Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Lời Tựa

Hòa Thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

PHẬT GIÁO NHẬP THẾ

VÀ PHÁT TRIỂN

Chào mừng Đại Lễ VESAK Liên Hiệp Quốc

tại Hà Nội 13- 7/5/2008

QUYỂN I

PL 2552-2008

LỜI TỰA

Với cương vị là Trưởng ban Hoằng pháp Giáo hội Phật giáo Việt Nam trải qua 25 năm, tôi đã thuyết giảng Phật pháp trên khắp mọi miền đất nước. Tùy theo từng giai đoạn, tùy theo từng yêu cầu của mỗi địa phương khác nhau, chúng tôi đã có những bài giảng tương ưng, nhưng cũng đều nhằm hướng dẫn Tăng Ni và Phật tử sống an lạc, giác ngộ, giải thoát trên bước đường thể nghiệm giáo pháp của Đức Phật.

Những bài giảng trước năm 2000, chúng tôi đã cho in thành ba quyển sách Tư tưởng Phật giáo. Nay trong tập sách này, để đánh dấu những suy nghĩ và hoạt động của chúng tôi trong việc hoằng dương chánh pháp từ năm 2005 đến năm 2007, chúng tôi kết tập những bài giảng cho Tăng Ni và Phật tử trong các mùa An cư kiết hạ và tại các đạo tràng tu học trên khắp mọi miền đất nước, cũng như những bài giảng cho các lớp giảng sư, hoặc các khóa bồi dưỡng trụ trì, hay các đại giới đàn.

Mong rằng những suy tư, cảm nhận trong tập sách Phật giáo nhập thế và phát triển sẽ đến với quý vị trong niềm an lạc, giải thoát. Kính mong các bậc cao minh hoan hỷ bỏ qua những điều sơ xuất. Chúng tôi xin chân thành biết ơn.

Xin hồi hướng công đức cúng dường Pháp bảo này đến toàn thể Pháp giới chúng sinh đồng thâm nhập Tịnh độ trong mười phương.

Mùa Phật đản, Phật lịch 2552 – 2008

Hòa thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

Tiểu sử

HÒA THƯỢNG THÍCH TRÍ QUẢNG

I - TIỂU SỬ

Sinh năm 1940 tại Củ Chi, TP Hồ Chí Minh

• Năm 1950 Xuất gia

• Năm 1960 Thọ Đại giới

• Năm 1971 Tốt nghiệp Tiến sĩ Phật học Đại học Rissho Tokyo, Nhật Bản

• Năm 1973 – 1975 Vụ trưởng Vụ Phiên dịch và Trước tác, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất

• Năm 1975 – 1981 Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất

• Năm 1981 – 2007 Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương,Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Giảng viên Học viện Phật giáo Việt Nam

• Năm 1989 – 2008 Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ

• Năm 1999 – 2008 Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh

• Năm 2002 – 2008 Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

• Năm 2002 – 2007 Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

• Năm 2002 – 2007 Viện chủ Tổ đình Ấn Quang, quận 10, TP.HCM.

Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức, TP.HCM

Viện chủ Tổ đình Linh Sơn Bửu Thiền, Bà Rịa – Vũng Tàu

Viện chủ chùa Huê Nghiêm, quận 2, TP.HCM

• Năm 2008 Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

(Đương nhiệm) Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

Trưởng ban Phật giáo Quốc tế

Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh

Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam

Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ

Viện chủ Tổ đình Ấn Quang, quận 10, TP.HCM

Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức, TP.HCM

Viện chủ Tổ đình Linh Sơn Bửu Thiền, Bà Rịa – Vũng Tàu

Viện chủ chùa Huê Nghiêm, quận 2, TP.HCM

II - CÁC CÔNG TRÌNH TRƯỚC TÁC

• Kinh Bổn môn Pháp Hoa

• Kinh Di Đà

• Lược giải kinh Bổn môn Pháp Hoa

• Lược giải kinh Pháp Hoa

• Lược giải kinh Hoa Nghiêm

• Lược giải kinh Bảo Tích

• Lược giải kinh Duy Ma

• Tư tưởng Phật giáo tập 1,2,3

• Hoằng pháp và trụ trì

III - CÁC CƠ SỞ TỰ VIỆN XÂY DỰNG

• Chùa Liên Trì, núi Thị Vãi, Bà Rịa – Vũng Tàu

• Chùa Hồng Phước, núi Thị Vãi, Bà Rịa – Vũng Tàu

• Tổ đình Linh Sơn Bửu Thiền, núi Thị Vãi, Bà Rịa – Vũng Tàu

• Chùa Huê Nghiêm, quận 2, TP.Hồ Chí Minh

IV - GIẢNG DẠY TĂNG NI VÀ CÁC ĐẠO TRÀNG PHẬT TỬ TU TẬP

• Giảng dạy Tăng Ni Học viện Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Phật giáo Hà Nội, trường Cao đẳng Phật học thành phố Hồ Chí Minh.

• Giảng dạy các lớp giảng sư và Tăng Ni các trường hạ trên cả nước.

• Trưởng ban Tổ chức Khóa tu Một ngày An lạc cho Phật tử tại chùa Phổ Quang, quận Tân Bình, TP.HCM.

Thọ giới, tu hành, nỗ lực thâm nhập dòng thác trí tuệ

THỌ GIỚI, TU HÀNH, NỖ LỰC THÂM NHẬP DÒNG THÁC TRÍ TUỆ

(Bài giảng tại giới đàn Chánh Tâm, tỉnh Long An, năm 2005)

Với tư cách là tuyên Luật sư của giới đàn Chánh Tâm, tôi nhắc nhở các tân Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni cần tuân thủ một số việc quan trọng, để đạt được kết quả tốt đẹp trên bước đường tu học.

Tôi vừa kết thúc chuyến đi tham bái các Thánh tích ở Trung Quốc. Vì là hành giả Pháp Hoa, nên tôi đến vườn Tiêu Dao, nơi mà ngài Cưu Ma La Thập đã dịch bộ kinh Pháp Hoa và ngài đã phát nguyện nếu lời văn của ngài không trái với ý Như Lai, thì khi ngài viên tịch, đem thiêu nhục thân, lưỡi của ngài không cháy. Quả tình đúng như vậy. Sau khi làm lễ trà tỳ, người ta thấy có những viên Xá lợi và cái lưỡi cong lên như cánh sen hồng. Chính hình ảnh kỳ diệu này được diễn tả trong bài kệ tán thán trước khi tụng kinh Pháp Hoa rằng "Hồng liên thiệt thượng phóng hào quang”. Nghĩa là trên lưỡi của ngài đã phóng ra hào quang. Người ta mới xây tháp thờ lưỡi của ngài ở vườn Tiêu Dao. Đến chiêm

bái nơi đó, tôi đã được Hòa thượng phương trượng mở cửa tháp để đảnh lễ ngài Cưu Ma La Thập.

Vị thứ hai mà tôi rất kính trọng là ngài Từ Ân đại Sư mà tôi thường được biết qua tôn danh là Đường Tam Tạng và được nhắc đến trong truyện Tây Du. Ngài có công rất lớn trong việc đi thỉnh kinh ở Ấn Độ và làm rạng danh Phật giáo đời Đường. Tôi cũng đến đây thăm di tích và đảnh lễ Xá lợi của ngài.

Và cuối cùng, tôi về núi Chung Nam là nơi ngài Đạo Tuyên Luật sư truyền bá Luật tông. Các giới đàn của Phật giáo Bắc tông ở Việt Nam, hay Trung Quốc, Nhật Bản…, khi mở giới đàn thường có bài vị thờ ngài là vị Tổ của Luật tông.

Thông thường chúng ta nói Ưu Ba Ly kiết tập Luật tạng. Tuy nhiên, hình thành được Luật tông và tổ chức quy củ đàn giới ngày nay như chúng ta có, đều theo sự sắp xếp, chỉ dẫn của ngài Đạo Tuyên Luật sư. Vì vậy, núi Chung Nam còn là Tổ đình của Luật tông Trung Quốc.

Sau khi viếng núi Chung Nam, tôi về Tào Khê chiêm bái nhục thân của lục Tổ Huệ Năng, vì đa số chúng ta đều ở trong phả hệ của Thiền tông, cho nên đến chiêm bái Thánh tích của lục Tổ là việc rất cần. Đến đó, tôi cũng thấy ở nhà Tổ còn hai vị cao Tăng khác là Đan Điền và Hám Sơn vẫn còn lưu lại toàn thân Xá lợi.

Chiêm bái những Thánh tích này với lòng thành kính và tâm thanh tịnh, tôi cảm nhận được trong vô hình luôn có sức gia bị cho chúng ta trải qua suốt chiều dài lịch sử của Phật giáo. Sự tu hành của Tăng Ni chúng ta có lúc thăng trầm, nhưng Phật giáo vẫn không thay đổi; đó là việc quan trọng.

Tôi muốn nhắc các Tăng Ni được thọ giới hôm nay, được đứng vào hàng Tăng bảo, vào dòng Thánh, trước nhất là hình thức, nhưng quan trọng hơn là làm sao thâm nhập được dòng Thánh thực sự, thâm nhập được dòng thác trí tuệ Như Lai miên viễn từ quá khứ cho đến hiện tại và mãi về sau không mất. Được như vậy, chúng ta mới thoát ly sanh tử và không uổng công xuất gia học đạo.

Thực tế cho thấy có người xuất gia, nhưng thân xuất gia mà tâm không vào đạo là tự đánh mất căn lành của họ; đây là điều nguy hiểm. Phật dạy rằng hôm nay chúng ta được xuất gia là nhờ căn lành chúng ta đã gieo trồng trong đời quá khứ. Vì trong tứ sanh lục đạo, chỉ có loài người mới xuất gia và làm Sa môn được. Nếu ngày nay chúng ta đã được mang thân người, lại được xuất gia, mang hình thức Sa môn; nhưng tâm không vào đạo. Nghĩa là tâm không phải của Sa môn, mà tâm là chư Thiên, hay con người, hoặc là tâm A tu la, tâm địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh đặt vào hình tướng Sa môn, chúng ta đã phạm tội rất lớn, gọi là phá pháp tội chướng, không có tội nào lớn hơn tội này. Vì thế, tôi nhắc nhở quý vị cần lưu tâm, đừng để vấp phải lỗi lầm này, không cứu chữa được. Vì phạm tội phá pháp sẽ trở thành nhứt xiển đề, đời đời kiếp kiếp không thể đi vào cửa Thánh, dù làm gì, chúng ta vẫn trôi lăn trong sáu đường sanh tử mà thôi.

Quán sát kỹ, tôi thấy nhiều Thầy Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni trên hình thức; nhưng tâm ở trong sáu đường sanh tử, nên tu suốt đời cũng không thăng tiến đạo hạnh. Có người xuất gia được trời người cung kính cúng dường, nhưng có người bị coi la đội lốt Thầy tu.

