Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển I)

Ngũ căn ngũ lực

Ngũ căn ngũ lực

(Bài giảng các trường hạ TP. HCM)

Nhiều người chỉ lo học, nhưng ít tu, nghĩa là ít thực hành pháp Phật dạy, cho nên không đạt được kết quả tốt. Ngoài ra, trên bước đường tu, không biết vị trí của mình và không biết ứng dụng giáo pháp thích hợp với hoàn cảnh mình, nên cũng không có kết quả. Thật vậy, người xuất gia về hình thức giống nhau, nhưng phước đức và trí tuệ của mỗi người không đồng nhau, tức điểm xuất phát khác nhau. Phải nhận ra điều này, mới ứng dụng được giáo pháp đúng đắn.

Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần và Tứ Như ý túc là mười hai pháp căn bản trước nhất Phật dạy cho hàng phàm phu đi vào cửa Hiền Thánh. Đôi khi chúng ta cho rằng pháp này thấp, rồi bỏ qua để tìm kiếm những pháp cao hơn là điều sai lầm. Riêng tôi, thấy những người đốt giai đoạn, tiến tu vượt bậc, trở thành Tổ, tôi không dám bắt chước làm theo, vì tự xét lại bản thân mình không đủ khả năng như vậy.

Ba pháp vừa nói, Tứ Niệm xứ, Tứ Chánh cần, Tứ Như ý túc của Phật chỉ dạy để giúp chúng ta chuyển từ phàm phu sang Thánh vị. Vì thế, thành tựu được ba pháp này mới là người xuất gia thực sự. Pháp đầu tiên Phật dạy là Không quán, tất cả đều là không đối với người xuất gia. Đức

Phật xưa kia cũng đã xả bỏ tất cả vật chất và chư vị Tổ sư nối gót theo Phật cũng thể hiện hạnh xả ly. Điển hình như Tổ Thiên Thai ở Bà Rịa đã cảm tác rằng:

Tá thạch vi tường thục thức lão Tăng cùng đáo để

Dĩ phong tác phiến, thùy tri đại đạo lạc vô cương.

Lấy vách đá làm tường, lấy gió làm quạt, ngài đi đến chỗ "cùng đáo để” nghĩa là chỗ không còn gì bám víu trên cuộc đời; nói cách khác, ngài đã mở được cánh cửa Không, mới thấy được ý nghĩa đích thực của giải thoát trong đạo Phật. Và ngài đã xả ly tất cả, nên lòng rỗng rang, được thêm chữ Tĩnh, mới có niềm vui vô bờ bến (lạc vô cương).

Qua hai cánh cửa Không và Tĩnh rồi, bước qua cửa thứ ba là Tứ Như ý túc. Khi tâm hoàn toàn yên tĩnh sẽ nhận ra cái tâm của mình hay tìm được ông chủ của ngôi nhà ngũ ấm. Trong cuộc sống, nhiều khi chúng ta cứ chấp cái nhà mà quên ông chủ, chỉ lo chăm sóc cái thân hoại diệt này mà quên mất cái tâm chân thật của mình. Ngũ uẩn thân phải chết, nhưng tâm này còn, nên phải chuẩn bị cho nó thực tốt. Tôi làm tất cả mọi việc tốt đẹp là để chuẩn bị cho đời sau được làm Bồ đề quyến thuộc của người tu, để sách tấn nhau trên bước đường giác ngộ, giải thoát. Còn cái nhà mục nát này thì sớm muộn gì cũng phải bỏ thôi. Tuy nhiên, có điều kỳ diệu, tôi ít quan tâm đến đời sống vật chất, nhưng ít bệnh hoạn. Quan tâm của tôi là quyến thuộc Bồ đề. Vì thế, ngày nào còn sức khỏe, tôi cố gắng thăm viếng, sách tấn các bạn đồng hành, đồng sự, để đời này chúng ta cùng thăng tiến đạo Bồ đề và đời sau cùng nhau tiếp tục làm đạo:

Đời này chí những đời sau

Chung lo Phật sự biết bao nhiêu tình.

Tâm chúng ta yên tĩnh rồi và tìm được ông chủ của chính mình, thì nhận ra ông chủ này rất tự tại và đa năng, làm được tất cả việc khó. Vậy

mà tại sao chúng ta lại không sống với ông chủ này. Một số vị nói rằng bận giữ chùa, không đi An cư được. Không nên để tâm dính cứng vô chùa như vậy, không nên tự ràng buộc mình như thế, "Cảnh tự triền nhi tự phược” thì tu suốt đời, không vào được cánh cửa đạo, rất uổng phí.

Vào Thiền, xả được tất cả những mối bận tâm vướng mắc, chân tâm chúng ta xuất hiện và chính chân tâm này mới tự tại, mà kinh Pháp Hoa diễn tả rằng các vị A la hán tâm tự tại. Thân tứ đại ngũ uẩn không tự tại được, vì còn lệ thuộc ăn uống, ngủ nghỉ. Tu hành nên tập luyện cho tâm tự tại, khi làm việc phục vụ mọi người, chúng ta hết lòng tận lực; nhưng cuối ngày, ngưng công việc, phải tập trung vài tiếng để cho tâm hoàn toàn tự tại. Nếu có điều kiện, có thể thực hiện pháp này từ ba ngày đến bảy ngày, hoặc hai mươi mốt ngày, để tâm không vướng mắc bất cứ điều gì. Trong sinh hoạt hàng ngày, điều căn bản là không để tâm đến ăn uống, ngủ nghỉ; đến giờ ăn thì ăn và không nghĩ đến thức ăn ngon hay dở. Đơn giản là ăn để sống, tâm chúng ta cột vô thức ăn, tất nhiên không được giải thoát. Tập cho tâm được tự tại trong sáu trường hợp: đi, đứng, nằm, ngồi, ăn và thuyết pháp. Đi tự động, đi không tính toan, là đi Thiền hành.

Tu tập được tâm tự tại, tâm giải thoát và vận dụng được tâm giải thoát vào cuộc sống là đạt được như ý túc. Khởi tham vọng thì tâm không được như ý. Thân không sống mãi được, nhưng tâm có thể trẻ mãi. Phát hiện được chân tâm và rời vọng thức thì tuổi già nhưng không cảm thấy già, là tâm tự tại. Người tu thân bệnh, tâm không bệnh; thân già, tâm không già.

Muốn giữ được tâm tự tại, phải tập xả. Ngài Hương Hải Thiền sư diễn tả ý nghĩa của sự xả bỏ, không vướng mắc qua hình ảnh con chim bay trên bầu trời:

Nhạn quá trường không ảnh trầm hàn thủy

Nhạn vô vi tích chi ý, thủy vô lưu ảnh chi tâm

Con chim bay ngang qua hồ nước, bóng của nó in trên mặt nước; nhưng chim bay qua rồi, mặt nước không còn lưu giữ hình ảnh của nó. Tâm người tu cũng như thế, làm mọi việc ích lợi cho cuộc đời, nhưng không có gì bám víu trong tâm, gọi là tâm gương. Tâm hoàn toàn trong sáng vì đã xả ly tất cả, còn giữ lại bất cứ thứ gì cũng đều khổ.

Thành tựu ba việc: Không, tĩnh và xả là đi vào Hiền vị, sẽ tỏa ra đạo lực cảm hóa được người. Người tìm đến gặp ta, họ được an lạc. Có những vị tu hành rất kỹ, nhưng quá chấp, không ai dám gần gũi. Xả bỏ tất cả những gì của trần thế, tâm chúng ta hoàn toàn trong sáng, tiến sang cửa thứ tư là trồng căn lành, hay tu Ngũ căn, Ngũ lực. Phải xả được thì căn lành của chúng ta mới hiện ra và từ đây mới thực tu. Ở ba giai đoạn trước chỉ là mượn hình thức xuất gia và sử dụng phương tiện lạy Phật, tụng niệm, kinh hành để chuyên chở ba chữ Không, Tĩnh và Xả. Xả rồi, việc trần ai không còn bị vướng mắc, bụi trần không bám thì căn lành của chúng ta mới bắt đầu xuất hiện. Chúng ta không đắc đạo vì không xả được, tâm còn nghĩ này nghĩ nọ, không cách nào Phật pháp hiện ra được. Vì thế, xả hết, chúng ta giải thoát; đó mới chính là con người thật của chúng ta, còn gọi là tâm chơn như, hay Phật tánh.

Thành tựu pháp Xả trọn vẹn, tâm chơn như hiện lên mà kinh điển thường diễn tả là chơn như duyên khởi, Thiền gọi là kiến tánh khởi tu, kinh Đại thừa gọi là căn lành bộc phát. Thật vậy, tất cả mọi việc trần lao không còn tác động, cánh cửa trần ai đóng lại, cánh cửa giải thoát mới rộng mở. Ý này nhà Thiền thường nói là sơn cùng thủy tận. Cùng lộ, bít

đường, cửa giải thoát mới mở cho chúng ta đi vào bằng chân tâm, bằng Phật tánh.

Từ tâm chơn như duyên khởi, hay từ kiến tánh khởi tu, thì không tu trên phương tiện nữa, nhưng tu trên thể tánh. Vì thế, mặc dù trên thực tế cuộc sống, còn sinh hoạt như mọi người, còn ăn uống, ngủ nghỉ, nhưng những việc đó hoàn toàn là phụ, họ không quan tâm đến nữa. Trong câu chuyện mà chúng ta đều biết, Ngọc Lam tu trên chân tánh, nhưng Ngọc Lâm không biết, nên chê trách Ngọc Lam "Sư huynh ăn rồi, ngủ hoài, không làm gì”. Còn ông Thầy thì biết rõ, mới nói rằng ông có một học trò rưỡi; nghĩa là Ngọc Lâm chỉ có hình thức tu bề ngoài, tức chỉ tu một nửa, còn Ngọc Lam tu trên chân tánh, tu trong giấc ngủ, nói đúng hơn là dùng Thiền thay cho ngủ, cho nên ông ngồi im, nhưng đã hoạt động dưới dạng tâm. Kinh Hoa Nghiêm diễn tả ý này là nhập Pháp giới, đi vào tận cùng thế giới tâm và giáo hóa bằng tâm.

