Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Quán tú niệm xứ

Quán tứ niệm xứ

Theo kinh điển Phật giáo Bắc truyền, vị trí của các vị Bồ tát rất cao, luôn kế cận bên Đức Phật. Riêng tôi chuyên tu Pháp Hoa, cho nên đối với hạnh nguyện của các vị Bồ tát, tôi rất quan tâm và tìm hiểu để áp dụng trong đời sống tu hành của mình. Như các Phật tử đã biết kinh Pháp Hoa còn có tên là Giáo Bồ Tát Pháp Phật Sở Hộ Niệm, nghĩa là pháp để dạy các Bồ tát và được Phật hộ niệm. Vì thế, người tu theo kinh Pháp Hoa là tu hạnh Bồ tát, không phải tu hạnh Nhị thừa. Và khi tu hạnh Bồ tát, chúng ta cần tìm các vị Bồ tát tiêu biểu để quán sát hành trạng của các ngài và theo đó ứng dụng trên bước đường tu của chính mình.

Tụng kinh Pháp Hoa, tôi tâm đắc một số việc làm cao quý của các Bồ tát, nên tôi đã soạn bài sám Pháp Hoa, nhắc đến hạnh nguyện của bảy vị đại Bồ tát; đó chính là đối tượng kiểu mẫu cho hành giả Pháp Hoa noi theo trên bước đường tiến đến quả vị Phật.

"Quan Âm, Thế Chí dẫn đường

Văn Thù khai thị, Dược Vương cứu đời

Nguyệt Quang, Di Lặc tuyệt vời

Phổ Hiền mười hạnh rạng ngời Tâm tông”

Tâm tông nghĩa là chúng ta lấy tâm làm chính trên bước đường tu. Thiền tông, Bát Nhã tông, Pháp Hoa tông, Hoa Nghiêm tông đều là Tâm tông. Nếu không nghiên cứu kỹ, chúng ta lầm tưởng rằng Tâm tông của Phật giáo Đại thừa khác với Phật giáo Nguyên thủy. Phải hiểu rằng kinh Nguyên thủy cũng lấy tâm làm chính trong việc tu hành; vì tâm muôn đời không sanh không diệt, trong khi thân có sanh diệt. Về phương diện tu chứng, hành giả theo Nguyên thủy hay Đại thừa đều chứng tâm Vô sanh.

Đức Phật đã dạy rất căn bản và thiết thực trong các kinh điển Nguyên thủy rằng việc chính của người tu là phải thoát khỏi lưới ma, không bị bốn loại ma là ngũ ấm ma, phiền não ma, thiên ma và tử ma bao vây, tác hại. Nếu không ra khỏi sự chi phối của bốn ma này, chúng ta vẫn tu hành trong sanh tử. Nói cách khác, khi còn sống, mang thân tứ đại, chúng ta là con người; nhưng rời bỏ thân người, thì thành ma. Từ ma sanh làm người và người chết thành ma. Tu như vậy, muôn kiếp ngàn đời chúng ta ở trong tứ sanh lục đạo là thế giới sanh diệt luôn luôn bị khổ đau của sanh diệt ràng buộc. Dù tu theo Nguyên thủy hay Đại thừa, chúng ta cũng phải cố gắng vượt ra khỏi sự chi phối của sự sanh diệt. Muốn vượt được, tất yếu chúng ta phải nương theo Tam thừa giáo mà Đức Phật đã đưa ra; đó là pháp tu của Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát mà kinh Pháp Hoa gọi là ba xe để ra khỏi Nhà lửa tam giới. Đi theo

ba con đường của Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát, chắc chắn ra khỏi sanh tử. Trong ba con đường này dẫn đến điểm an toàn thì con đường Thanh văn tương đối dễ nhất và khó hơn cả là con đường của Bồ tát.

Kinh Nguyên thủy là kinh bắt đầu Phật dạy cho đối tượng con người. Vì thế, chúng ta thấy lời Phật dạy gần gũi với mình hơn là kinh Đại thừa nói đến những việc của Bồ tát thường cách xa chúng ta. Tuy nhiên, nương theo kinh điển Nguyên thủy hay Đại thừa tu hành đều chứng được quả Vô sanh, ra khỏi sanh tử; nghĩa là đã phá bỏ lưới ma, được tự tại, giải thoát. Đức Phật đã dạy rằng sự giải thoát là việc chính đối với người tu; nhưng thực tế cho thấy đa số người tu bị ràng buộc. Kinh Pháp Hoa gọi tình trạng sai lầm này là uống lầm thuốc, thì càng tu càng tạo thêm ràng buộc nữa, nói đơn giản là nghiệp sanh ra nghiệp, nghiệp cũ đổi sang nghiệp mới, từ khổ ít đổi thành khổ nhiều. Trong khi giáo pháp của Phật dạy giúp chúng ta chuyển đổi khổ nhiều thành khổ ít, cho đến hết khổ.

Khổ nhất là ở địa ngục. Địa ngục này là tâm đau khổ của con người ngay lúc còn sống, không phải chết mới đọa vào địa ngục. Có hai thứ địa ngục, địa ngục trong giấc chiêm bao và địa ngục trong cuộc sống. Cả hai địa ngục này giống nhau, vì địa ngục trong chiêm bao hay địa ngục trong cuộc sống đều phát xuất từ hành vi tạo tác của chúng ta, từ tâm trạng của chúng ta, sống trong khổ đau là địa ngục.

Người tạo nhiều tội ác như Tần Thủy Hoàng hoặc vua Lý Thế Dân (tên vua) tức Đường Thái Tông(niên hiệu), cả hai ông

vua này thống nhất được nước Trung Hoa thì đã sát hại không biết bao nhiêu người, cho nên họ nhìn đâu cũng thấy người đòi mạng và nhắm mắt lại là thấy người đâm chém họ. Thân của họ còn sống, nhưng tâm đã vào địa ngục. Trái lại, có người còn sống nhưng đã lên Niết bàn, gọi là hữu dư y Niết bàn. Người còn sống mà đã vào địa ngục là do tâm bất an, vì đã tạo tội ác nhiều đời trước hoặc là trong đời hiện tại. Như Tần Thủy Hoàng trong hiện đời có phước, có sức khỏe tốt, thông minh và được bạn bè hết lòng ủng hộ ông. Nhưng ông đã chuyển thiện nghiệp thành ác nghiệp; vì dùng trí thông minh để chinh lược gây chiến tranh, dùng sức mạnh để giết người, dùng bạn để làm việc ác. Cuối cùng, những thứ phước này hết thì địa ngục hiện ra ngay trong cuộc sống của ông. Trái lại, người gặp nhiều điều không may mắn, sống trong hoàn cảnh không tốt; nhưng họ biết tu hành, nhờ Phật pháp, lần chuyển hóa ác nghiệp thành cuộc sống an lành.

Đức Phật dạy rằng từ thiện nghiệp, có công đức, tu lên rất dễ. Người chưa có công đức, việc tiến tu khó hơn và người có ác nghiệp thì tu càng khó hơn nhiều. Cũng cùng ý này, Trí Giả Đại sư chia ra ba hạng người là thượng căn, trung căn và hạ căn. Hàng thượng căn, thượng trí sanh ra trên cuộc đời đã có hoàn cảnh tốt đẹp, được thông minh, khỏe mạnh, giàu có. Nếu họ phát tâm tu hành sẽ tạo công đức rất nhanh. Hạng người thứ hai không có công đức, nhưng cũng không có ác nghiệp, là người bình thường như bao người khác, muốn tu lên, tạo được công đức tất nhiên phải khó hơn hạng người thứ nhất. Thuở còn đi học, tôi thấy rõ những sinh viên thuộc gia đình giàu có được đầy đủ tiện nghi, việc học của họ dễ dàng. Nhưng cũng có

một số sinh viên sẵn phước báo như vậy mà vẫn không tự tiến thân được. Trong khi tôi thiếu thốn mọi mặt, phải tự phấn đấu, vừa học vừa làm, cũng đạt được thành quả tốt. Hạng thứ ba là bậc hạ đã mang nghiệp vào thân, cho nên có những điều không lành là nghèo đói, bệnh hoạn, xấu xí, ngu dốt. Họ khó có bạn bè tốt được, ví như ăn mày chỉ làm bạn được với ăn xin. Sống trong hoàn cảnh khó khăn như thế mà dấn thân tu hành cũng được, nhưng rất khó.

Chúng ta quan sát ba hạng người này trong giáo lý Tam thừa thì thấy tương ưng với hàng Thanh văn là bậc hạ, hàng Duyên giác là bậc trung và Bồ tát là bậc thượng. Hàng hạ căn, hạ trí, hạ liệt muốn tu theo Bồ tát, nghĩa là đốt giai đoạn, đi tắt, hành Bồ tát đạo cũng được, nhưng phải nương theo thiện tri thức. Nếu không, tu theo con đường Thanh văn, Duyên giác thì tiến chậm hơn.

Tu Thanh văn, Duyên giác giác là gì? Chúng ta có bệnh phải lo chữa bệnh trước; lo chữa bốn bệnh là nghèo khổ, xấu xí, ngu dốt và các bệnh tật của thân vật chất. Tu Thanh văn chữa lành bốn bệnh này và tự phấn đấu đi lên cũng được vậy, nhưng phải nói không biết mấy kiếp mới xong. Thử nghĩ đơn giản như mình nghèo đói, côi cút, không bạn bè, mắc bệnh nặng thì chữa chạy cho lành bệnh, ngoi lên bằng thiên hạ, chắc chắn không dễ chút nào. Đối với hạng người này, Trí Giả dạy rằng phải giải nghiệp mình trước, nghĩa là phải chữa thân bệnh và tâm bệnh, tức nghiệp ác. Tôi luôn quan tâm đến việc giải trừ nghiệp ác. Nghiệp ác bên

ngoài thấy được là thân và bên trong là tâm. Thân và tâm gắn liền với nhau thể hiện thành cuộc sống của chúng ta.

Đối với Thanh văn, Đức Phật dạy tu ba mươi bảy Trợ đạo phẩm để giải trừ nghiệp ác. Ba mươi bảy Trợ đạo phẩm là pháp tu rất thiết thực trong cuộc sống. Học giáo lý nhiều, nhưng không nhận ra vị trí thực của chính mình để khởi tu, không thể đạt kết quả tốt. Khởi đầu của ba mươi bảy Trợ đạo phẩm, Phật dạy chúng ta tu Tứ Niệm xứ quán. Tu Thiền cũng sử dụng pháp quán này, thường gọi là Thiền Tứ niệm xứ. Tứ Niệm xứ quán là để tâm vào bốn việc. Phật dạy muốn giải thoát phải quán tưởng thân và tâm chúng ta, nghĩa là phải nhận ra thân chúng ta là gì, cấu tạo như thế nào và tâm chúng ta diễn biến ra sao. Phật dạy rằng thân con người bất tịnh và tâm thì vô thường. Phải luôn luôn ý thức thân bất tịnh và tâm vô thường, để giải tỏa những vướng mắc, buồn phiền, khổ đau của chúng ta trong mọi sinh hoạt hàng ngày.

