khi làm lễ, các đoàn đại biểu tụng kinh theo tiếng bản xứ. Đến phiên đoàn Phật giáo Việt Nam với số đông như vậy, nên âm thanh tụng kinh của chúng ta vang rền cả hội trường làm cho mọi người phải kinh ngạc. Có thể nói đây là lần đầu tiên đoàn đại biểu Phật giáo Việt Nam ra nước ngoài với lực lượng hùng hậu như vậy.

Chính phủ Thái cũng đài thọ vấn đề ăn ở cho các Phật tử. Về phần phát biểu, ngoài tôi, còn có Hòa thượng Thiện Tâm, Thầy Lê Mạnh Thát và Thầy Nhật Từ. Đây là lần đầu tiên đoàn Phật giáo Việt Nam có đến bốn bài tham luận; trong các lần hội nghị khác, chúng ta chỉ có một bài hoặc chỉ nghe mà không nói.

Thái Lan năm nay, đã tổ chức long trọng lễ Phật Đản Phật lịch 2550 cùng với hội nghị Phật giáo thế giới lần thứ ba thật quy mô, nhờ vậy mà cả thế giới biết được ngày lễ Phật Đản. Sinh hoạt Phật giáo đang tiến triển rất tốt đẹp, đó là tín hiệu đáng mừng. Đa số Tăng Ni trẻ tham dự, vấn đề giao lưu rất thuận lợi vì nhiều người nói được tiếng Anh. Sang năm, Thái Lan sẽ tổ chức lễ Phật Đản. Các Thầy cô trẻ nên trau giồi ngoại ngữ thông thạo để tham dự đông hơn, tạo thế phát triển cho Phật giáo chúng ta.

Tại hội nghị, nhiều chủ đề được triển khai như hòa bình, môi sinh, giáo dục, bảo tồn văn hóa, hoằng pháp, v.v…, nhưng theo tôi, quan trọng nhất là vấn đề làm thế nào hài hòa tất cả các sinh hoạt Phật giáo, các nước theo Phật giáo tìm cho được mẫu số chung về sự phát triển. Về lãnh vực này, Phật giáo Việt Nam chúng ta có thể đóng góp được.

Từ hai hội nghị Phật giáo quốc tế vừa nói, tôi có suy nghĩ và rút ra bài học để xây dựng Phật giáo chúng ta, đồng thời nhắc nhở Tăng Ni chuẩn bị cho tốt sở học của mình để tham gia các hội nghị Phật giáo thế giới trong tương lai. Tôi nghĩ rằng khi chúng ta học hiểu giáo lý và trao đổi với nhau, mà gọi đó là cảm thông thì chưa phải; vì như vậy mới chỉ là xã giao thôi, không có thiện cảm với nhau cũng bắt tay cười.

Phật giáo không chủ trương như vậy. Vấn đề hài hòa, tôn trọng, chấp nhận nhau không phải chỉ ở hình thức bề ngoài, trên đầu môi chót lưỡi. Sự hài hòa mà Phật giáo muốn hướng đến cần thể hiện trong cuộc sống thực tiễn, trong hành động, trong việc làm, phát xuất từ trái tim chân thật, từ ái, hiểu biết. Tôi và Hòa thượng Thái Lan vừa nói, tuy việc làm khác nhau, nhưng quý mến nhau, tôn trọng nhau thực sự, mới có thể ảnh hưởng hỗ trợ cho nhau, mới làm được việc đạo; không phải nói xã giao cho vui.

Thiết nghĩ muốn hài hòa được, mỗi người phải tự gạn lọc thân tâm trên bước đường tu. Tinh thần này được Giáo hội chủ trương là trưởng dưỡng đạo tâm, tăng cường đạo lực. Với tôi, giáo lý Đức Phật qua kinh điển rất rộng, nhưng ta phải gom lại, nắm được cốt lõi thực hành mới quan trọng. Trên thực tế dù hệ phái nào cũng phải thực hành ba vấn đề căn bản là Tứ Thánh đế, mười hai nhân duyên và sáu pháp Ba la mật, vì đó là phương pháp có công năng trưởng dưởng đạo tâm, tăng cường đạo lực. Và có đạo lực mới cảm hóa được người, có đạo tâm mới dung hợp được người.

Một vị Hòa thượng Triều Tiên đã nói với tôi rằng muốn thuyết pháp phải có cái đầu của ông Duy Ma, muốn tiếp Tăng độ chúng phải có bụng của Di Lặc mới dung được tất cả mọi người. Đạo lực là cái đầu của ông Duy Ma, vì nếu chúng ta tu hành mà quên nhập thế, hoặc ứng dụng giáo pháp sai lầm, chắc chắn đạo Phật không tồn tại. Có cái đầu của Duy Ma để thấy người muốn gì, nghĩ gì, cần gì, chúng ta giúp. Duy Ma không cần hình thức, nhưng nhìn thẳng vào tâm người và theo đó

hướng dẫn, giáo dưỡng. Làm như vậy đạo Phật mới phát triển. Tiếp Tăng độ chúng thì phải thương đại chúng và chăm sóc đại chúng như con ruột.

Giáo pháp rất nhiều, nhưng pháp nào của Phật dạy cũng nhằm chữa bệnh nghiệp; tất nhiên phải lựa pháp thích hợp với bệnh nghiệp của mình. Không nhận ra ý này, chỉ tu chung chung, kết quả không lớn. Nhiều khi chúng ta nghĩ rằng mình theo Đại thừa phải tu sáu pháp Ba la mật, tụng kinh Pháp Hoa, kinh Bát Nhã, v.v… Việc này cần xét lại, vì người kém thì phải làm việc nhỏ, không thể làm việc lớn, người giỏi mới làm được việc lớn. Vì thế, chúng ta thường đặt mục tiêu rằng sau này lớn lên, tôi sẽ làm việc lớn, làm việc của Bồ tát Quan Âm, Văn Thù. Còn bây giờ khả năng không có, sức yếu, không thể mang nặng được. Kinh Pháp Hoa thường ví người làm việc lớn như voi kéo nặng lại đi ngược dốc, mà không có con thú nào ngăn cản được. Tự lượng sức, biết mình không khỏe như voi thì không nên mang nặng, hay không phải là sư tử gầm một tiếng làm cho muông thú khiếp sợ, nhằm chỉ khả năng siêu việt của Bồ tát Văn Thù. Chúng ta chưa có sức mạnh của voi, của sư tử, nên suy nghĩ những việc vượt quá sức mình thì không làm, dù đó là lý tưởng của Đại thừa. Ai tu cũng có thể đạt quả vị Phật, nhưng việc đó không phải ai cũng làm được. Nói cách khác, tham vọng thành Phật liền chẳng thể nào thành. Phải thấy đúng thân phận mình và từ đó khởi tu.