Vì kiến tánh khởi tu, thì Phật, tâm và chúng sanh tuy hình thức có ba, nhưng đến giai đoạn này, ba đã trở thành một. Thí dụ cho dễ hiểu, tôi và Sư Giác Sĩ, xét về thân vật chất là hai người khác nhau, sống xa nhau, nhưng cảm thông trên tâm, thì tôi và Sư là một. Ngược lại, hai người sống gần nhau, mà tâm trí, suy nghĩ hoàn toàn khác nhau gọi là "đồng sàng dị mộng”. Tu hành đạt đến kiến tánh khởi tu, sẽ giáo hóa chúng sanh bằng tâm, kinh gọi là tâm chuyển pháp. Bấy giờ, an trụ Thiền định, đi vào Pháp giới thì "Trục loại tùy hình”, nghĩa là có bao nhiêu chúng sanh ở mọi dạng hình, hành giả đều giáo hóa được và cần nói rõ rằng đó là sự giáo hóa trong Thiền định, nhưng mới thực là đạo. Còn dùng ngôn ngữ để giáo hóa chỉ là phương tiện mà thôi.

Từ bỏ thế giới vật chất, đi vào Thiền định sống với nội tâm sẽ nhận ra những điều đặc biệt mà Phật dạy rằng trong Thiền định, muốn gì được

đó (Dục tam ma địa như ý túc). Thật vậy, tâm rất tự tại, trong tâm thức chúng ta muốn chiêm bái chùa nào thì chùa đó hiện ra, muốn có chùa lớn cỡ nào cũng được, v.v... Thí dụ tôi đang ở đây, nhưng nghĩ đến chùa Tổng Trì ở Nhật, tôi liền tiếp cận được Thiền sư Thiên Chơn ở đó; dĩ nhiên là giao tiếp bằng tâm. Hoặc Hòa thượng Thiện Hào viên tịch đã chín năm, nhưng tâm thức ta vẫn gặp được ngài. Đây là thế giới siêu hình, không phải thế giới vật chất. Vì vậy, bốn điều như ý (Dục như ý túc, Cần như ý túc, Tâm như ý túc và Xả như ý túc) có dễ dàng trong Thiền định; còn trong thực tế cuộc sống, ham muốn theo thế gian thì muốn nhiều khổ nhiều, hay có đủ thứ vật chất như ý muốn mà vẫn mất như không. Vào thế giới tâm linh mới có bốn điều kỳ diệu này. Hơn thế nữa, Phật dạy các vị Bồ tát thâm nhập Hoa Tạng thế giới còn có trùng trùng điều như ý, chứ không phải chỉ có bốn.

Đạt được Tứ Như ý túc trong Thiền định, mới phát triển căn lành chúng ta. Đến đây nhận ra được điều Phật dạy rằng con người có năng lực thật kỳ vĩ, đó là Ngũ căn. Nếu không phát hiện và không sử dụng được năm căn lành này, quả là uổng phí. Ngũ căn, hay năm điều cần phát triển là tín, tấn, niệm, định và huệ để chúng ta trở thành vạn năng như Đức Phật. Phật đã phát huy trọn vẹn năm căn lành này.

Căn lành xuất hiện, chúng ta sẽ đối diện với Phật. Căn lành chưa được khơi dậy, ta và Phật còn cách ly, thì ta và người đối mặt nhau. Thí dụ đơn giản như tôi đang hiện diện trước quý Sư và quay lưng với Phật; nhưng khi tôi trở về chùa, các Sư không còn trước mặt tôi nữa; lúc ấy, nếu tôi sống với tâm chơn như, Phật liền xuất hiện trước mặt. Thiết nghĩ các vị cao Tăng, những bậc chân sư đi hành đạo khắp nơi, giữa các ngài và

Phật chắc chắn có sự gần gũi mật thiết. Thiếu mối tương quan sâu xa với Phật, chúng ta không bao giờ dám dấn thân hành đạo. Riêng tôi, trên bước đường tu, giáp mặt với Phật để nghe Phật dạy và đặt trọn niềm tin nơi Phật, từ đó bên cạnh luôn có Phật và làm việc cho Phật, tôi cảm thấy an ổn vô cùng. Tôi thường nghĩ rằng nếu bây giờ có Phật ở đây, Ngài sẽ dạy điều gì, không phải lập lại y khuôn những việc của các trưởng lão hàng ngàn năm trước. Đối với năm anh em Kiều Trần Như đã đắc quả vị A la hán, Phật mới bảo mỗi vị đi một phương hành đạo; nhưng với các Tỳ kheo chưa đắc đạo mà bắt chước đi mỗi người một hướng, thì rõ ràng có người bị ngoại đạo hại, có người bị cọp bắt.

Căn lành trước nhất là niềm tin (Tín) rất quan trọng, cần cân nhắc đừng để rơi vào mê tín hay cuồng tín. Nếu mê tín, sẽ bị người lợi dụng niềm tin để dẫn ta đi vào đường tà, nguy hiểm. Người có căn lành, niềm tin của họ hoàn toàn khác với người không có căn lành. Không có căn lành, niềm tin thường được thúc đẩy bởi tham vọng. Thí dụ người mê tín muốn điều gì đó, ham muốn này phát xuất từ lòng tham, khiến họ mờ mắt, mới nhờ thầy bói, thầy bùa. Những ông thầy tà liền khai thác sự ham muốn ấy, bày vẽ đủ kiểu, làm cho người này tan gia bại sản, khổ đau. Đối với chúng ta, có niềm tin là chánh tín phát xuất từ Thiền định; cho nên cách nhìn của chúng ta sáng hơn. Vì vậy, kinh Hoa Nghiêm dạy rằng niềm tin sanh ra tất cả công đức. Không tin, luôn nghi ngờ và lo sợ, sẽ chẳng làm được gì. Người có căn lành đặt niềm tin vào năm điều: tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, tin trì giới và tin hạnh hỷ xả.

Tu hành theo Phật mà không tin Tam Bảo thì làm sao tiến tu được. Trước hết và trên hết, chúng ta đặt trọn niềm tin ở Đức Phật và giáo pháp

của Ngài đã truyền trao. Tuy nhiên, Đức Phật lịch sử đã cách chúng ta hơn hai ngàn năm trăm năm; vì thế, việc cảm được Phật, hiểu được Phật rất khó và ứng dụng pháp Phật có kết quả hoàn toàn lại khó hơn. Kinh Pháp Hoa dạy rằng Phật thực là Phật tâm không vào Niết bàn, nhưng không phải ai cũng thấy Phật. Phật luôn hằng hữu, nhưng giữa ta và Phật muốn thông được với nhau, phải phá bỏ bức màn ngăn cách là ngũ ấm ma, phiền não ma, thiên ma, tử ma. Thật vậy, trên bước đường tu, ta thường bị người không đắc đạo tác động. Họ dạy ta những điều sai lầm và lấy cái sai đó tự ràng buộc, làm khổ mình. Vì thế, cần tìm Thầy hiền bạn tốt gần gũi, học hỏi; đừng đến với thầy tà bạn xấu, họ làm ta dao động thêm. Ngoài ra, phiền não trong lòng chúng ta có sẵn, nên khi bị tác động, phiền não liền nổi dậy, tâm ta không yên được thì không thể thấy Phật được. Các vị Tổ sư thường ví tâm như mặt nước sông hồ, nếu trong suốt và phẳng lặng, trăng mới in bóng lên được. Tâm chúng ta cũng vậy, không phiền não, Phật sẽ xuất hiện nơi tâm ta, ta và Phật không có khoảng cách. Đó là thấy Phật bằng tâm, tâm thanh tịnh, Phật hiện; tâm vọng động, Phật biến mất.

Trong khoảng thời gian này, ta tìm học Phật lịch sử qua trung gian Thầy Tổ của chúng ta, nhưng chúng ta tìm Phật thật qua thực tập Thiền quán. Nhờ Thiền quán, chúng ta cắt bỏ lần phiền não và thiên ma, nên tâm lần lắng yên, thì mức độ thấy Phật của chúng ta rõ ràng hơn. Có giáo sư thí dụ tâm chúng ta như cái Tivi. Khi tâm chúng ta đầy đủ ngũ ấm ma, phiền não ma, ngoại ma, giống như màn hình Tivi bị nhiễu sóng, chỉ thấy toàn là hột lấm tấm, không có hình ảnh và âm thanh ồn ào, không nghe được tiếng nói. Nhưng nếu chúng ta phá được một phần phiền não sẽ nghe được âm thanh, nhưng không rõ và thấy được hình ảnh, nhưng hình cũng bị giựt. Đó là thí dụ về cái thấy Phật lờ mờ bằng niềm tin,

không thấy bằng mắt. Ta tin có Phật, nhưng không biết Phật ở đâu. Ta tu được, vì tin Phật đang gia hộ cho mình. Do sự tu tập, điều chỉnh thân tâm của chúng ta, hạn chế được phiền não và ngũ ấm ma, nên thấy Phật lờ mờ bằng niềm tin, thì bắt đầu bắt được làn sóng của Phật. Từ đó, nỗ lực Thiền định công phu, điều chỉnh cho làn sóng tâm đúng với tần số của Phật, ta sẽ nghe được Phật, thấy được Phật.

Như vậy, từ bắt đầu thấy Phật bằng niềm tin, cảm được Phật và đi sâu vào Thiền định, thấy Phật bằng tâm. Khi tâm thanh tịnh, tâm ta và Phật ngang nhau, thấy Phật trong Thiền định và xả định, thì Phật biến mất, nhưng niềm tin Phật luôn hộ niệm vẫn sống động trong ta. Niềm tin Phật xuất phát từ Thiền định như thế chính là căn lành. Còn người không thấy được Phật bằng niềm tin, cũng như không Thiền định công phu để thấy Phật thực, dễ rơi vào mê tín, hoặc chỉ tu một thời gian, sanh ra chán nản, xa đạo lần cho đến không tu nữa.

Cần khẳng định rằng người có niềm tin ở Phật và vào Định, thấy Phật thì khi ra Định, chắc chắn họ sẽ xử sự tốt và rất tinh tấn trên bước đường tu. Vì vào Thiền định, họ thấy Phật, tiếp nhận được sự an lành tuyệt vời, cho nên cuộc đời này đối với họ chỉ là chốn tạm bợ. Họ hiện hữu trên cuộc đời, để trải nghiệm Bồ tát hạnh, làm những điều tốt lành cho mọi người, không mong cầu gì cho bản thân mình, nên hoàn thành mục tiêu rồi, nhẹ nhàng ra đi, để lại sự tiếc thương và lòng quý mến của mọi người dành cho họ. Những người không có chỗ đi, không có chốn về, không nhận ra Phật và thế giới Phật, mới phải ở đây bám vào thế giới này, hơn thua tranh giành để sống. Ví như quý vị có tịnh xá tốt đẹp hơn nơi này thì sau ba tháng An cư, làm mọi việc thật tốt xong, sẽ về tịnh xá của mình, không có gì thắc mắc. Còn người cố bám trụ vào đây, sẽ gây ra nhiều việc rắc rối. Thế giới Thường Tịch Quang của Phật dĩ nhiên tốt

đẹp vô cùng so với thế giới phương tiện mà chúng ta đang sống. Vì thế, vào Thiền định, hành giả tu trong thế giới Phật tốt hơn thế giới này quá nhiều và tiếp nhận được vô số điều hoàn mỹ. Xả Thiền, rời thế giới Phật, hành giả trở lại cuộc đời này, chia sẻ công đức đã nhận được từ Phật cho mọi người, là mắt sáng cho đời, là bóng mát cho người nương tựa, khiến trời người phát tâm cúng dường là thế. Ngược lại, tu hành không đạt kết quả tốt, vì không sống trong Thiền định, không vào thế giới Phật, bản thân dày đặc phiền não, không tự cởi trói cho mình, còn giúp được ai. Thực tế cho thấy, những đạo tràng mà đại chúng tu hành không nghiêm túc, thường có nhiều tranh chấp xảy ra; trái lại, đạo tràng thanh tịnh, người tu có đức hạnh sẽ đóng góp được nhiều cho đạo.