Bắt đầu tu, tôi sử dụng pháp quán Tứ Niệm xứ để nhìn cuộc đời, để sống với cuộc đời mà không bị phiền lụy. Trước khi tu, tôi khó tánh. Thí dụ 8 giờ giảng kinh, hay hội họp, nếu người khác không làm đúng như vậy, tôi cảm thấy khó chịu. Quen tánh này, đi đâu tôi thường đến sớm; nên ai đi trễ tôi không thích. Tánh này tốt, nhưng dễ làm cho ta sanh ra tâm phiền não; nghĩa là nghiệp bắt đầu sanh ra, thì cuối cùng ta thấy ai cũng lôi thôi, nghiệp ta nổi dậy, phát ra lời nói thô ác, cho đến hành động ác. Nhưng khi quán tâm vô thường theo Phật dạy, tôi trở nên cởi mở; vì nhận biết được tâm có thay đổi, tức là nghiệp thay đổi, nên hoàn cảnh cũng phải đổi theo là điều tất yếu thôi. Vô thường là

thường. Có một câu chuyện cũng nói lên ý này. Xưa kia, một anh học trò nghèo đi thi. Trên đường đi, anh ta ghé vào chùa lễ Phật thì gặp một ông thầy bói trước cổng chùa. Ông thầy bói này giỏi cả việc coi tướng. Thấy anh học trò có tướng sang trọng, nên ông gọi đến bảo rằng sẽ lo việc ăn ở cho anh trong khi chờ dự thi và sẽ gả con gái cho anh. Anh học trò mừng rỡ và bằng lòng lời đề nghị của ông này, sau khi coi mặt cô con gái của ông. Anh ta bảo ông thầy bói đợi anh lên chùa lạy Phật đã. Sau khi lạy Phật xong, anh học trò trở lại gặp ông thầy bói thì ông này từ chối, không chịu gả con gái cho anh ta nữa. Ông nói rằng vì lúc sáng thấy tướng anh làm quan nên muốn gả con; nhưng bây giờ thấy anh lộ ra tướng bị chết chém, nên không dám gả. Không biết cậu này làm gì ác mà tướng đổi mau vậy. Tôi suy nghĩ mãi câu chuyện này và sang Nhật học, tôi nói chuyện này với một vị Thiền sư. Ngài không giải đáp mà chỉ bảo tôi về suy nghĩ thêm ba mươi năm nữa. Thiền ít nói là như vậy. Câu chuyện gợi cho chúng ta suy nghĩ việc đi chùa, tu hành, công quả, nhìn bề ngoài thấy tốt; nhưng bên trong có gì đó thực sự không tốt, cho nên công đức mới không sanh, mà tội sanh ra.

Quán thân bất tịnh và quán tâm vô thường, chúng ta hóa giải được những việc xảy ra thì thân không bệnh khổ, tâm không phiền não. Trên bước đường tu, chúng ta phải phá trừ hai thứ ma này, ma bệnh và ma phiền não. Làm sao đối trước mọi hoàn cảnh, chúng ta không buồn phiền, giận dữ, lo lắng, sợ hãi. Tu Thanh văn, tôi nhắm vào việc khắc phục bốn thứ tâm, buồn giận lo sợ. Còn về thân, chúng ta cố gắng điều chỉnh để không bệnh hoạn, không đòi hỏi. Không phải nằm liệt giường mới là bệnh. Chúng ta còn lệ thuộc vào thân là còn bệnh. Phật dạy đối với người tu, thức ăn là vị thuốc; vì không ăn, thân chúng ta không tồn tại được, như thế, còn

ăn là còn bệnh. Phật tử tu hành phải giải quyết vấn đề này bằng cách giảm cầu tăng cung. Thật vậy, áp dụng pháp Phật dạy là tam thường bất túc, tức ba việc ăn mặc, ngủ nghỉ nên giảm bớt lần khi tu hành. Giảm ăn uống đến mức tối đa, để không tiêu hao tiền của nhiều, không tiêu hao công đức.

Có bao nhiêu tiền của đều chuyển đổi thành công đức, mới mong tiến tu lâu dài được. Một số Thầy mới tu được cung kính cúng dường nhiều, nhưng vì tiêu dùng cho việc ăn mặc, nghĩa là đã đổi công đức thành tiền và sử dụng hết. Đến một lúc nào đó, công đức cạn, không còn được cúng dường nữa. Trên bước đường tu, làm sao tăng công đức và giảm chi tiêu, mức cung phải hơn mức cầu, mới còn công đức. Những người phát triển việc tu hành được thì mỗi ngày công đức lớn thêm, nghĩa là có nhiều người kính trọng hơn, nhiều người cúng dường hơn, trong khi họ thực sự không màng đến những việc ấy.

Điều chỉnh thân trước, là thân không bệnh hoạn, nhưng được trang nghiêm bằng công đức. Hay nói đúng hơn, thân trang nghiêm bằng công đức mới không bệnh, trang nghiêm bằng nghiệp chướng trần lao phải bệnh. Trang nghiêm bằng công đức thành tựu thì chuyển thân này thành Pháp thân, cũng vẫn là thân người, nhưng lúc đó, huyễn thân là Pháp thân. Ngài Huyền Giác đã dạy rằng huyễn hóa sanh thân tức Pháp thân là ý này; không phải bỏ sanh thân, nhưng chuyển hóa nó thành Pháp thân.

Công đức của chúng ta lớn thì nhu cầu vật chất không còn cần thiết nữa, hay công đức chúng ta lớn thì tự sanh thêm công đức. Điển hình như Hòa thượng Thanh Từ lúc mới hành đạo ở núi Lớn, vất vả vô cùng; nhưng khi ngài tạo được công đức, Pháp thân

tăng trưởng, tự nhiên Nhà nước cấp đất ở hồ Tuyền Lâm để Hòa thượng xây dựng Thiền viện Trúc Lâm rất lớn và ở phía Bắc, lại xây thêm Trúc Lâm Yên Tử. Công đức lớn thêm nữa, ngài lại xây chùa Trúc Lâm Tây Thiên. Ngài xây dựng cả ba ngôi chùa này rất lớn bằng công đức tu hành, nên không khổ công nhọc sức kêu gọi, quyên góp gì cả. Còn người tu mất công đức thì chùa bị giải tỏa không được đền bù. Người không có công đức mà chỉ có nghiệp chướng trần lao vác đơn đi kiện khắp nơi, chẳng được gì, còn bị phê phán là hung dữ.

Chúng ta còn nhớ bài pháp mà Đức Phật nói với các Thầy Tỳ kheo về một ông chủ chăn nuôi bị mất bò. Ông ta chạy đi tìm bò khổ sở vô cùng. Phật bảo các Thầy an lạc hơn ông này vì không có con bò nào để mất. Người tu không có vật nào trong tay, tâm khỏi lo lắng. Có chùa phải lo chùa, có của phải giữ của. Hòa thượng Thanh Từ không lo gì cả, mặc dù ngài là Viện chủ của nhiều Thiền viện.

Tu Nhị thừa, quán thân bất tịnh, quán tâm vô thường để điều chỉnh lần thân và tâm được nhẹ nhàng, được giải thoát. Kế đến, chúng ta quán thọ là khổ, quán pháp là không. Cái gì mình thọ nhận cũng phải khổ, thọ của người tiền tài là rước cái tai cho họ. Ông cụ thân sinh của tôi kể lại lúc ông mới biết đạo, lên chùa than với Hòa thượng là nhà bị mất trộm đồ. Hòa thượng mới dạy rằng như vậy là tốt, người ta đã rước họa cho ông, vì có phước tản tài, vô phước tản mạng. Thay vì người anh của tôi phải chết vì đang bệnh, nhưng người ăn trộm đã rước đi cái nạn này. Ông cụ tôi mới thuật lại cho ông hàng xóm nghe lời dạy của Hòa thượng như thế. Hòa thượng còn chỉ cho biết chỗ tên trộm giấu đồ, nhưng nếu đến lấy

lại là chết. Ông hàng xóm mới xúi ông thân tôi đến đó coi có đúng như vậy hay không. Cả hai ông cùng đi đến chỗ Hòa thượng chỉ, nhưng ông thân tôi tin Hòa thượng, nên đứng xa xa nhìn, không dám đến gần. Còn ông hàng xóm đến thấy đồ ăn cắp còn đó, mừng quá lấy về, thì người con trai của ông cũng bằng tuổi anh tôi không bệnh hoạn gì cả, bỗng nhiên sốt rồi chết.

Thọ nhận của người là rước cái nghiệp của người, ít thọ nhận thì tốt hơn. Cái gì cũng phải có cái giá để trả. Chẳng lẽ người ta cho mình ăn không. Trên bước đường tu, gặp người giàu cho ăn, nhớ nghĩ thọ là khổ, nên không dám ăn. Ăn phải mang ơn, phải làm gì cho họ. Người giàu thường sử dụng tiền của để thí mạng mình, nhẹ hơn là cho ăn thì phải làm gì cho họ. Dân gian có câu rất hay, bánh ít đi bánh quy lại. Muốn được giải thoát, cần giảm thiểu tối đa sự thọ nhận của người. Phật cũng dạy chúng ta pháp xả thọ, không thọ nhận vật chất bên ngoài và cũng không lưu giữ bất cứ thứ gì trong tâm.

Và pháp quán thứ tư, quán tất cả các pháp vô ngã, nghĩa là tánh của tất cả các pháp vốn là Không. Có nhiều của cải thì chết cũng không đem theo được một chút xíu gì, tất cả đều là không mà. Người xưa cũng nói tang điền thương hải, tức từ đất liền bỗng chốc biến thành biển, có gì bền chắc đâu. Chẳng những mạng sống mình ngắn ngủi, mà luôn cả trái đất này có thể tan hoại bất cứ lúc nào. Chúng ta đang sống ở đây, tưởng là vững vàng lắm, nhưng nếu một sa thạch nào đó rơi trúng quả địa cầu của chúng ta, thì cả nhân loại tức thì đều biến thành tro bụi. Nhiều lần, các nhà thiên văn đã cảnh báo như vậy rồi.