Riêng tôi, từ thuở nhỏ, nhờ nương theo các bậc minh sư là Hòa thượng Trí Đức, Hòa thượng Thiện Hòa, tôi đã trưởng thành. Trong khi huynh đệ của tôi muốn làm việc lớn, vượt hơn

khả năng, cuối cùng phải bỏ cuộc. Từng bước đi thật chắc, tôi tuân thủ lời dạy của Hòa thượng Thiện Hoa rằng đời người nên chia làm ba giai đoạn, giai đoạn tuổi nhỏ phải nỗ lực học cho giỏi, giai đoạn hai, làm việc tích cực và giai đoạn ba, lớn tuổi thì cần buông xả tất cả để thâm nhập thế giới Không, tuổi già mà không chịu buông bỏ thì sẽ khổ. Chúng ta cần chuẩn bị ba giai đoạn như vậy trong cuộc đời mình. Tuổi nhỏ mà làm quá sức, liệu thọ mạng của thân vật chất có thể kéo dài được hay không. Vì thế, phải có sức khỏe mới có thể học, tu và giáo hóa chúng sanh được.

Ý thức điều này, việc đầu tiên của tôi khi bắt đầu tu ở tuổi trẻ là điều hòa cơ thể. Tôi làm việc trải qua một giai đoạn dài nhờ ít bệnh và ít bệnh vì biết điều hòa ăn uống, ngủ nghỉ. Không điều hòa được cơ thể, chắc chắn sanh bệnh thì học và làm việc cũng không được. Người tu cần biết điều hòa sinh hoạt tu học, ăn ngủ, cố gắng quá thì đầu bị đau. Thuở nhỏ, tôi hay bị nhức đầu vì thức đêm và đọc sách nhiều. Nếu tôi không biết cải thiện sinh hoạt tu học, có lẽ không được như ngày nay.

Để điều hòa sự tu tập, chúng ta có thời khóa tụng niệm, lễ bái, tham Thiền; ngồi suốt không được, phải có đi, có nghỉ, giúp cho cơ thể được điều hòa. Về tuổi tác cũng vậy, tuổi còn trẻ, cơ thể đang phát triển, nếu bắt chước người lớn ăn ngọ dễ bị bệnh. Muốn ăn ngọ, phải luyện tập. Xưa kia, khi thọ giới Sa di, tôi nghĩ rằng ăn chiều có tội; vì Hòa thượng Thiện Hòa thường bảo rằng khi ăn phải sanh lòng hổ thẹn, như vậy nhịn ăn để khỏi phải hổ thẹn. Vì thế, đói bụng thèm ăn mà chỉ nuốt nước miếng hoài sẽ bào mòn bao tử. Tôi đã bị đau bao tử một

thời gian khi ăn ngọ lúc còn trẻ. Một số Thầy lại bày sử dụng thuốc tịch cốc, ăn một viên thuốc này sẽ không cảm thấy đói, vì nó phình hơi, nhưng cũng dẫn tới đau bao tử. Hoặc có người ăn ngọ phải ăn trưa thật nhiều để chiều khỏi đói; ăn nhiều làm cho bao tử giản lớn, rồi không ăn khiến bao tử thun nhỏ lại, lâu ngày cũng thành bệnh.

Theo tôi, có ba thứ đói, một là đói thực, hai là đói con mắt và ba là đói tâm. Thể nghiệm lời Phật dạy, từng bước chúng ta thấy rõ. Trong đầu chúng ta không nghĩ đến thức ăn, như ham đọc sách thì quên ăn, hoặc các Thiền sư ngộ đạo, an trụ trong pháp, nên quên đói. Còn nghĩ đến thức ăn thì đói là đói tâm. Khi nghĩ nhiều đến thức ăn, dịch vị trong bao tử tiết ra làm chúng ta cảm thấy đói, nhưng chúng ta không ăn gì thì dịch vị tác dụng ngược lại, xói mòn bao tử khiến chúng ta thấy đói thêm. Ngoài ra, trông thấy thức ăn thì thèm là đói con mắt, cũng kích thích dịch vị tiết ra nên có cảm giác đói.

Theo kinh nghiệm của tôi, không nhìn thức ăn, không thấy thức ăn, không nghĩ đến thức ăn, sẽ không đói. Thí dụ tôi nghe tiếng chuông báo hiệu mới biết đến giờ ăn. Áp dụng vào việc tu hành, pháp hay nhất là đóng kín sáu giác quan mà Tổ dạy rằng "Bất dữ chư trần tác đối”. Nghĩa là đừng cho giác quan chúng ta tiếp xúc với sáu trần, cơ thể chúng ta trở thành bình thường thì đói thực chúng ta ăn và cũng không ăn nhiều. Số lượng thực phẩm nhiều hay ít cũng thay đổi tùy theo tuổi. Tuổi trẻ hoạt động nhiều, tiêu hao nhiều năng lượng, thì phải ăn nhiều; nhưng tuổi lớn, ít lao động, không nên ăn nhiều. Tôi khỏe mạnh vì từ lúc 25 tuổi sang Nhật học cho đến ngày nay 69 tuổi, trọng

lượng cơ thể không tăng. Khi trọng lượng của thân thể sụt hay tăng, tôi làm cho cân bằng trở lại; đừng để quá mập hoặc quá ốm.

Tóm lại, trong mùa An cư, chúng ta cần thể nghiệm tinh thần Phật dạy để thân thể khỏe mạnh thì tâm mới an vui theo và tiến tu được, tức phát huy trí sáng suốt và cảm hóa được người tin theo tu hành. Thân khỏe, tâm an, trí sáng là nền tảng căn bản của hành giả bước theo dấu chân Phật để làm lợi ích cho mọi người và xây dựng xã hội hòa hợp, hạnh phúc, phát triển bền vững.