Với niềm tin Đức Phật là bậc sáng suốt, giác ngộ hoàn toàn và tận cùng nguồn tâm, chúng ta tiếp cận được với Phật, thì theo sự cảm tâm đó mà chúng ta hành đạo. Đức Phật đã thành tựu trọn vẹn những giáo pháp mà Ngài chỉ dạy và chư vị Tổ sư cũng đã thể nghiệm được tinh ba của pháp Phật; vì thế chúng ta tin rằng từng bước, cũng có thể tu tạo hạnh đức như các Ngài.

Ngoài việc tin tuyệt đối ở Phật, ở giáo pháp của Ngài dạy, niềm tin vào Tăng bảo là đoàn thể hòa hợp, thanh tịnh cũng rất cần thiết. Ý thức sâu sắc về tầm quan trọng của đoàn thể Tăng già, suốt cuộc đời tu hành của tôi luôn gắn liền với Giáo hội, từ Giáo hội Tăng già Nam Việt trước kia, cho đến Giáo hội Phật giáo Thống nhất và Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày nay. Không có Giáo hội, một mình tôi không thể làm được. Từ niềm tin vào Giáo hội, mới dành mọi công sức và trí tuệ cho việc chung của tập thể đến quên mình là đạt vô ngã vị tha. Trên bước đường hành đạo, gặp việc phiền toái, có lúc khởi tâm muốn bỏ, nhưng nhớ lại

bỏ nửa chừng là mình mất trắng, tôi cố gắng kham nhẫn để duy trì nếp sống lý tưởng mà mình đã theo đuổi từ bao đời bao kiếp. Khi đặt niềm tin ở tập thể, chúng ta nỗ lực xây dựng tập thể cho tốt đẹp hơn. Tâm trí và đạo lực đầu tư cho tập thể nhiều, tất yếu chúng ta cũng nhận được niềm an lạc vô biên trong ngôi nhà chánh pháp. Không tin ở tập thể, học xong thích xây dựng am cốc ở riêng là người không có căn lành. Tam bảo đã nuôi dưỡng chúng ta trưởng thành rồi, cần dấn thân phục vụ đại chúng, lo cho lớp đàn em sau này; đó chính là căn lành rất quan trọng.

Điều thứ tư mà chúng ta đặt trọn niềm tin là trì giới. Trên bước đường tu, giữ giới thanh tịnh một cách tự nhiên, không phải bị ép buộc, bất đắc dĩ. Vì giới luật đã là sự sống cần thiết cho chính mình và được tuân thủ lâu ngày, nên trở thành đức hạnh của chúng ta. Thiếu căn lành này, không thể nào tiến tu được. Chỉ có đạo đức do trì giới thanh tịnh mới cảm hóa được người. Còn xảo trí, đa mưu không phải là người tu.

Và căn lành thứ năm của phần tín căn là xả bỏ. Ai cố ý hay vô tình xúc phạm, mình cũng bỏ qua. Nhờ hạnh hỷ xả, chúng ta sống với đại chúng nhẹ nhàng. Cố chấp, ghim trong lòng lâu ngày, hiện ra nét mặt dễ sợ và dễ trở thành trầm cảm. Phật dạy chúng ta tâm hỷ xả là một trong tứ vô lượng tâm mà người tu phải trang bị cho được. Trên tinh thần này, giáo lý Nguyên thủy cũng dạy lục niệm là niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí, niệm thiên. Trong tâm trí cần nuôi lớn sáu niệm này. Người lúc nào cũng niệm xả thì chạm trán với vấn đề gì, họ cũng tươi cười được. Cho đến người ta chọc tức mình mà vui, tôi nghĩ mình có thể cho họ nguồn vui đó cũng được, có gì phải sợ. Thực tế cho thấy người có tâm hồn hỷ xả thường có nhiều bạn.

Với niềm tin chân chánh và thanh tịnh thực sự vào năm điều như trên, hay vào lục niệm, chúng ta kết hợp Thiền định công phu và lễ Phật, tụng niệm kinh điển, có được nếp sống an lành, khiến chúng ta siêng năng tu tập và giúp đỡ mọi người. Quán sát năng lực của mình và yêu cầu của người, thấy đúng đắn và hướng dẫn người được lợi lạc. Nhờ đó, hành Bồ tát đạo không biết mệt mỏi, chán nản, mới phát huy được căn lành thứ hai là Tinh tấn. Người tu, nhưng thiếu căn lành này, ít dám dấn thân, vì sợ khó, sợ khổ, sợ nghèo đói, sợ nguy hiểm; không dám tiến bước trên con đường phạm hạnh, huống chi là dấn thân trên con đường tâm linh. Với căn lành tinh tấn, chúng ta quyết tâm tu, nhiệt tình làm mọi việc tốt cho đạo, đẹp cho đời và vượt qua được cạm bẫy trên con đường hiểm sanh tử. Thật vậy, theo kinh nghiệm của riêng tôi, nếu thiếu căn lành tinh tấn, gặp khó dễ bỏ cuộc. Năm 1963, chính phủ Diệm đàn áp Phật giáo, một số bạn đồng tu với tôi hoàn tục, vì sợ nguy hiểm. Năm 1975 cũng vậy, số người bỏ tu cũng khá nhiều. Tôi nghĩ mình đã chọn con đường theo Phật, con đường vinh quang nhất và tự thấy những thời kỳ khó khăn vừa nói là cơ hội ngàn vàng để đóng góp cho đạo. Nếu thiếu căn lành tinh tấn, tránh né những việc khó, chắc chắn điều tốt không đến được với chúng ta và khó đi xa trên con đường đạo.

Căn lành thứ ba là Niệm, tức đương niệm, hay chánh niệm, nghĩa là giờ nào việc đó. Kết hợp được thời gian và không gian để phán xét, tâm chúng ta gắn liền với việc đang làm; bây giờ và ở đây, ta nên làm gì là chánh niệm. Thất niệm thì ở đây mà nghĩ đến chỗ khác, nghĩ việc chưa đến hay nghĩ việc đã qua đều vô ích.

Ba căn lành: niềm tin, tinh tấn và chánh niệm là thềm thang giúp chúng ta tu tạo hai căn lành sau cùng là định và huệ. Và nhất là sử dụng

được định lực, tức chánh niệm "bây giờ và ở đây”, thì càng dễ dàng phát huy định và huệ hơn nữa. Tâm tập trung cao độ là định, tạo nên sức mạnh của tâm đầu tư cho việc nào thì việc đó trở nên tốt đẹp, vì nhận chân rõ ngọn nguồn của sự việc là huệ. Người Nhật khai thác triệt để lực tập trung vào mọi sinh hoạt trong cuộc sống đời thường, mà họ thường gọi là "đạo”, như hoa đạo, kiếm đạo, thư đạo, trà đạo, v.v… Cắm hoa với tâm định tĩnh, tạo thành lọ hoa có hồn, khiến người ngắm hoa cũng cảm thấy nhẹ nhàng theo.

Định và huệ mới thực là mạng sống của người xuất gia. Người xuất gia không có tâm trí rối bời, không loạn tưởng, không vọng niệm, không chao đảo. Người xuất gia luôn bình tĩnh, tập trung và nhìn sự vật chính xác. Muốn gìn giữ định và huệ của chúng ta, phải kết hợp được ba căn lành, niệm, định và huệ để giải quyết ngay việc hiện tại một cách tốt nhất.

Có định và huệ, chúng ta sống hướng nội gọi là Thiền và hướng ngoại gọi là quán. Đó là hai mặt của cuộc đời người tu, nhìn ra để giáo hóa chúng sanh và nhìn vào nội tâm, trụ tâm để nuôi lớn phước đức và trí tuệ làm tư lương cho chúng ta trên bước đường tự hành hóa tha. Cần điều chỉnh việc tu hành cho cân bằng để đạt được kết quả tốt, khi nào chúng ta làm việc cho người và khi nào trang bị cho chính mình. Theo kinh nghiệm riêng tôi, sau khi làm việc vất vả, tôi thường dành thời gian thư giãn và tĩnh giác để điều hòa cơ thể trở lại trạng thái bình thường và tâm lý an ổn, phục hồi nguyên khí của mình. Từ sự an lạc của thân tâm mới có thể cảm hóa được người. Có niềm tin chân chánh ở Tam Bảo, siêng năng lạy Phật và Thiền định, sống với chánh niệm, tạo được lực tập trung và hiểu biết chuẩn xác, kết thành quả định và huệ là thành tựu được năm căn lành.

Căn lành có năm phần là tín, tấn, niệm, định và huệ, nhưng dồn lại, chúng ta lấy chữ Huệ làm sinh mạng của mình; vì đến đây chúng ta mới bước vào cửa giải thoát của Phật, vào hàng Dự lưu. Khi đã thâm nhập vào dòng thác trí tuệ của Phật, cuộc đời mình chỉ có trí tuệ là trên hết. Tôi nhường tất cả mọi thứ, nhưng không nhường hiểu biết; chưa biết, còn phải học. Tôi xả bỏ tất cả, nhưng không xả bỏ tâm Bồ đề. Phải giữ tâm Bồ đề kiên cố để làm hạt nhân thành Phật sau này. Mất Bồ đề tâm là mất trí tuệ, mất trí tuệ là mất tất cả. Theo Phật, huệ mạng của chúng ta quý nhất; không có huệ mạng cuộc đời tu không có ý nghĩa. Nương vào thân tứ đại để tu chứng huệ mạng, phát triển giới thân mới là thực tu.