Đi xuất gia được kính trọng, đi xuất gia bình thường và đi xuất gia bị người ghét bỏ. Phân ra thấy rõ có ba loại người xuất gia như

vậy. Tại sao bị ghét bỏ. Có thể khẳng định rằng vì tuy mang hình thức xuất gia, nhưng tâm không vào đạo, thì dù có thọ giới cũng không đắc giới. Mà chỉ có hình thức Thầy tu, thì suốt đời không thể thăng tiến đạo tâm, đạo hạnh, đạo quả. Tăng Ni hôm nay thọ giới phải suy nghĩ điều này.

Người xuất gia mang hình thức Sa môn mà tâm buồn phiền, đau khổ là tâm địa ngục. Người xuất gia tâm không vào đạo, ham muốn đủ thứ, nhưng chẳng được gì; muốn người cung kính cúng dường, nhưng không ai cúng; thậm chí ham muốn việc đạo như muốn có chùa lớn, có đệ tử đông, cũng sai lầm. Vì tâm ham muốn là tâm của ngạ quỷ, dĩ nhiên một vị Sa môn không có tâm này.

Thứ ba là tâm sân hận thuộc tâm A tu la. Có Thầy cô xuất gia, thọ giới, sống trong chùa, nhưng không nhịn nhau được, lúc nào cũng hơn thua tranh cãi. Những người này cũng không vào đạo được và chắc chắn họ sẽ rơi vào hoàn cảnh khó khổ.

Có những người cùng xuất gia với tôi, nhưng mang tâm niệm sân hận nhiều quá; nên họ đã hoàn tục, đi lính, rồi chết, hoặc bị tàn phế, không thể làm Sa môn được. Tất cả những người kể trên, tâm của họ không vào đạo, nhưng ở trong ba đường ác.

Tôi mong quý Thầy cô được thọ giới hôm nay có lòng khát ngưỡng giới pháp, phải có tâm thanh tịnh thực sự và không có tâm của ba đường ác, thì chẳng những đời này mà những kiếp sau, quý vị cũng không rơi vào ba đường ác. Đây cũng là điểm quan trọng tôi muốn nhắc quý vị.

Tôi đi tu nhận ra điều này rất rõ. Tôi sanh ở Củ Chi là vùng đất chiến tranh dữ dội. Bom đạn Mỹ đã đổ xuống quê tôi không

biết bao nhiêu mà kể, bà con bạn bè chết vô số. Nhưng lúc đó, tôi xuống thành phố xuất gia, đi học và khi bom đạn rơi xuống thành phố, thì tôi sang Nhật Bản du học và chiến tranh ở Việt Nam chấm dứt, tôi trở về đây hoằng pháp. Vì thế, biết chắc rằng trong cuộc đời tu của tôi, do nhiều đời không có tâm sân hận, nên tôi không phải sống trong hoàn cảnh tranh chấp, hơn thua phải trái. Đó chính là kinh nghiệm tu hành của tôi muốn nhắc nhở quý vị.

Người nhiều sân hận không bằng lòng với thực tế, thì luôn rơi vào những cảnh đó; cái gì chúng ta không muốn, nó sẽ tới, cái gì tới là nghiệp của ta. Quý vị tu hành, xuất gia, thọ giới rồi, phải nghĩ đến điều này. Đời đời kiếp kiếp chúng ta không vào ba đường ác nữa, mà chỉ qua lại chốn nhân thiên, tức từ cõi Trời xuống cõi người và từ người lên Trời để hoằng pháp. Đây là việc vô cùng quan trọng đối với người tu; vì Phật dạy rằng người xuất gia trong chánh pháp Phật chỉ làm một việc truyền bá chánh pháp. Trên bước đường tu, khoác áo Sa môn rồi, lấy hoằng pháp làm sự nghiệp của đời mình; nếu có việc khác thì chỉ là phương tiện thực hiện để độ sanh. Thấm nhuần tinh thần "Hoằng pháp vi gia vụ”, bất cứ nơi nào thỉnh tôi thuyết pháp, tôi ít từ chối; còn việc khác thì tôi nhường cho người làm.

Các Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni thọ giới hôm nay được chính thức đứng trong giới xuất gia, cần suy nghĩ để tiến thêm một bước nữa là đi vào dòng Thánh, một điều vô cùng quan trọng.

Bước vào dòng Thánh, thì tôi vừa nói, chúng ta cắt tất cả những duyên vụ thế gian, chúng ta đoạn tuyệt tất cả những việc làm của ba đường ác. Đi vào dòng Thánh, chúng ta sử dụng tâm nhẫn nhục để sống với cuộc đời. Việc xảy ra chúng ta coi như không có,

nghĩa là không có trong tâm, không phải không có trong hoàn cảnh thực tế. Đương nhiên còn sống trong cuộc đời, ở trong xã hội, luôn có mặt này mặt khác, làm sao không có được. Có người đồng thuận với ta, cũng có người không ưa ta; nhưng đối với chúng ta thì những thứ này không hiện diện.

Nhận chân rõ ý này, tôi tâm đắc nhất câu kệ của Phổ Hiền hạnh nguyện trong kinh Hoa Nghiêm rằng "Đối với tôi, lòng luôn hoan hỷ”. Dù hoàn cảnh thế nào chăng nữa, dù huynh đệ xử sự thế nào, lòng ta cũng hoan hỷ. Tu Hoa Nghiêm, chỉ tu một câu này thôi cũng tốt; giữ tâm hoan hỷ với tất cả mọi người. Ta coi như không có thì tất cả không có đối với chúng ta; còn chúng ta khởi tâm chấp thì mọi việc sẽ trở nên khó khăn với chúng ta nhiều hơn.

Ở giới đàn này, tôi thấy quý vị rất có phước. Thật vậy, khi được thọ giới xong, được Ban Kiến đàn, Ban Hộ đàn và tất cả Phật tử ủng hộ để quý vị được ở đây tu một tuần lễ, được học giáo pháp Phật, được sống hòa hợp trong chúng; nhờ đó, có cơ hội tự kiểm tra tâm mình xem thực sự tốt hay chưa.

Thông thường các giới đàn khác cho rằng thì giờ không cho phép, nên đăng ký xong là phải đăng đàn truyền giới ngay và phải giải quyết việc thọ giới trong một ngày cho xong. Vì thế, trong một ngày, Đường đầu Hòa thượng chỉ truyền cho giới tử bốn giới chính là bốn trọng tội và ngài bảo tất cả giới còn lại phải về theo Hòa thượng Đường đầu học cho đủ. Nhưng trên thực tế, thọ giới xong, trở về cho đến khi Hòa thượng Đường đầu viên tịch cũng chưa đến thăm một lần, nói chi đi theo để học cho đủ. Hoàn cảnh thực tế như vậy đã làm cho các Thầy cô thọ giới bị thiệt thòi rất nhiều trên bước đường tu hành.

Tại giới đàn này, quý vị không được theo Thầy học suốt năm năm như ngày xưa từng có, nhưng ít nhất quý vị cũng có một tuần lễ học Luật, giúp quý vị học hết 250 giới Tỳ kheo, 380 giới Tỳ kheo Ni và một số kiến thức cần thiết cho việc tu hành. Tôi nghĩ đó là phúc lớn mà các giới đàn khác chưa làm được điểm này.

Riêng tôi, được may mắn xuất thân từ Phật học đường Nam Việt và may mắn hơn nữa, tôi được thọ giới Tỳ kheo với Hòa thượng Thiện Hòa; nên tôi không phải chỉ có năm năm, mà suốt tám năm, tôi có cơ hội học giới với ngài tại Tổ đình Ấn Quang. Không phải chỉ học ở lớp, nhưng học từ oai nghi, cử chỉ, lời nói, việc làm, cho đến thái độ bình thường hàng ngày của Hòa thượng, tôi vẫn theo ngài học được. Những người khác không để ý, nhưng tôi rất quan tâm đến Hòa thượng. Sáng thức dậy sớm, tôi thấy Hòa thượng mặc dù là Giám đốc Phật học đường, ngài vẫn cầm chổi quét sân; trong khi anh em học Tăng đang ngủ. Ngoài sách vở, tôi còn học được tâm niệm của Hòa thượng khi làm việc, ngài làm với tất cả tâm hoan hỷ, nên công đức sanh ra. Nhờ học với Hòa thượng hạnh hoan hỷ, hạnh phục vụ cho đại chúng không nề hà gì cả, tôi sinh hoạt với các đạo tràng từ Việt Nam cho đến ở nước ngoài, cũng làm theo hạnh của ngài. Tôi học giới với Hòa thượng Thiện Hòa là học như vậy. Các Thầy cô nên suy nghĩ ý này.

Ngoài giới luật được ghi thành văn, giới luật sống quan trọng hơn, chỉ có ở các bậc cao Tăng, ở các vị chân tu; vì lời nói, cử chỉ, việc làm, cho đến những thái độ nhỏ nhất luôn thể hiện trong cuộc sống của các ngài. Vì vậy, chúng ta gần gũi các ngài, mới học được.

Sống gần Hòa thượng Thiện Hòa, tôi không bao giờ thấy ngài có cử chỉ, thái độ khó chịu với bất cứ ai. Các Thầy Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni mới thọ giới phải nhớ điều tôi mới vừa nói. Chính thái độ này đã in sâu trong lòng tôi; suốt một cuộc đời tu hành của tôi, hình ảnh này khó phai. Hòa thượng không bao giờ tỏ ra bực bội với bất cứ việc gì, mặc dù ngài làm nhiều chức vụ như Trị sự trưởng Giáo hội Tăng già Nam Việt, Giám đốc Phật học đường Nam Việt… Gánh vác trách nhiệm rất nặng nề, nhưng tâm ngài vẫn thanh thản là điều mà chúng ta cần học ở ngài.

Chúng ta học kinh luật sống ở các bậc cao Tăng, gần gũi các ngài, mới thấy cử chỉ, lời nói, hành động của các ngài như thế nào mà nhiếp hóa được chúng Tăng. Học như vậy đối với tôi quan trọng hơn là học trên sách vở. Vì thế, đến những nơi xa lạ, tôi thường tham vấn các bậc phương trượng trưởng lão.

Sang thăm Phật giáo Hàn Quốc, đến chùa Tùng Quảng, tôi gặp Hòa thượng Bồ Thành là một vị cao Tăng. Đến viếng chùa này, vì khi còn học ở Nhật Bản, tôi nghe nói chùa này có 16 đời Hòa thượng làm Quốc Sư; cho nên tôi muốn quan sát cảnh chùa thế nào mà có được những bậc cao Tăng. Đến đó, tôi mới thấy rõ cảnh núi non hùng vĩ tuyệt vời. Quý vị nghĩ xem chúng ta có một ngôi chùa rộng một hecta đất là rộng rồi. Vậy mà ở chùa Tùng Quảng, Hòa thượng phương trượng cho biết có tất cả 15.000 mẫu đất. Cứ mỗi đời Quốc Sư là nhà vua cúng thêm một số đất. Trên núi vào mùa này, phong cảnh rất đẹp, toàn là cây Mộc Liên Hoa nở hoa y như hoa sen được coi là quốc hoa của Hàn Quốc; còn chúng ta chỉ mới thấy hoa sen ở trong bùn. Trong khung cảnh một đại già lam với khu vườn rộng mênh mông như vậy, chư Tăng tập hợp tu hành

dưới sự lãnh đạo của một vị cao Tăng. Đến đây tôi mới thấy cách tu hành và cách quản lý Tăng chúng của nước bạn. Thiết nghĩ Phật giáo tồn tại và phát triển được là nhờ phát xuất từ điểm này.