Quán tưởng bốn pháp: thân bất tịnh, tâm vô thường, thọ thì khổ, pháp vô ngã, tâm chúng ta sẽ thanh tịnh, lắng yên, tất cả phiền não ma, ngũ ấm ma, thiên ma cũng phá trừ được; nhờ đó, thế giới của Phật, Bồ tát hiện ra. Không phá được ba thứ ma này, muôn đời ở trong sáu đường sanh tử, liên tục thay đổi hình hài và cuộc sống khổ đau, sung sướng, giàu nghèo cũng thay đổi luôn.

Chúng ta, những người đệ tử Phật, may mắn được Phật khai ngộ và áp dụng pháp quán Tứ Niệm xứ trên bước đường tu, nghiệp chướng trần lao của chúng ta lắng yên, không bị vật chất bao vây đòi hỏi, trí tuệ tự sanh ra, chúng ta nhìn đời chính xác. Trí tuệ vô lậu đó là tạng báu của chúng ta muôn đời và phước báo này giúp chúng ta được làm quyến thuộc của Bồ tát thì từ người tu không có tài sản vật chất trở thành người cao quý trên cuộc đời. Thật vậy, nếu rời bỏ tâm tham chấp của thế nhân, chúng ta sẽ sử dụng được vô tận tạng công đức, thâm nhập vào thế giới Phật và Bồ tát thì những gì của Phật chúng ta dùng mãi cũng không hết; vì phước đức của Phật là vô cùng vô tận.

Hành Bồ tát đạo theo tinh thần Đại thừa, tôi nhận thức sâu sắc việc làm của mình là "Làm tôi cho Phật”. Nghĩa là phước báo chúng ta có được là của Phật, chúng ta làm nhiệm vụ giữ gìn phước báo của Phật, dấn thân vào con đường của Bồ tát. Tạng báu của Phật mà chúng ta khai thác được, tự nhiên chúng ta trở thành giàu có. Việc này tạm ví như Phật là ông chủ giàu có và chúng ta làm người quản lý. Chúng ta nghèo, nhưng tu trong pháp Phật cũng như làm quản lý cho Phật, cho Bồ tát; miễn là quản lý tốt, chắc chắn cũng được chút phần công đức. Phẩm Tín Giải thứ tư trong

kinh Pháp Hoa nói rằng người cùng tử nghèo khổ chấp nhận nương tựa trưởng giả, bắt đầu được trả lương gấp đôi người thường. Họ làm việc nhẹ nhàng, nhưng được phước báo lớn lao.

Trước kia tu hạnh Thanh văn một mình rất khó nhọc, phước báo chúng ta rất ít. Nhưng khi phát tâm nương theo trí tuệ và phước báo của thiện tri thức mà tự phát triển trí tuệ và phước báo của chính mình một cách dễ dàng; đó là tu theo Bồ tát đạo. Vì vậy, dấn thân thực hiện Bồ tát hạnh, chúng ta cần chọn các vị Bồ tát nào mình cảm thấy gần gũi, thân thương để làm đối tượng nương theo, hướng tâm đến và thực hành theo hạnh nguyện của vị Bồ tát đó. Trí tuệ và công đức của chúng ta nhờ đó dễ phát sanh, ví như sống chung với người giỏi, chúng ta cũng mau giỏi, còn tự mình khám phá thì rất khó khăn.

Riêng tôi, trên bước đường hành Bồ tát đạo, tôi nỗ lực khai thác kho báu của Phật và chư Bồ tát, không phải kho báu của tôi, để làm giàu thêm kho tàng Phật pháp. Nhờ làm tôi cho Phật theo cách đó, trí tuệ và công đức của tôi cũng được thăng hoa. Đó là những kinh nghiệm mà tôi muốn chia sẻ cho tất cả quý vị. Mong rằng mọi người đi theo dấu chân Phật đều tìm được thiện tri thức để nương tựa, thân cận, thực hành theo, ngõ hầu gặt hái được kết quả tốt đẹp trên bước đường tu hành.

Tứ chánh cần

Tứ chánh cần

(Bài giảng các trường hạ thành phố Hồ Chí Minh PL.2550-2006)

Trong thế kỷ trước, có một số người chủ trương tu hành không cần học, khiến cho nhiều Tăng Ni rơi vô tình trạng thất học. Sau đó, việc tu hành được chấn chỉnh, Tăng Ni được học Phật pháp. Tuy nhiên, khi bắt đầu chủ trương học thì có nhiều Tăng Ni chỉ nghĩ đến học, theo đuổi cả thế học để có bằng cấp, mà không thực hành pháp tu, rơi vô tình trạng đời không ra đời, đạo không ra đạo. Và đến khi đất nước thống nhất, một số tu sĩ lại lao vào việc sản xuất, kinh doanh, hoặc chỉ lo làm từ thiện, mà không nỗ lực tu hành. Thiết nghĩ ba hạng tu sĩ cực đoan nói trên không thể hiện đúng lời Phật dạy, đã làm cho Phật giáo suy yếu. Chúng ta phải học để hiểu biết đúng đắn giáo pháp, mới có thể áp dụng vào cuộc sống tu hành và trên bước đường tu, không phải chỉ hiểu biết suông mà phải thể hiện được yếu nghĩa của Phật pháp, tức có sở đắc, sở ngộ, mới sử dụng thành quả đó giáo hóa chúng sanh được. Không học thì biết gì để tu. Học giỏi có bằng cấp, nhưng thiếu tu chẳng khác gì người thế gian nói Phật pháp giỏi, nhưng cách sống của họ

không cảm hóa được ai; làm như vậy là thế tục hóa đạo Phật. Đạo Phật là đạo xuất thế, Tăng Ni học mà không hành trì, không giải thoát, khiến cho Phật pháp suy đồi. Tu sĩ là người thừa kế Phật về hình thức và về trí tuệ, nên thân trang nghiêm, trí sáng suốt, tâm an lạc. Vì thế, lao vào công tác xã hội một thời gian, lơ là việc tu hành, làm việc bên ngoài nhiều, sanh ra mệt mỏi, bệnh hoạn, dẫn đến buồn phiền. Một số tu sĩ làm từ thiện, không thực hành giáo pháp, tánh tình trở nên dữ dằn, nuôi trẻ mồ côi mà biến tâm hồn chúng thành lạnh lùng. Như vậy, làm cho chúng sanh, nhưng đã đánh mất tâm từ bi, chỉ còn chiếc áo tu, không thể hiện được tư chất của đạo Phật.

Theo tôi, học, tu và làm việc cần luôn luôn gắn liền với nhau, đừng tách rời và đừng rơi vào cực đoan. Nhất là các Thầy cô phải để tâm đến việc hành trì pháp Phật. Tôi giảng dạy được lâu dài là nhờ thể nghiệm giáo pháp liên tục. Thật vậy, một ngày tiếp xúc với cuộc đời, biết bao là điều bận rộn, phiền toái đem vào lòng. Thành thật mà nói, tối ngồi Thiền, tất cả những gì trong ngày mà chúng ta đã đối diện, bắt đầu xuất hiện trong tâm mình. Nếu cứ để như vậy lâu ngày, tâm chúng ta sẽ chất chứa nhiều việc không vừa ý, nghĩa là toàn phiền não tràn ngập trong tâm rồi thì tướng phiền não sẽ theo đó hiện rõ. Vì vậy, ban ngày làm việc mệt mỏi, phiền não; tối phải hành Thiền, tụng kinh, lễ sám, v.v… để xóa sạch những thứ bợn nhơ này trong tâm và giải tỏa căng thẳng mệt mỏi của thân. Nếu thân còn mệt và tâm còn nhiều ưu phiền mà ngủ liền, chắc chắn trong chiêm bao sẽ thấy điều ác. Theo kinh nghiệm tu hành của riêng tôi, tôi thường điều chỉnh thân hết mệt mỏi và điều chỉnh tâm hết vướng

mắc mới đi vào giấc ngủ. Trên bước đường tu, mang sự mệt mỏi và phiền não vào giấc ngủ, không thể nào tránh khỏi thân bệnh và tâm bất an, khổ đau.

Chúng ta xóa phiền não bằng nhiều cách, bằng nhiều pháp môn tu của Phật. Con đường trước tiên mà Phật đã dạy đương nhiên chúng ta phải theo là con đường Tiểu thừa, tức tự độ mình, học và thực hành giáo pháp trong cuộc sống để nuôi lớn giới thân huệ mạng của chính mình; nhờ đó, tâm trí sáng suốt mới có thể vào đời, hướng dẫn người khác được. Đương nhiên, chúng ta tự giác mới giác tha; đó là con đường Đại thừa kế tiếp mà Phật dạy cho các vị Bồ tát. Hai con đường này ứng dụng đúng đều mang đến kết quả lợi lạc cho chính mình, thân khỏe, tâm an, trí sáng và tác động cho người phát tâm tu theo Phật đạo.

Điểm đặc biệt của pháp Phật là dù thực hành pháp môn nào, cũng không ngoài hai chữ giải thoát. Trong mùa An cư, chúng ta cần suy nghĩ để thực hiện cho được sự giải thoát theo Phật dạy trong cuộc sống. Qua các cuộc trao đổi với những vị Sư thuộc Phật giáo Nam tông ở hai hội nghị Phật giáo thế giới vừa qua tại Trung Quốc và Thái Lan, chúng tôi rút ra quan điểm chung là pháp tu căn bản hướng đến giải thoát chính là Tứ Thánh đế, Thập nhị nhân duyên và Lục ba la mật. Tất cả những pháp này bao gồm cả Đại thừa, Trung thừa và Tiểu thừa.

Trước hết, pháp Tứ Thánh đế của Phật chủ yếu dành cho phàm Tăng còn nghiệp chướng trần lao. Tu Tứ Thánh đế để khắc phục nghiệp chướng, diệt trừ phiền não trần lao. Người hết phiền não trần lao, nghiệp chướng, mới tu Trung thừa, thực hành pháp quán mười hai nhân duyên. Còn phiền não, nghiệp chướng trần lao che khuất

tâm, làm sao thấy được nhân duyên. Đời trước của mình còn nhận không ra, làm thế nào thấy được phần vi tế trong mười hai nhân duyên. Thực sự chúng ta chỉ mới có khái niệm về mười hai nhân duyên mà thôi. Là phàm Tăng, vì có thân ngũ ấm tứ đại, chúng ta còn bị nó ngăn che, nên cái thấy lúc đúng, lúc sai. Vì thế, ngũ ấm thân chưa khắc phục được, cộng với vô minh, thì trở thành ngũ ấm ma, ma này là ma phiền não, làm chúng ta không giải thoát, dù tu hành đã lâu. Trái lại, khắc phục được thân ngũ ấm, cộng với tuệ giác là đã chuyển đổi được phàm thân trở thành Pháp thân, giúp chúng ta giải thoát và tạo được công đức.