Chúng ta phát hiện và sử dụng năm căn lành này để phát huy tự thân và để giáo hóa chúng sanh. Nói cách khác, khéo vận dụng năm căn lành để tạo thành lực dụng hay tăng cường đạo lực, có được Ngũ lực. Muốn được như vậy, tất yếu phải nhận ra năm căn và đặt trên bệ phóng của năm căn lành, mới phát huy được năm lực. Năm lực cũng gồm có tín, tấn, niệm, định và huệ. Căn lành là phước báo vô lậu chỉ tu tạo được khi tâm hồn yên tĩnh trong Thiền định, khác với phước báo hữu lậu của thế gian. Kinh Pháp Hoa dạy phải trồng căn lành ở các Đức Phật. Không có căn lành mà muốn tu thành Phật, không khác gì muốn nấu cát thành cơm. Phải tu trên căn lành, trên tâm chơn như, trên Phật tánh và từ nền tảng này, phát triển căn lành thành sức mạnh, gọi là Ngũ lực. Đức Phật Đại Thông Trí Thắng phá ma quân, đạt quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác rồi, Ngài phải ngồi ở cội Bồ đề thêm mười tiểu kiếp nữa để chuyển hóa căn lành thành lực dụng mới bắt đầu đi giáo hóa.

Tu trên tâm chơn như, trên Phật tánh thì hành pháp vô tác và từ vô tác mới sanh ra diệu lực. Ngũ căn thuộc về vô tác và Ngũ lực thuộc diệu

lực. Khi phát hiện được căn lành và sống với căn lành, nhưng chưa tác động được cho người. Đến khi phát huy được căn lành, mới ảnh hưởng cho người phát tâm Bồ đề. Như vậy, tu bằng căn lành và giáo hóa bằng diệu lực. Hòa thượng Trí Tịnh dạy chúng ta nên tăng cường đạo lực, tức diệu lực, mà diệu lực có được từ pháp xuất thế vô lậu, không phải từ việc lành dữ của thế gian.

Chúng ta may mắn có được bậc chân tu lãnh đạo là Hòa thượng Trí Tịnh. Ngài trụ trong Thiền thất, không làm bên ngoài, nhưng thực sự hoạt động trong tâm, nên ngài trở thành biểu tượng được quý kính, thể hiện rõ nét tinh thần vô tác diệu lực. Những vị tôn túc không hoạt động, mà mọi người kính nể, chúng ta nên học theo hạnh đức của các ngài. Người làm nhiều thì được thương là bình thường. Hoặc không làm thì không được thương là củi mục than nguội. Hoặc làm nhiều nhưng không ai quý thì nên xét lại việc làm ấy.

Đọc kinh Hoa Nghiêm, tôi nhận ra cốt lõi của vô tác diệu lực mà kinh diễn tả là ngộ Tỳ Lô tánh, hiện Tỳ Lô thân và ứng Tỳ Lô dụng. Đó là ba thân của Phật Tỳ Lô Giá Na. Tỳ Lô tánh là Phật tánh, Tỳ Lô thân là Pháp thân và Tỳ Lô dụng là vô tác diệu lực của Phật. Ngộ được Tỳ Lô tánh, tức biết được năng lực của tánh thì sử dụng được một cách trọn vẹn, gọi là ứng Tỳ Lô dụng. Tánh thì bất biến, còn dụng thì thiên biến vạn hóa, tức vạn năng. Nghĩa là từ cái nhìn chính xác về tánh và sử dụng được sức mạnh của tánh hoàn toàn tốt đẹp là kinh Hoa Nghiêm đã diễn tả một cách khác về Ngũ căn, Ngũ lực. Đồng thời, kinh Hoa Nghiêm cũng đã triển khai căn lành ấy của con người mà Thiện Tài đồng tử là mẫu người điển hình phát huy được căn lành, tạo thành đạo lực vô song, mới thâm nhập được Hoa tạng thế giới. Nhờ đó, Thiện Tài mới đến tham học được với những hành giả, mỗi vị tiêu biểu cho một khía cạnh tuyệt mỹ

của đạo lực. Mỗi vị xuất hiện dưới dạng hình khác nhau, từ các vị đại Bồ tát, cho đến hàng xuất gia phạm hạnh Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, hoặc hàng cư sĩ quốc vương, đại thần, trưởng giả, thậm chí có cả đồng nam, đồng nữ, hay ngoại đạo, hoặc chư Thiên, chư thần trong khắp Pháp giới. Ngày nay, người tu hành không đạt kết quả tốt đẹp, chỉ vì thiếu đạo lực, tức thiếu sức mạnh tâm linh, nên tầm nhìn và quyết đoán không chính xác, phạm sai lầm, làm thế nào cảm hóa được người.

Tóm lại, trên bước đường tu, phát hiện được căn lành và nuôi lớn căn lành, phát huy thành lực dụng là thành tựu pháp Ngũ căn, Ngũ lực trong ba mươi bảy Trợ đạo phẩm. Từ đó, chúng ta lấy huệ làm mạng, mới có được mạng vô cùng và lấy giới đức làm thân, mới có thân vô hạn. Đời sống người tu tỏa sáng nét đẹp thanh cao của tâm không chấp trước, tâm yên tĩnh, tâm trong sáng. Mong rằng trong mùa An cư, quý vị đều sống được với những tâm cao quý này và trở về trụ xứ, sử dụng đạo tâm, đạo lực ấy để phát huy đạo pháp, làm lợi lạc cho mọi người.

Thất Bồ đề phần

Thất Bồ đề phần

(Bài giảng tại các trường hạ thành phố Hồ Chí Minh)

Các vị Bồ tát hiện thân trên cuộc đời, tâm thanh tịnh, nhưng mang thân tứ đại vẫn phải chịu sự chi phối của ngũ ấm thân. Tuy thân thọ khổ mà tâm không khổ, nên khi gặp Phật hay thể nghiệm pháp Phật, các vị này liền đắc quả A la hán; đó là hàng thượng căn.

Hàng trung căn thì đời trước đã xuất gia và đã chứng Hiền vị là Tư đà hàm và A na hàm của Nhị thừa, hay từ Thập Trụ đến Thập Hồi hướng của Đại thừa. Tuy trần sa hoặc còn, vô minh còn, nhưng kiến tư hoặc không có. Vì thế, tái sanh trên cuộc đời và khởi tu, được Phật hay minh sư khai ngộ, chỉ trải qua một thời gian ngắn, tâm họ trở nên thanh tịnh, thấy được lý nhân duyên giữa họ và chúng hữu tình nhiều đời. Mặc dù mới tu, có gặp khó khăn, nhưng nhờ tâm sáng suốt, nên họ hóa giải được trần lao nghiệp chướng trên cuộc đời, tiến nhanh trên đường đạo.

Hàng hạ căn, hay phàm Tăng đời trước đã tu, nhưng chưa đạt quả vị nào, hoặc thấy người khác tu được, cũng bắt chước tu,

nhưng vì chưa có căn lành, cho nên tâm còn mờ tối. Do đó, kiến hoặc, tức nhận thức của họ về cuộc đời thường sai lầm và gặp nhiều chướng duyên, làm cho phiền não phát sanh. Người có nhiều suy tư, nhiều ý tưởng mà không thực hiện được, tự biết mình chưa đoạn kiến hoặc. Kiến hoặc đoạn thì biết rõ nhân duyên của mình làm đạo ở đâu, với ai, nên đạt kết quả tốt. Thí dụ, những người không có nhân duyên với Ni trưởng chùa này mà vào đây tu, chắc chắn phiền muộn; có nhân duyên thì ở đây thấy an lành vô cùng.

Trên bước đường tu, cần biết ai là người mình nương tựa được và pháp tu nào thích hợp. Thuở nhỏ, tôi xuất gia, đã sống ở nhiều chùa, theo nhiều Thầy, nhưng luôn cố tìm vị Đạo sư mình kính trọng và tin tưởng được, để có thể gởi gắm cuộc đời mình cho vị này và vị này cũng thương mình thực sự, muốn truyền sở đắc cho mình. Tôi tu học nhanh và tiến được là nhờ vậy. Khi còn là học Tăng ở Phật học đường Nam Việt, tôi cảm nhận rằng Hòa thượng Thiện Hoa rất thương tôi, ngài đã chọn tôi làm thị giả và sẵn sàng truyền tất cả hiểu biết cùng kinh nghiệm hành đạo của ngài; về phần tôi, tiếp nhận những điều tâm đắc của ngài với tất cả tấm lòng sung sướng. Có thể nói tôi kế thừa được sự nghiệp hoằng pháp của ngài, nghĩa là tìm được minh sư và làm theo Thầy dạy, đạt kết quả tốt như Thầy mong muốn. Nếu không nhận ra được nhân duyên Thầy trò, tìm chùa lớn để vào, tìm chỗ tốt để đến, nhưng không phải duyên của mình ở đó, chỉ gặp phiền phức mà thôi. Phá được kiến hoặc, nhận ra chỗ nên tới, Thầy nên nương tựa, pháp nên tu và được Thầy khai ngộ. Gặp lúc bế tắc con đường tâm linh mà không có Đạo sư khai thông thì khó khăn cho việc tiến tu vô cùng.

Đoạn kiến hoặc rồi, thì còn tư hoặc. Kiến hoặc là sai lầm của trí óc, tuy vậy mà dễ sửa. Tư hoặc phiền não là sai lầm của con tim thật khó sửa đổi. Điều này chúng ta thấy rõ trong cuộc sống hàng ngày, mà người đời cũng thường nói "Khi thương trái ấu cũng tròn”, tức tình cảm luôn bóp méo sự thật, không thể nào giải thích cho họ chấp nhận được. Con tim hay tình cảm của con người chính là nghiệp chướng của chúng ta nhiều đời tích tụ, kết thành. Vì vậy, đi tu mà có đủ kiến hoặc và tư hoặc thì khó tu vô cùng. Tu một thời gian, bị tình cảm chi phối, nhìn đời méo mó, bỏ tu dễ dàng. Không bị kiến hoặc tác động, nhìn đời sáng hơn, nên không bước vào cạm bẫy. Đối với người xuất gia, tất yếu phải thực tập ba mươi bảy Trợ đạo phẩm để phá trừ kiến hoặc và tư hoặc, để lên Hiền vị là Tư đà hàm và A na hàm, hay ít nhất cũng phải được quả Dự lưu Tu đà hoàn. Bước đến quả vị Tu đà hoàn là bắt đầu tham dự vào dòng thác trí tuệ của Phật; nói cách khác, chúng ta có đời sống tâm linh thăng hoa theo pháp Phật, nhờ sự đam mê tu hành. Thật vậy, quả Dự lưu làm chúng ta đam mê tất cả pháp của Phật, thôi thúc chúng ta thực tập, hành trì tinh ba Phật pháp với tất cả tấm lòng. Tu hành mà không có niềm say mê, chắc chắn không đạt được kết quả tốt đẹp. Và từ sự thích thú tu hành, chúng ta mới dấn thân, thậm chí quên cả nguy hiểm trước mắt; có như vậy, từng bước mới trưởng thành trên đường đạo.