Tôi quan sát thái độ, cử chỉ, ngôn ngữ của Hòa thượng lãnh đạo chùa này như thế nào mà đại chúng với hàng trăm Tăng sĩ tu hành, nhưng rất thanh tịnh, nề nếp, đâu ra đó. Chúng ta học Luật sống ở con người như vậy. Quý Thầy cô nên suy nghĩ về Luật sống để hiểu tại sao một vị Tỳ kheo có vài đệ tử, nhưng vị thì có vài trăm đồ đệ, lại có vị giáo dưỡng cả ngàn đệ tử. Mối quan hệ vô hình, mối quan hệ Thầy trò, mối quan hệ tình cảm là điều chúng ta phải học. Những người có khả năng tiếp Tăng độ chúng, nhiếp hóa tín đồ, trong kinh không ghi; nên chỉ học được ở Luật sống.

Tôi đến các Tổ đình ở nhiều nơi thử sống một tuần cho đến một tháng để quan sát cách điều chúng của các vị phương trượng, cách tu hành của họ. Không phải chúng ta theo sách vở và tu hình thức, vì tu hình thức thì mau chán lắm. Và khi chán rồi mà càng tiếp tục tu thì càng xa đạo.

Càng tu, chúng ta càng thâm nhập cửa Thánh, mới thấy thích thú, nên không muốn rời khỏi con đường tu, không muốn xa thế giới của người tu. Vì thế, những người may mắn sanh cùng thời với Đức Phật tại Ấn Độ, sống với Phật, cảm nhận được tình thương của Ngài bao dung rất dễ thương, rất đáng quý, nên từng bước họ được an lành, vào cửa Thánh rất dễ. Chúng ta sanh khác thời với Phật, nên ít có được sự may mắn đó; nhưng không gặp Phật, mà gặp được chân Sư, Thánh Tăng cũng không phải dễ, cho nên chúng ta phải tầm Sư học đạo. Cái đạo mà chúng ta học là học với con người sống thật mới quan trọng; học sách vở tôi coi như phụ.

Ngoài những giới điều ghi trong Luật mà quý vị phải học, tôi khuyên nên học Luật sống giúp chúng ta nhiều lắm. Tiếp thu Luật sống thì mới sống được và mới thích hợp với tất cả mọi loại hình xã hội. Luật chết không thể thích hợp với sinh hoạt thực tế. Chúng ta học Luật sống, đến nước xã hội chủ nghĩa, xem vị chân Sư sống thế nào mà truyền bá chánh pháp được để chúng ta làm theo. Vì các loại hình xã hội đều khác nhau; sinh hoạt và luật pháp của Mỹ phải khác với Nhật Bản và Nhật Bản cũng khác với Việt Nam, v.v… Vì vậy, không có một mô hình cố định, mà có sự sống biến hóa vô cùng. Phật giáo chúng ta bất biến, nhưng phải ứng vô vạn biến mới được. Vòng bất biến chết cứng không tồn tại được, gọi là Phật giáo chết. Bản chất bất biến của chúng ta muôn đời không thay đổi, nhưng đưa chúng ta vào xã hội Việt Nam, chúng ta sống hòa hợp được với xã hội Việt Nam. Nếu vào xã hội Mỹ, hay xã hội Tây phương, chúng ta cũng ứng vô sinh hoạt của những nước đó. Tôi đi đến nơi nào cũng thường nghiên cứu, tìm hiểu, để xây dựng cho mình cuộc sống luôn thích hợp với mọi tình huống, để tồn tại và phát triển. Đó là điều quan trọng tôi muốn nhắc quý vị hôm nay.

Quý vị đã được thọ giới, bước thứ hai là phải vào được dòng Thánh. Muốn bước vào dòng Thánh, chúng ta phải tìm cho được các bậc Thánh nhân trên cuộc đời. Những vị này mới có chìa khóa mở cửa cho chúng ta vào. Vì vậy, khi thọ giới, Hòa thượng Thiện Hòa nhắc một câu mà tôi còn nhớ mãi là nếu không phải Hiền thì không làm bạn, không phải Thánh, chúng ta không thờ. Dứt khoát như vậy. Trong tâm trí chúng ta chỉ thờ các bậc Thánh và chỉ làm bạn với Hiền. Có như vậy, từng bước mới thâm nhập vào dòng Thánh, là việc quan trọng trên bước đường tu hành của chúng ta.

Vị Thánh nghĩa là có trí tuệ mới ứng xử vào xã hội được; bấy giờ, mới giúp chúng ta đi vào cửa Thánh. Còn chúng ta không có bậc Thánh chỉ đạo, nghĩa là không có trí sáng suốt hướng dẫn để sống và tu hành, thì chúng ta sẽ rơi vô cái chấp.

Ứng vạn biến là sao? Thí dụ các Thầy cô bắt đầu thu đệ tử thì phải biết họ muốn gì, nghĩ gì, làm gì, mới nhận. Nếu trí chúng ta chưa mở ra được, chưa thấy biết được, thì phải theo học với Thầy trong năm năm là học cái này. Còn bây giờ mới thọ giới xong, muốn thu đệ tử ngay để mọi người biết ta cũng có đệ tử; lo xin tiền xây chùa để ta cũng có chùa như ai. Lo kêu gọi thu gom đệ tử kiểu này rất nguy hiểm. Ngài Toàn Nhật Thiền sư diễn tả tình trạng tệ hại này của Thầy tu ở thời của ngài, qua câu thơ dí dỏm và dễ thương như sau:

Ngồi dựa cột như thầy bói ế

Buồn quy y mấy kẻ ăn mày

Lại lân la mấy gánh hàng rong

Dụ thế phát mấy con ăn cắp

Cho những người này đi tu, quả là hại đạo vô cùng. Vì không ai theo thì làm sao làm Thầy, muốn có đệ tử, mới ra chợ dắt những người thất nghiệp, móc túi về chùa cho cạo tóc, làm Tăng, thì nguy hiểm vô cùng.

Quan sát xem Thầy ta và những vị đắc đạo độ chúng như thế nào. Độ chúng, phải biết rõ họ muốn gì, nghĩ gì, có khả năng làm gì. Nếu các Thầy cô biết như vậy, thử hỏi có dám độ hay không. Thực sự họ không muốn xuất gia, không muốn tu khổ hạnh; nói cách khác, không muốn làm Sa môn, không muốn tụng kinh niệm

Phật. Nhưng ta ép họ xuất gia, không có lợi cho bản thân họ, mà còn làm hại đến sự tu hành của đại chúng.

Đức Phật là bậc có trí tuệ, Ngài triển khai Tam thừa giáo, rồi Ngũ thừa giáo, để mọi người thuộc mọi trình độ và nghiệp lực khác nhau đều có thể ứng dụng thích nghi pháp Phật. Bước theo dấu chân Phật, chúng ta cũng vậy; nhận thấy người tu được pháp nhơn thiên, ta dạy họ pháp của nhơn thiên. Người tu được pháp Duyên giác, hay người hành đạo Bồ tát, cũng có pháp tương ưng cho họ.

Có trí tuệ phải quan sát người đến với mình, họ thực sự muốn tu hay không và căn tánh họ như thế nào, theo đó dạy họ mới phát triển được khả năng. Tất cả các bậc Thánh Tăng, cao Tăng độ sanh đều thành công, vì dạy người đạt được thành quả nhất định trong cuộc sống. Chúng ta học đạo cũng học theo các ngài, nương được các bậc cao đức thì chúng ta học được và sau này chúng ta có thể làm được. Không chịu học, không làm theo cách này, chắc chắn chúng ta thất bại mà thôi.

Nếu là Hiền, chúng ta làm bạn. Các Thầy cô ở chung một chùa, dễ nhận ra ý này. Chúng ta đọc một bộ kinh, có được tâm đắc và gặp người bạn cũng có tâm đắc thì mới có thể trao đổi với nhau; nhờ đó, tín tâm chúng ta mới tăng trưởng nhanh. Ngược lại, người bạn không thích hợp với pháp môn tu của chúng ta, họ chê trách, nói tới nói lui làm chúng ta phiền muộn, đôi khi còn làm chúng ta bỏ cuộc.

Phải đồng tâm nguyện, hạnh nguyện mới giúp nhau được. Tôi may mắn gặp những người Hiền khi còn tu học ở Nhật. Tôi trao

cho bạn những điều hay mà tôi nhận ra khi nghiên cứu và tôi cũng học được ở bạn những điều tốt lành mà họ đã bỏ công tìm tòi. Nhờ vậy, cả hai mở mang được kiến thức.

Không phải Hiền, không làm bạn. Không phải Thánh, không thờ. Chúng ta không chê, nhưng ta tránh, lần hồi chúng ta bước chân vào cửa Thánh; nghĩa là trí tuệ chúng ta sáng ra, kiến thức được mở rộng. Vì chúng ta kết thân với người Hiền, học với Thánh, nên những hiểu biết siêu tuyệt của các bậc minh triết này lần đưa vào tâm trí chúng ta, thì sự hiểu biết của chúng ta dần dần giống họ. Hình thức của chúng ta đã giống rồi, nhưng suy nghĩ, hiểu biết giống mới quan trọng.

Đi vào cửa Thánh, mới thấy mình có tâm đắc và Thầy bạn cũng có tâm đắc, nên sống chung với nhau rất an lành, rất tốt. Đó là kinh nghiệm của riêng tôi trên bước đường tu.

Và đến cửa này rồi, thấy Thầy của chúng ta thực hiện được pháp cao hơn trong cuộc sống, dần dần chúng ta cũng học theo. Nhờ đó, tôi mới phân biệt được là đồng đi tu, nhưng có năm loại Tăng khác nhau. Chúng ta cần biết điều này để tiến tu.

Cùng mang thân người và đến giới đàn thọ giới Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, mọi người đều giống nhau, gọi là phàm Tăng. Là phàm Tăng, cơ thể chúng ta còn lệ thuộc bốn thứ là ăn, mặc, ngủ, nghỉ, còn bị nóng lạnh, đói khát chi phối. Nếu không ăn mặc, ngủ nghỉ, chúng ta chết. Vì thế, mỗi ngày chúng ta phải thỏa mãn sự đòi hỏi của bốn thứ này; nhưng chẳng lẽ suốt đời chúng ta ở vị trí này hay sao?