Hạnh khiêm cung và bát kỉnh pháp

Hạnh khiêm cung và bát kỉnh pháp

(Bài giảng tại chùa Tịnh Nghiêm ngày 13-3-2006)

Nhân ngày rằm tháng 2 kỷ niệm ngày Đức Phật Thích Ca Niết bàn, Ni sư Tịnh Nghiêm thỉnh tôi giảng về công hạnh của Đức Kiều Đàm Di nhằm sách tấn chư Ni tỉnh Tiền Giang. Nhưng vì ngày rằm, tôi đã hứa đến thăm và thuyết giảng cho khóa tu Thiền thất tại chùa Pháp Vân, nên hôm nay tôi đến đây giảng trước một ngày mà nhận thấy đại chúng đã tập trung nghe pháp đông, thực đáng tán dương.

Tôi gợi một số ý để quý vị xuất gia và tại gia nên suy nghĩ trên bước đường tu hành. Theo kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng khi quán sát một người, chúng ta không chỉ nhận biết họ qua cuộc sống hiện tại, mà phải nghĩ xa đến quá khứ; vì tất cả mọi việc của quá khứ đều tập hợp trong đời sống hiện tại, thấy thành quả hiện tại mà biết cuộc sống quá khứ của một người. Thí dụ thấy người được kính trọng, hay thành công việc lớn, chúng ta liền suy nghĩ quá khứ của họ tu tạo nhân gì mà có kết quả tốt đẹp trong hiện đời. Ý này được Phật dạy rằng nhìn quả để nhận biết nhân; muốn có quả tốt tất yếu phải

tu nhân lành. Thực tế chúng ta thấy nhiều người ham muốn được hưởng thành quả tốt đẹp mà không chịu tu nhân, nên không bao giờ họ được hưởng những điều tốt lành. Trên bước đường tu, chúng ta muốn làm Phật, làm Thánh, nhưng không nỗ lực hành Bồ tát đạo, không lo dọn sạch tâm nhơ cấu thì làm gì có quả Phật, quả Thánh.

Nhìn thấy hiện tại của một người gợi cho chúng ta nghĩ đến quá khứ họ đã tạo. Điển hình như thấy Đức Phật Thích Ca có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp và Ngài cũng có trí thông minh kỳ diệu cùng với sức cảm hóa mọi người một cách mãnh liệt. Muốn được hảo tướng, được thông minh, được quý trọng như Phật, phải nghĩ xem Ngài tu nhân gì mà kết thành quả báu như vậy để chúng ta làm theo, chứ không phải muốn hưởng quả mà không làm gì cả. Điều rõ ràng là không trồng cây thì không thể nào có quả.

Đức Phật đã dạy rằng thành quả ngày nay một người có được là do quá khứ tu tạo; quá khứ gần là trong một đời, quá khứ xa là họ đã tu nhân nhiều đời nhiều kiếp, nên đời này họ mới có mọi thứ tốt đẹp. Riêng Đức Phật, trong vô số kiếp quá khứ xa xưa, từ thời Phật Oai Âm Vương, Ngài đã tu hạnh kính trọng, trong lòng Ngài luôn kính trọng tất cả mọi người, tất cả mọi loài. Đức Phật khác chúng ta là thế. Chúng ta thường chỉ kính trọng được người trên; thậm chí còn không kính trọng được người trên là ngã mạn, tăng thượng mạn, cứ nghĩ mình trên hết, cuối cùng tự chuốc họa vào thân. Một số bạn đồng tu học với tôi đã phạm sai lầm này, họ xem thường người có phước báu hơn, có trí tuệ hơn,

thậm chí xem thường Thầy, Tổ, nghĩ họ có học vị, Thầy dở hơn, quên rằng Thầy là cái nôi nuôi dưỡng, nâng đỡ họ đi lên. Người như vậy, trước mắt là cuộc đời họ bị mai một, tuy rất giỏi, nhưng cái tài giỏi đó chỉ mang họa đến cho họ mà thôi. Là Phật tử, nghe Phật dạy về hạnh cung kính của Ngài đối với mọi người, cần phải dẹp bỏ ngay tánh ngã mạn, tăng thượng mạn, dứt trừ tâm xem thường người. Người biết trên dưới, phải trái là người biết sống, đối với người trên thì kính trọng; với người dưới, thì nâng đỡ; với người ngang hàng thì nhường nhịn. Biết xử thế như vậy, sẽ được bạn bè chấp nhận, Thầy Tổ thương yêu, chúng sanh quy ngưỡng. Tuy nhiên, đó mới chỉ là cách sống của người bình thường biết đứng đúng chỗ.

Theo Phật dạy, tu hành phải biết hạ mình; không phải chỉ đứng đúng chỗ. Còn muốn đứng trên vị trí mình, người ta sẽ kéo xuống. Tìm chỗ thấp đứng, nhưng tu hành nghiêm trang, thể hiện đức hạnh, người ta quý trọng thì sẽ đề bạt mình lên. Đức Phật là tấm gương điển hình thể hiện nếp sống khiêm hạ từ Đức Phật Nhật Nguyệt Đăng Minh, Đại Thông Trí Thắng, Oai Âm Vương. Bước theo dấu chân Phật, tôi quán sát hành trạng của Đức Phật Thích Ca và làm theo Ngài. Nhờ vậy mà từng bước thăng hoa đời tu, không phải tự mình bước lên giành chỗ đứng; vì tu hành công đức sanh ra, làm được việc, Giáo hội cần gì tôi sẵn lòng phục vụ. Nhiều người nhận xét rằng tôi lên nhanh quá, lên hàng giáo phẩm Thượng tọa lúc mới 38 tuổi. Lúc đó, vì hoàn cảnh hành đạo rất khó khăn vào

thời điểm nước nhà mới độc lập thống nhất, Ban Chỉ đạo Viện Hóa Đạo đã giao cho tôi trách nhiệm là Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên, tôi sẵn lòng hy sinh cho đạo, nên được chư tôn đức quý trọng. Vì thế, để tôi có thể lãnh đạo, điều hành Phật sự, trong khi tuổi còn quá trẻ, Hòa thượng Hành Trụ mới đề bạt với Đức Tăng Thống là Hòa thượng Giác Nhiên ra giáo chỉ tấn phong tôi lên hàng giáo phẩm. Tôi không tự xin, nhưng nỗ lực tu hành, dấn thân phục vụ, các vị Hòa thượng lớn tự nâng đỡ lên. Tôi nghĩ không cần danh lợi, chỉ cần làm việc mới sanh ra công đức; còn danh lợi thì người sẽ tranh giành, nói xấu. Trên bước đường tu, cố gắng lập công bồi đức sẽ dễ dàng tiến tu, quan trọng là làm được việc, lãnh chức mà không làm việc thì người ta chê trách.