Hướng tâm về giải thoát, Phật dạy chúng ta tu Tứ Thánh đế, thực hành ba mươi bảy Phẩm trợ đạo, tức quán Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, Tứ Như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần và Bát Chánh đạo. Thành tựu Bát Chánh đạo, chấm dứt vị trí phàm Tăng, chuyển sang Hiền Thánh Tăng. Tất cả đệ tử Phật đều đi trên lộ trình Tứ Thánh đế, nhưng tu chậm hay nhanh có khác nhau, vì mỗi người khởi tu ở vị trí và hoàn cảnh khác nhau. Vì thế, các Thầy tu từ tuổi nhỏ, không lập gia đình và không tạo sự nghiệp vật chất, thì xuất gia tu hành, phá ngũ ấm, trừ phiền não có phần dễ dàng hơn. Những Thầy tu mang theo tâm niệm đau khổ của cuộc đời, tất nhiên bị ngũ ấm quấy nhiễu thường xuyên; thực tế các Thầy bán thế xuất gia khi ngồi Thiền, khó định tâm, không giải thoát, vì cảnh gia đình thường xuất hiện ám ảnh tâm trí.

Đức Phật cũng cho biết khi Ngài Thiền định ở Bồ đề đạo tràng, phá ma quân là phá ngũ ấm ma để đắc đạo. Ngài cũng thấy Gia Du Đà La, La Hầu La, cung phi mỹ nữ ca múa, binh tướng xuất hiện, v.v… Khi phá trừ hoàn toàn ngũ ấm ma trong tiềm thức, các hình

ảnh này được quét sạch, vô minh bị diệt trừ, tâm trí thực sự thanh tịnh và ánh sáng giác ngộ chủ động hoàn toàn, Ngài thành tựu quả vị Vô thượng Bồ đề. Đức Phật đã nói rõ kinh nghiệm tu hành của Ngài như vậy, chúng ta bước theo dấu chân Phật, tin chắc lời Phật dạy, tất yếu cũng phải thể nghiệm trong cuộc sống mình.

Theo tinh thần Đại thừa Phật giáo, Đức Phật đã thị hiện nghiệp như vậy, không phải thọ nghiệp thật như chúng ta; cho nên chỉ trải qua một thời gian tu hành rất ngắn là Ngài đắc đạo. Vì là thị hiện nghiệp, nên nghiệp này không dính vô tâm, bỏ mới dễ dàng. Còn thọ nghiệp, tức túc nghiệp đã có, chắc chắn không thể từ bỏ ngũ dục một cách đơn giản như Phật. Thật vậy, Đức Phật tu hành, từ bỏ cung vàng, điện ngọc, gia đình hạnh phúc mà người đời mơ còn không dám, huống chi là bỏ. Phật có đủ tất cả sự nghiệp vật chất mà người đời ham thích, tìm kiếm, cố nắm giữ, nhưng Ngài vứt bỏ dễ dàng để tìm được cuộc sống vĩnh hằng, bất tử. Đó là sự thị hiện nghiệp của Phật nhằm giúp chúng ta đời sau nhận ra rằng so với Phật, chúng ta có gì để mất mát, có gì để nuối tiếc, nên quyết tâm tu.

Đối với Tăng Ni, thoát ly sanh tử là việc chính yếu trước nhất. Trong mùa An cư, nỗ lực đạt cho được giải thoát. Là phàm phu đầy đủ phiền não trần lao, nghiệp chướng, tất yếu phải sử dụng Tứ Thánh đế. Kinh Pháp Hoa đưa ra ví dụ vị đại lương y lên núi tuyết, tìm được bốn thứ cỏ thuốc và điều chế, chữa lành bệnh mù mắt cho chúng sanh. Đức Phật chính là vị đại lương y đã hiện thân trên cuộc đời, mang thân tứ đại ngũ uẩn như chúng ta để chữa bệnh chấp của chúng ta và pháp Tứ Thánh đế của

Phật chỉ dạy có công năng làm chúng ta sáng tâm, giải thoát, giác ngộ ngay trên cuộc đời này. Một vị sư Miến Điện tâm sự với tôi rằng, suốt đời ông chỉ tu Thiền Tứ Niệm xứ. Nhiều người thường cho rằng họ đã học xong kinh Pháp Hoa, Hoa Nghiêm, Bát Nhã, v.v…; trong khi vị Hòa thượng này một đời chỉ tu Tứ Niệm xứ quán là pháp thấp nhất trong ba mươi bảy Trợ đạo phẩm. Và theo vị này, tu được Tứ Niệm xứ quán là đã được giải thoát. Như vậy, ngày nào chưa giải thoát, chưa lên Niết bàn, tự biết còn là phàm phu, phải nỗ lực tu Tứ Niệm xứ quán. Đó là điều mà quý vị cần suy nghĩ lại.

Tứ Niệm xứ, hay bốn pháp quán nói lên cách nhìn đời của người tu khác với người thế tục, mà nhà Thiền gọi là thấy núi không phải là núi, thấy sông không phải là sông. Người thế tục thấy núi là núi, thấy thức ăn này ngon, chùa này đẹp, người nọ dễ thương; cho nên họ khởi tâm si ái, mà si là vô minh rồi. Và khi tham ái nổi lên, liền chạy theo truy cầu, nên phải khổ, vì có bao giờ thỏa mãn được ham muốn. Người tu thấy sự vật khác với người đời, suy nghĩ khác, quán tưởng khác, dẫn đến hành động khác. Tất cả mọi việc trên cuộc đời không để vọng tâm tham đắm, gọi là đoạn dục khử ái; đó là pháp đầu tiên chúng ta áp dụng, khi ham muốn khởi lên như ham ăn, ham ngủ, ham sắc, ham tiền, v.v… là cắt bỏ liền. Nhớ lại thời tuổi trẻ của tôi, đời sống kinh tế lúc đó rất khó khăn, thức ăn rất thiếu thốn. An cư cả tháng, may ra được một miếng đậu hủ cắt làm bốn. Lâu lắm người ta mới cúng một tai nấm rơm cho các vị Hòa thượng lớn như Hòa thượng Thiện Hoa, Hòa thượng Thiện Hòa. Một tai nấm rất quý, xé nhỏ để nấu cháo cho tám Thầy trong Ban

Giám đốc dùng. Trong hoàn cảnh thiếu thốn như vậy, nên thèm ăn; nhưng thực tu, mình phải có thay đổi. Tôi bưng bát cháo đến Hòa thượng Thiện Hoa, nói thực là ngài thấy tôi muốn ăn cho biết nấm rơm ra sao. Là bậc chân tu, ngài đã nhường phần cháo đó cho tôi. Thầy không ăn, mừng quá, bưng cháo xuống, nhưng rồi tự suy nghĩ rằng muốn ăn là tham, không tốt, nên tôi không ăn, đem cho Thầy khác. Ít nhất, mình cũng khắc phục được nghiệp tham ăn, cũng làm cho một người vui; còn ăn vào là hết rồi, cũng chẳng được gì mà còn thèm vì không có để ăn nữa. Tất cả sự đòi hỏi của tinh thần và vật chất, chúng ta hạn chế tối đa cho đến đoạn trừ, là pháp quán đầu tiên cần thực hiện, không phải chỉ đọc suông Tứ Niệm xứ.

Thực hành Tứ Niệm xứ, nếu có đệ tử thấy người khác phái mà tâm dao động, nên dạy họ quán thân bất tịnh bằng cách cho tiếp xúc với người bệnh, người chết đến mức ngán sợ, tâm tham dục sẽ biến mất. Còn người đã tự nhàm chán tham dục, thì khỏi cần quán thân bất tịnh. Đối với người mắc bệnh chấp, nên dạy họ quán vô thường, để luôn rõ biết tất cả mọi việc, mọi người trên cuộc đời đều thay đổi, không còn chấp vào lời hứa, không chấp vào việc gì, xả ly được thì không phải khổ. Người ý thức được "Vô thường là thường”, không khổ sở trước sự thay đổi của ngoại cảnh, trước sự thay đổi của lòng dạ người khác thì không cần tu pháp quán này nữa. Cuối cùng quán được pháp vô ngã, vào được cửa Không, chứng được giải thoát. Mới tu, nên tập viết chữ "Không”. Vào cửa chùa, tức Không môn, người tu bỏ lại phía sau vinh nhục của cuộc đời, chỉ giữ lại chữ Không. Riêng tôi, rất thú vị với pháp danh mà Thầy đặt cho là Tâm Không.

Nếu tâm an trụ pháp Không, chắc chắn chúng ta được tự tại trong mọi sinh hoạt, giải thoát trong mọi hoàn cảnh. Còn kẹt vật chất là còn chấp hữu, phải ở lại thế giới sanh tử khổ đau, không thể khác. Thật vậy, người quán thuần thục pháp Không, mọi việc vui buồn của thế gian không còn tác động họ. Không cố chấp vào thân này là tốt đẹp, không ham muốn thọ lãnh tiền tài, danh vọng, địa vị, v.v… là được giải thoát liền. Thiền Tứ Niệm xứ do các nhà Sư Thái Lan, Miến Điện, v.v… truyền sang các nước Tây phương, được nhiều người thực hành theo, vì ít nhất pháp này cũng giải tỏa được cho họ sự căng thẳng thần kinh vì áp lực của công việc, vì tính toan nhiều, nên họ không còn đau đầu, đau tim, đau dạ dày, v.v… và bớt phiền muộn trong đời sống hàng ngày. Chấp vật chất thì khổ vô cùng, buông bỏ thế giới vật chất, vào được cửa giải thoát, chứng được Không quán là bước đầu của Tỳ kheo tu chứng. Mùa An cư, chúng ta dành nhiều thì giờ để thể nghiệm sự tu chứng theo Phật dạy cho chính mình là quan trọng nhất của đạo Phật.

Thời gian mới tu, tôi thường viết chữ Không, tức thực hành Không quán. Mới bước chân vào Phật học đường Nam Việt, học kinh Bát Đại Nhân Giác, tôi đã nhận ra ý này, mọi việc đều trở thành không đối với tôi. Vì thế, dù hoàn cảnh sống lúc ấy thật hẩm hiu, nhưng tôi luôn cảm nhận niềm an lạc vô cùng. Và trải qua hơn bốn mươi năm, tôi làm được việc cho Giáo hội cũng nhờ pháp Không, muốn chia sẻ với quý vị. Đối với chúng ta, không có gì đáng quan tâm trên cuộc đời này, thì chúng ta mới hướng tâm đến đạo, mới vào Không môn. Vì thế, không qua cửa Không, không bao giờ thấy đạo được và phần nhiều kẹt ở thế giới vật chất mà nghĩ rằng hành Bồ tát đạo, tu Đại thừa, thành thật mà nói họ đã thế tục hóa đạo Phật. Chúng ta cũng làm một số việc từ thiện thì người đời

còn làm nhiều hơn mình, có gì đáng nói. Phải đạt vô ngã, đứng ở Không môn, mà phát đại bi tâm mới thể hiện đúng nghĩa của hành Bồ tát đạo.

Làm công việc hoằng pháp mà trụ được pháp Không thì giáo hóa được. Còn kẹt Hữu là vật chất, không thể cảm hóa được người. Mọi việc chúng ta làm trên cuộc đời chỉ là mượn cảnh trong mộng để độ người mê. Ý thức như vậy, làm việc dạy dỗ xong, ta bỏ lại phía sau, vì nếu bận tâm vướng mắc thì sẽ trải ra vô số việc không vừa ý. Ra hoằng pháp, gặp đủ thứ việc tốt xấu, tối chúng ta ngồi Thiền, quán tưởng từng việc đã xảy ra, đi đâu, gặp ai, nói gì và phản ứng của người như thế nào, phân tích kỹ để nhận ra được sự thật của cuộc đời, nhưng đây là cuộc đời giả tạm, mộng huyễn, rồi tất cả đều mất hết, có gì tồn tại đâu. Hòa thượng Thiền sư Nhất Hạnh khi về thăm chùa Ấn Quang, ngài nhắc lại rằng phòng này của vị nào trước kia đã ở, phòng nọ của ai để rồi ngài ngậm ngùi kết luận rằng bây giờ những vị Hòa thượng này chỉ còn bài vị trên bàn thờ. Cuộc đời mộng huyễn bào ảnh là như thế.

Chúng ta vừa hoằng pháp, vừa quán tưởng pháp Tứ Niệm xứ Phật dạy, nên tuy làm đạo vẫn an trụ được giải thoát. Không phải theo đuổi công việc đến quên tu, thì thất bại sẽ buồn nản, được việc sẽ vui mừng; như vậy chỉ lăn lộn trong sanh tử mà thôi. Làm việc rất tích cực, nhưng xong việc, phải trụ pháp Không. Lấy pháp quán Tứ Niệm xứ rửa sạch tâm nhơ, tu chứng được giải thoát Không là giải thoát đầu tiên mà Phật dạy các Tỳ kheo bước vào cửa Thánh. Chứng được pháp này, không ai làm phiền được ta, chọc không tức, cám dỗ không được và trụ pháp Không, công đức vô lậu sanh ra gắn liền với cuộc sống chúng ta từ kiếp này

sang kiếp sau, không mất. Người tu bỏ nhà cửa, tiền bạc, sự nghiệp vật chất, chỉ giữ tâm Bồ đề thuộc phước báo vô lậu theo chúng ta suốt đời này và nhiều đời khác nữa, dùng không bao giờ cạn.

Thành tựu pháp quán Tứ Niệm xứ, trong lòng chỉ nhớ một chữ Không, mới qua pháp Tứ Chánh cần. Chưa được thuần thục pháp quán Tứ niệm xứ mà qua Tứ Chánh cần, coi chừng rơi vào tình trạng siêng năng làm việc thiện bên ngoài, nhưng tâm ác bên trong tăng trưởng. Lẫn lộn hai pháp này như vậy, một thời gian việc tu hành sẽ bị mất trắng. Quán tưởng Tứ Niệm xứ, đạt được tâm Không là vào được cửa giải thoát, không còn vướng bận thế gian, bấy giờ vào Thiền, ngồi yên xem duyên khởi trong lòng chúng ta là thiện hay ác, để gạn lọc tâm ác và nuôi lớn tâm thiện. Tu pháp Tứ Chánh cần, siêng năng làm việc thiện, việc thiện chưa sanh phải gieo trồng, việc thiện đã sanh phải tăng trưởng. Việc ác chưa sanh không cho sanh khởi, việc ác đã sanh phải đoạn trừ.

Trước hết, cần phân biệt thiện ác thế gian và thiện ác xuất thế gian. Thiện ác thế gian là thiện ác tương đối, còn trong vòng sanh tử. Trong khi chúng ta tu hành, có ý niệm thoát ly, nên pháp thiện ác xuất thế mới là chính yếu. Tuy nhiên, sống trên thế gian, muốn thành Thánh Hiền, Tiên, Phật, trước hết chúng ta phải làm người tốt trên cuộc đời, tức phải tôn trọng quan niệm thiện ác theo thế gian. Thiện ác theo thế gian thì tùy thuộc vào phong tục, tập quán của từng nước khác nhau, có nơi làm như vầy được coi là tốt, nhưng ở nơi khác lại bị lên án. Và quan niệm thiện ác của người đời cũng thay đổi tùy theo thời đại, ở thời cổ đại tất nhiên suy nghĩ và cách đánh giá khác với thời

cận đại và thời hiện đại lại càng thay đổi hơn nữa. Như vậy, việc thiện ác thế gian tùy chỗ, tùy lúc, tùy người mà có sự phê phán khác nhau. Chúng ta tu hành, thường tùy thuận thế duyên, không khác với quan niệm sống của địa phương, để được mọi người chấp nhận, mới dễ dàng hành đạo.

Vì thế, đối với người tu, thiện ác xuất thế mới là pháp chúng ta thực hành. Có những việc mà người thế gian làm được, nhưng cấm kỵ với người xuất thế. Thật vậy, nếu chúng ta quán Tứ Chánh cần thuần thục, sẽ nhận thấy rõ tịnh là thiện, mà động là ác. Vì người tu phải giữ tâm luôn thanh tịnh, cho nên tâm động loạn, nghĩ đủ thứ thì trở thành người ác. Còn theo thế gian, người nghĩ được nhiều là tốt. Phật dạy chúng ta tu hành, lúc nào cũng phải giữ tâm yên tĩnh; tâm không yên tĩnh không phải là người tu. Giữ tâm yên tĩnh, không cho động loạn bằng cách tránh xa trần thế. Phật cũng quy định xây dựng tu viện trong rừng núi, cách xa nhà dân để chúng ta không thấy, không nghe việc của thế gian. Thuở nhỏ, tôi thích tu trên núi, không có người lên đó, không nghe tiếng người, nên những chuyện thế gian không chọc vào tai, không đâm vào mắt ta. Ngày nay, tu hành ở chùa trong thành phố, sát với nhà dân, tất nhiên gặp nhiều khó khăn. Ở trong hoàn cảnh tu như vậy, theo tôi, cố tránh tối đa bằng cách đóng năm giác quan, mắt tai mũi lưỡi thân lại, tức đóng kín năm cánh cửa đưa vào tâm mà Tổ dạy là "Bất dữ chư trần tác đối”. Còn lắng nghe hàng xóm, làm sao tu. Chùa ở trong thành phố sát nhà dân, phải tự xây dựng cho mình bức tường cách âm. Ngồi Thiền ở đây, người kế bên nói gì mình cũng không nghe. Tôi

tập pháp này, phát hiện ra "Nghe mà không nghe”; nghĩa là tai nghe, nhưng tâm tôi không nghe. Họ nói tôi nghe, nhưng không biết họ nói gì; vì có lỗ tai phải nghe chứ, chẳng lẽ chọc cho điếc. Nghe bằng nhĩ căn, nhưng không nghe bằng ý, có nghe âm thanh ồn ào, mà không biết họ nói gì. Tạo bức tường cách âm như vậy một khoảng thời gian, tâm thiện của chúng ta tăng trưởng, đi sâu vào Thiền định, chúng ta không nghe những việc bên ngoài. Một vị Thầy Yoga cùng thời với Phật, ông ngồi yên, năm trăm chiếc xe chạy ngang qua cũng không động tâm, vì ông đã vào Định, cắt được tiền ngũ thức rồi.

Ở giai đoạn một, chưa vào Định, tuy nghe âm thanh, nhưng không đưa vô ý thức, nên không biết gì. Sang giai đoạn hai, chỉ sống với nội tâm, nội quán, tức nhìn ngược vào bên trong, dùng ý thức quan sát A lại da thức, cắt đứt tiền ngũ thức. Từ đó, âm thanh và hình ảnh không đưa vô ý thức, nên việc xảy ra bên ngoài không biết. Các vị A la hán rời bỏ xác thân mà không hay biết, vì đã vào diệt tận định, sáu giác quan không còn hoạt động, không còn cảm giác, không thấy, không nghe. Đó chính là việc thiện của người tu thực hành Tứ Chánh cần, lần cắt bỏ trần duyên, cho đến cắt bỏ hoàn toàn, ở trạng thái diệt tận định.

Bước đầu, chúng ta có việc thiện nhỏ là nghe nhưng không để ý. Trước đó, không hề thiện vì lóng tai nghe để đem vào lòng, sanh buồn phiền. Tôi thực tập pháp này, ai nói gì, tôi cũng ừ, mà thực ra chẳng biết họ nói gì. Đây là việc thiện nhỏ chúng ta ráng nuôi, cho đến thành tựu được việc thiện đầy đủ nghĩa là bên ngoài làm gì cũng không tác động được chúng ta.

Việc ác đã sanh, chúng ta đừng cho phát triển; việc ác chưa sanh, ngăn chặn lại. Ác đã sanh là thế nào? Ngồi yên vụt nhớ, vụt nghe điều gì đó, tự biết đó là điều ác, chúng ta không để tâm, vì để tâm nhiều làm chúng ta buồn phiền. Việc ác vừa khởi lên, chúng ta cắt đứt liền, nhiếp tâm lại. Thực tập như vậy một thời gian trở thành thói quen, tâm chúng ta không sanh khởi nữa; nghĩa là người xung quanh không tác động được, biết là việc ác của chúng ta đã hết. Người còn tác động được, chắc chắn là ác của mình còn. Việc ác chưa sanh, chúng ta chận lại, không cho sanh bằng cách tránh tiếp xúc với người, với sự việc, để không nghe không thấy thì không khởi niệm. Khi chúng ta tách rời các căn với duyên trần bên ngoài, ý thức không có cách gì sanh khởi được. Thực tế chúng ta thấy những người tu lâu trên núi không hề biết việc của trần thế là vậy.

Cần hiểu rằng làm việc thiện ác theo Tứ Chánh cần là thiện ác khởi lên trong tâm, không phải hành động thiện ác bên ngoài. Vào Thiền định, kiểm tra lòng chúng ta khởi niệm thiện hay ác. Nếu nhớ đến hình ảnh Phật, Bồ tát hay lời dạy của các Ngài thì đó là khởi việc thiện. Còn nhớ đến vui buồn vinh nhục của trần thế khi làm công tác xã hội, là việc ác.