Những người thấp hơn nữa thì không được dự vào hàng Tăng. Thấp hơn ở điểm nào. Những người bệnh hoạn, ngu dốt, tật nguyền không được dự vào hàng Tăng. Còn hạng phàm thì ai cũng giống nhau, nhưng tu hành, thọ giới rồi, bắt đầu từ đây đi lên. Năm năm, mười năm, ba mươi năm sau, chúng ta thấy họ lên địa vị Hiền Thánh, hay cũng thấy có người đi xuống.

Đi xuống nấc thứ nhất gọi là nghiệp chướng Tăng. Xin các Thầy cô đừng bước xuống chỗ này; hãy giữ nguyên vị trí, hoặc bước lên. Tu hành đổ nghiệp ra, gọi là nghiệp chướng Tăng; nghĩa là bắt đầu sân si, gặp việc không vừa ý thì tranh cãi, hơn thua nhau và cuối cùng bị loại ra ngoài. Quý vị cố khắc phục nghiệp, đừng cho đổ nghiệp.

Hòa thượng Thiện Hòa đã dạy tôi điều này, nay tôi muốn nhắc cho đại chúng. Khắc phục nghiệp bằng cách nào. Chúng ta có ba nghiệp là thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp. Trong ba nghiệp này, các Thầy cô nghĩ xem nghiệp nào dễ trừ bỏ nhất. Ý nghiệp không thấy được, nên khó trừ nhất, thân nghiệp thì dễ bỏ.

Có lẽ tôi từ đất thép Củ Chi đến thành phố, nên tánh nóng nảy. Hòa thượng mới dạy tôi rằng nóng thì nóng, nhưng đừng đánh người ta, là ráng giữ thân nghiệp. Trong lòng bực bội, nếu không chịu nổi, lỡ nói vài lời cũng nhẹ một chút, còn đánh người là tuyệt đối không được. Phải đoạn thân nghiệp trước, Thầy Tỳ kheo đừng để nghiệp này đổ ra. Hai Thầy tranh cãi với nhau là đã quá lắm rồi; còn đánh nhau thì phải đuổi thôi, không thể cho ở chùa được. Hòa thượng dạy tôi giận thì giận, nhưng đừng đánh. Thuở còn đi học, tôi thấy những Tỳ kheo đánh nhau bị đuổi ra khỏi Phật học đường, vì không ai chấp nhận Tỳ kheo đánh nhau.

Dẹp được thân nghiệp, tiến lên bước thứ hai là khẩu nghiệp. Giận thì các Thầy cô nhớ cắn chặt răng lại, mím môi lại, không cho ra tiếng. Tôi học Hòa thượng Thiện Hòa cái tánh giận thì không nói, giận là bỏ đi chỗ khác. Hòa thượng dạy rằng chúng ta nói trong lúc giận là không tốt, vì thực sự bản chất của mọi việc tốt đẹp hay không đều phát xuất từ tâm. Nếu tâm mình kính trọng, thương người, mới phát ra lời nói dễ thương, chấp nhận được, nhưng trong lòng mình không ưa thích thì không thể nói lời tốt được. Quý vị nên nhớ hai điều, giận đừng đánh và giận không nói; làm như vậy, không ai bắt lỗi phải gì được.

Thân nghiệp và khẩu nghiệp dễ kiểm soát, nên trừ bỏ, mới chuyển hóa thân và khẩu nghiệp thành Thánh trước. Chuyển hóa bằng cách nào. Theo tôi, các Thầy cô thọ giới xong, nên siêng năng lạy sám hối, lạy Ngũ bách danh, rồi lạy Tam thiên, cho đến lạy Vạn Phật. Hòa thượng dạy rằng lạy để tiêu nghiệp; nhưng tôi nghĩ lạy sám hối một phần nào có tác dụng giống như tập thể thao. Vì các Thầy cô mà mặc quần ngắn chạy bộ ngoài đường coi không được. Ở chùa lạy sám hối vài trăm lạy, cũng như người ta chạy bộ. Thuở nhỏ, tôi nhờ chuyên tu pháp này, ít nhất một ngày lạy một thời sám hối Hồng danh. Có thì giờ, tôi lạy Tam thiên, lạy Vạn Phật. Nhờ lòng nghĩ tưởng Phật, siêng năng lạy Phật, một thời gian tự nhiên hảo tướng hiện, đó là pháp tu mà ngài Thiên Thai đại Sư dạy. Vì trong đầu chúng ta nghĩ đến cái gì là cái đó sẽ hiện ra trong cuộc sống ta. Nhìn thấy những phiền muộn khó ưa, tướng xấu của mình sẽ hiện ra. Còn nhìn tượng Phật đẹp, lâu ngày mình sẽ giống tượng đẹp đó. Tôi thờ tượng Phật đẹp, không lạy, nhưng để trước mặt nhìn, lòng mình cũng sanh hoan hỷ. Nhìn như vậy cho quen, đến sau này, nhìn các Thầy khó thương mấy, tôi cũng nhìn ra ông Phật.

Đó là kinh nghiệm tu của tôi; vì trong đầu đã quán tưởng thuần thục, thành pháp rồi.

Đi vào dòng Thánh là đi bằng cửa này. Chúng ta thấy tất cả mọi người theo cái tưởng này đó là nhờ tượng Phật trợ duyên cho ta. Kinh nghiệm tôi thấy rõ điều này, chọn tượng Phật để trên bàn làm việc, làm việc một lúc, ngước lên nhìn Phật; nhìn lâu ngày như thế thì nhìn đâu cũng thấy Phật, là chúng ta bắt đầu có cuộc sống tương đối khác.

Chúng ta lạy Phật nhiều, lâu dần cử chỉ chúng ta sẽ nhẹ nhàng. Vào chùa, thấy có Thầy lạy Phật rất đẹp, có Thầy lạy trông khó chịu; vì trong tâm họ thiếu tôn kính và công phu luyện tập của họ chưa thuần, nên oai nghi không có. Các Thầy cô thọ giới rồi, trở về phải tập bốn oai nghi, lạy Phật, kinh hành, đi từng bước cho quen, để trở thành hạnh. Khi tánh Tỳ kheo thành tựu thì hạnh Tỳ kheo tự nhiên hiện ra và bên ngoài sẽ hiện tướng Tỳ kheo giải thoát.

Bắt đầu vào dòng Thánh, tâm chúng ta được an lành, cơ thể khỏe mạnh, vấn đề ăn uống bắt đầu thay đổi, chúng ta có sức chịu đựng. Sang Nhật tu học, tôi tham gia các đạo tràng, mới nhận ra pháp này. Các Tỳ kheo thường hạn chế ăn uống, ăn ít, nhưng sức khỏe phải tốt; từ ăn nhiều đến ăn ít, cho đến có thể nhịn ăn vài ngày vẫn bình thường. Như vậy, tuy mang thân người, nhưng phần nào đã có cốt Thánh bên trong; nên khi họ nhập diệt, vẫn để lại Xá lợi. Ngài Huệ Năng Thiền Tổ, hay ngài Hám Sơn, hoặc Đan Điền của Trung Quốc, ba vị này tu hành, giảm bớt ăn uống, cho đến không ăn và ngồi Thiền để diệt độ, không phải Thánh là gì.

Phật giáo Việt Nam chúng ta ít nhất cũng có ba, bốn vị Thánh Tăng đời trước còn để lại nguyên nhục thân. Còn chúng ta tu thế nào để lần lần đi xuống, từ phàm Tăng có sức khỏe tốt, tu một thời gian, tuổi lớn, bệnh hoạn sanh ra, dở sống dở chết. Người ngoài nhìn thấy kết quả tu hành như vậy, họ sợ không dám tu, là đã phạm tội phá pháp. Tu mà đổ nghiệp ra, nghiệp này là bệnh thân đã có tội rồi. Thăm Hòa thượng Chủ tịch, tôi lắng nghe ngài nói rất đúng rằng tu mà không chữa được bệnh mình, thì chữa được cho ai. Năm nay, Hòa thượng gần 90 tuổi, nhưng rất khỏe. Hòa thượng nói rằng mình tu có khác hơn người đời một chút là không bệnh, không phiền não, thì cũng làm gương cho đời được rồi. Còn làm bao nhiêu Phật sự, mà nằm một chỗ không chết, cứ phải chịu mổ xẻ hoài, tốn tiền đàn na thí chủ và làm người khác không phát tâm.

Theo Thánh tu hành, bắt đầu giảm bớt ăn uống, ngủ nghỉ; vì nhu cầu về vật chất chúng ta không cần, nhưng phước chúng ta sanh ra nhiều, là phước điền Tăng. Từ phàm Tăng tiến lên phước điền Tăng, cuộc sống dư dả cũng để giúp đỡ người khác, mới là ruộng phước cho người gieo trồng. Nơi nào có phước điền Tăng xuất hiện, nơi đó Phật pháp hưng thạnh, giúp được đời nhiều. Trái lại, nếu đòi hỏi vật chất nhiều, thiếu thốn nhiều, phải nhờ Phật tử miếng ăn, thức uống; đó là nghiệp chướng Tăng.

Cao hơn nữa là Thánh Tăng, vượt được sự bức ngặt của hàn nhiệt cơ khát, quần chúng mới kính nể. Ở Nhật, các Hòa thượng thuộc Chân Ngôn tông thường đóng khố, xuống băng giá lạnh dưới không độ, trầm mình tắm; nhưng trì chú không có cảm giác lạnh và không bị bệnh hoạn. Tu Mật tông đúng pháp là đạt kết quả như thế.

Ngoài ra, các nhà Sư thuộc Nhật Liên tông đến mùa Đông đóng khố, ngồi trên tuyết vẫn chịu được, mới là Thánh. Điển hình như ngài Nhật Liên bị đày ra hoang đảo, không có thức ăn và phải sống trong băng tuyết không có loài cỏ cây nào sống nổi. Vậy mà ngài vẫn khỏe mạnh, rõ ràng là Thánh Tăng không sợ nóng lạnh, ăn cũng được, nhịn không sao. Những người như thế mới có khả năng ngồi Thiền, nhập định, rồi nhập diệt. Các ngài ngồi Thiền một tuần, cho đến một tháng, ba tháng, không thở nữa, người ta mới biết đã tịch. Bậc Thánh tu hành đạt đến những thành quả phi thường, mới làm cho Phật pháp hưng thạnh.

Trái lại, tu hành mà đọa xuống, quả là nguy hiểm. Nghiệp chướng Tăng đòi hỏi nhiều, nhưng đáp ứng không đủ, phiền não sanh ra và từ phiền não này tiến lên một bước là ác Tăng. Ác Tăng là người sân hận tột đỉnh, đòi hỏi vô cùng, rõ ràng họ là ký sinh trùng, làm cho Phật giáo bị suy yếu, hoại diệt.