Phật Thích Ca từ thời Phật Oai Âm Vương đã thực hành hạnh nguyện không dám xem thường bất cứ người nào. Còn chúng ta, sự thực khi nghiệp còn, phiền não đủ, thì chúng ta dễ xem thường người khác. Có thể nói sai lầm này ai cũng thường mắc phải. Tu hành, đa số hay phân biệt Ni sư này tốt, Ni sư nọ xấu, người này giỏi, người kia dở. Theo kinh nghiệm riêng tôi, khen nhiều, chê ít, thì còn có đất đứng; chê nhiều, khen ít dễ dàng mất chỗ làm. Còn chỉ khen mà không chê ai, chắc chắn chỗ đứng của mình rộng hơn nhiều.

Đức Phật thể hiện lòng kính trọng đối với tất cả chúng sanh trong lục đạo, kể cả những người ở trong địa ngục A tỳ, Ngài cũng thấy họ có điểm dễ thương. Nói cho dễ hiểu là những người sa cơ thất thế, chúng ta có kính trọng được họ hay không và chúng ta thấy gì ở họ mà kính trọng được. Tu

Pháp Hoa, phải khởi tâm kính trọng thực sự, đối với người tốt đã đành mà cả với người xấu, chúng ta vẫn thấy được cái tốt để kính trọng; vì cái quả xấu hôm nay của họ chính là cái nhân của quá khứ. Thật vậy, những người ở địa ngục, nếu nhìn kỹ đời trước sẽ thấy họ đã từng làm quan, làm tướng, làm vua, làm giám đốc cũng có, thậm chí những vị Hòa thượng A Xà Lê cũng hiện diện trong đó. Đơn giản vì tất cả những người này đã tạo ác nghiệp khi họ có quyền thế, có chức vụ và họ dễ xem thường người khác. Còn chúng ta là dân đen không dám khinh ai là chuyện thường. Người có quyền thế, có sức mạnh mới dám cướp của, giết người, giam người. Thực sự họ có phước, đáng lẽ sử dụng phước báo để thăng hoa tiến đến quả vị Phật, Bồ tát hay chư Thiên; nhưng đáng thương, họ đã phạm sai lầm, làm mất phước và bị đọa. Thấy biết vậy, chúng ta không dám khinh khi ai. Nhìn kỹ người đương chức đương quyền ngày nay có thể từng bước đi vào địa ngục trong tương lai, nếu họ làm những việc sai trái tội lỗi, tất nhiên uy tín của họ mất lần, rồi thất thế sa cơ, thì sao tránh khỏi bị đọa địa ngục. Không phải những người ở địa ngục chỉ toàn là người nghèo đói, khổ sở; mà những người này đã từng làm mưa làm gió trên cuộc đời, cho nên tội ác của chính họ mới đưa họ vào địa ngục. Quan sát kỹ theo góc độ đó, chúng ta liền khởi tâm đại bi. Ta kính trọng họ, vì họ đã cho ta bài học khôn, từ đó chúng ta rút tỉa được những kinh nghiệm quý báu ở tất cả mọi người trên bước đường tu.

Đức Phật hành Bồ tát đạo quán sát như vậy, Ngài kính trọng tất cả mọi người; không chê người này phá giới phạm trai, người kia phạm lỗi lầm gì. Nếu ai làm ác sẽ đọa địa ngục

và phải nếm mùi khổ như thế nào, rồi họ sẽ phát tâm tu lại. Đơn giản như vậy thôi. Theo con đường của Phật đi, chúng ta cũng phải bắt đầu quán sát như thế. Với cách nhìn bao dung, kính trọng mọi người, trải qua giai đoạn dài hành Bồ tát đạo, trong từng niệm tâm, Đức Phật luôn giữ gìn hạnh khiêm cung, cho đến tròn đầy hạnh đức này, thì những người mắng nhiếc Phật trước kia, được Ngài dìu dắt trở thành Bồ tát, Thánh Tăng. Quý vị đọc lại kinh Pháp Hoa sẽ thấy rõ, năm trăm Bồ tát trong hội Pháp Hoa hiện đời hết lòng với Phật là nhóm của Bạt Đà Bà La Bồ tát. Ông này nổi tiếng hiền lành nhất, tốt nhất; nhưng kiếp trước các ông này đã từng khinh chê, mắng nhiếc Phật. Đức Phật cho biết nhờ Ngài tu hạnh kính trọng, mà họ cảm phục hạnh đức của Phật, nên một lòng theo Ngài tu hành. Từ ý này của Phật dạy, khi gặp người khinh chê mắng nhiếc, tôi tự nghĩ không biết chừng mai kia họ sẽ là đệ tử mình. Vì người chê nhiều, thì sau này họ sẽ khen nhiều; đừng buồn. Ngày nay họ chê, mình tu đàng hoàng, mai kia họ sẽ khen. Ngày nay họ khen, mình nở mũi thì dễ bị đọa. Bị chê, phải nỗ lực tu. Khi họ chê, theo tôi, một là họ không hiểu ta. Ta tốt, nhưng họ chưa hiểu, lần lần sẽ hiểu; mai mốt không hiểu thì kiếp sau hiểu. Nếu mình tu được, thăng hoa được, đạt quả vị Phật thì họ phải hiểu thôi. Hai là ta chưa tốt, nhưng nhận lầm mình tốt. Hoặc chính ta cũng chưa hiểu ta, cái sai của mình ít bao giờ mình hiểu; con mắt mình thấy thiên hạ, mà không thấy chính mình. Vì vậy, Phật dạy phải tu nội quán là xem ngược lại mình bằng cách xem xã hội đối với mình như thế nào mà biết được con người thực của chính mình; vì cuộc đời là tấm gương soi bóng mình.

Người đánh giá ta thế nào, chúng ta phải nhận ra để tự tháo gỡ, được giải thoát.