Kiến hoặc và tư hoặc còn dầy đặc là phàm Tăng. Tuy nhiên, dù thuộc hàng thượng căn hay trung căn, hay Phật cũng vậy, khi mang thân tứ đại của con người đều bị ngũ uẩn ngăn che; nhưng nhờ cốt lõi bên trong của các Ngài là Phật, là Thánh, nên các Ngài

phá trừ các lậu hoặc bên trong hoàn toàn dễ dàng. Còn nghiệp chướng nặng nề của phàm Tăng, việc phá trừ kiến hoặc và tư hoặc không đơn giản. Vì vậy, chúng ta phải nỗ lực thực tập và tu chứng được từng phẩm một. Không vượt qua chặng đường này, không thể vào quả Dự lưu, không thâm nhập dòng thác trí tuệ của Phật thì bị bế tắc tâm linh, sẽ trầm luân trong sanh tử luân hồi.

Người xuất gia quyết tâm ra khỏi sanh tử và thể nghiệm từng phần của ba mươi bảy Trợ đạo phẩm. Khởi đầu là Tứ Niệm xứ quán cho chúng ta cái nhìn về cuộc đời từ phàm phu u mê chuyển đổi thành cái nhìn sáng suốt thấy đúng như thật. Đầu tiên chúng ta nên viết chữ Không ở đầu giường. Không này là tất cánh Không, nhà cửa, công danh, tiền tài,sự nghiệp, cho đến tứ đại ngũ uẩn, cuối cùng tất cả đều là Không. Vì vậy, bước vào quả Dự lưu, an trụ pháp Không, chúng ta được giải thoát, vì không bận tâm, không bị vật chất ràng buộc, không bị phiền não tác động, không buôn, không giận, không sợ, không lo. Và từ đó, chúng ta sống hoàn toàn tuy theo nhân duyên, vui vẻ chấp nhận phước báo hay nghiệp đời trước. Nếu đời trước tu hành, không có phước báo, nhưng đã tạo nghiệp ác, thì đời này phải trả nợ cũ cho xong, không thể khác. Nếu đã tạo nhiều phước, đời này cuộc sống dư dã nhiều, thì nên sống khiêm tốn để còn dư phước mà bố thí. Đức Phật đã từng thanh thản trước thức ăn là lúa ngựa cũng như cao lương mỹ vị của vua dâng cúng. Tâm Ngài hoàn toàn tự tại, không khổ, không vui, không ham muốn, không truy cầu.

Thành tựu pháp Tứ niệm xứ quán là đạt được bốn phẩm đầu tiên trong 37 trợ đạo phẩm, bước vào cửa Không là cánh cửa Tâm

mở vô trong. Thực chất của việc tu hành chính là tu trong nội tâm. Đa số người sai lầm, chỉ tu hình tướng bên ngoài, nên không đạt kết quả tốt đẹp.

Mở được cánh cửa tâm, sống với thế giới nội tâm, chúng ta tiếp tục thực hành bốn phẩm kế tiếp là Tứ chánh cần trong Thiền định theo Phật dạy. Nghĩa là tâm không cho phát sinh việc ác, đồng thời xóa bỏ các việc ác quá khứ và luôn luôn nuôi dưỡng, xây dựng, phát triển việc thiện. Được như vậy, tâm chúng ta mới lắng yên thật sự, đạt được chứ TĨNH, thành tựu được 8 pháp (Tứ niệm xứ và Tứ chánh cần). Có thực tập đúng pháp như vậy, ta đạt được tiến bộ tâm linh, mới thấm thía lời Phật dạy rằng Ngài là người chỉ đường, làm được hay không tùy ở ta, Phật không thể làm thay.

Hoàn thành hai chữ KHÔNG và TĨNH, chúng ta thể nghiệm tụ thứ ba là Tứ như ý túc: Dục tam ma địa như ý túc, Cần tam ma địa như ý túc, Tâm tam ma địa như ý túc và Xả tam ma địa như ý túc, từng bước thâm nhập sâu hơn vào thế giới nội tâm.

Trong tâm hoàn toàn yên tĩnh và từ tâm yên tĩnh này khởi lên gọi là chân như duyên khởi. Nếu từ nghiệp chướng trần lao tích tụ nhiều đời khởi lên thì đó là vô minh duyên khởi. Từ tâm chân như hay từ bản tánh thanh tịnh là con người thật của chúng ta khởi lên, nhà Thiền gọi là kiến tánh khởi tu.

Dục tam ma địa như ý túc nghĩa là dục khởi từ tâm chân như, nên hoàn toàn thanh tịnh giải thoát. Thật vậy, tâm chân như khởi lên cái gì, cái đó đều tốt. Thí dụ thấy sa thế giới Phật, tức tâm chân như chúng ta kết nối được với thế giới Phật, vì an trụ ở TĨNH. Người tâm yên tĩnh, thế giới quan của họ thanh tịnh, mà chỉ

có phật, Bồ tát thanh tịnh, nên chỉ thấy Phật, Bồ tát, Thánh chúng xuất hiện.

Với tâm yên tĩnh mà thể nghiệm Tứ như ý túc, nếu tu Đại thừa, thì đến đây ngang với Bất động địa Bồ tát, nếu tu nhị thừa, thì ngang với quả vị A na hàm. Thiết nghĩ trên bước đường tu, cố gắng vào được chặng đường thứ ba này, thế giới nội tâm của chúng ta thăng hoa, thế giới Phật thường hiện ra. Tu Pháp Hoa, thấy Bồ tát Phổ Hiền xuất hiện chỉ lối đưa đường. Tu Tịnh độ thì thấy Bồ tát Quan Âm, Thế Chí chỉ hướng về Tây phương Cực Lạc. Đó là những cái thấy trong thiền định của hành giả đạt được Tứ như ý túc, không còn trở ngại, chỉ thấy thuần tốt. Vào được thế giới thanh tịnh và xả định, trở lại cuộc đời, chúng ta cũng nhận được những việc tốt lành; đơn giản như có huynh đệ buồn giận ta, họ cũng tự động tốt với ta. Theo kinh nghiệm riêng tôi, xem người xung quanh đối xử với mình như thế nào để biết kết quả tu hành của mình. Nếu vào Thiền, chúng ta bị lệch vào ảo giác, thì trong Thiền định có cảnh giới tốt, nhưng trở lại cuộc sống, mọi việc sẽ hoàn toàn xấu.

Được tâm tự tại, giải thoát và thể hiện tâm an nhiên này trong cuộc sống là đạt được như ý túc; nhưng vẫn xả bỏ tất cả để giữ được tâm trong sáng. Đến đây, chúng ta hoàn tất thêm chữ XẢ. Để tiến tu giai đoạn thứ tư và phát huy Ngũ căn và Ngũ lực, tức phát triển căn lành của chúng ta, tạo thành đạo lực trên bước đường tu.

Căn lành thứ nhất là niềm tin rất quan trọng. Niềm tin là chánh tín khởi lên từ Thiền định, nên nhìn đời rất sáng; cho nên kinh Hoa Nghiêm khẳng định niềm tin là mẹ sinh ra tất cả công đức. Với căn lành, chúng ta đặt trọn niềm tin mãnh liệt

vào Tam bảo, hết lòng hành trì pháp Phật không chán nản, nỗ lực phục vụ cho đạo không biết mệt mỏi, là đã phát triển được căn lành thứ hai, tinh tấn. Căn lành thứ ba là chánh niệm, nghĩa là đặt tâm vào công việc bây giờ và ở đây. Ba căn lành tín, tấn, niệm là phương tiện rất quý giúp chúng ta phát huy hai căn lành quan trọng sau cùng là định và huệ. Định và huệ tạo thành mạng sống của người tu.

Phát huy năm căn lành và sử dụng được năm căn lành để tạo thành năm lực của người tu cũng gồm có tín, tấn, niệm, định, huệ. Năm căn lành chỉ giúp chúng ta thăng hoa tự thân mà thôi, còn năm lực là diệu lực, hay đạo lực mới có khả năng phát động cho người phát tâm sống theo pháp Phật. Chuyển hóa được căn lành thành đạo lực thì việc hoằng pháp lợi sinh của chúng ta sẽ đạt kết quả tốt đẹp một cách nhẹ nhàng.

Thành tựu năm căn lành và sử dụng được năm lực, muốn thăng tiến hơn nữa theo Thánh đạo, cần phải thực tập Thất Bồ đề phần hay Thất giác chi. Thất Bồ đề phần là bảy điều giác ngộ của hàng nhị thừa; tám điều giác ngộ trong kinh Bát Đại Nhân giác là giác ngộ của hành giả Đại thừa.

Trong bảy phần Bồ đề, hay bảy phần giác, trước tiên là Niệm giác chi. Vì trên bước đường tu, nhờ có căn lành là niệm tâm đặt trọn vẹn ở Phật, Phật lực mới gia bị được. Thiếu niệm hiện tiền này, Phật huệ không thể soi rọi. Kết hợp Huệ của căn lành rọi vô Niệm giác, mới thấy được pháp thích hợp để chọn. Vì thế, khởi đầu là Niệm có huệ soi sáng giúp chúng ta nhận ra từng phần tu mới có Trạch pháp, nghĩa là chọn được pháp ứng dụng thích hợp, đúng đắn cho cuộc sống mình.

Trong Ngũ căn cũng có Niệm và trong Thất bồ đề phần cũng có niệm; nhưng hai niệm này khác nhau. Với niệm của Ngũ căn, chúng ta chỉ có nhất tâm thôi, tức chỉ thấy biết chính xác diễn biến của hiện tại, không biết quá khứ và vị lai. Người thất niệm thì đang làm việc này mà nghĩ chuyện khác. Người có căn lành thì niệm được tập trung, gọi là giờ nào việc đó, không bị thất niệm. Niệm của Bồ đề cao hơn một bậc, là niệm có trí tuệ vô lậu phát xuất từ Thiền định rọi vào, nên biết rất sáng, rất chính xác và khi nào không cần suy nghĩ mà trả lời đúng, thì đó là đương niệm của Ngũ căn. Và nếu niệm này được huệ vô lậu soi sáng vào sẽ giải quyết chính xác hơn nữa. Người thất niệm là người tu mù vì không có định và trí tuệ vô lậu soi rọi.