Trên bước đường tu, chúng ta cần học hỏi giáo pháp với các bậc cao minh, Thánh Tăng, làm bạn với các bậc Hiền nhân quân tử, để từng bước thăng hoa, giữ gìn mạng mạch Phật pháp. Làm được như vậy, mới không uổng công xuất gia.

Cầu nguyện Đức Phật, chư vị Tổ sư và Hộ pháp Long thiên gia hộ cho tân Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni luôn an lành và từng bước thâm nhập dòng Thánh Như Lai.

Thỏa hiệp với thân, với bạn đồng tu và xã hội

THỎA HIỆP VỚI THÂN, VỚI BẠN ĐỒNG TU VÀ XÃ HỘI

(Bài giảng tại trường hạ chùa Liên Hoa, Bình Chánh 2005)

Đức Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng chân tánh, chân tâm hay thật tướng là đạo lý cao sâu, cho nên chúng sanh còn kẹt trong sanh tử luân hồi, còn bị thân ngũ ấm chi phối, không thể nhận ra được chân tánh của chính mình. Vì thế, Đức Phật không thể nói pháp sâu mầu ấy, Ngài mới rời Bồ đề đạo tràng đến Lộc Uyển khai pháp phương tiện là Tứ Thánh đế, vì pháp này con người chấp nhận được và thực tập được. Từ đó, Tứ Thánh đế chính là giáo lý căn bản của đạo Phật. Tăng Ni cần suy nghĩ giáo lý Tứ Thánh đế và thể nghiệm trong cuộc sống tu hành, xây dựng được nền tảng đạo đức của người tu.

Chúng ta học giáo pháp này, rồi tự kiểm tra xem điều nào đạt được, chưa được phải cố gắng điều chỉnh để đạt mục tiêu giải thoát ngay trên cuộc đời. Đối với những ai đã chứng Niết bàn, được giải thoát, tự tại với các pháp, tất nhiên pháp này không còn cần thiết nữa. Ý này được kinh Duy Ma diễn tả rằng nếu chúng ta ăn được cơm Hương Tích và đắc quả A la hán thì cơm này cũng được tiêu

hóa rồi, nghĩa là khi chúng ta đắc đạo, được giải thoát, thì không cần sử dụng Tứ Thánh đế nữa.

Nhưng chúng ta còn phiền não nghiệp chướng bao vây, chắc chắn Tứ Thánh đế vẫn còn cần thiết và tác dụng hữu ích trong cuộc sống, giúp chúng ta được tự tại với các pháp. Khởi đầu của lộ trình Tứ Thánh đế là Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, Tứ Như ý túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Bồ đề phần và Bát Chánh đạo. Trải qua thời gian dài, cứ mỗi mùa An cư, trong một ngày chúng ta quán một pháp trong ba mươi bảy Phẩm trợ đạo cho thuần thục để đạt được kết quả hiện thực trên bước đường tu. Riêng đối với tôi, pháp Tứ Như ý túc quan trọng. Thử nghĩ xem đối với cuộc đời, chúng ta được như ý hay chưa. Chưa như ý thì tự biết còn bị vướng mắc, chúng ta nỗ lực tháo gỡ lần cho đến tự tại, giải thoát trước mọi sự việc.

Đỉnh cao của Tứ Thánh đế là Bát Chánh đạo. Lấy Bát Chánh đạo làm thước đo việc tu hành của chúng ta đã thể hiện được ở mức độ cao hay thấp. Đầu tiên là chánh kiến, tức thấy biết của chúng ta ở hai khía cạnh, xã hội và thiên nhiên có còn sai lầm hay không. Nếu đánh giá đúng cả hai mặt xã hội và thiên nhiên, chúng ta cũng chỉ mới được một điểm thôi.

Nhìn về xã hội ngày nay, chúng ta thấy có các lãnh vực như kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, v.v… Riêng về vấn đề giáo dục, chúng ta phải thấy rõ phương cách ưu việt dành cho người xuất gia, cho người tại gia, cho tất cả các tầng lớp xã hội. Nói cách khác, chúng ta có năng lực cảm hóa mọi người, chuyển đổi được những người hữu duyên trở thành người tốt, nhờ có chánh kiến, tức thấy rõ không sai lầm. Thấy rõ cái gì?

Nhìn một người chúng ta thấy rõ đời này và đời trước của họ, cũng như thấy được mối quan hệ của họ với chúng ta tốt xấu như thế nào, biết họ tu pháp nào thích hợp, được giải thoát. Đó là sự thấy biết rõ ràng về con người, thì người nào đến, chúng ta độ được, vì đã biết được nghiệp chướng trần lao, mới chỉ dạy họ khắc phục được nghiệp, trở thành người tốt.

Nhưng chúng ta thấy còn sai lầm, nhìn về người, về xã hội chưa chính xác thì còn cần nương theo Bát Chánh đạo để giúp chúng ta có đôi mắt sáng. Và chúng ta biết rõ khả năng, trình độ, ham muốn của người rồi dạy pháp tương ưng với họ, giúp họ tăng phước, tăng huệ, trưởng thành trên đường đạo. Còn ta thấy sai, hướng dẫn người lệch hướng khiến họ đau khổ, bệnh hoạn, tổn phước. Kinh Pháp Hoa gọi đó là uống lầm thuốc độc. Thực tế cho thấy những sai lầm của một số Tăng Ni làm cho Phật giáo bị suy yếu. Chúng ta phải suy nghĩ lại để ứng dụng giáo pháp của Phật cho đúng. Pháp Phật ví như thuốc, dùng không đúng bệnh thì không chữa lành bệnh được, thậm chí còn biến thuốc hay thành chất độc. Thí dụ dễ hiểu như pháp tu Thiền rất hay, nhưng người hướng dẫn sai khiến cho người thực hành không có được định huệ, mà lại sanh ra nghiệp và bệnh. Pháp hay mà ứng dụng sai trở thành có hại. Điều này được ngài Nhật Liên dạy rằng giáo lý phải áp dụng đúng người, đúng chỗ, đúng lúc mới có giá trị.

Bồ tát Duy Ma cũng quở trách hai vị đại đệ tử của Đức Phật là Mục Kiền Liên và Phú Lâu Na vì các ông đã hướng dẫn người không đúng pháp, làm họ chán nản, không tu theo đạo Phật. Và Duy Ma cũng quở trách Xá Lợi Phất có trí tuệ mà hành Thiền sai lầm, không đạt được kết quả tốt. Không đúng pháp là thế nào? Duy

Ma bảo Phú Lâu Na rằng tất cả những thanh niên theo học đạo với ông có ước vọng của tuổi trẻ rất lớn. Họ thích học hỏi, thích hiểu biết, thích làm giàu, mà Phú Lâu Na lại dùng pháp viễn ly dạy họ. Họ không cần và cũng không thích pháp xa lánh cuộc đời; trái lại họ thích dấn thân vào đời với lý tưởng phục vụ nhân quần xã hội. Như vậy, áp dụng pháp không đúng đối tượng, làm cho pháp trở thành phi pháp.

Ý này cần được suy nghĩ. Nhất là khi có người xin xuất gia, quý vị phải nhận thấy nghiệp của họ, thấy yêu cầu của họ, thấy phiền não của họ; tùy theo đó chúng ta có giải pháp đúng đắn. Ngày nay, người ta thường áp dụng phương pháp tâm lý giáo dục, phải thấy họ có đau khổ buồn phiền nào, có mong muốn gì, tùy đó mà tháo gỡ cho họ. Còn không quán sát kỹ, nghe họ xin xuất gia là chấp nhận và cạo tóc liền, nguy hiểm vô cùng. Nhiều người cứ nghĩ độ họ tu là tốt; nhưng họ có tu được hay không mới là điều quan trọng. Vào chùa vài ngày, họ gây ra bao nhiêu việc phiền toái, chúng ta không giải quyết được cho họ và làm rối loạn cả đại chúng. Điển hình như các em sinh viên xin xuất gia, tôi thấy rõ họ vì buồn phiền việc này, chán nản việc nọ, chắc chắn không tu được. Có em chỉ vì thiếu tiền học phí, hoặc không có tiền ăn cơm, nên chán đời, muốn bỏ đi tu! Tôi khuyên rằng còn một, hai năm học, nên cố gắng tốt nghiệp rồi đi tu và tôi cho tiền học phí, tiền cơm. Tốt nghiệp xong, tôi hỏi có còn muốn xuất gia hay không, em trả lời "Thầy để con làm gì đó”. Vài hôm sau, em này đưa bạn gái vô giới thiệu với tôi và nói rằng họ định lập gia đình. Tôi bảo như vậy cũng tốt, nhưng phải nhớ đã là Phật tử quy y rồi và có nhận học bổng thì dù ở đâu, làm việc gì cũng nhớ đã ăn cơm

của Phật, nhờ đạo Phật mà trưởng thành. Nhớ như vậy thì làm gì cũng được.

Người đáng xuất gia làm Sa môn, chúng ta tạo điều kiện cho họ bước vào nếp sống Thiền môn. Người có vấn đề mà đi tu, gây khó khăn, rắc rối cho ta không ít, làm cho đại chúng khổ vô cùng. Chỉ một vài Thầy cô, nhưng làm phiền cả đại chúng. Điều này quý vị nghĩ thế nào? Nếu Tăng thân của chúng ta sống thanh tịnh, ví như hồ nước trong suốt, rất là an lạc. Thanh tịnh nghĩa là tất cả mọi người trong chùa đều hiểu nhau và hành động, suy nghĩ thống nhất được với nhau. Người xuất gia thì suy nghĩ và việc làm không được khác nhau. Còn Bồ tát thì đa hạnh; nhưng Thanh văn xuất gia chỉ một hạnh, vì suy nghĩ và hành động không giống nhau, dứt khoát không phải là Tăng. Bốn người có suy nghĩ và làm việc giống hệt nhau, tập hợp thành Tăng chúng. Hoặc Tăng chúng có bao nhiêu người cũng được, nhưng hình thức và sinh hoạt phải giống nhau. Một người không giống vào sống chung với đại chúng, ví như đem một viên dơ bẩn ném vào hồ nước trong, làm cho nước bị ô nhiễm không dùng được.

Vì vậy, một người không tốt mà cho khoác áo Tăng làm hư đạo. Tổ Quy Sơn đã cảnh giác "Vọng tình dị tập, chí đạo nan văn”. Tăng đoàn chúng ta phải thanh tịnh, không cần nhiều người, nhưng cần là biểu tượng của quần chúng, có cùng một mục tiêu dứt khoát là A la hán. Và khi muốn khoác áo Bồ tát, phải sạch nghiệp. Kinh điển Đại thừa dạy rằng người chứng quả vị A la hán rồi mới phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo, thay vì nhập Vô dư Niết bàn.