Một số Ni sư ở thành phố Hồ Chí Minh, nhất là các Ni trẻ, thưa với tôi rằng tại sao Đức Phật đặt ra Bát kỉnh pháp, thiệt khổ quá, không hợp lý chút nào, lỗi thời rồi. Đây là điều chúng ta cần suy nghĩ, khi chúng ta rơi vô ngã mạn, tăng thượng mạn, không thấy đúng về mình. Nếu mình mang thân nghèo, đó là nghiệp; mang thân xấu xí cũng là nghiệp; mang thân phụ nữ cũng là nghiệp. Tất cả những gì thuộc về thân này, gia đình này, hoàn cảnh này đều là nghiệp và duyên từ quá khứ dẫn đến, tạo nên; trừ các vị Bồ tát thị hiện thân thì không kể. Chúng ta không bằng lòng với chính cái thân của chúng ta, không bằng lòng với cuộc sống của chúng ta, không bằng lòng với hoàn cảnh của chúng ta; phải tự biết đó là nghiệp.

Phải nhìn thấy bức tranh của xã hội, tấm gương của xã hội để soi bóng mình; tại sao mình sanh ở vùng này, ở nước này, có phong tục tập quán này. Nước trọng nam khinh nữ mà sanh vào làm thân người nữ là thua rồi. Mang thân nữ muốn được kính trọng thì sanh vào các nước Tây phương đi. Còn sanh ở Việt Nam, xuất gia mang thân nam giới đi tu cho sướng; nhưng chưa chắc được sướng, vì có thân nam mới chỉ được một phần thôi. Nhận thức được rằng ta sanh nơi nào vì nguyện đến độ nơi đó thì vui vẻ chấp nhận hoàn cảnh đó; còn vì nghiệp thì phải mang thân đó để trả nợ, cũng vui vẻ, không thể khác. Chúng ta nhận ra cái thực này để sống, cuộc đời là

tấm gương cho ta soi bóng và ta điều chỉnh lần đến khi ta tốt thực sự.

Ta tốt thực, người chưa hiểu, rồi họ sẽ hiểu, sợ nhất mình chưa tốt mà tưởng lầm mình tốt là rơi vào tăng thượng mạn, khó cứu chữa. Bị người đổ lỗi, ta nhận, dù không có lỗi; nhưng lỗi này không phải là lỗi hiện tại mà là lỗi quá khứ của chúng ta. Lỗi từ vô thỉ do tham sân si, nên dẫn đến bị đổ lỗi ngày nay. Hiện tại ta không có hành động lỗi nữa, nhưng dư nghiệp của chúng ta vẫn còn, mới khiến họ đánh giá ta xấu. Thậm chí có việc phải trải qua một kiếp sau nữa mới thay đổi được. Thí dụ như Ni sư Tịnh Nghiêm phải đến đời sau mới làm Tăng được, nhưng nếu kiếp sau không nhớ lại kiếp này, chắc gì được làm Tăng. Với cách quán sát như vậy, chúng ta mới nhìn thực về mình, về Đức Phật và các vị Thánh Tăng trong thời Phật tại thế, thì thấy sự thật từ địa ngục A tỳ cho đến Trời Hữu Đảnh, nói chung tất cả lục đạo tứ sanh luôn luôn có sự thay đổi như vậy. Nhìn chung thấy vậy rồi, trở lại thực tế, quan sát vua Tịnh Phạn, hoàng hậu Ma Gia và Kiều Đàm Di, chúng ta thấy thế nào? Nếu nhìn theo thế gian, thấy những người này là vua, là hoàng hậu, là bà phi. Nhưng nếu nhìn với đôi mắt Đại thừa của hành giả Pháp Hoa sẽ thấy khác hoàn toàn. Thấy Đức Phật Thích Ca từ thời Phật Oai Âm Vương đã tu hạnh khiêm cung và tiếp tục thể nghiệm hạnh này cho đến khi được Đức Phật Nhiên Đăng thọ ký thành Phật. Thấy Đức Phật Thích Ca trải qua quá trình tu hành vô số kiếp thay đổi sắc thân, nhưng con người thực của Ngài vẫn như như hoàn hảo.

Và thấy vua Tịnh Phạn đời nào cũng làm cha của Ngài, hoàng hậu Ma Gia ở đời nào cũng làm mẹ của Ngài. Hiện đời vẫn làm cha mẹ Ngài là do nhân duyên quá khứ dẫn đến hiện tại như thế. Do đó, nhìn ở góc độ này, ngày nay chư Ni và Phật tử tu hành gặp gỡ tôi và cùng nhau tu hành trong giáo pháp Phật, chúng ta tự biết cũng từng là quyến thuộc Bồ đề từ quá khứ, nên kiếp này mới quý trọng được. Nếu không, chấp nhận nhau cũng khó, nói chi đến quý nhau.

Tôi hành đạo đến chỗ người không kính trọng thì nhận ra rằng từ quá khứ tôi và họ chưa quen biết nhau, thì ngày nay sao quý trọng được; như vậy phải làm gì cho họ thương quý, tức phải có quá trình xây dựng, không thể tự nhiên mà làm Thầy bạn thân thương được. Đến nơi người chống phá, tôi cũng nhận ra được đây là oan gia từ quá khứ, cho nên gặp lại là họ phải chống thôi. Thật vậy, có thể họ từng tu theo ngoại đạo, nhưng mình tu chánh đạo thì đã làm ngược lại quyền lợi của họ rồi. Các Phật tử nghiệm xem phải vậy hay không; người làm nghề mê tín dị đoan mà mình bài trừ việc này thì trút nồi cơm của họ rồi, nên họ thù mình, cái đúng của mình làm hại cho cái sai của người thì trở thành oan gia. Vì thế, trên bước đường tu, Phật dạy rằng được một việc sẽ mất một việc, vì sẽ tạo ra phản ứng phụ. Truyền đạo, tôi thấy rõ điều này, đụng chạm quyền lợi người khác khi tuyên dương chánh pháp, nên họ trở thành thù nghịch với mình.