Đến giai đoạn cuối của pháp hành Tứ Chánh cần, thì khởi niệm là ác, giữ tâm thanh tịnh là thiện. Thậm chí, nghĩ đến Phật vẫn là ác; vì Phật này do tiềm thức của chúng ta biến hiện ra mà thôi, gọi là ma giả Phật, do vọng tưởng sanh ra. Ma này là ma ngũ ấm từ Thức hiện ra. Có một khoảng thời gian Thiền định, tôi cũng thấy Phật, Bồ tát, nhưng tự biết đó là Thức biến, không phải Phật thực.

Trên bước đường tu, phải khắc phục sự hoạt động của Thức uẩn, đến mức tâm hoàn toàn lắng yên như mặt nước hồ thu phẳng lặng, trong suốt. Tâm người tu phải thanh tịnh thực sự, không nghĩ thiện, không nghĩ ác. Bước đầu bỏ ác làm thiện, nhưng tu cao, bỏ cả thiện và ác, tâm mới thanh tịnh. Bỏ thiện ác, mới xả được Thức uẩn. Không xả Thức uẩn, không thể ra khỏi sanh tử luân hồi, dù có tu trăm kiếp ngàn đời. Đừng lầm, không dám xả Thức. Có người sợ bỏ Thức, thì không còn nhận thức được. Hòa thượng Trí Tịnh dạy rằng xả được Thức uẩn, tuệ giác mới hiện, tầm nhìn mới chính xác; còn hiểu biết phân biệt theo Thức uẩn, chỉ đúng nhiều lắm là bốn mươi phần trăm.

Phân biệt hiểu biết là Thức của người trong ssnh tử; nhưng đoạn được Thức, tâm bừng sáng có trực giác, thấy người thấy việc liền biết tốt xấu mà không cần suy nghĩ. Khi tâm đứng yên mới có trực giác. Thành tựu được pháp Tứ Chánh cần, chúng ta có được chữ TĨNH, từ đây tâm chúng ta mới yên tĩnh thực sự, trước đó là tâm vọng động, dù là động thiện. Tâm tĩnh này là tâm chơn như, hay Phật tánh mà Hòa thượng Phước Huệ dạy rằng "Chỉ nhớ trên đầu một chữ Như”.

Tóm lại, siêng năng thực hành bốn pháp Phật dạy trong Thiền định thì tâm chúng ta không sanh ra việc ác hiện tại và xóa được cả việc ác quá khứ, đồng thời xây dựng việc thiện đầy đủ. Được như vậy, tâm chúng ta chắc chắn yên tĩnh hoàn toàn. Mong rằng mùa An cư, chư Tăng Ni có điều kiện thể nghiệm và thành tựu pháp quán Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần để quét sạch phiền não, tâm thanh tịnh thực sự, xứng đáng là sứ giả của Như Lai thắp sáng ngọn đèn chánh pháp tồn tại vĩnh hằng trên thế gian, làm lợi lạc cho chúng hữu tình.

Tứ như ý túc

Tứ như ý túc

(Bài giảng các trường hạ TP. HCM)

Trên bước đường tu hành, dù là người xuất gia hay tại gia, điều quan trọng là phải kết hợp giáo pháp của Phật vào việc hành trì hàng ngày. Làm đúng chánh pháp như vậy, từng bước sẽ đắc quả Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm và A la hán; cao hơn nữa, hành Bồ tát đạo để chứng quả vị Phật. Thực tế cho thấy nhiều người tưởng lầm rằng họ tu đúng giáo pháp, nhưng đã đi lạc đường, nên không có được thành quả tốt đẹp.

Hành trì đúng giáo pháp không có nghĩa là pháp môn này kém, pháp môn kia thù thắng. Pháp môn nào cũng mang đến sự an lạc, giải thoát, nếu biết áp dụng thích hợp với hoàn cảnh của mình; áp dụng sai, sẽ nhận lấy hậu quả trái ngược; vì pháp Phật thường được ví như thuốc để chữa bệnh cho chúng sanh, tất nhiên dùng đúng thuốc, đúng bệnh, mới chữa khỏi bệnh được. Như vậy, trước tiên phải chữa lành bệnh của chính mình và lấy kinh nghiệm đó để chữa bệnh cho người, nhất định thành công. Riêng tôi, trải qua gần sáu mươi năm hành trì pháp Phật và thành tựu một số việc, muốn chia sẻ kinh nghiệm với quý vị. Chúng ta học, suy nghĩ và áp dụng đúng,

đương nhiên biết kết quả lợi hay hại; nếu việc có hại thì chỉ cho người tránh, lợi thì dạy cho người làm.

Trên bước đường cứu khổ độ sanh, rõ ràng các nhà truyền giáo đến nơi nào đều hòa nhập với văn hóa nơi đó để làm cho Phật giáo tồn tại và phát triển. Có thể nói tùy hoàn cảnh khác nhau mà giáo pháp được truyền bá dưới nhiều dạng thức khác nhau; nhưng điều cốt lõi đòi hỏi chúng ta phải tu chứng. Và ba tháng An cư kiết hạ chính là thời gian tốt nhất để chúng ta thực tập pháp Phật, chín tháng còn lại chúng ta không thể ở yên một chỗ tập trung vào việc tu, mà phải làm nhiều công việc độ sanh khác. Ý thức như vậy, nhất định phải dành ba tháng nỗ lực tu, nếu không thì quanh năm suốt tháng lo việc bên ngoài nhiều, biến tâm mình thành thế tục thì nguy hiểm vô cùng.

Trong ba tháng An cư, ngoài việc tu hành, thể nghiệm pháp Phật, ít quan tâm đến việc khác, hạn chế tối đa những sinh hoạt khác. Tu hành muốn đạt được kết quả tốt đẹp, cần nương tựa với người tu trước đã có sở đắc, sở chứng. Vì vậy, trong Thiền đường thường có vị Thiền chủ là người tiêu biểu cho đại chúng noi gương. Nếu vị trụ cột này tu cao, đại chúng sẽ nương theo, dễ dàng đạt được kết quả tốt. Vị đường chủ tu cao nghĩa là việc học và việc tu đã thể hiện trong cuộc sống của vị này. Điều thứ nhất là chúng ta thấy vị này thông minh, học giỏi, có nhiều tác phẩm hay, nên chúng ta kính nể tài uyên bác Phật pháp của vị này. Điều thứ hai, vị này có quá trình tu lâu, tối thiểu là đã hạ thủ công phu suốt mười năm trở lên và đại chúng thấy được cuộc sống của vị đường chủ rất an ổn về tinh thần, nghĩa là đạo lực rất mạnh, không bị người xung quanh tác động. Dù hoàn cảnh khó khăn, đại chúng vẫn thấy

Thầy ung dung tự tại và luôn giải quyết mọi việc tốt đẹp. Ngược lại, vị đường chủ mà cứ nghĩ đến việc cơm gạo, thuốc men cho đại chúng, thì đại chúng cũng bị ảnh hưởng việc đó, không có đạo. Chính vì thế mà trong Thiền đường, vị Hóa chủ phải đảm trách công việc lo thực phẩm cho đại chúng. Vị Thiền chủ hoàn toàn làm trụ cột, phải trụ tâm; vì cột trụ lung lay, nhà sẽ đổ, tâm Thiền chủ không thanh tịnh, đại chúng sẽ loạn động. Vì vậy, trong Thiền đường phải có những vị chuyên tu để đại chúng nương theo. Tôi từng tham gia những khóa tu, nhìn thấy thành quả của những bậc cao đức mà phát tâm tu lên. Những người mới tu, cho ngồi Thiền một lần nửa tiếng. Người tu được hai, ba hạ trở lên thì tăng số giờ ngồi Thiền, một tiếng. Người cao hạ ngồi phía trước, vì đã có quá trình công phu lâu, tức đã có sức định tĩnh cao, ngồi uy nghi, tĩnh lặng để đại chúng nhìn vào, cảm thấy thanh tịnh, muốn tu theo. Vị Thiền chủ ngồi phía trên hết và ngồi Thiền lâu hơn mọi người. Mọi người ngồi Thiền ba tiếng, nhưng Thiền chủ ngồi Thiền trên ba tiếng mà xả Thiền đứng lên nhẹ nhàng, tự nhiên. Hàng lãnh đạo làm trụ cột cho đại chúng rất quan trọng. Nếu chỉ tổ chức theo hình thức, không tu hành nghiêm túc, chắc chắn không được lợi lạc gì.

Chúng ta vẫn kính trọng người lớn tuổi, nhưng nếu những vị này không thể ngồi Thiền hoặc không đủ sức khỏe để làm việc, tất yếu được quyền nghỉ ngơi, không nên miễn cưỡng tham gia, vì không đạt kết quả tốt sẽ ảnh hưởng không tốt cho đại chúng. Thiết nghĩ chúng ta nên mạnh dạn cải tổ việc này. Trong Thiền đường, người Duy Na phải khỏe hơn, giỏi hơn, tu tốt hơn, mới điều chúng nổi; không phải cử người cho có chức danh mà không thực sự làm việc. Duy Na phải theo dõi sinh hoạt của từng người trong đại chúng mới phát hiện người yếu kém để uốn nắn lại.

Nếu thuộc hàng nghiệp chướng Tăng, phải dùng giáo pháp khắc phục nghiệp của mình. Không dám nhận mình có nghiệp chướng, muốn làm Hiền Thánh là phạm sai lầm. Giáo pháp của Phật được gọi là pháp đối trị nghiệp, sử dụng thuốc tương ưng với bệnh để chữa, cuối cùng cũng lành mạnh. Dấu bệnh, nuôi bệnh phải chết. Tự xác định là nghiệp chướng Tăng, đừng để người kính trọng sẽ tổn phúc. Hòa thượng Trí Tịnh là bậc cao đức mà vẫn tự suy xét xem có phải là phước điền Tăng hay không; nếu không mang lại phước báo cho nhân thiên mà thọ lãnh cúng dường làm sao trả nổi.