Người tu hình thức bên ngoài đều giống nhau, nhưng có người được quý mến, có người không ai bằng lòng, hoặc có người cảm

hóa được quần chúng, hay cũng có những người không giáo hóa được ai. Sự khác biệt đó là do chuyển biến của tâm thức. Tôi nhận xét người, thường quán sát tâm thức của họ, vì đó mới là phần quan trọng. Người tâm thanh tịnh, phiền não đã vơi, chắc chắn sẽ khác với người đầy phiền não. Chính sự chuyển biến của tâm thức họ đã làm cho chúng ta thương kính, hay e sợ họ. Người tu mà tâm phẳng lặng như mặt nước hồ thu, không nói gì cả, nhưng chúng ta có dịp tiếp cận, cảm nhận được sự an lành. Như vậy, chúng ta biết người này đã bước một chân vào cửa Thánh, nghĩa là đã đạt được quả Dự Lưu, phiền não thô đã được khống chế, chỉ còn phiền não vi tế bên trong.

Khi còn là học Tăng, tôi thấy Hòa thượng Thiện Hòa, Giám đốc Phật học đường Nam Việt mặc dù bán thế xuất gia, nhưng đức cảm hóa của ngài rất lớn. Rõ ràng ngài đã bước một chân vào cửa Thánh, nên Tăng Ni gần gũi ngài đều thấy rất an lành. Tôi đi tu từ thuở nhỏ, nên thích kết bạn với người đồng chơn nhập đạo. Đến khi cảm đức của Hòa thượng Thiện Hòa, tôi nhận ra bán thế hay ấu niên xuất gia không quan trọng. Người gần gũi được, cảm mến được, thì đó là bậc chân tu hướng đến giải thoát.

Đối với người đạt được quả Dự lưu, tối thiểu người đó không còn bị vướng mắc với ba việc là ăn, mặc, ở; cho nên phiền não khó phát sanh và nghiệp chướng bị khống chế. Trần lao nghiệp chướng đương nhiên có nhiều, nhưng điều tiên quyết, chúng ta phải đoạn được những sự bức ngặt của ăn, mặc, ở.

Tâm không tự tại, thân bệnh hoạn, không thể dự vào dòng Thánh. Tôi nhắc quý vị đừng để thân bệnh hoạn, vì thân bệnh sẽ tác động tâm lý chúng ta khủng hoảng thêm, trở thành đau khổ,

làm sao vào cửa Thánh được. Điều căn bản nhất là việc tu hành của chúng ta theo Tứ Thánh đế nhằm rèn luyện được sức khỏe tốt. Ai từng trải qua cơn bệnh hoành hành đều nhận ra sự tác hại của bệnh rất lớn; lúc đó, tâm lý không thể ổn định. Tâm chúng ta dễ thanh tịnh trong thân xác khỏe mạnh. Không phải ăn uống đầy đủ là không bệnh. Nên nhớ cơ thể dư thừa quá cũng khổ. Cần điều hòa cơ thể quân bình để có sức khỏe tốt mà hành đạo.

Chúng ta thấy rõ khi khỏe mạnh, tâm lý an ổn, cảm thấy dễ chịu, ăn gì cũng được; thậm chí không ăn cũng không sao. Như vậy, còn có loại thực phẩm không ăn được là chúng ta còn một phần nghiệp, cần phải thỏa hiệp với nó. Riêng tôi, những thức ăn không thích hợp đưa vào thì dạ dày hành hạ cái thân, không ngồi Thiền, không tụng kinh, không lạy Phật được. Tôi thấy rõ cái thân hành cái tâm. Trên bước đường tu, phải cân nhắc để tìm giải thoát cho chính mình. Vì thế, phải khắc phục bệnh bằng cách thỏa hiệp với thân, không ăn những gì không thích hợp. Cứ ăn những gì không thích hợp là chọc giận cái thân, khiến nó phản ứng, sanh ra bệnh. Trí Giả cũng dạy pháp này, trước khi tu Thiền, phải tu pháp phương tiện trước, tức phải thỏa hiệp với nghiệp bên trong của mình.

Thỏa hiệp được thân xong, tâm chúng ta theo đó được tự tại. Và tiến cao hơn nữa, chúng ta thỏa hiệp với đại chúng. Sống chung với đại chúng, tất nhiên mỗi người có sức khỏe khác nhau, tâm niệm khác nhau. Chúng ta nên quan sát xem huynh đệ muốn gì, nghĩ gì. Đối với tôi, điều này cần nhất. Chúng ta quan sát tất cả bạn đồng tu, người nào dễ thỏa hiệp, chúng ta kết bạn trước. Nghĩa là từ đây, chúng ta bắt đầu chấp nhận nghiệp của bạn, thì họ sẽ chấp

nhận lại nghiệp của ta, chớ không thể áp đặt được. Người Việt Nam có câu nói đơn giản nhưng rất hay: "Xay lúa thì khỏi bồng em”, tôi gọi đó là thỏa hiệp.

Chúng ta phải biết cách sống như thế nào mà người chấp nhận được, tức là thỏa hiệp với người đồng tu để có thể sống chung và thương kính nhau. Và xa hơn nữa, chúng ta thỏa hiệp với tín đồ, không phải ra lệnh cho họ. Chúng tại gia phục vụ, cúng dường chúng xuất gia, nhưng chúng ta phải thấy họ muốn cúng dường hay không và khả năng đến đâu. Chúng ta đề xuất những gì mà họ chấp nhận được. Một số Phật tử than phiền không dám đến chùa vì "bị kêu gọi” đóng góp. Phải thấy Phật tử ăn nên làm ra được thì chúng ta tổ chức việc này, lễ nọ, họ mới hưởng ứng. Còn đời sống của họ gặp khó khăn, chúng ta phải cảm thông. Phải thấy thực tế xã hội theo đó mà hành đạo, gọi là thỏa hiệp với xã hội. Đáp ứng được yêu cầu của Phật tử, họ sẽ hỗ trợ ta. "Bánh ít đi, bánh quy trở lại”, không thể sinh hoạt theo một chiều. Tôi luôn cân nhắc ý này, người hợp tác với ta gặp khó khăn, chúng ta phải chia sẻ; có như thế, họ mới gắn bó lâu dài với đạo.

Bước trên lộ trình tu tập Tứ Thánh đế, thỏa hiệp với thân để không bệnh hoạn, yếu đuối; thỏa hiệp với bạn đồng tu để có thiện tri thức giúp nhau cùng thăng hoa và thỏa hiệp với quần chúng để việc hành đạo được phát triển dễ dàng.

Mong rằng những hành giả an cư thể nghiệm pháp Phật, sau khi mãn hạ, được tất cả pháp lữ đồng tu quý mến, vào đời được tiếp đón tử tế và phát nguyện hoằng pháp ở nơi khó khăn cũng được quần chúng và chính quyền ủng hộ. Được như vậy, Phật pháp hưng thạnh.

Thức ăn tinh thần của người tu

THỨC ĂN TINH THẦN CỦA NGƯỜI TU

(Bài giảng tại trường hạ chùa Kim Liên quận 4, Tp. HCM)

Hôm nay đến thăm trường hạ chùa Kim Liên gợi tôi nhớ đến Hòa thượng Thích Hành Trụ là vị luật sư đầu tiên hướng dẫn tôi học luật Sa di. Ngài được kính trọng như một bậc long tượng của chúng ta.

Phải nói rằng vào thời đó, tu sĩ chưa có điều kiện học như ngày nay và cũng ít có người học Đại học. Ngày nay, quý Thầy cô trẻ có điều kiện học tốt hơn nhiều, nên nhiều người đã hoàn tất chương trình Đại học và trên Đại học, với học vị Thạc sĩ, Tiến sĩ. Đó là điều mong ước của Giáo hội chúng ta.

Tuy nhiên, đối trước tình trạng tu học của Tăng Ni trẻ thời hiện đại, riêng tôi có phần hơi lo lắng. Thật vậy, vào thời kỳ của Hòa thượng Hành Trụ, tuy giới tu sĩ không được học nhiều như bây giờ, nhưng tất cả đều tu hành hòa hợp, thanh tịnh trong các chúng hội đạo tràng, nên đã trở thành những biểu tượng đáng quý trọng của hàng Phật tử tại gia. Nhờ đó, Phật giáo bắt đầu hưng thạnh.

Ngày nay, Tăng Ni có điều kiện học tốt hơn, có bằng cấp cao hơn, nhưng nếu quan sát ở mặt khác thì việc tu hành không bằng

thời xưa. Đó là vấn đề mà tôi ưu tư. Kinh nghiệm thực tế cho thấy rõ, tôi được các Hòa thượng chọn lựa và đào tạo ở hai mặt, đạo học cũng như thế học. Trong khi một số huynh đệ của tôi, chỉ chuyên theo thế học, lấy được học vị Cử Nhân, Tiến sĩ rồi, thì số người này ở lại trong đạo, lo cho đạo không nhiều. Và những người trụ được trong đạo, phần lớn ít học, nhưng chuyên tu.

Riêng tôi, được ra nước ngoài học, nhưng không từ bỏ sự nghiệp tu hành của mình. Tôi đã dành nhiều thời giờ sống trong tự viện hoặc các đạo tràng để tìm hiểu sinh hoạt của họ, để thể nghiệm pháp Phật. Nhờ quá trình tu học miên mật như vậy, mà tôi còn an trú trong đạo để hướng dẫn quý vị hôm nay.

Tôi nhắc các tu sĩ trẻ ngày nay cần quan tâm, chúng ta học thế học với ai và học những gì. Hẳn nhiên là học pháp thế gian, với người thế gian. Nhưng người xuất gia đang tập tiến bước trên con đường giải thoát mà học pháp thế gian, chịu sự ràng buộc của người đời, , tâm chúng ta dễ bị cuộc đời làm thay đổi. Nói cách khác, dễ bị cám dỗ, sẽ đánh mất tư chất và sự nghiệp quan trọng của người tu.

Nếu giỏi pháp thế gian, có tầm hiểu biết rộng, ví như hổ, nhưng vẫn giữ được đạo hạnh của người tu, là chúa sơn lâm đã được thêm cánh. Được như vậy, chúng ta mới làm chủ thế gian và xuất thế gian. Lịch sử Phật giáo đã chứng minh điều này, trong những thời kỳ hiện hữu các vị cao đức được tôn danh là "bậc long tượng” vì các ngài đã thông suốt cả hai lãnh vực, thế gian và xuất thế gian. Nghĩa là các ngài có tài ứng xử siêu tuyệt trong việc cứu nhân độ thế, ví như "rồng” làm mưa làm gió trên hư không, cộng thêm đạo lực phi thường của các ngài, nên không ai khuấy phá được, ví như

sức mạnh của "voi” trên đất liền. Vì vậy, các ngài mới đưa Phật giáo lên đỉnh cao.