Đức Phật khẳng định rằng một ngàn hai trăm vị A la hán đang theo Phật, các ngài đã đắc quả A la hán từ kiếp trước rồi. Vì thế, nay Phật tái sanh trên cuộc đời, họ gặp Phật là theo liền và tu

đắc đạo ngay; không phải đời này mới tu mà đắc quả A la hán mau vậy được đâu. Có người đọc kinh thấy Phật thọ ký cho sát nhân Vô Não thành Phật, thọ ký cho người hốt phân thành A la hán, mới nghĩ rằng tu dễ quá, nên phát tâm tu để đắc đạo cho nhanh như vậy. Nhưng họ vào chùa tu trần thân, không được gì thì hoàn tục. Người bỏ cuộc rất nhiều, chỉ vì thấy cái quả dễ quá nên ham hưởng quả mà tu, tu như vậy chẳng được gì. Tôi thường suy nghĩ tại sao Phật chỉ độ có một Vô Não sát nhân đắc quả La hán, còn tất cả các sát nhân khác sao Phật không độ. Tại sao Phật chỉ độ một ông Sunita, mà không độ tất cả những anh gánh phân khác. Phật cũng dạy rõ việc này, rằng Vô Não cũng tu nhiều kiếp rồi, quả vị của ông đã đạt đến chỗ đó rồi, nhưng vì phạm sai lầm mà phải sanh lại để trả quả. Sunita cũng vậy, đời trước từng là đại Pháp sư giảng kinh nổi tiếng, nhưng phạm lỗi lầm nên sanh lại làm người gánh phân. Khi giảng về nhân duyên, Đức Phật nói rõ về ông này bị đọa phải trả quả báo xong thì gặp Phật khai ngộ, đắc đạo; nhưng cũng phải để ông trả hết nợ cũ, mới phát tâm tu và chứng quả.

Trong kinh Vị Tằng Hữu, Phật dẫn chứng rằng bốn người khiêng kiệu cho hoàng hậu của vua Ba Tư Nặc đi nghe pháp và một người dọn dẹp phòng hầu bà, cả năm ông này đời trước là Tỳ kheo. Nhưng vì họ phạm sai lầm, phải đọa, làm việc đó để trả nợ. Nghe Phật nói vậy, bà hoàng hậu sợ quá, trả tiền cho họ và không dám cho làm việc này nữa. Năm ông này lạy khóc, xin được tiếp tục hầu hoàng hậu, với lý do rằng họ không có lầm lỗi gì mà bà nở đuổi họ. Đức Phật cho biết vì nghiệp của họ chưa mãn, nên phải để họ tiếp tục hầu bà

hoàng hậu. Đến khi họ khiêng kiệu đến KỳViên tịnh xá để hoàng hậu nghe Phật giảng pháp, lúc đó nghiệp của họ mới hết, thì cả năm ông này liền tỉnh ngộ, xin xuất gia và được Phật tiếp độ.

Có nhiều việc chúng ta không thể chỉ thấy bằng mắt, mà phải thấy bằng trí tuệ, bằng tâm mới biết chính xác. Chúng ta thấy bà Kiều Đàm Di như thế nào đây. Ni chúng thờ Kiều Đàm Di là Thánh Ni đứng đầu thì nhận thấy Thầy mình, Tổ của mình ra sao. Mỗi người chắc chắn có cái thấy riêng. Theo tôi, điều thứ nhất thấy bà này sanh vào hoàng cung, làm bà phi cũng là điều khác lạ, sanh trong dòng họ cao quý thì biết công đức của bà không nhỏ. Quý vị xuất thân là Ni, nhưng so với Kiều Đàm Di thì sao? Chắc hẳn quý vị còn nhớ phẩm Phổ Hiền hạnh nguyện có nói: "Sanh ra dòng họ cùng dung sắc, tướng tốt trí huệ đều đầy đủ, các ma ngoại đạo không phá được, kham làm phước điền cho ba cõi”. Như vậy, rõ ràng thấy Kiều Đàm Di và quý vị cách nhau xa lắm, còn phải trải qua bao nhiêu kiếp tu bồi công đức nữa thì may ra mới bằng với Kiều Đàm Di, đương nhiên còn bao nhiêu lâu không biết. Tuy nhiên, quý vị hãy cố gắng lên, lấy hình ảnh của Tổ Kiều Đàm Di làm biểu tượng để tiến tu đạo hạnh.

Phải khẳng định rằng khi chúng ta xuất gia tu hành, việc quan trọng theo tinh thần Đại thừa là khi đầy đủ phước đức nhân duyên thì đắc đạo được. Trái lại, muốn tu là tu, tu không được thì ra, rồi muốn tu lại trở vô nữa; tu như vậy bao nhiêu kiếp cũng không được gì. Vì vậy, theo Đại thừa, muốn xuất

gia phải gieo trồng thiện căn trước, kinh gọi là chủng thiện căn. Thực sự đời sống của người xuất gia có thể nói là bị khóa tay chân lại, có nhiều việc đáng lẽ làm được, nhưng vì mặc áo tu, chúng ta không được phép làm; cho nên chúng ta đã bỏ rơi một số việc, chớ không phải đi tu là làm được hết. Vì thế, cần phải chủng phước đức cho đầy đủ. Người có phước đức đầy đủ thể hiện qua vị trí của họ trên cuộc đời và Bồ tát vị của họ ở thế giới Phật; đó là điều tối quan trọng. Trên bước đường tu của chúng ta làm sao gieo trồng phước đức, tức vị trí của chúng trên cuộc đời thì cao sang, vị trí trong Tịnh độ là Bồ tát. Điển hình như Quan Âm ở Cực Lạc là trưởng tử của Phật A Di Đà, còn vị trí trên cuộc đời của ngài thực vô cùng, muốn đóng vai nào cũng được, ngài hoàn thành mọi việc cứu khổ độ sanh một cách xuất sắc. Điều quan trọng là cốt lõi bên trong của con người mà chúng ta phải nhận ra để tu hành, thì từ đó chúng ta mới chủng phước đức được. Mỗi kiếp chúng ta tu hành, phát huy được trí tuệ của mình, tăng trưởng được đạo hạnh của mình. Trí tuệ và đạo hạnh cứ lớn lần trên bước đường tu, tuy không thấy bằng mắt, nhưng đạo hạnh của chúng ta có sức cảm hóa người và trí tuệ của ta có khả năng nhìn thấu được mọi việc trên cuộc đời. Đó là hai việc quan trọng phải tu tạo.

Trở lại hành trạng của bà Kiều Đàm Di, tức Ma ha Ba Xà Ba Đề. Bà sanh trong dòng họ cao quý, vị trí trong xã hội cao sang, nhưng bà không có con, nên đã nuôi dưỡng thái tử Sĩ Đạt Ta như con. Bà là người dì của thái tử, tức chị ruột của

hoàng hậu Ma Gia. Vì hoàng hậu sau khi sanh thái tử bảy ngày thì qua đời, nên bà Ma ha Ba Xà Ba Đề đã chăm sóc thái tử đến trưởng thành. Bà không có con, có thể gợi ý cho quý vị suy nghĩ rằng cấu trúc cơ thể của bà chắc chắn không giống các phụ nữ khác. Nói đến cấu trúc cơ thể đặc biệt khiến chúng ta liên tưởng đến Đức Phật Thích Ca, Ngài có cơ thể đặc thù và yếu tố Bồ đề vô thượng, chính hai điều này giúp Ngài thành Phật dễ dàng. Cấu trúc cơ thể đặc thù là Phật có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp và còn ẩn chứa sức mạnh thực phi thường. Khi còn là thái tử, Ngài đã cầm một cây cung đồng rất nặng để trong miếu thờ, không ai cầm nổi và Ngài cầm cây cung chỉ một tay và bắn một mũi tên xuyên thủng tâm điểm cách xa ngàn dặm. Đến khi thể nghiệm pháp tu khổ hạnh, Ngài đã nhịn đói đến da bụng dính với xương sống mà vẫn không sao. Mình thử nhịn, không ăn đến một tháng cũng được, nhưng vẫn phải uống nước, không phải nước lã, mà phải uống nước trái cây, hay sữa, hoặc nước cháo thì mới sống nổi. Nhưng Phật trải qua sáu năm khổ hạnh chốn rừng già, quên cả việc ăn uống vì mãi sống trong Thiền định, mà vẫn sống như thường chứng tỏ cơ thể Ngài rất đặc biệt và trí tuệ cũng đặc biệt mới thành Phật.

Cơ thể của bà Kiều Đàm Di cũng rất đặc biệt. Ở thành Ca Tỳ La Vệ, khi Đức Phật về thăm hoàng cung, bà Kiều Đàm Di đã đến xin Phật xuất gia tu hành. Phật không nhận lời thỉnh cầu của bà và sau này có Bát kỉnh pháp cũng từ đây mà ra. Phật nói rằng người phụ nữ đi tu có nhiều chướng ngại, khó

lắm và nếu cho phép nữ giới đi tu thì chánh pháp sẽ giảm thọ năm trăm năm. Điều này Phật dạy tôi có suy nghĩ, như thế nào là giảm tuổi thọ của chánh pháp. Chúng ta thấy rõ nếu đứng ở lập trường triết học Ấn Độ theo Upanishad thì điều này chịu ảnh hưởng của quan niệm theo đạo Bà la môn thời đó. Dù Phật ở vị trí Phật thuyết pháp, Ngài cũng không bỏ thông lệ của thế gian. Điểm này quan trọng. Nói theo tinh thần Pháp Hoa, thì Phật nói pháp tùy người, tùy chỗ, tùy lúc có khác nhau. Tùy chỗ, nghĩa là tùy theo phong tục tập quán của từng nơi được thể hiện rõ nét qua quan niệm của Ấn Độ thời Phật tại thế cho rằng người phụ nữ không thể làm Sa môn; cho nên Đức Phật phải thuận theo cuộc đời mà nói chứ không phải thực sự là như vậy. Chúng ta thấy rõ trong kinh điển Đại thừa không hề đặt ra vấn đề giới tính, điển hình như trong kinh Hoa Nghiêm, nữ giới cũng nổi bật trong việc tu đắc quả, có nhiều Tỳ kheo Ni, đồng nữ, Ưu bà di như Hưu Xã; rõ ràng các bậc Thánh không phải dành riêng cho chư Tăng. Nếu có tâm hồn Đại thừa, chúng ta nhìn thoáng hơn về vấn đề Phật dạy.

Có thể khẳng định rằng Phật hiện hữu trong loài người, giáo hóa con người, thì Ngài sử dụng phương tiện thuận thế; cuộc đời quan niệm như thế nào thì Phật thuận theo đó để chỉ dạy cho người chấp nhận được, kể cả việc An cư kiết hạ cũng không ngoài tinh thần thuận thế. Còn giáo lý cao siêu theo kinh điển Đại thừa thì khó nói, khó nghe, khó chấp nhận. Đức Phật không cho phép bà Kiều Đàm Di đi tu cũng là thuận thế, vì nhiều người không đồng ý cho phụ nữ đi tu, nên

Phật cũng bảo bà đừng xuất gia, xuất gia làm cho giáo pháp của Ngài mau diệt. Mặc dù Phật nói như vậy, nhưng Phật đi đâu, bà cũng đi theo, Phật từ thành Ca Tỳ La Vệ đến Câu Thi Na xa cả trăm cây số, mà bà vẫn theo sau không rời bước, thể hiện ý chí tu hành cao độ.

Người ta thường nói người phụ nữ không có ý chí, không có sức khỏe, nên tu hành khổ hạnh không được. Vì xuất gia theo Phật, làm Sa môn sống không nhà cửa, không tài sản, cuộc sống không ổn định, có gì ăn nấy, chắc chắn phụ nữ không thể chịu nổi. Ngày nay các cô có chùa ở, cơm ăn thì sống dễ rồi. Nhưng thời Phật tại thế, hành đầu đà, rày đây mai đó, thì phụ nữ sống cách nào đây. Thực tế cho thấy điều kiện sống của phụ nữ cũng khác với nam giới, thí dụ chỗ này một trăm người đàn ông ở chung được, nhưng nếu là nữ giới thì chỉ có thể cho mười bà ở thôi, vì đòi hỏi một số tiện nghi tối thiểu của phụ nữ kèm theo. Ở Nhật Bản, người ta ít mướn nữ công nhân làm việc vì điều kiện sống cho phụ nữ đòi hỏi nhiều, tốn kém nhiều, trong khi sinh hoạt của nam giới đơn giản hơn. Thời Phật tại thế là thời kỳ du Tăng thì điều kiện cho phụ nữ ở trong Tăng đoàn quả là khó khăn vô cùng. Theo tinh thần Đại thừa, chúng ta phải hiểu bên trong Đức Phật ngầm gia hộ cho đoàn tu nữ giới của bà Kiều Đàm Di để tạo cho họ có đủ nghị lực phấn đấu đi lên, còn bên ngoài thì Phật nói họ không được xuất gia. Học kinh Pháp Hoa, chúng ta mới thấy và hiểu ẩn ý này. Vì thế, trong kinh Pháp Hoa, Xá Lợi Phất thỉnh Phật nói nhưng Phật có nói đâu, vì nếu nói sự thực thì người ta sẽ đọa hết, tức sự thực trái với phong tục tập quán, người ta

không chấp nhận, không tu được; cho nên phải nói thuận theo phong tục tập quán, họ mới tu. Cho nên đối với đoàn người quyết chí tu hành mà chỉ toàn nữ giới do bà Kiều Đàm Di hướng dẫn, bên trong Phật ngầm hộ niệm, nhưng bên ngoài thì Ngài đuổi xua. Ai có đời sống nội tâm dễ nhận ra ý này. Thầy đuổi, nhưng đuổi giả, không phải đuổi thực. Phật không cho đi xuất gia, nhưng lại ngầm gia bị, nên các bà cứ lủi thủi theo sau Ngài. Phật tử cúng dường nhiều, thức ăn dư dả, A Nan cũng chia sẻ cái lộc của Phật và chư Tăng, các bà này cũng có thức ăn dù không đủ, nhưng với ý chí kiên định như vậy, nên khổ cực mấy cũng vẫn theo Phật tu hành. Quyết chí cao như vậy, cuối cùng Phật mới cho xuất gia.

Trong luật nói A Nan khóc lóc kể lể đủ thứ, Phật mới cho phép họ xuất gia. Tôi nghĩ A Nan không đến nổi phải khóc lóc kể lể đâu, nhưng trên nguyên tắc phải có người thưa thỉnh, nhân đó Phật mới dạy. Tự nhiên mà Phật gọi họ lại và cho xuất gia thì đại chúng sẽ nói Phật còn vị tình thân sơ, vì bà Kiều Đàm Di là mẹ nên Phật phải nuôi. Nhận ra cách xử sự của Phật là dựa vào thực tế có người thưa thỉnh và Ngài cũng thấy được ý chí tu hành của các vị này; vì thế Phật cho xuất gia với điều kiện phải tôn trọng Bát kỉnh pháp.

Tại sao Phật đặt ra Bát kỉnh pháp? Vì nếu không có quy định này, thì chúng Tỳ kheo Tăng thấy đây là sự phá cách, sẽ không chịu được. Thật vậy, từ trước đến nay, họ đã quen với truyền thống như vậy, mà làm khác đi thì chắc chắn họ không chịu nổi. Cũng như các Thầy tụng kinh Pháp Hoa 28 phẩm, rất

nhiều. Nay tôi biên soạn Bổn môn Pháp Hoa, các Thầy không chịu. Đây cũng là sự phá cách, tức thay đổi. Tôi buộc lòng giải thích, vì kinh Pháp Hoa dày quá, các Thầy không làm gì, nên có thì giờ tụng hoài được. Còn Phật tử phải đi làm, không có thì giờ đọc kinh dài, tôi phải biên soạn bộ kinh ngắn gọn nhưng vẫn có đủ phần cốt lõi của kinh để giúp họ có điều kiện tu. Giải thích như vậy, các Thầy mới đồng ý.

Từ trước, truyền thống tu hành của Tăng đoàn đã ăn sâu vào nề nếp rồi, nay cho phụ nữ tham gia sẽ gây phiền phức, rắc rối; cho nên Đức Phật phải đặt ra quy chế riêng là Bát kỉnh pháp để tránh những điều phức tạp xảy ra. Điều một của Bát kỉnh pháp là Tỳ kheo Ni bao nhiêu tuổi hạ đi nữa, gặp Tỳ kheo Tăng cũng phải kính lễ đàng hoàng, không được cử tội. Các Tỳ kheo chưa đắc đạo nghe luật định vậy thì thấy vui, cũng hạn chế được nữ giới một bước. Đối với các Thầy đắc đạo rồi thì coi việc này là bình thường; vì kính trọng hay không kính trọng, không quan trọng nữa. Chưa đắc đạo, được kính trọng thì bằng lòng; xem thường thì khó chịu; cho nên Phật mới đặt ra điều luật này.

Hoặc nam nữ ở chung không thanh tịnh, nên Phật quy định Tăng Ni phải ở riêng. Điều luật này nhắm vô người sơ tâm xuất gia học đạo. Tăng Ni xuất gia, nhưng vì có thân nam nữ, nên luyến ái vẫn còn, nếu sống gần nhau, dễ bị sa đọa, nên chỗ ở phải có hàng rào ngăn cách. Và Phật cũng quy định chư Ni khi đi thỉnh pháp nơi chư Tăng, không được đi một mình, phải đi ba người. Xong việc phải về và chư Tăng cũng không được phép đến chỗ chư Ni ở. Vì người sơ tâm xuất gia, Bồ đề

tâm còn yếu, sợ nghiệp thức sanh khởi. Nghiệp này Phật nói rằng nhiều đời nhiều kiếp chúng ta đã tạo dựng, nên ái nghiệp nặng lắm. Nam nữ ở chung dễ sanh ái nhiễm thì cuộc đời tu mất trắng; vì thế Phật cho đi tu, nhưng phải ở riêng, không được tự do qua lại. Phật quy định điều này đương nhiên rất cần cho người sơ tâm để ngăn chặn các tội ác có thể xảy ra làm uổng đời tu. Còn các bậc Thánh Tăng hay người đã đắc đạo thì khác. Trên bước đường tu, tùy đạo lực cao thấp mà có khác nhau. Đối với người có trình độ thấp, cần phải có những sự hạn chế, họ mới tu tốt được. Những người tu cao, họ tháo gỡ hàng rào này để đi giáo hóa chúng sanh. Vì thế, trong giới luật có nhiều quy định khắc khe, theo tôi rất cần thiết để bảo vệ giới thân huệ mạng của người mới tu; nhưng sau đó, chúng ta hành đạo, giáo hóa độ sanh thì tùy theo hoàn cảnh mà có thể thay đổi cho thích nghi và được lợi lạc, nhưng tất nhiên là vẫn an trụ được nếp sống thanh tịnh, giải thoát của hàng xuất trần làm sáng danh Đức Phật trên thế gian này.