Quý vị tự xét xem mình là Hiền Thánh Tăng, hay nghiệp Tăng, hoặc phàm Tăng. Hoặc vị trụ trì phải xét nghiệp của người cho vào tu. Cho vào chùa tu, mà không biết nghiệp của họ là nhận lầm giặc làm con, sau này họ sẽ phá hại ngôi nhà chánh pháp của chúng ta. Không thể tội nghiệp người mồ côi cha mẹ, hoặc bị chồng con từ bỏ, rồi cho họ xuất gia. Nếu là nghiệp Tăng, phải giải quyết nghiệp cho xong. Nghiệp dễ thấy nhất là nghiệp nghèo đói. Thực tế, ít có người giàu có, quyền thế đi tu. Đa số là thứ dân đi tu. Ý thức như vậy, chúng ta tu hành nương nhờ cửa Phật, phải cố gắng tạo phước, vì không có phước mà cố hưởng, phước phải cạn kiệt. Thuở nhỏ, Thầy tôi thường dạy rằng không được xài phí của Tam bảo, để không tổn phước, từng bước mới tu lên được. Một số huynh đệ của tôi nghĩ "của chùa” xài phung phí điện nước; của mình thì giữ kỹ, của Tam bảo thì xài phí phạm, sau này họ đều hoàn tục để trả nợ. Nhớ lời Thầy dạy, luyện tập thành thói quen từ thuở còn tuổi nhỏ, nên mỗi sáng tôi làm vệ sinh cá nhân, không

xài quá một lít nước. Tôi thường nghĩ mình làm cho Phật, cho chùa được bao nhiêu, tự tiết giảm tiêu dùng, không mang nợ, dễ tiến tu. Người có phước, cha mẹ giàu có cúng dường nhiều, thì cũng trả được phần họ tiêu xài. Có nghiệp nghèo đói, nên tiêu dùng thấp nhất, để có dư bố thí mới sanh ra phước. Còn chỉ nhận và hưởng, nghĩa là chúng ta đã đánh đổi bao nhiêu phước báo thành của vật chất để tiêu xài thì phải hết.

Tự xét là nghiệp Tăng, có nghiệp gì, lo khắc phục nghiệp đó; nghèo đói, bệnh hoạn, xấu xí, ngu dốt đều hiện ra tướng nghiệp. Những người nhờ túc phước sanh trong dòng họ cao quý, sức khỏe tốt, ngoại hình dễ coi, ngôn ngữ truyền cảm, thông minh, v.v… Nhờ phước báo này, họ làm được nhiều việc. Họ tu hành ở chùa nào là bà con dòng họ tìm đến cúng chùa, đại chúng được hưởng theo, hoặc vị trụ trì chùa về đây kiết hạ An cư, Phật tử của vị đó thường tìm đến trường hạ có Thầy của họ để cúng dường. Chùa có nhiều phước điền Tăng, sau hạ, vật thực dư dã nhiều để bố thí cho chúng sanh. Trường hạ nhiều chiêu đề Tăng, sẽ sanh ra nghiệp tranh chấp, phải trái hơn thua.

Chúng ta dễ dàng nhận ra nghiệp của chính mình bằng cách xem mối quan hệ của mình với cuộc đời. Tỳ kheo mà đệ tử học giỏi, thông minh, giàu có, biết họ có phước. Quyến thuộc Bồ đề của họ cúng dường là cúng cho cả đại chúng. Còn quyến thuộc trần lao đến là đòi hỏi, quậy phá. Quyến thuộc, bà con, dòng họ xấu ác, tự biết chúng ta có ác nghiệp mới sanh vô làm bà con với họ, mới có đệ tử như vậy tìm đến. Không thể xua đuổi họ, mà phải tìm cách hóa giải nghiệp của mình.

Tu hành cần biết nghiệp hay phước của chúng ta. Theo Phật dạy, hoàn cảnh bên ngoài tùy tâm chúng ta mà hiện thành. Kinh Hoa Nghiêm gọi là tâm sanh ra vạn pháp. Vì thế, thấy vạn pháp mà biết được tâm bên trong. Chúng ta tức giận, mắng đệ tử của mình hung dữ, nhưng phải thấy chính mình hung dữ trong lòng mới gặp họ hung dữ. Nếu thực sự chúng ta tốt lành thì đã ở cõi trời, hay ở Tịnh độ; không ở đây. Ở Ta bà nhất định là còn nghiệp. Riêng tôi, mỗi khi bực tức, liền tự nhận ra nghiệp của mình có mới gặp đối tượng này, nên vội vàng trụ tâm lại. Phật dạy nghiệp khởi từ tâm phải diệt ngay trong tâm. Chúng ta tự kiểm soát tâm mình là chính và không ai biết mình hơn chính mình. Đức Phật là vị đại Đạo sư chỉ cho chúng ta phương thuốc, còn chữa lành bệnh là tùy ở chúng ta có sử dụng thuốc hay không.

Giáo lý căn bản để đối trị tất cả nghiệp của chúng Tăng, trở thành Hiền Thánh là giáo pháp Tứ Thánh đế Phật dạy cho năm anh em Kiều Trần Như. Những vị này thực tập, lần lượt tất cả đều chứng quả vị A la hán. Đạt được Thánh vị, Phật mới dạy các Tỳ kheo này mỗi người đi một phương giáo hóa. Chúng ta không suy nghĩ kỹ, hiểu lầm ý này, cứ mỗi người đi một phương, thì người bị ma bắt, người bị ngoại đạo hại; cho nên có đi mà không có về. Chúng ta cũng thấy Phật dạy rằng các Thầy không nên đi một người, phải có huynh đệ cùng đi để có thể giúp đỡ, bảo vệ lẫn nhau. Như vậy, hai điều này có trái ngược nhau hay không. Chúng ta cần xác định rằng Phật nói mỗi người đi một phương hành đạo thì đối tượng mà Ngài dạy lúc đó là năm anh em Kiều Trần Như đã đắc quả vị A la hán, nghĩa là đã vượt qua mọi khó khăn. Chúng ta chưa đắc Thánh quả như các ngài mà làm việc

của người đắc Thánh quả là tự chuốc họa vào thân. Tôi đọc kinh, thường suy nghĩ Phật nói điều này lúc nào, ở đâu và nói với Xá Lợi Phất, với Văn Thù Sư Lợi Bồ tát, hay với A Nan, v .v… rồi tự so lại với chúng ta ngày nay, ở thời hiện đại và khả năng của mình có đồng với các ngài hay không. Theo tinh thần Đại thừa, chúng ta có cách nhìn như vậy.

Chính Đức Phật cũng thể hiện ý này. Ngài đắc đạo ở Bồ đề đạo tràng, nhưng tại sao lúc đó Ngài không ở thành Già Da thuyết pháp, mà phải đi xa đến tận Lộc Uyển để độ năm anh em Kiều Trần Như. Với huệ nhãn của bậc Toàn giác, Đức Phật đã suy nghĩ về nhân duyên, tìm chỗ có duyên và người có duyên mới giáo hóa được. Người nghịch duyên như ba anh em Ca Diếp, Phật độ khác với những người thuận duyên. Rõ ràng mỗi nơi, mỗi lúc, mỗi người, Phật sử dụng những pháp khác nhau. Và chỉ người đắc đạo mới thấy chúng sanh nghĩ gì, muốn gì, làm được gì, tùy theo đó mà giáo hóa. Chúng ta chưa đắc đạo, phải nương vào các bậc cao đức để vừa học, vừa tu, vừa truyền bá.

Trở lại pháp căn bản Phật dạy cho năm anh em Kiều Trần Như là Tứ Thánh đế, vì Ngài biết rõ những vị này ở trong xã hội thời đó cần pháp này. Tiếp nhận đúng pháp tương ưng, họ tu chứng một cách đơn giản và nhanh chóng. Kiều Trần Như đắc quả A la hán sớm nhất, cho nên tên Kiều Trần Như dịch là Liễu Bổn Tế. Ông đạt được quả vị này dễ dàng vì đã sạch nghiệp, thể hiện rõ nét trong cuộc sống, không còn bị xã hội ràng buộc về tâm lý cũng như sinh lý. Có được tư chất thanh tịnh như vậy rồi, Phật trao cho ông chìa khóa Không quán thì liền chứng đắc tứ đại giai Không, ngũ uẩn giai Không, tức không thiết đến vui buồn vinh nhục của

cuộc đời, không bận tâm đến cuộc sống vật chất. Người tu có tâm hồn rỗng lặng như thế đi thẳng vào đạo được. Những người còn chấp ngã, chấp pháp phải cần ba tháng An cư để quét sạch những vướng mắc. Với người kẹt tình cảm, Phật dạy quán thân bất tịnh và quán thuần thục pháp này, cũng qua được cửa Không để đắc đạo. Với người chấp lời nói, chấp hình thức, Phật dạy quán thân, quán lời nói, quán ý tưởng đều vô thường. Quán như vậy xong, bỏ được tất cả phải trái, cảm thấy nhẹ lòng và cuối cùng quán pháp vô ngã, cũng qua được cửa Không.

Tất cả phàm phu muốn vào cửa Thánh, phải qua cửa Không. Người tu còn chấp pháp hữu vi, vĩnh kiếp ở trong sanh tử. Cửa Không này Pháp sư Huyền Trang ngộ được, diễn tả bằng tám chữ "Tứ đại giai Không, ngũ uẩn giai Không”. Tứ đại và ngũ uẩn đều Không rồi, chúng ta phá được ngũ ấm ma, liền được giải thoát.

Phá được ấm ma trong kiếp này, nghĩa là không chấp mọi việc hiện tại, chúng ta đi vào cửa Không, khoác áo Sa môn tu hành. Tuy nhiên, khi ngồi yên, tĩnh tâm trong Thiền định, tất cả những gì thuộc quá khứ sẽ hiện lên trong tâm chúng ta. Riêng tôi cũng trải qua quá trình xả bỏ tất cả, không chấp, nhưng bắt đầu Thiền định, vào cửa Không, trong tâm vụt khởi lên, tự biết là nghiệp duyên từ quá khứ nổi dậy, thì nhớ lời Phật dạy, liền sám hối, để giữ tâm thanh tịnh trở lại: "Con xưa đã tạo bao ác nghiệp, đều bởi vô thỉ tham sân si, từ thân miệng ý mà sanh ra, tất cả con nay xin sám hối”. Bên ngoài hiện tại là Không, nhưng trong A lại da thức của chúng ta là Có, tức những vi tế của quá khứ đã tạo vẫn tồn tại bên trong gọi là pháp trần không thấy bằng mắt, nhưng thấy được bằng tâm. Và từ đây, bắt đầu sử dụng tâm để thấy pháp. Nếu chúng ta

có căn lành đời trước và trong hiện đời cũng huân tu các thiện pháp, thì khi ngồi yên, Phật pháp sẽ hiện ra. Nhưng nếu nhiều đời, hoặc đời này đã tạo nghiệp ác, ngồi yên, những việc ác liền khởi lên trong tâm. Có Thầy tâm sự rằng nằm mơ cứ thấy chài lưới bắt cá ăn thoải mái, mặc dù trong hiện tại đang ăn chay; đó chính là túc nghiệp đời trước đã từng làm việc này, nay mới có thể hiện lại. Nếu đã trồng căn lành sâu dày với Phật Di Đà, vào Thiền sẽ thấy cảnh giới Cực Lạc. Điều thiện đã có như vậy và trong Thiền định, chúng ta tiếp tục theo đuổi, nuôi lớn căn lành này, chắc chắn việc tu hành sẽ đạt kết quả tốt đẹp rất nhanh. Vì vậy, Phật dạy những điều thiện đã gieo trồng đời trước, khi qua cửa Không, sẽ xuất hiện thì nên tiếp tục phát triển điều thiện trong Thiền định; không phải việc từ thiện bên ngoài theo thế gian. Làm thiện theo thế gian mà tâm buồn phiền, sân hận, bất an sanh ra, lâu ngày Thức của chúng ta tràn ngập ác nghiệp là đọa.