Các Thầy cô học pháp thế gian, nhưng đừng đánh mất đời sống phạm hạnh của người tu, mới bảo vệ được Phật giáo. Tôi thấy một số tu sĩ theo đuổi thế học một thời gian thì không muốn sống với đạo chúng nữa, không thích sống phạm hạnh, vì thấy bị ràng buộc. Họ thích ở am cốc riêng, mua vườn tạo mãi, là đã rơi vào đời sống tư hữu, trái với bổn hoài của Phật, chắc chắn làm hại cho đạo.

Nhớ đến Hòa thượng Hành Trụ, liên tưởng đến thập niên 50, lúc đó có hai trung tâm tu học, một dành cho Ni chúng. Người xuất gia suốt đời sống chung với pháp lữ là điều quá tốt đẹp cho nếp sống tu hành; nhưng không được tu chung suốt đời mà chỉ được cùng An cư kiết hạ trong ba tháng với đại chúng, cũng là may mắn lắm. Điều này quan trọng, vì nhờ sự tu học chung, mới có điều kiện học hỏi kinh nghiệm sống của các bạn đạo, nhất là cùng theo nếp sống phạm hạnh, rất có lợi cho việc phát triển đạo pháp.

Nói đến sống phạm hạnh, một số vị lớn tuổi thường chấp giới luật quá khắc khe, điều này không nên; nhưng buông xuôi, không hành trì, lại càng không nên. Chúng ta phải suy nghĩ, thực hành giới luật như thế nào cho hài hòa với thời đại ngày nay mà vẫn thực hiện được bản hoài của Phật và sự mong mỏi của chư vị Tổ sư, đó là giới biệt giải thoát.

Chúng ta hiểu rằng Phật dùng hàng rào giới luật để ngăn chặn những sai phạm của người tu. Vì thuận thế, là pháp đối trị thế gian, pháp Phật đưa ra phải tùy theo phong tục, tập quán từng nơi, từng việc khác nhau. Phật sống ở An Độ vào thời kỳ cổ đại, nên giới

của ngài đặt ra thích hợp với nếp sống người dân An thời ấy, giúp cho đại chúng được giải thoát.

Nhưng ngày nay, muốn được giải thoát, thiết nghĩ chúng ta có thể thay đổi ít nhiều cho thích hợp với từng nơi, từng lúc. Thí dụ vào thời cổ đại của Phật, không có Tivi, radio, không có nối mạng, cũng không có phim ảnh. Vì thế, không có những tội lỗi phát sanh từ lãnh vực này, tất nhiên Phật không đưa ra những điều luật ngăn cấm tương ưng. Một số Thầy không hiểu rõ, cho rằng luật Phật không cấm xem phim. Thực tế những loại phim ảnh không lành mạnh tác hại đến giới thanh niên ngày nay mà xã hội đang bài trừ; riêng đối với người tu, nếu bị tiêm nhiễm, dần dần không còn Tăng thể.

Ban Chức sự trường hạ cần suy nghĩ để đưa ra những điều luật đúng đắn, ngăn cấm hoàn toàn những phim, sách có hại cho việc tu hành; đối với những phim, sách báo, băng đĩa có lợi cho sự phát triển tri thức và đạo đức, nên khuyến khích đọc, hay xem. Nếu cấm toàn bộ thì không đúng, phải có trí tuệ sáng suốt để điều hành. Giới luật của Phật có "Khai, giá, trì, phạm”, chúng ta quản lý chúng cũng thế, những gì cần mở để phát sanh trí tuệ, những việc cần buộc để hạn chế sai trái làm giảm Tăng thân, là trách nhiệm của các vị lãnh đạo. Nếu đưa ra điều luật hạn chế sự phát triển hiểu biết của Tăng Ni, sẽ làm cho Phật giáo suy đồi. Những lúc Phật giáo bị suy yếu là lúc Tăng già thất học, trong khi xã hội đi lên. Điều này rất nguy hiểm cho Phật giáo. Trái lại, Phật giáo hưng thạnh như thời Đinh, Lê, Lý, Trần, nhờ có các Thiền sư hiểu biết thế pháp, vừa thông suốt Phật pháp và ứng dụng hài hòa giáo

pháp với cuộc sống người dân, giúp cho Tăng Ni phát huy trí tuệ cùng năng lực phục vụ cuộc đời thật tốt đẹp.

Ap dụng giới luật khắc khe làm hại sức khỏe Tăng Ni cũng không tốt, mà buông lỏng để hư hỏng càng hại hơn. Giới luật tuy nhiều, nhưng nhằm xây dựng đời sống tinh thần của chúng ta là chính. Tuy nhiên, muốn tinh thần tốt đẹp, phải bảo vệ sức khỏe. Vào thời niên thiếu, tôi đã trải qua một thời gian tu khổ hạnh, vì không được hướng dẫn, nên phát sanh nhiều bệnh; may nhờ được chỉ dẫn lại, tôi mới khỏi bệnh.

Các Ni trưởng nên rút kinh nghiệm bản thân, giáo dưỡng lớp đàn em để kiện toàn người tu có sức khỏe, có đức hạnh và có trí tuệ. Tôi làm đạo được lâu dài, nhờ biết kết hợp ba yếu tố, sức khỏe, đạo đức và trí tuệ. Thiếu đức hạnh, người đời không kính trọng, làm sao cảm hóa được quần chúng. Không có trí tuệ, chúng ta sẽ hướng dẫn sai lầm, không ai tin theo. Không có sức khỏe tốt, không thể làm việc nhiều.

Đào tạo mẫu người có trí tuệ, đạo đức và khỏe mạnh, mới giúp cho Phật giáo tồn tại và phát triển được. Người lo học để giựt mảnh bằng, rồi bệnh hoạn, không sống nổi thì sở học dùng vào đâu. Hoặc theo thế học, bị tiêm nhiễm thế gian, chỉ còn chiếc áo nhà tu mà tâm thế tục, hiểu biết theo người đời, là điều đáng sợ nhất.

Ao thế tục, nhưng tâm thoát tục thì có lợi cho đạo. Tôi sang Nhật tu học, nhận chân rõ điều này. Trước đó, tôi nghĩ rằng các vị Hòa thượng chỉ biết kinh, luật, không biết pháp thế gian, không thể lãnh đạo được. Vì thế, sang Nhật, đầu tiên tôi ghi danh trường Đại

học, học chính trị và luật pháp, hoàn toàn là luật thế gian. Nhưng may mắn, trong tâm tôi còn có Phật pháp và trên tay tôi còn có văn bằng Tiến sĩ Phật học. Tôi có bạn đồng học chỉ lấy bằng Tiến sĩ kinh doanh và làm kinh doanh, nay trở thành ông chủ quán ăn; chỉ nghĩ đến "kinh doanh, lợi nhuận”, thì còn gì là Thầy tu nữa.

Các Ni sư nên suy nghĩ, kinh doanh làm ăn là công việc của người đời. Người tu bước vào lãnh vực này nguy hiểm. Tôi còn nhớ Hòa thượng Thiện Hoa lúc sanh tiền, có một đệ tử giỏi; ngài tin cậy và giao việc điều hành phòng phát hành kinh sách cho thầy này. Lúc khởi đầu, ông bán sách cho phòng phát hành đàng hoàng; nhưng lâu dần, ông học thêm được cách buôn bán ngoài luồng, kiếm được nhiều tiền hơn. Bấy giờ, bán cho chùa theo sổ sách thì ít, còn bán để kiếm lợi riêng cho ông thì nhiều. Kết quả là phòng phát hành bị thua lỗ, trong khi Thầy này lại có riêng một số tiền lớn. Buôn bán lâu ngày, đạo đức của người tu không còn, đại chúng không chấp nhận và ông phải hoàn tục, lập gia đình. Trải qua một thời gian dài tu học ở Nhật, trở về Việt Nam, gặp ông mà tôi không nhận ra, vì trông ông rất tiều tụy, tiền mất hết, phải đi làm thuê; cuối cùng, ông xin xuất gia lại. Chúng ta nên lấy đó làm bài học suy nghĩ.

Ngày nay, chúng ta bước theo dấu chân Phật, thấu hiểu được ý Phật dạy, trân trọng, tuân thủ những điều giúp chúng ta thăng hoa đạo đức, trí tuệ, hoặc sửa đổi cho thích hợp với sinh hoạt của thời hiện đại mà vẫn giữ được nếp sống của người xuất gia. Điển hình như chư Tăng Phật giáo Nam tông ở các nước Thái Lan, Campuchia, v.v… vẫn giữ truyền thống khất thực, mỗi sáng các ngài đi khất thực, nhưng việc sử dụng thực phẩm được cúng

có thay đổi. Trước kia, tu sĩ khất thực phải dùng hết thức ăn trong bình bát và Phật tử cúng gì thì dùng nấy. Với cách này, việc ăn uống không điều độ và dùng những thức ăn không thích hợp nên sinh ra bệnh hoạn. Vì lý do đó mà Phật giáo Nam tông đã phải cải tiến, tất cả đồ dùng do Phật tử cúng dường khi đi khất thực được gom lại; sau đó, mỗi Thầy chọn thức ăn thích hợp và số lượng vừa đủ với cơ thể mình; không phải ăn tất cả thực phẩm được cúng.

Vì cơ thể của mỗi người có nhu cầu khác nhau, phát xuất từ nghiệp khác nhau, tôi đề nghị quý Ni sư nên tổ chức cho đại chúng ăn theo cách tự chọn, vừa hợp vệ sinh, vừa hợp khẩu vị mỗi người, mà lại không tốn kém. Từ trước đến nay, mỗi lần có cúng trai tăng, thức ăn rất nhiều, không thể dùng hết được, mỗi món đụng đủa một chút, còn lại thành đồ thừa, người khác ăn bị lây bệnh. Ăn tự chọn, gắp vừa đủ và lựa được món thích hợp, nhờ vậy, không bỏ thức ăn dư mà cũng không phải làm nhiều, đỡ phí phạm vô ích. Thật vậy, dọn lên mâm cúng cho coi được thường tốn kém hơn nhiều so với dọn theo cách tự chọn. Tôi đã thực hiện cách này, nên biết rõ. Nếu những vị nào muốn giữ nghi thức cúng dường cũng vẫn làm món ăn tự chọn được. Quý vị dọn thức ăn ra bàn, đến giờ quả đường, mỗi người cầm bình bát đến lấy thức ăn theo ý mình và gắp vừa đủ vào bát; sau đó vào bàn, cúng dường như thường. Riêng tôi, nhờ sớm biết điều chỉnh thức ăn và số lượng thích hợp với thể trạng, tôi khỏe mạnh, không bị "bệnh tùng khẩu nhập”.

Nói về thức ăn, Phật dạy chúng ta rất kỹ lưỡng; theo Ngài, người tu có bốn món ăn là đoàn thực, xúc thực, tư niệm thực và thức thực.