Theo tinh thần Đại thừa, lấy trí tuệ của Ngũ căn làm mạng và nhờ Phật hộ niệm, nên trí tuệ của ta bừng sáng. Thiết nghĩ Phật cách chúng ta xa nên khó thấy, nhưng thân cận được vị Thầy là bậc chân tu đức hạnh thì tu dễ được kết quả tốt đẹp. Trí tuệ của Thầy soi rọi tâm ta, làm cho tâm ta sáng, biết được việc tốt, việc xấu, việc không nên làm, việc cần làm, mới thành tựu được những việc khó. Tu không có trí tuệ trong đương niệm, chỉ làm theo hình thức, khó có kết quả tốt. Riêng người lãnh đạo mà thiếu niệm Bồ đề, thì nguy hiểm vô cùng, vì quyết đoán sai lầm.

Niệm giác hay Bồ đề phần thứ nhất phải có để hành đạo được lợi lạc; từ đó chúng ta bắt đầu tu trong dòng Thánh, khác với tu hình thức bên ngoài. Nhờ Niệm giác soi rọi Phật pháp, chúng ta sáng lần, giống như vào trong kho chứa kinh, phải bật đèn, có ánh sáng mới đọc được nội dung kinh.

Sau đó, chúng ta bước qua giai đoạn hai của Bồ đề phần là Trạch pháp, nghĩa là lựa pháp cho ta và cho đại chúng. Lựa cho ta thì dễ. Thật vậy, hàng Nhị thừa ngồi yên tu, tâm tự sáng, chữa bệnh cho bản thân dễ dàng, chọn được pháp thích hợp cho mình một cách nhẹ nhàng. Thí dụ tự biết trong người mình tứ đại bất hòa, xem cái nào không hòa tự điều chỉnh được và cũng kiểm tra năm uẩn, sắc thọ tưởng hành thức để loại bỏ những gì không tốt. Nếu biết điều chỉnh thì chuyển đổi ngũ ấm ma trở thành ngũ phần Pháp thân, không biết thì pháp lữ cũng biến thành ma, vì cùng tu, cùng là đệ tử Phật mà lại chống phá nhau. Phật biết hàng phục ngoại đạo, còn chúng ta vì không biết mà huynh đệ tương tàn. Lựa pháp cho chính mình để điều chỉnh thân tâm tốt, mới lựa pháp cho đại chúng. Xem họ muốn gì, làm được gì, tùy theo đó mà chỉ dạy. Nói cách khác, phải tìm người có căn lành mới khai tri kiến Phật cho họ được, không phải ai cũng khai được. Không có căn lành, chỉ cho họ kết duyên với Phật cũng tốt.

Xưa kia, có nhà Sư từ Ấn Độ sang Trung Quốc. Lúc đó, đất nước Trung Quốc thường xảy ra đánh giết. Nhà Sư thuyết giảng Phật pháp, họ không nghe, còn đánh đuổi. Kinh nghiệm của vị này cho chúng ta thấy đối với chúng sanh cang cường, làm sao nói pháp mà họ nghe. Vị Sư mới đến Phổ Đà sơn đảnh lễ Đức Quan Âm. Bồ tát dạy vị Sư này rằng tôn giả đến với người ngang ngược, phải tạo điều kiện cho họ trồng căn lành và muốn giáo hóa được ở nơi này, phải thực hiện hạnh lóng nghe để biết họ nghĩ gì, muốn gì, làm gì, túc nghiệp của họ lành hay dữ mà ứng dụng pháp tương ưng thích hợp; không thể dùng một pháp chung chung dạy cho mọi người. Ý này thường được diễn tả là tùy duyên giáo hóa, hay tùy bệnh mà cho thuốc thích hợp mới chữa

lành bệnh, không phải chỉ giảng suông. Cũng trên tinh thần tùy duyên như thế mà Đức Quan Âm đã thị hiện nhiều dạng thân khác nhau mới cảm hóa được người Trung Hoa.

Có niệm Bồ đề được huệ vô lậu soi sáng và đã lựa chọn đúng pháp thích hợp cho chính mình và những người hữu duyên cùng thăng hoa trên lộ trình Phật đạo, chúng ta càng siêng năng hành trì pháp Phật hơn nữa. Thật vậy, tôi thường nghĩ thời gian dành cho mình ít quá, nhiều lắm là sống thọ bằng với tuổi thọ của Phật ngày xưa là 80 tuổi; nhưng một ngày trôi qua nhanh quá, mà việc phải làm còn nhiều, đường đến cứu cánh lại còn xa. Vì thế, Bồ đề phần thứ ba là Tinh tấn cũng rất quan trọng, cần siêng năng tu học, để giữ gìn những gì quý báu mà Thầy đã dạy, Phật đã trao, bạn đã giúp, để đạt được những quả vị nhất định trên con đường tiến tu đạo hạnh, thì mãn duyên ở cõi này, từ bỏ thân này mới có định hướng tốt đẹp, đi tiếp con đường thánh thiện.

Bồ đề phần thứ tư là Hoan hỷ cũng rất quan trọng đối với người tu. Sống trong nhà Phật, có được tâm Bồ đề, được tuệ giác soi sáng, được sống với pháp hành mình tâm đắc, được Thầy bạn dìu dắt, được Phật gia hộ, Bồ tát chở che, Hộ pháp giữ gìn; nói chung là người tu lúc nào cũng thấy "được”, không thấy "mất”, "cái được” trong Phật pháp hưởng cả đời không hết; cho nên lúc nào cũng vui. Khi nào "biết buồn” là đánh mất Bồ đề tâm, sắp bị đọa. Người có tâm hoan hỷ mới có thể tiến xa trên đường đạo và ai cũng muốn kết bạn, muốn chỉ dẫn, giúp đỡ họ.

Phổ Hiền Bồ tát cũng nguyện rằng:

Các thiện tri thức lợi ích tôi

Vì tôi chỉ bày hạnh Phổ Hiền

Nguyện cùng tôi thường chung hội họp

Đối với tôi lòng luôn hoan hỷ.

Bồ đề phần thứ năm là Khinh an, tức tâm nhẹ nhàng, không cố chấp, không phiền muộn, thể hiện nét mặt vui tươi. Tâm nhẹ nhàng thanh thản rất cần. Đối với người tu, cởi bỏ mọi định kiến, cố chấp, việc gì cũng nên giải quyết nhẹ nhàng, đừng quan trọng hóa vấn đề. Tâm nặng nề, lo lắng, sợ sệt chẳng giải quyết tốt việc gì, mà còn tạo thêm bệnh trầm uất cho chính mình. Khi xin đất làm nhà truyền thống Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh, nhiều người lo lắng, làm sao xin được. Nhưng xin được rồi, lại lo không có tiền xây dựng. Vậy mà bây giờ cũng gần đủ rồi! Theo tôi, đừng đặt nặng vấn đề, tâm chúng ta nhẹ nhàng, việc cũng nhẹ theo.

Hai phần Bồ đề sau cùng là Định và Xả, dĩ nhiên cũng rất quan trọng. Định tâm để phá trừ tâm tán loạn; vì loạn tâm thì không thể làm đúng. Việc càng khó, càng cần bình tĩnh mới giải quyết được.

Xả là buông bỏ, không dính mắc. Đối với người tu, chúng ta hiện hữu trên cuộc đời này là mượn cảnh huyễn để độ người trong mộng, nên cuối cùng, tất cả mọi việc cũng phải bỏ qua. Mấy mươi năm làm đạo cũng bỏ; chỉ duy nhất chúng ta làm được là khai tri kiến Phật cho chúng sanh, cho người có căn lành để tiếp nối ngọn đèn chánh pháp soi sáng thế gian này. Các vị Hòa thượng đã ra đi, chúng ta cũng sẽ ra đi, không ai ở mãi trên cuộc đời này, nên không bận tâm. Xả bỏ thì tâm nhẹ nhàng được, cố chấp bất cứ thứ gì cũng không giải thoát.

Trên bước đường tu, chúng ta căn cứ lời Phật dạy, trong mùa An cư, suy nghĩ, cân nhắc, hành trì để chứng đắc từng phần. Thành tựu được Thất Bồ đề phần, mới chứng được Hiền vị. Và từ đó, thâm nhập vào dòng Thánh, sử dụng Thất Bồ đề phần rọi ngược lại thân tâm mới có Bát Chánh đạo, thành tựu được giới thân huệ mạng, trở thành vị Thánh A la hán là người sáng suốt, đức hạnh, không có sai lầm trên cuộc đời. Đến đây kết thúc quá trình tu của Thanh văn thừa, hoàn tất ba mươi bảy Trợ đạo phẩm mà Đức Phật đã vẽ ra cho chúng ta.

Theo tinh thần Đại thừa, phải đạt được Bát Chánh đạo, không còn lầm lỗi, mới hành Bồ tát đạo được. Chúng ta chưa được phần Bồ đề nào, không thể hành pháp Đại thừa; cho nên phải nương vào Phật lực, công đức lực làm được một số việc mà thôi, không phải tự mình làm được. Tôi nhận ra rằng mình làm được nhờ các vị Hòa thượng trưởng lão đã đặt nền tảng vững chắc. Gần nhất là nhờ các Hòa thượng dấn thân trong năm mươi năm chấn hưng Phật giáo miền Nam mà Phật tử mới có điều kiện hiểu đạo và chúng ta mới mở rộng việc hoằng pháp được. Nương theo công đức của Phật, của Thầy, Tổ, chúng ta thành tựu một số Phật sự nhất định, duy trì mạng mạch Phật pháp tồn tại trên thế gian làm lợi lạc cho chúng hữu tình.

Thúc liễm thân tâm

Thúc liễm thân tâm

(Bài giảng tại các trường hạ thành phố Hồ Chí Minh 2006)

Theo Tỳ Ni luật tạng, Tăng Ni phải cấm túc An cư; nhưng trong thời gian An cư, chúng ta tu và đạt được kết quả tốt đẹp hay không mới là điều quan trọng. Giáo hội chúng ta đưa ra khẩu hiệu là thúc liễm thân tâm, trau giồi giới đức, siêng tu tam vô lậu học. Đó là khẩu hiệu chung cho tất cả Tăng Ni, nhưng cần nhận thức rằng chúng ta phải thúc liễm thân nào và tâm nào. Thân có hai là chân thân và thân tứ đại. Đức Phật dạy rằng chân thân của chúng ta là Pháp thân ở trạng thái bất sanh bất diệt thì không cần phải thúc liễm; vì nó vốn không sanh không diệt, lấy gì để trói cột nó. Nhưng đối với thân tứ đại, cần phải thúc liễm, nhưng thúc liễm bằng cách nào. Về phần tâm, cũng có hai là chân tâm và vọng tâm. Đối với chân tâm, tất niên không cần thúc liễm, chỉ phải thúc liễm vọng tâm; như thế, phải biết vọng tâm là gì và nên cột nó bằng cách nào.

Chúng ta đã biết trong mười hai năm đầu, trong việc chỉ dạy các đệ tử, Đức Phật không đưa ra giới luật để thúc liễm, vì các ngài đều là Hiền Thánh Tăng, tức đã thâm nhập Pháp thân, sống với Pháp

thân. Nhưng về sau, Đức Phật phải đặt ra giới luật để ràng buộc các Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, vì đối tượng bấy giờ là phàm Tăng, nghiệp Tăng, ác Tăng. Thật vậy, điển hình như Vô Não, ngày hôm trước còn là đồ tể, nhưng ngày hôm sau phát tâm tu, cũng được Phật tiếp độ. Người đã tạo nghiệp sát nặng, khi tu, phải buông bỏ dụng cụ sát hại bên ngoài cho đến dụng cụ sát hại trong tâm. Giáo pháp của Phật nhằm hạn chế tối đa ác nghiệp, không cho họ có hành động ác, lời nói ác và ý niệm ác.

Ác nghiệp đời này dễ nhận thấy rõ, nhưng ác nghiệp đời trước thì khó thấy; tuy nhiên, quán sát kỹ cũng nhận ra được. Người có trách nhiệm trong trường hạ phải nhìn kỹ từng người để thấy ác nghiệp của họ mà chỉ bảo, giúp họ sám hối cho tiêu nghiệp và đưa ra kỷ luật để ràng buộc, không cho nghiệp của họ sanh khởi. Thông thường, lúc mới quan sát, không phát hiện được nghiệp của người, nhưng ở chung vài ngày, chúng ta liền nhận ra. Người ác nghiệp nặng thường có tánh hung dữ, tham lam, nên hiện ra tướng dữ, tướng tham, chúng ta dễ thấy. Nhưng đối với người có nghiệp vi tế, tức nghiệp tiềm ẩn bên trong đã tạo nhiều đời, thì khó thấy. Tuy nhiên, sống chung, lần lần chúng ta cũng nhận ra, nên chỉ dạy họ cách khắc phục, họ cũng trở thành người tốt. Vì Phật đã dạy rằng tất cả chúng sanh đều có tánh Phật, đủ duyên thì tánh Phật phát triển, nhưng không đủ duyên, Phật tánh không thể phát triển được. Và tất cả chúng sanh cũng đều có tánh ác, tánh ác này gặp đủ duyên cũng phát triển. Kinh Pháp Hoa đã khẳng định điều này "Phật chủng tùng duyên khởi”. Có thể nói duyên quyết định tất cả mọi việc tốt xấu.

Mùa An cư là thời gian tạo thù thắng duyên để cho hạt giống Phật của chúng ta phát triển và hạt giống ác không có

điều kiện lớn lên; như vậy trải qua một, hai năm, hạt giống ác sẽ bị yếu dần và mầm của nó cũng bị tiêu mất. Hạt giống nghiệp của chúng ta cũng như vậy. Những hạt giống ác trải qua một, hai mùa hạ tu hành, chúng ta cảm thấy nó yếu dần và đến một ngày nào, theo sự tiến tu của chúng ta, nó mất hẵn. Có thể nói người khéo tu liên tục trong ba hay năm mùa hạ, mầm giống ác bị hư hoại luôn.

Hạt giống bên ngoài nếu thiếu duyên là ánh sáng, đất, nước thì không sống được. Còn hạt giống trong tâm chúng ta rất khó phát hiện, nên việc trừ khử cũng rất khó. Hạt giống trong tâm ta cũng có duyên vi tế bên trong để nuôi dưỡng nó phát triển. Có người đủ duyên, hạt giống trong tâm bộc phát ra cả lời nói và hành động của họ, có người bộc phát ra lời nói, nhưng có người chỉ bộc phát trong tâm. Do đó, chúng ta thường lầm tưởng mình tu hành là đã cắt đứt môi trường của hạt giống ác; nhưng không phải như vậy, không có duyên bên ngoài tác động thì không thấy nghiệp ác phát ra bên ngoài, nhưng cái duyên bên trong vẫn còn. Duyên bên trong Phật dạy là pháp trần. Năm trần bên ngoài là sắc, thanh, hương, vị, xúc đã bị chúng ta cắt đứt, nhưng pháp trần vẫn còn tác động. Trên bước đường tu, chúng ta kiểm tra kỹ, trong mùa An cư, chúng ta cách ly được năm căn là mắt, tai, mũi, lưỡi và thân, không cho năm căn này bị năm trần bên ngoài chi phối. Nhưng còn căn thứ sáu bên trong là ý căn, tức hoạt động của ý thức sâu hơn và khó tìm thấy. Tại sao chúng ta buồn giận, lo sợ, nói chung là phiền não; đó là do ý căn tác động với pháp trần mà sanh ra. Vì vậy, chúng ta tu hành, trải qua năm, mười hạ mà vẫn không tiến được; vì chúng ta chỉ cách ly năm trần, không cách ly được pháp trần.

Chúng ta An cư, không sinh hoạt bên ngoài, ngồi yên, tưởng không làm gì; nhưng sinh hoạt nội giới diễn tiến rất nhiều. Hoạt động của nội tâm linh hoạt vô cùng. Đối với người trí, không sợ hành động bên ngoài, nhưng sợ ý tưởng ác khởi lên chỉ đạo việc làm. Đức Phật bảo Vô Não rằng con dao trong tay của ông đã vứt xuống, nhưng còn con dao trong tâm quan trọng hơn, vì không có tâm điều khiển thì con dao trong tay cũng không có tác dụng. Người trí giữ gìn, không cho hành động ác trong tâm tồn tại, phát triển là ý này.

Người tu không để vướng mắc với sở hữu vật chất như tiền tài, danh lợi, địa vị, bạn bè, v.v… Người đời bằng mọi cách kiếm cho được những thứ này và được rồi thì cố gắng bảo vệ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy họ lo lắng như vậy, nhưng không ai giữ được mãi tiền bạc, danh vọng, bạn bè. Nhiều người mỗi lần nỗ lực tạo thêm tiền của, tăng thêm danh vọng, địa vị thì họ lại đánh mất bạn bè và phước đức bị tổn giảm; để cuối cùng rồi cũng kết thúc cuộc đời dưới ba tấc đất hay trong hủ cốt, chẳng được điều gì tốt đẹp, chỉ có buồn phiền, khổ đau, oán hận làm hành trang đem theo trong kiếp tái sanh mà thôi. Người thực tu cắt bỏ tất cả những hơn thua phải trái, danh lợi, v.v… nói chung, những gì vướng mắc cản trở bước tiến thăng hoa tâm linh. Chúng ta chỉ quan tâm xem trong ý thức mình có còn tồn tại tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, để chúng ta thúc liễm, trói buộc những thứ này lần lần. Nếu hay giận, chúng ta nỗ lực cột phiền não này trước, ít nhất một mùa hạ cũng cột được một anh giặc phiền não. Cột bằng cách nào? Phật dạy có nhiều cách cột phiền não.

Cách thứ nhất, lúc mới tu, cần ý thức rằng những gì chúng ta nghe thấy sẽ tác động tâm chúng nổi giận, cho nên chúng ta phải cách ly nó. Đầu tiên, chúng ta cắt tiền trần trước. Mùa An cư, chúng ta tu hành với đại chúng, muốn được thanh tịnh, những việc mắt thấy tai nghe, hãy gác sang một bên. Riêng đối với những người lãnh đạo như Thiền chủ, Chánh na, Chánh chúng, nếu tâm trong sạch hoàn toàn thì việc lãnh đạo chúng dễ dàng. Nếu phiền não bên trong còn nhiều và thường suy nghĩ, hành động theo khôn dại thế gian sẽ điều hành chúng rất khó. Riêng tôi, thuở còn trẻ tuổi, tánh hay nổi nóng, dễ giận. Mùa hạ, tôi nhắm vào phiền não này đối trị trước bằng cách chọn việc không có tranh chấp để xin làm; không chọn những việc của hàng lãnh đạo, vì làm Chúng trưởng, Chánh na, Thiền chủ sẽ khó vô cùng. Thật vậy, nếu nghiệp chúng ta chưa đoạn trừ được, mà vì có chức vụ thì phải có trách nhiệm, phải để tâm. Dĩ nhiên Duy na không cần để tâm đến người tốt, nhưng phải để tâm đến người xấu, việc xấu và nếu phát hiện ra việc xấu, người xấu, tâm chúng ta dễ bị tác động. Chúng ta đem người xấu, việc xấu vô lòng thì mỗi ngày ác nghiệp này tự tăng dần trong tâm mình. Thực sự tôi rất thương người lãnh đạo, vì có lãnh đạo mới thấy được cái khó, cái khổ của họ; không để tâm thì không làm được, còn để tâm thì tâm chúng ta bị đầy ắp dữ kiện không tốt vây chặt. Với công việc của Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày tôi nhận biết bao nhiêu vấn đề, giải quyết biết bao nhiêu đơn khiếu nại. Người lãnh đạo không khéo dễ bực bội, buồn phiền, mà bực và phiền thì việc lãnh đạo của chúng ta càng khó thêm. Người sơ tâm học đạo, vào sơ hạ, chỉ là thành viên của trường hạ, hoàn thành những việc đơn giản được giao phó là có ngay sự an

lành. Thí dụ nhận trách nhiệm hành đường, dọn thức ăn cho đại chúng dùng đúng giờ xong, sau đó dọn dẹp bát đĩa. Tôi có kinh nghiệm việc làm này. Thuở xưa, trong các trường hạ, tôi thường nhận công việc này, vì ít người muốn làm, cho nên mình làm thì không đụng chạm với ai, không ai ganh tức, giành dựt, nói xấu, nên rất an lạc. Nhưng nếu có người xin nhường việc này, mình cũng sẵn lòng nhường và tìm việc khác làm. Khi làm việc cho chúng, tôi thường nghĩ rằng mình may mắn được phục vụ chúng Tăng để họ tu hành. Giả sử trong chúng có ba mươi người tu, tôi hành đường, dọn thức ăn thì những người này đã thọ ơn tôi, nên tôi được công đức, còn họ thọ nhận thì phải nợ tôi. Trên bước đường tu, nếu không khéo, nợ cứ chồng chất thêm, nếu biết, công đức sanh ra. Thật vậy, chúng ta phục vụ đại chúng, trong đó những người tu được chia sẻ công đức cho mình, cho nên công đức mình lớn thêm dần. Nhưng nếu làm cho đại chúng mà trong lòng không thích, nghĩ khó khổ và muốn đùn dẩy việc sang người khác, phải tự biết rằng nghiệp ác đã sanh ra. Làm việc với tâm hoan hỷ, mới có công đức. Công việc dọn cơm chỉ mất nửa tiếng đồng hồ là xong và khi đại chúng đi kinh hành, mình dọn dẹp nửa tiếng. Như vậy, còn dư nhiều thì giờ tu và đã tạo được công đức. Thì giờ còn lại, tôi thường sám hối, tụng kinh, ngồi Thiền.

Tu Pháp Hoa, lấy đức của Phật để tự trang nghiêm thân tâm, nên phải lạy hồng danh sám hối, nghiệp chướng mau tiêu nhất. Vì lạy Phật, thương Phật, nghĩ đến Phật nhiều, đem Phật vào tâm mình, phiền não theo đó tiêu tan; còn đem nghiệp và phiền não bên ngoài vào lòng thì những thứ này phải tự tăng trưởng. Đối với tôi, đem tên Phật để vào lòng trước; đem một tên Phật vào sẽ xóa được một tên ác độc. Không ý thức được điều này, đem Phật vô tâm rất

khó, mà đã đem được Phật vào tâm rồi, lại đưa ác độc vô xóa mất, quả là rất uổng vô cùng. Huynh đệ với tôi không thích niệm Phật, hay niệm Phật trong thế bắt buộc mà thôi; thì giờ còn lại, buổi sáng thì cố tìm sách báo đọc những việc ác như cướp của giết người, lường gạt, xì ke, ma túy, mãi dâm, v.v…, buổi tối xem Tivi cũng đem vô tâm những hình ảnh ác, hành động ác, làm thế nào có tâm an lành thanh tịnh để tiến tu được. Còn đem Phật vào lòng để tâm chúng ta nhẹ nhàng, lâu dần, hình ảnh thánh thiện tác động vào lời nói, việc làm, suy nghĩ của chúng ta, cho đến trở thành thói quen giúp cho ba nghiệp được thanh tịnh. Thực tập như vậy, tôi có thói quen niệm Phật theo từng bước đi. Nếu tu Tịnh độ, niệm Phật Di Đà, bước đi lâu ngày đều đặn theo tiếng niệm Phật và thân cũng di chuyển theo tiếng niệm Phật, tâm cũng duyên với tiếng niệm Phật, làm cho ba nghiệp luôn thanh tịnh.

Đầu tiên, đem tên Phật vô để xóa bỏ một tên ác nào đó, nên cái ác không có duyên tác động nữa. Sau ba tháng An cư, hạt giống ác này không thể nảy mầm, phát triển; nó suy yếu lần, nhưng còn tiềm ẩn sinh hoạt bên trong, nên chúng ta phải nỗ lực tu thêm năm năm nữa. Hạt giống bên ngoài ba năm không được nuôi dưỡng thì không thể mọc thành cây. Nhưng hạt giống tâm còn, vì ý thức tác động qua pháp trần. Đây là nghiệp chủng tử đời trước. Theo Thế Thân Bồ tát, khi Mạt na thức tác động ý thức, nhưng tiền trần chúng ta không đưa vô, vì chúng ta đã đóng kín năm căn trong mùa An cư. Vì vậy, bên ngoài chúng ta không thấy, không biết, nên không có sức thu hút bên ngoài, thì ý thức chúng ta quay ngược vô trong. Lúc đó, nếu A lại da thức còn chứa ác nghiệp nhiều thì nó sẽ tác động, khiến chúng ta nhớ lại chuyện xưa. Tôi tu có lúc nhớ lại những việc xảy ra từ năm mươi, sáu mươi năm trước, lúc còn hành điệu. Những việc

quá khứ xuất hiện cho thấy ý thức chúng ta vẫn sinh hoạt, dù bên ngoài không còn xảy ra; đó chính là nghiệp vi tế mà kinh thường nói rằng Bồ tát còn vô minh hoặc, trần sa hoặc. Phiền não bên ngoài đã cắt, nhưng Tiềm thức chúng ta còn lưu giữ nó.

Chúng ta niệm Phật, thấy Phật, đưa Phật vô ý thức, tuy miệng niệm Phật đều đặn, hình ảnh Phật vẫn nhớ, nhưng bất giác một hình ảnh quá khứ được lưu giữ trong tiềm thức hiện lên, khiến vụt nhớ điều gì, thì chúng ta liền chạy theo nó, cắt đứt niệm Phật hay bài kinh đang tụng. Sự dao động thường xuyên và nhanh chóng vô cùng của tâm thường được gọi là tâm viên, ý mã. Ta cột tâm trong câu niệm Phật, cột thân trong việc lạy Phật, nhưng Tiềm thức vụt phát khởi cái gì, tâm chúng ta liền chạy theo cái đó, quên mất bài kinh. Gặp như vậy, tôi tụng lại từ đầu, chú mục vào lời kinh, không cho ý thức phóng chạy. Khi tâm thuần, tập trung mạnh vào câu kinh là bên trong không tác động được, chúng ta mới đưa kinh ngang qua Mạt na thức để đem kinh thẳng vào Tiềm thức, tức A lại da thức. Và khi kinh đã thâm nhập vào Tiềm thức được rồi thì Phật và kinh từ trong Tiềm thức tự động lưu xuất ra. Hành trì theo phương cách này lâu ngày, tức kinh luật chúng ta đã đem vô Tiềm thức nhiều, nên khi thuyết pháp, những kinh nghiệm hành đạo của các vị Tổ và những giáo pháp của Đức Phật được tự động đưa ra. Vì ở giai đoạn đó, chúng ta không bị tiền trần tác động nữa, mà chỉ có thuần Phật pháp đã chất chứa rất nhiều trong Tiềm thức đưa ra nên suy nghĩ và lời nói trong thời pháp hoàn toàn theo chánh pháp. Tôi thuyết pháp không có dàn bài, giáo pháp trong Tiềm thức đem vô đầy ắp rồi, sẽ tự lưu xuất ra. Còn bận rộn nhiều việc, Phật pháp không có trong Tiềm thức, mà chỉ chứa đầy phiền não trần lao, chắc chắn không thể tu được và cận tử nghiệp đến, những thứ phiền não đã đem vào cái kho Tiềm thức sẽ xuất hiện liền.

Như đã nói hồng danh sám hối, tôi đem để vô Tiềm thức trước. Sau đó, tụng kinh Pháp Hoa, tôi để Phật, Bồ tát vào cái kho A lại da thức. Lúc đó, tôi tìm hiểu Phật, Bồ tát bằng cách đọc tụng kinh điển để biết rõ về hành trạng của các Ngài để quán chiếu tu hành. Thí dụ niệm Phật Di Đà, tôi để danh hiệu Phật này vào tâm và bắt đầu tìm xem Đức Phật Thích Ca nói về Đức Phật Di Đà như thế nào qua các kinh như Di Đà, Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ Đại Bảo Tích. Đọc xong các kinh này, tôi suy nghĩ, ghi nhớ những điều tâm đắc để bổ sung vô hành trạng của Phật Di Đà lưu giữ trong A lại da thức của tôi. Và kế tiếp, tôi đọc những bộ sớ giải của các vị Thánh Tăng như Bồ tát Thế Thân, Thân Loan, Huệ Viễn, Thiện Đạo, v. v… để xem kiến giải của các ngài như thế nào về Phật Di Đà. Và tôi cũng suy nghĩ những lời dạy và kinh nghiệm tu hành của các vị đó đưa vào tiềm thức tôi để mở rộng thêm tuệ giải về pháp hành của Phật Di Đà. Như vậy, trên bước đường tu, mỗi ngày chúng ta bổ sung, đem vô A lại da thức mình những hành trạng của Phật và Bồ tát, Thánh Tăng, mới tẩy uế được cái kho chất chứa nhiều thứ nhiễm ô từ bao đời bao kiếp của mình trên dòng sanh tử này; song song với việc dọn sạch phiền não trần cấu, chúng ta trang bị những pháp cao quý vi diệu vào kho A lại da thức để làm hành trang cho sự thăng hoa trí tuệ và đạo hạnh của mình.

Ngược lại, chỉ hời hợt niệm Phật trên đầu môi chót lưỡi, niệm xong, Phật và chúng ta không ảnh hưởng gì nhau, miệng niệm, nhưng Tiềm thức chúng ta không có Phật, thì tu cùng kiếp cũng không được gì. Niệm Phật, đưa vô ý thức, cho đến vào Tiềm thức, khiến chúng ta thường nhớ tên Phật, hình ảnh Phật, việc làm cao quý của Phật. Phật trở thành thân thương, gần gũi trong cuộc sống chúng ta. Niệm Phật, nghĩ nhiều đến Phật, chịu ảnh hưởng của

Phật, tâm chúng ta hoàn toàn được an lành. Từ tâm thanh tịnh ấy chỉ đạo cho việc làm của chúng ta đúng theo hướng của Phật đã đi và tướng tốt cũng từ đó xuất hiện.

Tu hành, biết đem hành trạng của Phật vào trong A lại da thức của chúng ta thì Phật và Tịnh độ có sẵn trong Tiềm thức, đến nơi nào hành đạo, ta đem ra sử dụng. Thí dụ ở chỗ vắng, ngồi Thiền, tên, hình ảnh của Phật Di Đà và hành trạng của Ngài hiện ra trong tâm tôi là Thiền. Thiền ngồi yên, nhưng cái gì xuất hiện mới quan trọng. Thiền, nhưng việc ác xấu hiện là Thiền của ngoại đạo, lạc vào cảnh giới ma. Hoặc ngồi Thiền, quán Không, tức không nghĩ gì, để tâm vắng lặng đứng yên, phiền não không còn là thuần thục ba pháp Không, vô tác, vô nguyện của Thiền Nhị thừa. Thiền của Đại thừa, của Tổ sư, của Phật thì khác. Phật dạy chúng ta ngồi yên để quán sát gọi là Minh sát tuệ, tức trí tuệ vô lậu phát ssnh giúp chúng ta nhìn sự vật chính xác là thật tướng các pháp. Riêng tôi, ngồi yên, kinh điển, Phật, Bồ tát đem vô tâm, từ đây tôi lấy ra từng giáo pháp hay từng hành trạng của Phật hay Bồ tát để đối chiếu và quán sát nhân duyên, cho mình giải pháp tốt nhất ứng xử đúng theo Phật làm lợi lạc cho mình và người. Phật, Bồ tát và cảnh giới của các Ngài có đủ trong tâm chúng ta mới tạo thành cảnh Tịnh độ bên ngoài.

Trong mùa An cư, tôi mong rằng quý vị ít nhất đem được một vị Phật hay Bồ tát để sâu vào Tiềm thức, để khi gặp việc bất trắc, Phật, Bồ tát này xuất hiện, khiến chúng ta hành sử tốt đẹp theo các Ngài; cho đến giờ phút lâm chung, các Ngài cũng hiện hữu bên cạnh tiếp độ thì Niết bàn hay Tịnh độ chờ đón, còn niềm an lạc nào lớn hơn.