Siêng năng gieo trồng việc thiện, nuôi lớn việc thiện và siêng năng diệt trừ việc ác, ngăn chận việc ác; đó là bốn pháp Phật dạy áp dụng trong Thiền định mà nhiều người lầm tưởng là siêng năng làm việc thiện ác bên ngoài. Thân không làm ác, miệng không nói lời ác, thay vào đó, chúng ta tụng niệm, lễ bái là bước đầu giúp chúng ta gieo trồng việc thiện. Tuy nhiên, điều cốt lõi mà Phật muốn dạy là kiểm soát việc thiện ác của tâm trong Thiền định mới quan trọng. Người túc nghiệp ác nhiều, hay nghiệp ác của hiện đời đã tạo, thì khi Thiền định, tất cả việc ác này sẽ hiện lên trong tâm, chúng ta cắt đứt, đừng cho sanh khởi trong lòng. Hoặc tất cả mọi thứ cám dỗ của thế gian lãng vãng trong đầu, cũng dẹp liền, để tâm hoàn toàn tĩnh lặng. Còn khởi tâm ưa thích hay tâm ghét bỏ là đi vào đường ác; vì thương ghét đều ở trong sanh diệt pháp của thế

giới sanh tử, làm sao vào pháp môn giải thoát được. Tâm chúng ta phải hoàn toàn lắng yên, không khởi niệm gì; nhưng muốn được như vậy, phải tu chứng tứ đại giai Không, ngũ uẩn giai Không và từ đó, tất cả những nghiệp của quá khứ và hiện tại đều diệt hết thì tâm Không, cảnh tịnh, bên ngoài không tác động và bên trong cũng không phát khởi, là tu được chữ Tĩnh. Nói cách khác, chúng ta chọn đời sống tĩnh lặng, không chọn đời sống duyên khởi thuộc vô minh và tạo ra phiền não ác. Như vậy, thể nghiệm Tứ Chánh cần, đã đoạn trừ ác từ trong tâm, chắc chắn ngoại cảnh ác không thể tác động được. Chúng ta thường nói người khác xấu ác, mà không chịu chấp nhận cái nghiệp ác bên trong của mình. Tôi tự hỏi tại sao người ta cúng dường vị này, nhưng không cúng cho tôi; tôi phát hiện liền, vì trong tâm tôi đang mong cầu lợi dưỡng. Đối với người tu, không gì quý hơn là tâm được bình ổn cùng với nếp sống phạm hạnh, an lành. Vì thế, khởi tâm động niệm là ác; tâm tĩnh lặng là thiện.

Và khi chúng ta đã quét sạch những khởi động từ trong tâm gọi là vô minh duyên khởi, tâm chúng ta trong sạch ví như tấm gương trong sáng gọi là Đại viên cảnh trí, đó cũng chính là tâm chơn như. Từ tâm chơn như, chúng ta quán sát mọi việc trên cuộc đời theo hướng của Phật, không nhìn về sanh diệt pháp, lúc ấy cũng tu pháp Tứ Thánh đế, nhưng là Vô sanh Tứ Thánh đế, khác với giai đoạn mới phát tâm tu sanh diệt Tứ Thánh đế. Thật vậy, đạt được chữ Tĩnh trong lòng, hay từ kiến tánh khởi tu, tuy hành giả không làm gì, nhưng ngồi yên với trạng thái tâm chơn như, tạo thành đạo lực khiến trời người phải cung kính cúng dường. Trong khi chúng ta phải cực khổ làm đủ mọi việc, nhưng

không ai quan tâm là biết mình tu trên sanh diệt, nên làm bao nhiêu hưởng bấy nhiêu, thậm chí hưởng rất ít mà kinh Pháp Hoa gọi là "cái giá nửa ngày”. Hoặc so với công đức của hành giả thành tựu pháp Vô sanh Tứ Thánh đế, người làm trên sanh diệt giống như người làm trong chiêm bao, thức dậy thì chẳng có gì.

Trên bước đường tu, thực tập thành tựu hai chữ Không và Tĩnh, tiến sang giai đoạn thứ ba, tu Tứ Như ý túc. Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần là mười hai pháp căn bản trong ba mươi bảy Trợ đạo phẩm, mà chúng ta cần trải qua cả một quá trình thực hành và thể nghiệm được trong cuộc đời tu của mình, không phải chỉ học trên lý thuyết, nói suông trên đầu môi chót lưỡi.

Tứ Như ý túc hay bốn thần thông của người tu. Nhiều người hiểu lầm có thần thông như bay được, làm được những việc kinh thiên động địa, lấy trái đất này bỏ vào thế giới khác, v.v… Phật không dạy như vậy. Tứ Như ý túc hay bốn thần túc mà chúng ta tu hành có được là Dục tam ma địa như ý túc, Cần tam ma địa như ý túc, Tâm tam ma địa như ý túc và Xả tam ma địa như ý túc. Bốn pháp này tất yếu cũng là pháp tu trong Thiền định, hay trong Tam ma địa mới được như ý mà nhiều người tưởng lầm là như ý bên ngoài.

Lâu nay, người ta thường nói vắn tắt Dục như ý túc, bỏ quên mất chữ Tam ma địa, nên nghĩ rằng Dục như ý túc nghĩa là muốn gì cũng được nhờ tu lâu. Thực sự người tu đã thuần thục Tứ Niệm xứ và Tứ Chánh cần, thì còn muốn gì nữa. Riêng tôi, nhận thấy rõ chỉ muốn tâm yên tĩnh, đừng bị bất cứ thứ gì quấy rầy.

Phải hiểu rằng Dục tam ma địa như ý túc là muốn gì trong tâm cũng được, nhưng đối với sinh hoạt thực tế bên ngoài thì không được. Lấy thí dụ cho dễ hiểu, Tề Thiên sử dụng tâm thì chỉ một bước nhảy là đến Tây phương, nhưng trở lại thực tế, hầu Tam Tạng phải mất mười bảy năm mới đi đến Tây Thiên.

Tâm chúng ta rất linh hoạt. Thiền sư thường sống với nội tâm hơn, vì tâm tự tại. Người sống với ngoại cảnh phải luôn bị vướng mắc, khổ đau. Vì vậy, trụ Định, tâm an, mới được giải thoát. Dục tam ma địa như ý túc nghĩa là muốn định là định. Vì trong giai đoạn trước, đã tu Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, tâm hành giả đã vững vàng, lúc nào cũng an trụ pháp Không, thường sống trong Thiền định. Nếu tu Thiền, đến đây đã đạt được ly sanh hỷ lạc. Nhờ trụ trong Thiền định, sức quán tưởng cao, nên được dục như ý, đó là pháp của người tu đắc đạo đang đi trên Thánh đạo và dục như ý này ở trong thế giới giải thoát của Thiền định, bên ngoài không có và cũng không phải là tham dục của thế gian. Trước ngồi Thiền, muốn tâm đứng yên, nhưng không thể yên. Nay được Dục Tam ma địa như ý túc, muốn tâm định là định ngay.

Theo tôi, muốn tâm lắng yên, nhưng không yên được, vì tâm rối bời do đã tạo quá nhiều nghiệp ác, phải nỗ lực sám hối cho tiêu nghiệp. Nghiệp nặng, phải tụng kinh, lễ Phật, đọc sách, quán tưởng Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần; không thực hành những pháp này để rửa sạch tâm nhơ, mà đi ngay vào Thiền định, chẳng những không thể Định, mà dễ dàng lạc vào thế giới ma, gọi là tẩu hỏa nhập ma.

Phải thành tựu pháp quán Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, thiện căn công đức sanh ra, mới vào Định được. Vì thế, đạt được Dục tam ma địa như ý túc thì muốn tâm lắng yên là lắng yên, tức vào Định dễ dàng, nhanh chóng trong chớp mắt là Định, không cần dụng công quán tưởng gì cả. Và khi đã trụ Định, mọi việc bên ngoài không hề tác động được, dù trời sập cũng không hay, thậm chí mất thân cũng không biết; vì đang sống với tâm, mới ở trạng thái ly sanh cao tột như thế. Nói cách khác, là xa rời cuộc sống vật chất, xóa sạch tình cảm thế gian, trụ pháp Không, mới có được cuộc sống tâm linh, vào thế giới định sanh hỷ lạc. Thiền sư thực sự trải qua quá trình tu, quán thuần thục Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, tự động vào Định là vậy.

Ở giai đoạn trước, thành tựu được Tứ Chánh cần, đã phá trừ được Thức uẩn là nguyên nhân gây ra phiền não khổ đau, khiến cho tâm bị rối bời. Nay tâm đã thanh tịnh trong sáng, cho nên trụ tâm một cách dễ dàng, gọi là Tâm tam ma địa như ý túc.

Được định tĩnh, hỷ lạc, tự tại trong Thiền định hoàn toàn như ý khiến cho hành giả siêng năng tu Thiền định, tinh tấn an trụ trong thế giới Định, được Cần Tam ma địa như ý túc.

Mặc dù thấy biết rõ mọi sự việc nội giới và ngoại giới, hành giả không bao giờ chấp vô đó, vướng mắc với nó; vì đối với hành giả, tất cả đều là như huyễn giải thoát tam muội, cho nên nhẹ nhàng xả bỏ, phủi sạch mọi thứ, đó là Xả tam ma địa như ý túc. Đến đây, viết thêm một chữ Xả.

Trên bước đường thể nghiệm pháp Phật, trước tiên thực hiện được chữ Không, kế đến chữ Tĩnh và sau cùng là chữ Xả. Tất cả mọi việc đều buông bỏ, tâm hoàn toàn lắng yên, thanh tịnh, không còn phiền não trần lao nghiệp chướng, từng bước chân đi an lành trên con đường giải thoát. Quả là hình ảnh trong sáng của hàng phạm hạnh xuất gia làm nơi nương tựa an lành và quý báu cho nhân loại trong thế giới hiện đại nhiều tranh chấp, bạo lực, hận thù.