Đoàn thực là thức ăn vật chất để nuôi cơ thể sống còn mà tu hành. Đối với thức ăn vật chất, Đức Phật dạy rằng không nên ăn nhiều, chỉ ăn vừa đủ giúp cho cơ thể khỏe mạnh. Ngài Thiên Thai dạy thêm rằng không ăn những gì không thích hợp với cơ thể. Đó là kinh nghiệm của Phật và Tổ sư đã thể nghiệm, mới đưa ra pháp tu tương ưng nhằm duy trì mạng sống của chúng Tăng được khỏe mạnh.

Ngoài thức ăn vật chất, thức ăn của tinh thần mới thật sự quan trọng đối với người tu. Thật vậy, thức ăn nuôi dưỡng tinh thần chúng ta là Thiền thực và Pháp hỷ thực mà mỗi ngày trước khi ăn, đại chúng luôn nhắc nhở nhau rằng "Thiền duyệt vi thực, pháp hỷ sung mãn”. Vì vậy, bằng mọi cách, phải làm cho Thiền và pháp trở thành món ăn tinh thần thật sự của chúng ta. Người tu mà không thích ăn cơm Thiền, uống nước pháp, không thể sống trong đạo.

Thiết nghĩ quý Ni sư nên bồi dưỡng thêm món ăn tinh thần cho đại chúng, bằng cách cho xem phim ghi lại đời sống phạm hạnh của Phật và các vị Thánh Tăng. Chùa thiếu món ăn tinh thần, thì chúng đói, tìm những thức ăn không tốt sẽ bị nhiễm độc. Nếu nhiễm chất độc của thực phẩm, bị chết thân mạng, nhưng bị nhiễm độc tinh thần, sẽ chết giới thân huệ mạng, dù còn trong đạo, nhưng không dùng được. Trên thực tế, các tu viện sinh hoạt tốt đẹp, nhờ Thiền chủ và các vị lãnh đạo đều sống phạm hạnh thanh tịnh, đại chúng mới nương theo đó thăng hoa được.

Xúc thực, tư niệm thực và thức thực được coi là ba món ăn tinh thần của người tu. Xúc thực là sự tiếp xúc hằng ngày của chúng ta với cuộc đời. Nếu sống trong tu viện, mỗi ngày đọc kinh, được gần gũi các bậc tu hành kiểu mẫu, trông thấy đức hạnh của họ, chúng

ta sẽ tốt theo. Tôi được như ngày nay nhờ may mắn trong thời còn là học Tăng, bên cạnh có hai bậc Thầy, Hòa thượng Thiện Hoa và Thiện Hòa là hai biểu tượng mà tôi tôn thờ. Tôi sống chung với các ngài, nghe lời khuyên bảo và thấy việc làm tốt đẹp của các ngài, nên học được đức hạnh của các ngài.

Nếu hàng ngày, Ni trưởng cho các sư cô tiếp xúc với người làm ăn, buôn bán, phải trái hơn thua, do năm giác quan tiếp xúc với tiền trần, đưa vào ý thức thì bắt đầu suy nghĩ theo đường thế tục, dẫn đến hư hỏng đời tu là tất yếu. Tôi có kinh nghiệm về việc này. Thời còn đi học ở Nhật, vì học luật, nên tôi phải học thuộc lòng những điều luật, điều ước. Khi đem những điều này vào tiềm thức rồi, đưa nó ra khó vô cùng. Hễ Thiền, nhắm mắt lại là chúng xuất hiện liền. Vì thế, chư vị Tổ sư nhận rõ tầm quan trọng của xúc thực, mới dạy rằng "bất dĩ chư trần tác đối”; nghĩa là không cho sáu căn tiếp xúc với sáu trần, để không bị nhiễm ô và không lưu giữ phiền não. Tuy nhiên, cần cân nhắc ý của Tổ dạy để không trở thành người vô dụng, gọi là củi mục than nguội mà Tổ thường quở trách. Cần biết chọn lựa những gì nên tiếp xúc và những gì phải ngăn cấm.

Chúng ta còn nhớ câu chuyện thầy Mạnh Tử thuở nhỏ rất ham học và thích bắt chước. Nhà thầy ở khu lao động, gần lò sát sanh, nên thường qua coi người đồ tể giết heo. Về nhà, thầy đã bắt chước, lấy củ khoai để tập mổ. Mẹ của thầy sợ con tiếp xúc việc đó mỗi ngày, sau này cũng sẽ làm nghề mổ heo, nên bà đã dọn nhà đến gần một ông thầy đồ dạy học . Lần này thầy Mạnh Tử trông thấy bọn trẻ học, cũng bắt chước lấy lá làm giấy, lấy cây làm viết để học, mẹ thầy rất mừng. Câu chuyện này cho thấy ảnh hưởng của

xúc thực là sự tiếp xúc hàng ngày rất quan trọng. Nếu Mạnh Tử không được người mẹ cho tiếp xúc với môi trường đạo đức, học hành, thì thầy đã không trở thành Thánh Hiền.

Trên bước đường hướng dẫn đại chúng tu hành, chúng ta không nên hạn chế tuyệt đối, cần biết rõ điều gì nên cho, việc nào nên cấm. Con đường Thánh Hiền không mở ra, làm sao xây dựng được Hiền Thánh Tăng. Con đường tội lỗi không đóng lại, làm sao tránh khỏi những việc sai phạm, hư xấu.

Theo Phật, chúng ta luôn sử dụng trí tuệ để quán sát, dòng nước ví như sức sống của dòng đời rất có lợi, từ bỏ cuộc sống làm sao tu được; phải bảo vệ cuộc sống mình cho tốt. Nhưng dòng nước chảy xuôi thường gây ra lũ lụt, người ta phải ngăn nó lại bằng cách mở đập cho nước chảy vào để chuyển nó thành dòng điện mang lại nhiều lợi ích cho cuộc sống. Dòng đời cũng thế, quý Ni sư phải biết đóng cửa thế gian, mở ra con đường nhân thiên, con đường Bồ tát hạnh cho đại chúng đi theo. Suy nghĩ của con người không thể ngăn được, nhưng chúng ta nên cho tiếp xúc với những gì tốt đẹp, cao quý, nhưng phải thích hợp với trình độ và nghiệp lực của chúng. Có nhiều chùa bắt chúng khuya công phu, trưa quả đường, tối Tịnh độ, Thiền, cứ như vậy trở thành công thức. Ngồi Thiền, nhưng không biết làm gì, người gục, người ngủ, đợi cho hết giờ. Tu như vậy, làm sao có kết quả tốt. Theo tôi, không tu thì thôi, tu thì phải cho ra hồn; dứt khoát như vậy.

Riêng tôi, đọc sách, đọc kinh, nhận ra ý nào hay thì thích giữ lại trong tâm để vào Thiền quán chiếu lời Phật dạy. Càng Thiền, trí tuệ càng phát sanh, hôm sau đọc lại thấy pháp sáng hơn. Vì vậy, đọc kinh, tham Thiền thấy thú vị mới thích Thiền, thích đọc kinh,

không thích tiếp xúc với người. Điển hình như Hòa thượng Trí Tịnh mỗi ngày đến hai giờ trưa là ngài không tiếp khách để sống với kinh. Tôi thì sáu giờ chiều "bế quan” để dùng pháp Phật rửa sạch nhiễm ô trong ngày. Tất cả sự việc mà người đời đem đến cho chúng ta, dùng pháp tẩy sạch, làm cho tâm sáng, mới giữ được bản chất của người tu. Nếu không, tiếp nhận bao nhiêu việc thế gian phiền toái mà họ trút cho ta, một lúc ta cũng đủ sức sân hận, buồn phiền, đau khổ như người đời. Tôi làm nhiều việc liên tục được là nhờ sử dụng được Thiền thực và Pháp thực trên bước đường hành đạo. Giảng được nhiều năm liền, vì tiềm thức của tôi đã chứa sẵn pháp Phật.

Xúc thực là sự tiếp xúc hàng ngày giữa ta và cuộc đời, nếu chứa đầy pháp Phật, tất cả nhiễm ô thế gian sẽ được pháp Phật tiêu hóa, chuyển đổi thành hiểu biết, trí giác để cho những lời khuyên tương ưng với hoàn cảnh của người, giúp họ giải quyết việc một cách nhẹ nhàng; còn chấp vào lập trường riêng để áp đặt, chắc chắn không đúng. Nói cách khác, lóng nghe quần chúng, tiếp thu khổ đau mà họ đưa vào tiềm thức chúng ta và sẽ có Phật pháp hóa giải, chỉ đạo được cho họ con đường sống tốt đẹp, tức chế tác được pháp tu thích hợp. Nhận thấy rõ yêu cầu của số đông quần chúng thích tụng kinh Pháp Hoa, nhưng không có thời giờ tụng cả bộ kinh dày, tôi biên soạn Bổn môn Pháp Hoa ngắn gọn và dễ hiểu, chỉ đọc trong ba mươi phút là có thể về đi làm. Đối với tôi, tìm những pháp thích hợp cho nhiều người tu được, còn pháp của chúng ta tu, họ không thể sử dụng.

Tôi thường nghe một số Ni sư nói rằng thời của chúng ta khó khăn mà tu được, thời này tu dễ quá mà họ không tu, tức chết.

"Tức chết” là bị đọa. Tu lâu, tâm chúng ta phải chứa đầy pháp Phật và những kinh nghiệm quý báu của chư vị Tổ sư. Không có "Tức chết”, mà phải thấy rõ yêu cầu của nhiều người và hóa giải khó khăn cho họ, chế ra pháp tu thích hợp với họ.

Ngoài xúc thực là sự tiếp xúc hàng ngày qua sáu giác quan của chúng ta với Phật, pháp, Bồ tát, còn có món ăn tinh thần là tư niệm thực, tức Thiền. Chúng ta đưa hình ảnh Phật, Pháp, Bồ tát vào an trụ trong tâm ta, mới có huệ. Vạn Hạnh Thiền sư an trụ Thiền mà cố vấn cho vua Lý Thái Tổ dựng nước, an dân và rất nhiều tấm gương sáng chói của các Thiền sư còn lưu danh thơm muôn thuở trong sử sách.

Nhờ xúc thực, đọc kinh mở rộng tri thức theo Phật và tư niệm thực, suy nghĩ áo nghĩa Phật dạy trong Thiền định, hai thức ăn tinh thần này cho chúng ta hiểu biết là thức thực. Ngài Huyền Trang gọi đó là đại viên cảnh trí, một sự thông minh tuyệt đỉnh, một hiểu biết xác thực hoàn toàn mọi việc như ảnh hiện trong gương và việc qua rồi, tâm người tu hoàn toàn thanh thản, tự tại, giống như gương sáng chẳng lưu lại hình ảnh của vật nào cả.

Trong mùa An cư, mong rằng Ni trưởng giải quyết được những bức xúc, khó khăn của đại chúng, hướng dẫn chúng nhân tiến bước trên con đường Hiền Thánh. Cầu nguyện tất cả pháp lữ luôn an lành trên bước đường thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh.