Kinh Trường A - Hàm Tập 1

“Vì sao có một cung điện mặt trăng, bảy cung điện mặt trời? Một thời gian sau, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn, thì tự nhiên biến thành một cung điện mặt trăng, bảy cung điện mặt trời, sắc tạp xen nhau, do bảy báu mà thành, vì bị bão thổi ngược trở lại chỗcũ nên vì nhân duyên này mà có cung điện mặt trời vàcung điện mặt trăng.

“Sau đó, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn, thì tựnhiên biến thành bốn châu thiên hạ, cùng tám vạn thiên hạ. Vì nhân duyên này nên có bốn châu thiên hạcùng tám vạn thiên hạ.

“Sau đó, cuồng phong thổi bọt nước lớn, thì tại tứthiên hạ cùng tám vạn thiên hạ, tự nhiên biến thành núi Đại Kim Cang Luân, cao mười sáu vạn tám nghìn do-tuần, dọc ngang rộng mười sáu vạn tám nghìn do-tuần, biên giới của nó thì không có hạn; kim cang rắn chắc không thể hủy hoại. Vì nhân duyên này nên cónúi Đại Kim Cang Luân.

“Sau đó một thời gian rất lâu, rất lâu, có mây tự nhiên phủ đầy không trung, và mưa lớn khắp nơi, [139c]những giọt nước mưa như bánh xe; nước này tràn đầy

khắp nơi dìm bốn châu thiên hạ cùng núi Tu-di v.v…

“Sau đó, cuồng phong thổi đất làm thành hầm hốlớn; nước khe suối đều chảy vào hết trong đó, nhân đây mà làm thành biển. Vì nhân duyên này nên cóbốn biển nước lớn. Nước biển mặn đắng có ba nhân duyên. Những gì là ba? Một, mây tự nhiên giăng khắp hư không cho đến Quang âm thiên, mưa khắp mọi nơi, tẩy rửa cung trời, rửa sạch thiên hạ; từ cung trời Phạm-ca-di, cung trời Tha hóa tự tại xuống đến cung trời Diệm-ma, bốn thiên hạ, tám vạn thiên hạ, các núi, núi lớn, Tu-di sơn

———

¹⁹Tỳ-ni-đà 毗尼陀, ở trên gọi là núi Điều Phục 調伏; xem cht. 63, phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

²⁰ Kim cang luân 金剛輪, ở trên dịch là Kim cang vi 金剛圍. Xemphẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

vương, thảy đều được tẩy rửa sạch sẽ; trong những nơi này, tất cả các thứ nước dịch bất tịnh, dơ dáy và mặn, đều trôi xuôi xuống mà vào trong biển cả hợp thành một vị, nên nước biển có vị mặn. Hai, vì xưa kia có vị Đại Tiên trì cấm chú vào nước biển, muốn cho lúc nào nó cũng mặn đắng, người không uống được, cho nên chúng mặn đắng. Ba, vì trong nước biển lớn này có nhiều loại chúng sinh cưtrú, thân hình chúng to dài đến, hoặc trăm do-tuần, hai trăm do-tuần… cho đến bảy trăm do-tuần, thở hít, ăn vào mửa ra, đại tiểu tiện đều ở trong đó, nên nước biển mặn.

“Đó là tai kiếp lửa.”²¹

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thế nào là tai kiếp nước?

“Khi tai kiếp nước bắt đầu, con người trong thế gian này đều phụng hành Chính pháp, đều chính kiến, không theo tà kiến, mà tu tập mười thiện nghiệp. Sau khi tu tập thiện hành, có người đạt được đệ tam thiền không có hỷ, thân họ có thể cất lên ở giữa hư không, an trụ Thánh nhân đạo, Thiên đạo, Phạm đạo, và lớn tiếng xướng lên rằng: ‘Các Hiền giả! Sung sướng thay, đệ tam thiền không có hỷ!’ Lúc ấy, người thếgian nghe những lời này rồi, liền ngửa mặt lên trời nói với họ rằng: ‘Lành thay! Lành thay! Xin vì tôi mànói đạo của tam thiền không có hỷ.’ Lúc này, người ởgiữa hư không nghe những lời của người kia rồi liền nói về đạo của tam thiền không có hỷ. Sau khi người thế gian nghe nói rồi, liền tu đạo của tam thiền không có hỷ, nên khi thân hoại mạng chung họ được sinh vềBiến tịnh thiên.

“Bấy giờ, những chúng sinh ở trong địa ngục, sau khi tội nghiệp của họ đã mãn, thân hoại mạng chung tái sinh vào nhân gian. Rồi cũng tu tập đạo của đệ tam thiền; sau khi tu tập đạo thiền, thân hoại mạng chung, được sinh về Biến tịnh thiên. Những chúng sinh của các loài súc sinh, ngạ quỷ, A-tu-la, Tứ thiên vương, Đao-lị thiên, Diệm-ma thiên, Đâu-suất thiên, Hóa tựtại thiên, Tha hóa tự tại thiên, Phạm thiên, Quang âm thiên sau khi thân hoại mạng chung cũng tái sinh vào cõi nhân gian; nếu họ cũng tu tập đạo của đệ tam thiền, khi thân hoại mạng chung họ cũng sẽ được sinh vềBiến tịnh thiên. Vì nhân duyên này nên đạo địa ngục [140a] bị diệt tận, và súc sinh, ngạ quỷ, A tu luân, TứThiên

———

²¹ Hỏa tai 火災.

vương,… cho đến cõi Quang âm thiên cũng đều diệt tận. Vào lúc bấy giờ, trước tiên là địa ngục biến mất, sau đó súc sinh biến mất; súc sinh biến mất rồi, thì ngạ quỷ biến mất; ngạ quỷ biến mất rồi, thì A-tu-la biến mất; khi A-tu-la biến mất rồi, thì Tứ thiên vương biến mất; khi Tứ thiên vương biến mất rồi, thì Đao-lịthiên biến mất, khi Đao-lị thiên biến mất rồi, thìDiệm-ma thiên biến mất; Diệm-ma thiên biến mất rồi, thì Đâu-suất thiên biến mất; khi Đâu-suất thiên biến mất rồi, thì Hóa tự tại thiên biến mất; khi Hóa tự tại thiên biến mất rồi, thì Tha hóa tự tại thiên biến mất; khi Tha hóa tự tại thiên biến mất rồi, thì Phạm Thiên biến mất; khi Phạm Thiên biến mất rồi, thì Quang âm thiên biến mất; khi Quang âm thiên biến mất, sau đóthì loài người hoàn toàn biến mất. Sau khi loài người hoàn toàn biến mất, thế gian này hủy diệt. Như thế làhoàn thành tai kiếp.²²

“Rất lâu sau đó, rất lâu, có đám mây đen lớn bạo khởi, trên cho đến Biến tịnh thiên, mưa khắp mọi nơi, mưa xuống hoàn toàn là nước nóng. Thứ nước này sôi sục, đun nấu thiên hạ, làm cho các cung điện cõi trời thảy đều bị tiêu hết, không còn sót thứ gì, giống như đặt dầu bơ²³ vào trong lửa, đều bị chảy tiêu hết, không

còn sót thứ gì, cung điện Quang âm thiên cũng lại nhưvậy. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, là pháp biến dịch, không đáng tin cậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt khỏi thế gian.

“Sau đó, mưa này lại xâm phạm đến cung điện cõi trời Phạm-ca-di, cũng đun chảy tiêu hết, không sót thứ gì, giống như dầu bơ đem đặt vào trong lửa, không còn sót thứ gì, thì cung điện Phạm-ca-di lại cũng như vậy.

“Sau đó, nước mưa này lại xâm phạm đến các cung điện Tha hóa tự tại thiên, Hóa tự tại thiên, Đâu-suất thiên, Diệm-ma thiên, cũng bị đun chảy tiêu hết, không còn sót thứ gì, giống như dầu bơ đem đặt vào trong lửa, không còn sót thứ gì, thì các cung điện chưThiên lại cũng như vậy.

“Sau đó, nước mưa này lại xâm phạm đến bốn châu thiên hạ, cùng tám vạn thiên hạ, các núi, núi lớn, Tudi sơn vương cũng đều bị đun nấu tiêu

———

²²Nãi thành vi tai 乃成為災. Trong bản Hán, từ tai 災và bại 敗đồng một từ gốc Skt.: saṃvartanī. Tham chiếu, Câu xá 12: Nãichí khí tận, tổng danh hoại kiếp 乃至器盡總名壞劫.

²³ Tô du 酥油.

hết, không còn sót thứ gì, giống như dầu bơ đem đặt vào trong lửa, đều bị nung chảy tiêu hết, không còn sót thứ gì, nhữngthứ này lại cũng như vậy. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, là pháp biến dịch, không đáng tin cậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt khỏi thế gian.

“Sau đó, nước này đã đun nấu đại địa không còn sót gì nữa rồi, thì nước bên dưới đất cũng hết, gió bên dưới nước cũng hết. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vôthường, là pháp biến dịch, không đáng tin cậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm đạo giải thoát vượt khỏi thế gian.”

Phật bảo [140b] Tỳ-kheo:

“Sự nung chảy, tiêu tận ngang đến cung điện Biến tịnh thiên này, ai là người có thể tin? Chỉ có ai thấy mới có thể biết mà thôi!

“Từ cung điện Phạm-ca-di bị nung chảy tiêu hết,…(cho đến), nước bên dưới đất cũng hết, gió bên dưới nước cũng hết, ai là người có thể tin? Chỉ có ai thấy, mới có thể biết mà thôi!

“Đó là tai họa do nước.

“Thế nào là sự hồi phục của tai kiếp nước? Sau đó một thời gian rất lâu, rất lâu, xuất hiện đám mây đen lớn bao phủ khắp hư không, lên đến cõi Biến tịnh thiên,

mưa khắp nơi, những giọt nước mưa như bánh xe. Mưa kéo dài vô số trăm nghìn vạn năm như vậy, nước mưa này lớn dần dần cho đến cõi Biến tịnh thiên. Cóbốn loại gió lớn giữ nước này lại một chỗ đó là: một là trụ phong, hai là trì phong, ba là bất động, bốn làkiên cố.

“Sau đó, nước này vơi giảm vô số trăm nghìn do-tuần, bốn mặt gió lớn nổi dậy gọi là tăng-già, thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại, rồi bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng biến thành cung điện Quang âm thiên, trang sức bằng bảy báu. Vìnhân duyên này mà có cung điện Quang âm thiên.

“Khi nước kia vơi giảm dần cho đến vô số trăm nghìn do-tuần, gió tăng-già thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại, rồi bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, vàtự nhiên chúng biến thành cung điện Phạm-ca-di, trang sức bằng bảy báu. Như đã kể, cho đến, nước biển có cùng một vị mặn đắng, cũng như lúc tai họa do lửa phục hồi, đó là tai kiếp nước.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thế nào là tai kiếp gió?²⁴ Khi tai kiếp gió bắt đầu khởi, con người trong thế gian này đều phụng hành Chính pháp, đều chính kiến, không theo tà kiến, màtu tập mười thiện nghiệp. Khi tu tập hành vi thiện, có người đạt được đệ tứ thiền với xả và niệm thanh tịnh,²⁵ họ ở giữa hư không, trụ vào Thánh nhân đạo, Thiên đạo, Phạm đạo, và lớn tiếng xướng lên rằng: ‘Các Hiền giả! Nên biết, sung sướng thay, đệ tứ thiền với xả và niệm thanh tịnh! Sung sướng thay, đệ tứthiền với xả và niệm thanh tịnh!’ Lúc ấy, người thếgian nghe những lời này rồi, liền ngửa mặt lên trời nói với họ rằng: ‘Lành thay! Lành thay! Xin vì tôi mà nói về đạo của tứ thiền với xả và niệm thanh tịnh!’ Lúc này, người ở giữa hư không nghe những lời của người kia rồi liền nói về đạo của tứ thiền. Sau khi người thếgian nghe nói rồi, liền tu đạo của tứ thiền, nên khi thân hoại mạng chung được sinh về Quả thật thiên.

“Bấy giờ, những chúng sinh ở trong địa ngục, sau khi tội nghiệp đã mãn, thân hoại mạng chung, tái sinh vào nhân gian. Rồi cũng tu tập đạo của đệ tứ thiền; sau khi tu tập đạo thiền, thân hoại mạng chung, tái sinh vềQuả thật thiên. Còn những chúng sinh của các loài súc sinh, ngạ quỷ, A-tu-la, Tứ thiên vương,… (cho đến), Biến tịnh thiên, sau khi thân hoại mạng chung cũng sẽtái sinh vào cõi nhân gian; nếu cũng tu tập đạo của đệtứ thiền, khi thân hoại mạng chung cũng sẽ tái sinh vềQuả thật thiên. Vì nhân duyên này nên đạo địa ngục được diệt tận, và súc sinh, [140c] ngạ quỷ, A-tu-la, Tứ thiên vương,… (cho đến), cõi Biến tịnh thiên cũng đều diệt tận.

“Vào lúc bấy giờ, trước tiên là địa ngục diệt tận, sau đó súc sinh diệt tận; súc sinh diệt tận rồi, thì ngạ quỷdiệt tận; khi ngạ quỷ diệt tận rồi, thì A-tu-la diệt tận; khi A-tu-la diệt tận rồi, thì Tứ thiên vương diệt tận; khi Tứ thiên vương diệt tận rồi… như vậy lần lượt cho đến Biến tịnh thiên diệt tận; khi Biến tịnh thiên diệt tận rồi, sau đó, con người bị diệt tận không còn sót. Khi con người đã bị diệt tận không còn sót, thì thếgian này bị tan hoại, thế là hoàn thành tai kiếp.

“Rất lâu, rất lâu sau đó, có gió lớn nổi lên, tên là đại tăng-già,… (cho đến), Quả thật thiên. Gió lan khắp mọi nơi, thổi cung điện Biến tịnh thiên,

———

²⁴ Thủy tai 水災, Skt. apsaṃvartanī.

²⁵ Hán: hộ niệm thanh tịnh 護念清淨; Pl.: upekkhāsāti parisuddhim.

Quang âm thiên, khiến cho các cung điện va chạm nhau tan vỡra thành phấn bụi, giống như lực sĩ cầm hai cái chày đồng, làm cho chúng va chạm nhau, cả hai đều vỡvụn không còn gì hết, thì hai cung điện va chạm nhau cũng lại như vậy. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vôthường, là pháp biến dịch, không đáng tin cậy; phàm

các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm đạo giải thoát vượt khỏi thế gian.’

“Sau đó, gió này thổi cung điện Phạm-ca-di thiên, Tha hóa tự tại thiên, các cung điện va chạm nhau, tan vỡra thành phấn bụi không còn gì hết, giống như lực sĩ

cầm hai cái chày đồng, làm cho chúng va chạm nhau, cả hai đều vỡ không còn gì hết, thì hai cung điện va chạm nhau cũng lại như vậy. Vì vậy nên biết: Tất cảhành là vô thường, là pháp biến dịch, không đáng tincậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm đạo giải thoát vượt thế gian.

“Sau đó, gió này thổi cung điện Hóa tự tại thiên, Đâu-suất thiên, Diệm-ma thiên, các cung điện này va chạm nhau, tan vỡ ra thành phấn bụi không còn lại gìhết, giống như lực sĩ cầm hai cái chày đồng, làm cho chúng va chạm nhau, cả hai đều vỡ vụn không còn gìhết, thì những cung điện này va chạm nhau không còn gì hết cũng lại như vậy. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, là pháp biến dịch, không đáng tin cậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt khỏi thế gian.”

“Sau đó, gió này thổi bốn thiên hạ, cùng tám vạn thiên hạ, các núi, núi lớn, Tu-di sơn vương đem đặt giữa hưkhông, cao trăm nghìn do-tuần, những ngọn núi này

va chạm nhau, tan vỡ ra thành phấn bụi, giống nhưlực sĩ tay cầm vỏ trấu nhẹ rải vào không trung, thì tứchâu thiên hạ, Tu-di, các núi này vỡ vụn, phân tán ra, cũng lại như vậy. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vôthường, là pháp biến dịch, không đáng tin cậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt khỏi thế gian.

“Sau đó, gió thổi sạch đại địa; nước bên dưới đất hết, gió bên dưới nước hết. Cho nên [141a] phải biết: Tất cả hành là vô thường, là pháp biến dịch, không đáng

tin cậy; phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm nên tầm con đường giải thoát vượt khỏi thế gian.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Khi hai cung điện Biến tịnh thiên và Quang âm thiên va chạm nhau, tan vỡ ra thành phấn bụi, ai là người có thể tin? Chỉ có độc nhất người thấy mới có thể biết mà thôi. Như vậy cho đến nước bên dưới đất hết,

gió bên dưới nước hết, ai là người sẽ tin? Chỉ có độc nhất người thấy mới có thể biết mà thôi.

“Đó là tai kiếp gió.

“Thế nào là sự hồi phục của tai kiếp?

“Sau một thời gian rất lâu xuất hiện đám mây đen lớn bao phủ khắp hư không, lên đến cõi Quả thật thiên. Rồi mưa xuống khắp nơi; những giọt nước mưa nhưbánh xe, mưa kéo dài vô số trăm nghìn vạn năm, nước này lớn dần, cho đến Quả thật thiên. Lúc bấy giờ, cóbốn loại gió lớn giữ nước này lại một chỗ. Những gì làbốn? Một là trụ phong, hai là trì phong, ba là bất động, bốn là kiên cố. Sau đó, nước này dần dần rút xuống vôsố trăm nghìn do-tuần; bốn phía mặt nước gió lớn nổi dậy, gọi là tăng già, thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại, bịgió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, vàtự nhiên chúng biến thành cung điện Biến tịnh thiên, được trang sức bằng bảy báu, xen lẫn các loại tạp sắc.Vì nhân duyên này mà có cung điện Biến tịnh thiên.

“Khi nước kia rút dần cho đến vô số trăm nghìn dotuần, thì gió tăng-già kia thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụlại, bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng biến thành cung điện Quang âm thiên, được trang sức bằng bảy báu, xen lẫn các loại tạp sắc,… (cho đến), nước biển có cùng một vị mặn đắng, cũng như đã nói về tai kiếp lửa.

“Đó là tai kiếp gió. Đó là ba tai kiếp, và là ba lần phục hồi.”²⁶

———

²⁶ Tức ba đợt hủy diệt (Skt. saṃvartana), và ba đợt sáng tạo (Skt. vivartana).

Phẩm 10: CHIẾN ĐẤU

[141a22] Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vào thuở xưa, khi chư Thiên cùng A-tu-la chiến đấu. Bấy giờ Thích đề-hoàn Nhân lệnh gọi chư Thiên Đao-lị đến bảo rằng: ‘Nay các ngươi đi đánh nhau với

bọn chúng. Nếu thắng, hãy bắt A-tu-la Tì-ma-chất-đa-la,¹ trói với năm chỗ trói,² rồi mang đến giảng đường Thiện pháp.³ Ta muốn nhìn thấy.’ Rồi, ChưThiên Đao-lị sau khi vâng lệnh Đế Thích, mỗi người tự trang bị cho mình.

“Lúc bấy giờ, A-tu-la Tì-ma-chất-đa-la ra lệnh các A-tu-la rằng: ‘Nay các ngươi hãy đi đánh nhau với bọn chúng. Nếu thắng, hãy bắt Thích đề-hoàn Nhân, trói với năm chỗ trói, rồi mang đến giảng đường Thất diệp.⁴ Ta muốn nhìn thấy.’ [141b] Các A-tu-la sau khi vâng lệnh của A-tu-la Tì-ma-chất-đa, mỗi người tựtrang bị cho mình.

“Bấy giờ, chư Thiên cùng chúng A-tu-la chiến đấu với nhau. Chư Thiên đắc thắng, và A-tu-la bại trận. Chư Thiên Đao-lị bắt vua A-tu-la trói lại với năm chỗtrói, mang về chỗ Thiện pháp đường cho Thiên đếThích nhìn thấy. Khi ấy vua A-tu-la thấy sự khoái lạc ở trên Trời, sinh lòng quyến luyến vui thích, liền tự nghĩ: ‘Nơi này thù thắng, khả dĩ ở được; trở lại cung điện A-tu-la làm gì?’ Khi khởi lên ý nghĩ này, thì năm nơi đang bị trói trên thân lập tức được mở ra, và năm thứ dục lạc ở trên Trời hiện ra trước mắt. Nhưng khi A-tu-la nghĩ đến việc trở lại cung điện trước kia, thìnăm nơi trên thân liền bị trói chặt trở lại, và năm thứdục lạc tự biến mất. Khi ấy những nơi bị trói buộc trên thân của A-tu-la trở nên bền chắc hơn. Sự trói buộc của Ma còn hơn thế nữa. Chấp ta và của ta⁵ là sựtrói buộc của Ma. Không chấp ta và của ta thì sự trói buộc của Ma được cởi mở. Chấp thủ ngã ⁶là bị trói, chấp thủ ái là bị trói, ‘ngã sẽ

———

¹Tì-ma-chất-đa-la 毗摩質馱羅. T 23: Duy-ma-chất 維摩質. Pl.: Vepacitta, Skt. Vemacitra; xem phẩm 6 A-tu-la trên..

²Ngũ phược 五縳; T 23: ngũ hệ五繫: cột cổ, trói hai tay và hai chân.

³ Thiện pháp giảng đường 善法講堂, Pl.: sudhamma-sālā.

⁴ Thất diệp giảng đường 七葉講堂, Pl.: Sattapatta-sālā, hay Cittapāṭali?

⁵Hán: ngô ngã nhân 吾我人.

⁶ Để bản: ái ngã 愛我. TNM: thọ ngã 受我;

tồn tại’ là bị trói, ‘ngã sẽkhông tồn tại’ là bị trói; ‘ngã có sắc’⁷ là bị trói, ‘ngãkhông sắc’ là bị trói, ‘ngã vừa có sắc vừa không cósắc’ là bị trói, ‘ngã có tưởng’ là bị trói, ‘ngã không có tưởng’ là bị trói, ‘ngã vừa có tưởng vừa không cótưởng’ là bị trói; ngã là tai hoạn lớn, là ung nhọt, là gai nhọn. Cho nên, đệ tử Hiền Thánh biết rằng ngã là tai hoạn lớn, là ung nhọt, là gai nhọn, nên xả bỏ ý tưởng về ngã mà tu vô ngã hành.⁸Hãy quán sát tự ngã kia là một gánh nặng, là buông lung, là hữu;⁹ ‘sẽ tồn tại tự ngã’ là hữu vi, ‘sẽ không tồn tại tự ngã’ là hữu vi; ‘tự ngã có sắc’ là hữu vi, ‘tự ngã không có sắc’ là hữu vi, ‘tự ngã vừa có sắc vừa không có sắc’ là hữu vi; ‘tựngã có tưởng’ là hữu vi, ‘tự ngã không có tưởng’ làhữu vi, ‘tự ngã vừa có tưởng vừa không có tưởng’ làhữu vi; hữu vi là tai hoạn lớn, là ung nhọt, là gai nhọn. Cho nên, đệ tử Hiền Thánh biết rằng hữu vi là tai hoạn lớn, là ung nhọt là gai nhọn, nên xả bỏ hữu vi mà thực hành vô vi hành.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vào thuở xưa, khi chư Thiên cùng A-tu-la chiến đấu. Bấy giờ Thích đề-hoàn Nhân lệnh gọi chư Thiên Đaolịđến bảo rằng: ‘Nay các ngươi đi đánh nhau với bọn

chúng. Nếu thắng, hãy bắt A-tu-la Tì-ma-chất-đa-la, trói với năm chỗ trói, rồi mang đến giảng đường Thiện pháp. Ta muốn nhìn thấy.’ Chư Thiên Đao-lị sau khi

vâng lệnh Đế Thích, mỗi người tự trang bị cho mình.

“Lúc bấy giờ, A-tu-la Tì-ma-chất-đa-la ra lệnh các Atu- la rằng: ‘Nay các ngươi hãy đi đánh nhau với bọn chúng. Nếu thắng, hãy bắt Thích đề-hoàn Nhân [141c]

trói với năm chỗ trói, rồi mang đến giảng đường Thất diệp. Ta muốn nhìn thấy.’ Các A-tu-la sau khi vâng lệnh của A-tu-la Tì-ma-chất-đa-la, mỗi người tự trang

bị cho mình.

“Rồi thì, chư Thiên cùng chúng A-tu-la chiến đấu với nhau. Chư Thiên đắc thắng, và A-tu-la bại trận. ChưThiên Đao-lị bắt vua A-tu-la trói chặt với năm chỗtrói, mang về chỗ Thiện pháp đường cho Thiên đếThích nhìn thấy. Lúc ấy, Thiên đế Thích thong thả dạo trên Thiện pháp đường. Vua A-tu-la từ xa trông thấy Đế Thích, tuy đang bị trói chặt với

———

⁷ Bản Hán chỉ nói: hữu sắc vi phược Để bản: ái ngã 愛我.為縛; theo nội dung, đây thêm ‘tự ngã’ cho rõ. Các mệnh đề tiếp theo cũng thế.

⁸Vô ngã hành 無我行, Pl.: anatta-saṃkhāra.

⁹ Hữu 有(Pl.: bhava), đây chỉ 1 chi trong 12 chi duyên khởi.

năm chỗ trói, vẫn mở miệng mắng chửi.

“Lúc bấy giờ, người hầu của Thiên đế, ở trước mặt Thiên đế liền nói kệ rằng:

Việc gì Thiên đế sợ,

Tự lộ yếu kém mình?

Bị mắng thẳng vào mặt,

Sao lặng nghe lời ác?”

“Thiên đế Thích đáp lại người hầu bằng bài kệ rằng:

Nó cũng không sức mạnh,

Ta cũng không sợ hãi.

Việc gì, người đại trí,

Hơn thua với kẻ ngu?

“Lúc bấy giờ, người hầu lại làm bài tụng tâu Đế Thích rằng:

Nay không bẻ đứa ngu,

E sau càng khó nhịn.

Hãy đánh nó bằng gậy,

Khiến kẻ ngu hối lỗi.

“Bấy giờ, Thiên đế Thích lại làm bài tụng trả lời người hầu rằng:

Ta thường bảo, người trí

Không tranh cùng kẻ ngu;

Nếu ngu mắng, trí im,

Là thắng kẻ ngu này.

“Khi ấy, người hầu lại làm bài tụng tâu Đế Thích rằng:

Thiên vương sở dĩ im,

Vì e giảm đức trí;

Nhưng kẻ ngu độn kia,

Cho rằng Vua sợ hãi.

Kẻ ngu không tự lượng,

Cho có thể địch Vua;

Liều chết đến xúc phạm,

Muốn Vua lui như bò.

“Bấy giờ, Thiên đế Thích lại làm bài tụng trả lời người hầu rằng:

Ngu kia không thấy biết,

Bảo ta lòng sợ hãi.

Ta quán đệ nhất nghĩa:

Nhịn im là tối thượng.

Điều xấu trong các xấu:

Trong sân lại nổi sân;

Ở trong sân không sân,

Là chiến đấu tối thượng.

Con người có hai duyên,

Vì mình cũng vì người;

[142a] Mọi người có tranh tụng,

Ai không tranh là thắng.

Con người có hai duyên,

Vì mình cũng vì người;

Thấy người không tranh tụng,

Lại cho là ngu đần.

Nếu người có sức lớn,

Nhịn được người không sức;

Sức này là đệ nhất,

Là tối thượng trong nhẫn.

Ngu tự cho mình mạnh,

Sức này chẳng là sức;

Người mạnh nhẫn như pháp,

Sức này không ngăn được.

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Lúc bấy giờ, Thiên đế Thích há là người nào khác sao? Không nên có ý nghĩ như vậy. Lúc ấy, Thiên đếThích chính là bản thân Ta vậy. Vào lúc bấy giờ, Ta tu tập nhẫn nhục, không hành động nóng vội, thường thường khen ngợi người hay nhẫn nhục. Nếu có người trí nào muốn hoằng dương đạo của Ta, thì phải tu tập nhẫn nhục im lặng, chớ ôm lòng phẫn hận đấu tranh.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thuở xa xưa, Chư Thiên Đao-lị cùng A-tu-la đánh nhau. Bấy giờ Thích đề-hoàn Nhân nói với A-tu-la Chất-đa rằng: ‘Tại sao các khanh lại ôm lòng sân hại, trang bị binh khí, đánh nhau để làm gì? Nay ta sẽ cùng khanh giảng luận đạo lý, để biết rõ thắng thua.’ Lúc ấy, Chất-đa A-tu-la kia nói với Đế Thích rằng: ‘Giảsử, nếu vất bỏ binh khí, chỉ bàn luận tranh tụng vềnghĩa lý thôi, vậy thì ai biết thắng bại?’ Đế Thích dạy rằng: ‘Chỉ cần bàn luận thôi, hiện tại trong chúng của ngươi, và trong chúng Chư Thiên của Ta, tự có ngườicó trí tuệ biết rằng ai thắng, ai bại.’ Lúc ấy, A-tu-la nói với Đế Thích rằng: ‘Nhà ngươi nói kệ trước đi.’Đế

Thích trả lời: ‘Nhà ngươi là Cựu thiên,¹⁰nhà ngươi nên nói trước đi.’ Bấy giờ, Chất-đa A-tu-la liền đọc kệcho Đế Thích nghe:

Nay không bẻ đứa ngu,

E sau càng khó nhịn.

Hãy đánh nó bằng gậy,

Khiến kẻ ngu hối lỗi.

“Sau khi A-tu-la nói bài kệ này xong, chúng A-tu-la phấn khởi vui mừng, cao tiếng khen hay. Chỉ có chúng Chư Thiên là im lặng không nói. Rồi vua của A-tu-la nói với Đế Thích rằng: ‘Đến lượt ngươi nói kệ.’ Bấy giờ, Đế Thích liền nói kệ cho A-tu-la nghe:

Ta thường bảo, người trí

Không tranh cùng kẻ ngu;

Nếu ngu mắng, trí im,

Là thắng kẻ ngu này.

[142b] “Sau khi Thiên đế Thích nói bài kệ này xong, Chư Thiên Đao-lị đều rất đỗi vui mừng, cất tiếng khen hay. Lúc này chúng A-tu-la im lặng không nói. Bấy giờ, Thiên đế Thích nói với A-tu-la rằng: ‘Đến lượt nhà ngươi nói kệ.’ Lúc này, A-tu-la lại nói kệ:

Thiên vương sở dĩ im,

Vì e giảm đức trí;

Nhưng kẻ ngu độn kia,

Cho rằng Vua sợ hãi.

Kẻ ngu không tự lượng,

Cho có thể địch Vua;

Liều chết đến xúc phạm,

Muốn Vua lui như bò.

“Sau khi A-tu-la nói bài kệ này xong, chúng A-tu-la nhảy nhót vui mừng, lớn tiếng khen hay. Lúc này chúng Đao-lị thiên im lặng không nói. Bấy giờ, A-tu-la vương nói với Đế Thích rằng: ‘Đến lượt nhà ngươi nói kệ.’Thiên đế Thích bèn nói kệ cho A-tu-la nghe rằng:

Người ngu không thấy biết,

Bảo ta lòng sợ hãi.

Ta quán đệ nhất nghĩa:

———

¹⁰Cựu thiên 舊天, một danh hiệu khác chỉ A-tu-la, vì nguyên trước là Chư Thiên Đao-lợi; Pl.: Pubbadevā.

Nhịn im là tối thượng.

Điều xấu trong các xấu:

Trong sân lại nổi sân;

Ở trong sân không sân,

Là chiến đấu tối thượng.

Con người có hai duyên,

Vì mình cũng vì người;

Mọi người có tranh tụng,

Ai không tranh là thắng.

Con người có hai duyên,

Vì mình cũng vì người;

Thấy người không tranh tụng,

Lại cho là ngu đần.

Nếu người có sức lớn,

Nhịn được người không sức;

Sức này là đệ nhất,

Là tối thượng trong nhẫn.

Ngu tự cho mình mạnh,

Sức này chẳng là sức;

Người mạnh nhẫn như pháp,

Sức này không ngăn được.

“Sau khi Thích Đề-hoàn Nhân nói bài kệ này xong, chúng Đao-lị thiên nhảy nhót vui mừng, cất tiếng khen hay; chúng A-tu-la thì im lặng không nói. Lúc này, chúng Trời, và chúng A-tu-la, tạm thời tự rút lui, cùng bảo nhau rằng: ‘Những bài kệ tụng của A-tu-la nói ra có điều xúc phạm, dấy lên sự đáp trả bằng đao kiếm, làm nảy sinh ra gốc rễ của đấu tranh và kiện tụng, nuôi lớn các oán kết, dựng lập gốc cây tam hữu. Còn những bài kệ tụng của Thiên đế Thích nói ra không gây kích động, [142c] không đưa đến đao kiếm, không sinh ra tranh đấu kiện tụng, không nuôi lớn oán kết, tuyệt gốc tam hữu. Những lời nói của Thiên đế Thích là tốt lành; chư Thiên đã thắng, A-tu-la đã bại.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Lúc bấy giờ, Thiên đế Thích là người nào khác sao? Chớ có quan niệm này. Vì sao? Vì đó chính là bản thân Ta. Vào lúc bấy giờ, Ta dùng những lời nhu hòa mà thắng chúng A-tu-la.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thuở xa xưa, khi chư Thiên lại đánh nhau với A-tu-la lần nữa. Bấy giờ

A-tu-la thắng, chư Thiên bại. Lúc ấy, Thích đề-hoàn Nhân sợ hãi, cỡi xe báu nghìn căm bỏ chạy. Giữa đường, ông thấy trên cây thiểm-bà-la¹¹có một tổ chim, trong tổ có hai con chim con, liền dùng kệ tụng bảo người điều khiển xe rằng:

Cây này có hai chim,

Người nên lui xe tránh,

Chẳng thà giặc hại ta,

Chớ thương tổn hai chim.

“Người điều khiển xe nghe Đế Thích nói kệ, liền dừng xe và quay xe tránh chim trên cây. Khi ấy, đầu xe quay về phía A-tu-la. Chúng A-tu-la từ xa nhìn thấy xe báu quay đầu lại, quân của chúng bảo nhau: ‘GiờThiên đế Thích cỡi xe báu nghìn căm quay đầu nhắm về phía chúng ta, có lẽ muốn giao đấu trở lại. Chúng ta không thể đương cự được!’¹² Chúng A-tu-la liền thối lui và tan rã, nhân đây mà chư Thiên chiến thắng, và A-tu-la bại tẩu.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Lúc bấy giờ, Đế Thích há là người nào khác sao? Chớ có quan niệm như vậy. Vì sao? Vì chính đó là bản thân Ta. Vào lúc bấy giờ, Ta đối với chúng sinh phát khởi lòng thương xót. Này các Tỳ-kheo, các ngươi ởtrong pháp của Ta xuất gia tu đạo, thì nên phát khởi lòng từ bi, thương xót chúng sinh.”

Phật bảo [143a] Tỳ-kheo:

“Thuở xa xưa, khi Chư Thiên cùng A-tu-la đánh nhau. Bấy giờ Chư Thiên đắc thắng, và A-tu-la bại trận. Sau khi chiến thắng, Thiên đế Thích trở về cung, xây dựng một ngôi nhà đặt tên là Tối thắng,¹³ Đông Tây dài một trăm do-tuần, Nam Bắc rộng sáu mươi do-tuần. Ngôi nhà này gồm trăm gian, trong mỗi gian có bảy đài lưới giăng.¹⁴ Trên mỗi đài có bảy ngọc nữ; mỗi ngọc nữ có bảy người để sai. Thích Đề-hoàn Nhân cũng không lo cung cấp các thứ trang điểm, áo chăn, đồ ăn

thức uống;

———

¹¹ Thiểm-bà-la 晱婆羅. Skt. śimbala, hay śālmali, một loại cây gòn, rất cao và có gai, hoa màu đỏ. T 23: Cư-tra-xa-ma-lê 居吒奢摩梨. có con Kim-sí điểu vương ở trên đó đang đẻ trứng.

¹² T 23: chúng nghĩ, chắc Đế Thích có phục binh nên tháo lui.

¹³ Tối thắng 最勝堂, Pl.: Vejayanta-pāsāda.

¹⁴Nguyên Hán: giao lộ đài 交露臺. Các đoạn trên kia đều dịch là“la võng”.

mà tất cả tùy theo hành vi đã tạo từ trước, mỗi người tự thọ lãnh phước báo ấy. Do chiến thắng A-tu-la, nên nhân đây lòng sinh vui mừng mà xây dựng ngôi nhà này, cho nên gọi là Tối thắng đường. Lại nữa, những ngôi nhà có được trong nghìn thế giới xem ra không có ngôi nhà nào bằng ngôi nhà này, cho nên gọi là Tối thắng.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thuở xa xưa, A-tu-la tự nghĩ rằng: ‘Ta có oai đức lớn, thần lực không phải ít, nhưng Đao-lị thiên, mặt trời, mặt trăng, Chư Thiên thường ở nơi hư không, du

hành tự tại trên đỉnh đầu ta. Nay ta hãy lấy mặt trời, mặt trăng này làm ngọc đeo tai, thử chúng có còn du hành tự tại được không?’

“Rồi, vua A-tu-la nổi lòng sân hận cực độ, liền nghĩđến A-tu-la Chùy Đỏa;15 A-tu-la Chùy Đỏa lại nghĩrằng: ‘Hiện nay, vua A-tu-la đã nghĩ đến ta, chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Liền ra lệnh tả hữu chuẩn bị binh khí đầy đủ, cỡi cỗ xe báu, cùng với vô sốchúng A-tu-la theo dẫn đường trước sau, đến trước vua A-tu-la, đứng một bên.

“Bấy giờ, vua lại nghĩ đến A-tu-la Xá-ma-lê.¹⁶A-tu-la Xá-ma-lê lại tự nghĩ rằng: ‘Hiện nay, vua đã nghĩ đến ta, chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Liền ra lệnh tả hữu chuẩn bị binh khí đầy đủ, cỡi cỗ xe báu, cùng với vô số chúng A-tu-la theo dẫn đường trước sau, đến trước chỗ vua A tu luân, đứng một bên.

“Bấy giờ, vua lại nghĩ đến Tì-ma-chất-đa A-tu-la.¹⁷Tì-ma-chất-đa A-tu-la lại tự nghĩ rằng: ‘Hiện nay, vua đang nghĩ đến ta, chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Liền ra lệnh tả hữu chuẩn bị binh khí đầy đủ, cỡi cỗxe báu, cùng

———

¹⁵Chùy Đỏa A-tu-la 捶打. Vua A-tu-la huy động Duy-ma-chất 維摩質, Xá-ma-lê 舍摩利, Mãn-do 滿由và Kì-la 祇羅chiến đấu. T 24,

25: A-tu-la vương La-hầu-la 羅睺羅huy động Tì-ma-chất-đa-la 鞞摩質多羅, Dũng Dược 踊躍và Huyễn Hóa 幻化.

¹⁶ Xá-ma-lê A-tu-la 舍摩犁, Pl.: Sambara (?) Xem cht. 16, phẩm 6 trên.

¹⁷ Tì-ma-chất-đa A-tu-la 毗摩質多. Xem cht. 14 phẩm 6 trên.

với vô số chúng A-tu-la theo dẫn đường trước sau, đến trước chỗ vua A tu luân, đứng một bên.

“Bấy giờ, vua lại nghĩ đến Đại thần A-tu-la; Đại thần A-tu-la lại tự nghĩ rằng: ‘Hiện nay, vua đang nghĩ đếnta. Chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Liền ra lệnh tảhữu chuẩn bị binh khí đầy đủ, cỡi cỗ xe báu, cùng với vô số chúng A-tu-la theo dẫn đường trước sau, đến trước vua A-tu-la, đứng một bên.

“Bấy giờ, vua lại nghĩ đến các Tiểu A-tu-la. Các Tiểu A-tu-la lại tự nghĩ rằng: ‘Hiện nay, vua đang nghĩ đến ta. Chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Liền ra lệnh tảhữu chuẩn bị binh khí đầy đủ, cỡi cỗ xe báu, cùng với vô số chúng A-tu-la theo dẫn đường trước sau, đến trước vua A-tu-la, đứng một bên.

“Bấy giờ, vua A-tu-la là La-ha liền tự mình trang bị, mình mặc áo giáp đồng báu, đóng ngựa vào các cỗ xe báu, cùng với vô số trăm nghìn chúng A-tu-la và binh

khí trang bị, vây quanh trước sau, ra khỏi chỗ ở của chúng, muốn đến đánh nhau cùng chư Thiên.

“Bấy giờ, Nan-đà Long vương, và Bạt-nan-đà Long vương dùng thân mình quấn quanh núi Tu-di bảy vòng làm chấn động cả sơn cốc, trải một lớp mỏng mây mờ, lơ thơ từng giọt mưa rơi, và dùng đuôi đập vào nước biển làm cho nước biển dậy sóng, dâng lên đến đỉnh núi Tu-di. Lúc bấy giờ, Đao-lị thiên liền tựnghĩ: ‘Nay, mây mờ giăng mỏng, [143b] lơ thơ từng giọt mưa rơi, nước biển dậy sóng, lên đến tận nơi này, chắc thế nào A-tu-la cũng muốn đến đây gây chiến, nên có những điềm lạ này chăng?’

“Lúc này, nhiều vô số ức vạn binh chúng các loài rồng trong biển, đều cầm dáo mác, cung tên, đao kiếm, áo giáp đồng dày, và trang bị binh khí tề chỉnh, đối đầu

cùng quân binh A-tu-la chiến đấu. Khi binh chúng các loài rồng mà thắng, thì lập tức đuổi A-tu-la vào trong cung điện của chúng. Nếu các loài rồng mà bị bại, các loài rồng không trở lại cung điện, mà sẽ chạy đến chỗ quỷ thần Già-lâu-la¹⁸báo cáo rằng: ‘Chúng A-tula muốn đánh nhau với chư Thiên. Chúng tôi đã đón đánh. Nhưng hiện chúng đang đắc thắng. Các ngươi nên chuẩn bị các thứ binh khí, binh chúng cùng sức mạnh, để chiến đấu cùng với chúng.’

“Các quỷ thần Già-lâu-la nghe vậy, lập tức tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, áo giáp đồng dày, cùng các loài rồng hợp tác chiến đấu chống

———

¹⁸Già-lâu-la 伽樓羅; Skt. Karoṭapāṇi. Xem phẩm 1 Châu Diêm-phùđề. Các lớp phòng thủ của trời Đao-lị chống lại A-tu-la: Long vương, quỷ thần Câu-đế 拘蹄, Trì hoa 持華, Thái-đà-mạt 蔡陀末, và Tứ thiên vương. Các lớp theo T 24, 25: rồng, địa cư Dạ-xoa 地居夜叉, Bát thủdạ-xoa 鉢手夜叉(T 25: Bát túc 鉢足), Trì Man dạ xoa 持鬘夜叉, Thường túy dạ-xoa 常醉夜叉, Tứ thiên vương.

lại A-tu-la. Nếu mà thắng, họ lập tức đuổi A-tu-la vào trong cung điện của chúng. Nếu mà bị bại, họ không trở lại cungđiện, mà sẽ chạy lui đến chỗ quỷ thần Trì hoa¹⁹ báo cáo rằng: ‘Chúng A-tu-la muốn chiến đấu cùng chưThiên. Chúng tôi đã đón đánh. Nhưng hiện chúng đang thắng. Các ngươi nên chuẩn bị các thứ binh khí, binhchúng cùng sức mạnh, để đánh nhau với chúng.’

“Các quỷ thần Trì Hoa nghe các loài rồng (và các quỷ thần Già-lâu-la) báo cáo, liền tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, áo giáp đồng dày, binh chúng cùng sức

mạnh, cùng chiến đấu lại A-tu-la. Nếu mà thắng, họlập tức đuổi A-tu-la vào trong cung điện của chúng. Nếu mà bị bại, họ không trở lại cung điện, mà sẽ chạy đến chỗ quỷ thần Thường Lạc20 báo cáo rằng: ‘Chúng A-tu-la muốn đánh nhau cùng Chư Thiên. Chúng tôi đã đón đánh. Nhưng hiện chúng đang thắng. Các ngươi nên chuẩn bị các thứ binh khí, cùng sức mạnh, để đánh nhau với chúng.’

“Sau khi các quỷ thần Thường Lạc nghe báo cáo vậy, liền tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, áo giáp đồng dày, binh chúng cùng sức mạnh, cùng chiến đấu lại A tu luân. Nếu mà thắng, họ lập tức đuổi A-tu-la vào trong cung điện của chúng. Nếu mà bị bại, họ không trở lại cung điện, mà sẽ chạy đến Tứ thiên vương báo cáo rằng: ‘Chúng A-tu-la muốn chiến đấu cùng ChưThiên. Chúng tôi đã đón đánh. Nhưng hiện chúng đang thắng. Các ngài nên chuẩn bị các thứ binh khí, binh chúng cùng sức mạnh, để đánh nhau với chúng.’

“Sau khi Tứ thiên vương nghe những báo cáo này rồi, liền tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, áo giáp đồng dày, binh chúng cùng sức mạnh, cùng chiến đấu lại A-tu-la. Nếu mà thắng, họ lập tức đuổi A-tu-la vào trong cung điện của chúng. Nếu không thắng, [143c]Tứ thiên vương sẽ đến giảng đường Thiện Pháp, tâu Thiên đế Thích và Chư Thiên Đao-lị rằng: ‘Chúng A-tu-la muốn chiến đấu cùng Chư Thiên. Nay Chư Thiên Đao-lị hãy tự trang bị, chuẩn bị binh khí, binh chúng cùng sức mạnh, để đi đánh nhau với chúng.’

———

¹⁹ Trì Hoa 持華, trên kia dịch là Trì Man 持鬘; Skt. Mālādhara. Xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề..

²⁰ Thường Lạc 常樂, trên kia dịch là Hỷ Lạc 喜樂; Skt. Sadāmatta. Xem phẩm Châu Diêm-phù-đề.

“Bấy giờ, Thiên đế Thích ra lệnh cho người hầu²¹ rằng: ‘Ngươi đem lời nói của ta đến báo lại cho Diệm-ma thiên, Đâu-suất thiên, Hóa tự tại thiên, Tha hóa tự tại thiên rằng: ‘A-tu-la cùng vô số chúng muốn đến chiến đấu. Nay chư Thiên nên tự trang bị, chuẩn bị các đồbinh khí để hỗ trợ ta chiến đấu.’

“Bấy giờ, người hầu này vâng lệnh của Đế Thích, liền đến Diệm-ma thiên,… (cho đến), Tha hóa tự tại thiên, đem những lời của Đế Thích mà báo cáo rằng: ‘A-tula cùng vô số chúng muốn đến chiến đấu. Nay ChưThiên nên tự trang bị, chuẩn bị binh khí để hỗ trợ ta chiến đấu.’

“Diệm-ma thiên sau khi nghe những lời này rồi, liền tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, áo giáp đồng dày, đóng xe báu vào ngựa, cùng vô số trăm nghìn thiên chúng trước sau vây quanh, đóng binh tại phía Đông của núi Tu-di. Thiên tử Đâu-suất nghe những báo cáo này rồi, cũng liền tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, áo giáp đồng dày, đóng xe báu vào ngựa, cùng vô số trăm nghìn thiên chúng, đóng binh tại phía Nam của núi Tu-di. Các thiên tử Hóa tự tại thiên nghe những lời này rồi, cũng trang bị binh chúng, đóng binh tại phía Tây của núi Tu-di. Các thiên tử Tha hóa tự tại thiên nghe những lời này rồi, cũng trang bị binh chúng, đóng binh tại phía Bắc của núi Tu-di.

“Khi Thiên đế Thích nghĩ đến ba mươi ba vị thiên thần của Đao-lị thiên, ba mươi ba vị thiên thần của Đao-lịthiên tự nghĩ rằng: ‘Hiện tại Thiên đế Thích đang nghĩ đến ta. Vậy chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Họliền ra lệnh tả hữu chuẩn bị các đồ binh khí, cỡi cỗxe báu, cùng vô số chúng Chư Thiên trước sau vây quanh, đến trước Thiên đế Thích, đứng một bên.

“Khi Thiên đế Thích nghĩ đến các thiên thần khác của Đao-lị, các thiên thần khác của Đao-lị liền tự nghĩrằng: ‘Hiện tại Đế Thích đang nghĩ đến ta. Vậy chúng ta nên nhanh chóng trang bị.’ Họ liền ra lệnh tả hữu chuẩn bị các đồ binh khí, đóng xe báu vào ngựa, cùng vô số chúng Chư Thiên trước sau vây quanh, đến trước Đế Thích, đứng một bên.

“Khi Thiên đế Thích nghĩ đến quỷ thần Diệu Tượng,²²quỷ thần Diệu Tượng liền tự nghĩ rằng: ‘Hiện tại ĐếThích đã nghĩ đến ta. Vậy chúng ta

———

²¹ T 24, 25: Ma-na-bà 摩那婆.

²² Diệu Tượng 妙匠. Có lẽ là Tì-thủ-kiết-ma, tức Pl.: Vissakamma, kiến trúc sư trưởng của Đế Thích.

nên nhanh chóng trang bị.’ Liền ra lệnh tả hữu chuẩn bị các đồ binh khí, đóng xe báu vào ngựa, cùng vô số thiên chúng trước [144a] sau vây quanh, đến đứng trước Đế Thích.

“Khi Đế Thích nghĩ đến Long vương Thiện Trụ,²³Long vương Thiện Trụ tự nghĩ rằng: ‘Nay Thiên đếThích nghĩ đến ta, nay ta nên đến.’ Long vương liền đi đến đứng trước Đế Thích.

“Lúc bấy giờ, Đế Thích liền tự trang bị, chuẩn bị các đồ binh khí, mình mặc áo giáp đồng báu, cỡi trên đỉnhđầu Long vương Thiện Trụ, cùng vô số Chư Thiên quỷ thần trước sau vây quanh, tự ra khỏi thiên cung, đánh nhau với A-tu-la.

“Đồ vật trang bị như các thứ binh khí, đao kiếm, dáo, mác, cung tên, rìu, đục, búa lớn, búa nhỏ, bánh xe quay, dây tơ cột, binh khí, áo giáp đồng, tất cả đều dùng bảy báu để tạo thành. Lại dùng mũi nhọn đâm thêm vào người A-tu-la, nhưng thân ông ta vẫn không bị thương tổn, chỉ chạm vào bên ngoài khi đâm mà thôi. Chúng A-tu-la tay cũng cầm đao kiếm bảy báu, dáo mác, cung tên, rìu đục, búa lớn, búa nhỏ, bánh xe quay, dây cột bằng tơ, và dùng mũi nhọn đâm them vào thân Chư Thiên, nhưng cũng chỉ chạm đến bên ngoài mà thôi, không gây bất cứ thương tổn nào.

“Như vậy, chính do dục mà khiến Chư Thiên cùng A-tu-la đánh nhau; do bởi nhân là dục như vậy.”²⁴

———

²³Thiện Trụ long vương 善住龍王.

²⁴ Bản hán, hết quyển 21.

Phẩm 11: BA TRUNG KIẾP

[144a19] Phật bảo Tỳ-kheo:

“Có ba trung kiếp.¹ Những gì là ba? Một là kiếp đao binh. Hai là kiếp đói kém. Ba là kiếp tật dịch.²

“Thế nào là kiếp đao binh?³

“Người thế gian này vốn thọ bốn vạn tuổi. Sau đó giảm xuống, thọ hai vạn tuổi. Sau đó lại giảm nữa, thọmột vạn tuổi. Lần lượt giảm, thọ một ngàn năm, năm

trăm năm, ba trăm năm, hai trăm năm. Như nay con người thọ một trăm tuổi, với số ít vượt quá, mà phần nhiều là dưới.

“Sau đó, tuổi thọ con người giảm dần xuống còn mười tuổi. Khi đó, người nữ sinh ra chừng năm tháng⁴ là đi lấy chồng. Bấy giờ, các loại mỹ vị có được trong thế

gian như bơ sữa, mật, đường mía, đường đen,⁵ những gì có vị ngon, tự nhiên biến mất; ngũ cốc không sinh sản, chỉ còn có loại lúa hoang⁶ mà thôi. Lúc bấy giờ, các loại y phục cao cấp như gấm vóc, lụa là,7 kiếp bối,⁸ sô-ma,⁹tất cả đều không còn nữa, mà chỉ còn có loại vải dệt thô sơ bằng cỏ. Bấy giờ, mặt đất này hoàn toàn chỉ sinh gai gốc, muỗi mòng, ong, bọ cạp, rắn, rết, trùng độc; còn vàng bạc, lưu ly, bảy báu, [144b]châu ngọc, tự nhiên chúng bị vùi vào đất hết, và chỉ có đá, cát, các thứ xấu xí là dẫy đầy. Lúc này chúng sinh chỉ làm mười điều ác càng ngày càng tăng, không còn nghe đến danh từ mười

———

* 第四分世記經三中劫品第十一

¹Trung kiếp 中劫, Skt. antarakalpa, kiếp trung gian; nhưng đối lại với mahākalpa, đại kiếp 大劫, nên cũng thường gọi là tiểu kiếp 小劫.

² Đao binh 刀兵, cốc quý 穀貴, tật dịch 疾疫. Tham chiếu, Câu xá 12: ba tiểu tam tai trung kiếp: đao binh, tật dịch, cơ cẩn. (Skt. Kalpasya śastrarogābhyāṃ durbhikṣeṇa nirgamah).

³ Đao binh kiếp 刀兵劫, Skt. śastrāntara-kalpa., Pl.: satthantarakappa.

⁴Xem T 1(6) kinh Chuyển luân vương tu hành.

⁵ Tô du 酥油(Skt., Pl.: navanīta), mật 蜜(madhu), thạch mật 石蜜(Pl.: madhu-phāṇita), hắc thạch mật 黑石蜜(kāḷamadhuphāṇita,kāḷa-loṇa ?).

⁶ Hán: để bại 稊稗, chỉ loại cỏ có hạt nhỏ như hạt lúa.

⁷ Hán: cẩm 錦, lăng 綾, tắng 繒, quyến 絹.

⁸ Kiếp-bối 劫貝, Pl.: kappāsa, Skt. karpāsa, vải bông (gòn).

⁹ Sô-ma 芻麻; Pl.: khoma; Skt. kṣauma, vải gai.

điều thiện, cho đến không có cả danh từ thiện, huống chi là có người làm việc thiện! Bấy giờ, trong loài người ai không có hiếu với cha mẹ, không kính trọng sư trưởng, hay làm việc ác thì được cúng dường, được mọi người cung kính hầu hạ. Cũng người nay ai hiếu thuận mẹ cha, kính trọng sư trưởng, thường làm việc lành, thì được cúng dường, được mọi người cung kính hầu hạ, thời bấy giờ người làm việc ác kia lại cũng được cúng dường như vậy. Bây giờ, con người thân hoại mạng chung bị đọa vào trong súc sinh, cũng như con người hiện tại được sinh lên cõi trời. Lúc đó con người gặp nhau thường ôm lòng độc hại, chỉ muốn giết nhau. Cũng giống như thợ săn gặp được đàn nai, chỉ muốn giết chúng, không có bất cứ một ý nghĩ thiện nào; con người lúc đó cũng như vậy, chỉ muốn giết nhau, không có một chút ý nghĩ thiện nào. Bấy giờ, mặt đất này chỉ là sông ngòi, khe suối, núi đồi, đất đống, không có chỗ đất nào bằng phẳng cả. Khi có người đi đến, tức thì kinh sợ, run rẩy, long tóc dựng đứng.

“Bấy giờ, trong vòng bảy ngày có sự nổi lên của kiếp đao kiếm. Lúc ấy, những thứ cỏ, cây, ngói, đá mà con người cầm trong tay đều biến thành đao kiếm; những thứ đao kiếm này rất bén nhọn, đụng đến vật gì thì vật đó đều sẽ bị cắt đứt. Chúng sát hại lẫn nhau. Tronglúc này có người có trí tuệ thấy đao binh sát hại nhaunên hoảng sợ tránh vào núi rừng, hang động, khe suối, những chỗ không người. Trốn tránh trong vòng bảy ngày, tâm nghĩ miệng tự nói: ‘Ta không hại người, người chớ hại ta.’ Trong vòng bảy ngày người này chỉăn rễ cây cỏ để tự nuôi sống mình. Qua bảy ngày, sau đó mới lại ra khỏi rừng núi. Lúc này, gặp được một người, vui mừng nói rằng: ‘Nay gặp được người còn sống! Nay gặp được người còn sống!’ Cũng giống như cha mẹ vì gặp lại một người con bị thất lạc lâu ngày không thấy nhau, nên vui mừng nhảy nhót mà không thể tự kiềm chế chính mình được, thì sự kiện người này cũng như vậy, vì sự vui mừng nên nhảy nhót mà không thể tự kiềm chế được cảm xúc vui nơi chính mình. Khi ấy thì người dân trong vòng bảy ngày chỉ có khóc lóc mà thôi; cũng trong vòng bảy ngày này họlại cùng gặp vui nên vui vẻ chúc mừng nhau. Người lúc bấy giờ khi thân hoại mạng chung đều đọa vào địa ngục. Vì sao? Vì con người ấy luôn luôn ôm lòng sân hận và phẫn nộ, họ chỉ có một tâm hại nhau mà thôi, vì không có tâm nhân từ nên gọi là kiếp đao binh.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thế nào gọi là kiếp đói kém?¹⁰ Con người bấy giờ phần nhiều làm những việc phi pháp, tà kiến điên đảo, làm mười nghiệp ác. Vì làm mười nghiệp ác nên trời không mưa xuống, làm cho trăm thứ cỏ cây chết khô, ngũ cốc không thành, mà chỉ có gốc rạ mà thôi.

“Thế nào gọi là đói kém? Vì lúc bấy giờ, người dân phải thu quét những hạt thóc còn rơi rớt lại các nơi như ruộng vườn, đường sá, đầu ngõ, và trong phân đất

[144c] để tự sống còn, nên mới gọi là đói kém.¹¹

“Lại nữa, lúc đói kém, người bấy giờ lượm nhặt xương cốt từ những nơi như lò sát sinh, chợ búa, các đường sá và các bãi tha ma, rồi nấu nước trấp mà uống, nhờ

vậy mà họ sống, nên gọi là ‘đói xương trắng.’¹²‘Lại nữa, vào kiếp đói kém, ngũ cốc được gieo trồng đều biến thành cỏ cây. Con người lúc này lấy bông nấu nước trấp để uống. Lại nữa, vào thời đói kém, bông của các loài cây cỏ rụng phủ kín cả mặt đất, lúc ấy mọi người phải đào đất lấy bông để nấu ăn, nhờvậy mà tự tồn tại, nên gọi là ‘đói cây cỏ.’¹³ Bấy giờ, chúng sinh thân hoại mạng chung đọa vào trong ngạquỷ. Sao vậy? Vì những người sống trong kiếp đói kém này, thường ôm lòng tham lam keo bẩn, không có lòng bố thí nhân ái, không chịu chia sẻ cùng người, và

không nhớ nghĩ đến những tai ách của người khác.

“Đấy là kiếp đói kém.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Thế nào là kiếp tật dịch?¹⁴ Người đời bấy giờ, tu hành Chính pháp, chính kiến không điên đảo, đầy đủ thập thiện hành. Có quỷ thần thế giới phương khác đến, mà quỷ thần ở đây thì buông lung dâm loạn, không

———

¹⁰ Cơ ngạ kiếp 饑餓劫, Skt. durbhikṣāntarakalpa, Pl.: dubbhikhantarakappa;

ở trên gọi là cốc quý kiếp.

¹¹ Cơ ngạ; định nghĩa từ đồng nghĩa của Skt. durbhikṣa (Pl.: dubbhikkha); Kośa-kārikā iii. 99: cañcu (sự mổ bằng mỏ chim), Chân Đế: chiên giá lương 旃遮糧, Huyền Tráng: tụ tập 聚集; Câu xá 12: thời kì đói kém cũng được gọi là tụ tập, vì con người bấy giờ cực đói, thây chết gom thành đống; cũng vì người sau, người ta cất các thứhạt giống trong những cái giỏ.

¹² Bạch cốt cơ ngạ 白骨饑餓; Câu xá ibid. (Skt. śvetāsthi, Pl.: setaṭṭhika).

¹³ Thảo mộc cơ ngạ 草木飢餓; (Skt.śalākāvṛtti); Huyền Tráng: vận trù 運籌, Chân Đế: trù lương 籌糧.

¹⁴Tật dịch kiếp 疾疫劫, Skt. rogāntarakalpa, rogābhyā; Pl.: rogantarakappa.

thể hộ vệ con người được. Quỷ thần thế giới khác xâm lấn, nhiễu loạn con người thế gian này, họ dùng tay đánh đập, dùng gậy quật ngã, rồi hút lấy tinh khí, khiến cho tâm người loạn lên, rồi cưỡng bức mang đi. Giống như quốc vương ra lệnh cho các tướng soái những thứphải bảo vệ, nhưng giặc cướp ở phương khác đến xâm phạm quấy nhiễu, mà các tướng soái ở đây lại buông lung, nên nước nhà bị chúng cướp mất. Ở đây cũng vậy, những quỷ thần ở thế giới khác đến bắt giữ mọi người ở thế gian này, chúng đánh đập, quật ngã, rồi hút lấy tinh khí mọi người, và cưỡng bức mang đi.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Giả sử quỷ thần ở thế gian này dù không buông lung dâm loạn, nhưng khi quỷ thần có sức mạnh lớn ở thếgiới khác đến, thì quỷ thần ở thế gian này cũng phải sợ hãi mà đi trốn. Các đại quỷ thần kia bèn xâm lấn, quấy nhiễu người ở đây, đánh đập, quật ngã, hút lấy tinh khí, giết chết rồi bỏ đi. Giống như quốc vương, hay đại thần của quốc vương sai khiến các tướng soái bảo vệ nhân dân; tuy tất cả các tướng lãnh này đều trong sạch thận trọng, không buông lung, nhưng khi các tướng soái mạnh bạo, có binh lính đông đảo kia lại đến khuấy phá thành ấp, làng xóm, mà cướp đoạt người vật. Ở đây lại cũng như vậy, nếu quỷ thần ở thếgian này dù không dám buông lung đi nữa, nhưng khi các quỷ thần có sức mạnh lớn ở thế giới khác đến, thì các quỷ thần thế gian này cũng sẽ sợ hãi tránh đi, và những hàng quỷ thần lớn mạnh kia sẽ xâm đoạt, nhiễuhại người thế gian này; đánh đập, quật ngã, hút lấy tinh khí, và giết hại mọi người rồi bỏ đi.

“Khi ấy, người dân trong kiếp tật dịch, sau khi thân hoại mạng chung đều sinh lên cõi trời. Vì sao? Vì con người lúc ấy đều hướng tâm từ bi đến nhau, thăm hỏi nhau: ‘Bệnh tật của bạn có giảm không? Thân thể có được an ổn không?’ Vì những nhân duyên này, nên họđược sinh lên cõi trời. Cho nên gọi là kiếp tật dịch.

“Đó là ba trung kiếp.”

Phẩm 12: THẾ BỔN DUYÊN¹

[145a6] Phật bảo Tỳ-kheo:

“Sau khi qua khỏi hỏa tai, khi trời đất của thế gian này sắp sửa thành tựu trở lại, một số chúng sinh khácphước hết, hành hết, mạng hết, mạng chung ở cõi trời

Quang âm thiên, sinh vào cung điện Phạm thiên trống không,² rồi sinh tâm đắm nhiễm chỗ đó, yêu thích chỗđó, nên nguyện cho chúng sinh khác cũng sinh vào

nơi này. Sau khi phát sinh ý nghĩ này rồi, thì những chúng sinh khác phước hết, hành hết, mạng hết, từ cõi trời Quang âm thiên, sau khi thân hoại mạng chung, sinh vào cung điện Phạm Thiên trống không. Bấy giờ, vị Phạm Thiên sinh ra trước liền tự nghĩ rằng: ‘Ta là Phạm Vương, là Đại Phạm Thiên vương, không có ai sáng tạo ra ta, ta tự nhiên mà có, không bẩm thọ cái gì từ ai hết; ở trong một nghìn thế giới ta hoàn toàn tự tại, thông rõ các nghĩa lý, giàu có sung mãn, có khả năng tạo hóa vạn vật; ta là cha mẹ của tất cả chúng sinh.’

“Các Phạm Thiên sinh sau lại tự nghĩ rằng: ‘Vị Phạm Thiên sinh trước kia là Phạm Vương, là Đại Phạm Thiên vương. Vị ấy tự nhiên mà có, không do ai có sáng tạo; là đấng Tối Tôn ở trong một nghìn thế giới, không bẩm thọ từ ai cái gì, thông rõ các nghĩa lý, giàu có sung mãn, có khả năng sáng tạo vạn vật, là cha mẹcủa tất cả chúng sinh. Ta từ vị ấy mà có.’

“Nhan sắc dung mạo của vị Phạm Thiên vương này thường như đồng tử, cho nên Phạm Vương được gọi là Đồng tử.³

“Hoặc có lúc, khi thế giới này chuyển thành trở lại,⁴phần lớn chúng sinh có kẻ sinh về Quang âm thiên, bằng hóa sinh tự nhiên,⁵ sống bằng

———

* 佛說長阿含第四分世記經世本緣品第十二

¹ Tham chiếu, T 1(5) kinh Tiểu duyên.

² Không Phạm xứ 空梵處, Pl.: suñña Brahma-vimāna.

³Các chỗ khác, bản dịch Hán gọi là Phạm Đồng tử 梵童子, Pl.:Sanaṃkumāra, Thường Đồng hình 常童形.

⁴ Hán: hoàn thành 還成, Skt. Vivartana, Pl.: vivaṭṭana.

⁵ Tự nhiên hóa sinh 自然化生. Pl.: manomāya. Được sáng tạo do ý.

thức ăn là sự hoan hỉ,⁶ mình phát ra ánh sáng,⁷ có thần túc bay trong hư không, an vui không ngại, mạng sống lâu dài. Sau đó thế gian này biến thành đại hồng thủy, tràn ngập khắp nơi. Vào lúc bấy giờ thiên hạ hoàn toàn tối tăm, không có mặt trời mặt trăng, tinh tú, ngày đêm, và cũng không có năm tháng hay con số bốn mùa. Sau đó, khi thế gian này bắt đầu sắp chuyển biến, một sốchúng sinh khác phước hết, hành hết, mạng hết, từcõi Quang âm thiên sau khi mạng chung sinh đến thế gian này, bằng hóa sinh, và ăn bằng sự hoan hỷ, tựthân phát sáng, có thần túc bay trong hư không, an vui không ngại, sống lâu dài ở đây. Khi ấy, không có nam nữ, tôn ty, trên dưới, cũng không có những tên khác nhau. Các chúng cùng sinh ở thế gian này, cho nên gọi là chúng sinh.

“Bấy giờ, đất này tự nhiên phát sinh ra vị đất,⁸ ngưng tụ trong đất. Cũng như đề hồ,9[145b] vị đất khi xuất hiện cũng như vậy; giống như sinh tô,¹⁰ vị ngọt như mật. Sau đó chúng sinh dùng tay nếm thử để biết vịra sao. Vừa mới nếm, liền có cảm giác ngon, nên sinh ra mê đắm vị ấy. Như vậy, lần lượt nếm mãi không thôi nên sinh ra tham đắm, bèn lấy bàn tay mà vốc, dần thành thói ăn bốc.¹¹ Ăn bốc mãi như thế, những chúng sinh khác thấy vậy lại bắt chước ăn, và cách ăn này không bao giờ chấm dứt. Khi ấy, những chúng sinh này thân thể trở nên thô kệch, ánh sáng mất dần, không còn có thần túc, không thể bay đi. Bấy giờ, chưa có mặt trời mặt trăng. Ánh sáng của chúng sinh biến mất. Khi ấy, trời đất hoàn toàn tối om, không khác như trước. Một thời gian lâu, rất lâu về sau, có một trận cuồng phong mạnh nổi lên thổi nước biển lớn, sâu tám vạn bốn nghìn do-tuần, khiến cho biển bị tách làm hai, mang cung điện mặt Trời đặt ở lưng núi Tu-di, an trí quỹ đạo mặt Trời, mọc ởphương Đông và lặn ở phương Tây, đi quanh khắp thiên hạ.

“Nhật cung thứ hai mọc từ phương Đông, lặn phương Tây. Chúng sinh khi ấy nói: ‘Đấy là ngày hôm qua’¹²hoặc nói: ‘Không phải ngày hôm

———

⁶ Hán: hoan hỷ vi thực 歡喜為食, Pl.: pītibhakkha, ăn bằng hỷ.

⁷ Hán: thân quang tự chiếu 身光自照, Pl.: sayaṃpabhā.

⁸ Địa vị 地味, Pl.: rasa-paṭhavī.

⁹ Đề hồ 醍醐, Pl.: sappi-maṇḍa.

¹⁰Sinh tô 生酥, Pl.: navanīta.

¹¹Đoàn thực 摶食, giải thích ngữ nguyên của ý niệm thực phẩm vật chất.

¹² Hán: tạc nhật 昨日.

qua.’¹³

“Nhật cung thứ ba đi quanh núi Tu-di, mọc ở phương Đông, lặn ở phương Tây. Chúng sinh khi ấy bảo rằng: ‘Nhất định là một ngày.’ Ngày, có nghĩa là nhân của

ánh sáng đi trước,¹⁴ do đó gọi là ngày. Mặt trời có hai nghĩa: một, trụ thường độ;¹⁵ hai, cung điện.¹⁶ Nhìn xa từ bốn hướng, cung điện có hình tròn. Nóng lạnh dễchịu, được tạo thành bởi vàng của trời; được xen bằng pha lê. Hai phần là vàng trời, thuần chân không pha tạp; trong suốt từ trong ra ngoài, ánh sáng rọi xa. Một phần là pha lê, thuần chân không tạp, trong suốt từtrong ra ngoài, ánh sáng rọi xa.

“Nhật cung rộng năm mươi mốt do-tuần. Đất và vách tường của cung điện mỏng như bẹ lau.¹⁷

“Tường cung có bảy lớp, với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp chuông báu, bảy lớp hàng cây, các trang trí chung quanh đều được làm bằng bảy báu. Tường

bằng vàng thì cửa bằng bạc, tường bạc thì cửa vàng; tường lưu ly thì cửa thủy tinh, tường thủy tinh thì cửa lưu ly; tường ngọc đỏ thì cửa mã não, tường mã não thì cửa ngọc đỏ; tường xa cừ thì cửa bằng các thứ báu, tường bằng các thứ báu thì cửa xa cừ. Lại nữa, các lan can kia, nếu thanh ngang bằng vàng thì cọc bằng bạc, thanh ngang bạc thì cọc vàng; thanh ngang lưu ly thì cọc thủy tinh, thanh ngang thủy tinh thì cọc lưu ly; thanh ngang ngọc đỏ thì cọc mã não, thanh ngang mã não thì cọc ngọc đỏ; thanh ngang bằng các loại báu thì cọc bằng xa cừ, thanh ngang xa cừ thì cọc là các loại báu. Lưới vàng thì linh bạc, lưới bạc thì linh vàng; lưới thủy tinh thì linh lưu ly, lưới lưu ly thì linh thủy tinh; lưới ngọc đỏ thì linh mã não, lưới mã não thì linh ngọc đỏ; lưới xa cừ thì linh bằng các loại báu, lưới bằng các loại báu thì linh xa cừ. Những cây bằng vàng này thì lá, hoa, quả bạc; cây bằng bạc thì [145c] lá, hoa, quả bằng vàng; cây bằng lưu ly thì hoa quảthủy tinh, cây thủy tinh thì hoa quả lưu ly; cây bằng ngọc đỏ thì hoa quả mã não, cây mã não thì hoa quảngọc đỏ; cây bằng xa cừ thì hoa quả các loại báu,

———

¹³ Từ nguyên của từ nội hàm hôm nay: a-dya (Pl.: ajja).

¹⁴ Định nghĩa từ Skt. divasa, ngày, Hán: nhật 日; theo ngữ nguyên,do động từ căn: dīv, chiếu sáng.

¹⁵ Hán: trú thường độ 住常度; cùng định nghĩa với mặt trăng. Xem đoạn sau.

¹⁶Cung điện 宮殿; cùng định nghĩa với mặt trăng, xem đoạn sau.

¹⁷ Để bản: tử bá 梓柏. TNM: vi thác 葦籜.

cây là các loại báu thì hoa quả là xa cừ. Tường của cung điện có bốn cửa, cửa của nó có bảy bậc thềm, bao quanh bằng lan can; có lầu các đền đài, ao tắm, vườn

rừng đều theo thứ lớp đối nhau, sinh các loại hoa báu, hàng nào hàng nấy đều xứng nhau; có nhiều loại cây ăn trái, hoa lá nhiều màu sắc, hương thơm ngạt ngào của cây cỏ lan tỏa xa khắp bốn phương, cùng các loài chim ríu rít hòa vang.

“Nhật cung điện kia, được duy trì bởi năm loại gió.¹⁸Một là trì phong, hai là dưỡng phong, ba là thọ phong, bốn là chuyển phong, năm là điều phong. Điện chính, nơi Nhật Thiên tử ngự, hoàn toàn được xây dựng bằng vàng ròng, cao mười sáu do-tuần. Điện có bốn cửa, đều có lan can bao quanh. Tòa của Nhật Thiên tử rộng nửa do-tuần, làm bằng bảy báu, trong sạch mềm mại, giống như thiên y. Nhật Thiên tử tự thân phóng ra ánh sáng chiếu điện vàng; ánh sáng điện vàng chiếu khắp Nhật cung; ánh sáng của Nhật cung lại chiếu ra khắp bốn phương thiên hạ. Tuổi thọ của Nhật Thiên tử năm tram năm nhà trời; con cháu đều kế thừa nhau không bao giờ gián đoạn. Cung điện này không bao giờ bị hoại diệt, trong vòng thời gian là một kiếp. Khi cung điện mặt trời di chuyển, thì Nhật Thiên tử không có ý di chuyển

rằng: ‘Ta đi. Ta dừng.’Mà chỉ luôn luôn hưởng thụ ngũ dục. Lúc mà cung điện mặt trời vận hành thì vô số tram nghìn Chư Thiên, thiên thần đi theo dẫn đường trước, hoan hỷ không mệt mỏi, thích đi nhanh nhẹn, vì vậy Nhật Thiên tử được gọi là ‘Nhanh Nhẹn.’¹⁹

“Thân Nhật Thiên tử phát ra nghìn tia sáng; năm trăm tia sáng chiếu xuống, và năm trăm tia sáng chiếu chung quanh, đó là vì công đức của nghiệp đời trước nên có nghìn tia sáng này. Thế nên Nhật thiên tử còn gọi là Thiên Quang.²⁰ Thế nào là công đức của nghiệp đời trước? Hoặc có một người phát tâm cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn, cùng cứu giúp những người đói khát cùng khốn, cho họ đồ ăn thức uống, y phục, thuốc thang, voi ngựa, xe cộ, phòng xá, đèn đuốc, tùy thời ban phát, tùy theo nhu cầụ, không trái ý người, và cúng dường cho các vị Hiền Thánh trì giới. Do bởi nhân duyên vô số pháp hỷ quang minh khác nhau kia, mà thiện hoan hỷ. Như vua Quán Đảnh dòng Sát-lị lúc bắt đầu lên ngôi,

———

¹⁸Ngũ phong 五風: trì phong 持風, dưỡng phong 養風, thọ phong 受風, chuyển phong 轉風, điều phong 調風.

¹⁹ Hán: tiệp tật 捷疾; liên hệ ngữ nguyên: sūrya (do √svar) và jvala.

²⁰Thiên Quang 千光, P. sahassāraṃi, Skt. Sahasraraśmi.

thiện tâm hoan hỷ cũng lại như vậy. Do nhân duyên này, thân hoại mạng chung làm Nhật Thiên tử, được Nhật cung điện, có nghìn tia sáng, cho nên nói là nghiệp lành được nghìn tia sáng.

“Lại nữa, do duyên gì mà gọi là ánh sáng của nghiệp đời trước? Hoặc có người không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không hai lưỡi, không ác khẩu, [146a] không nói dối, không ỷ ngữ, không tham giữ, không sân nhuế, không tà kiến, vì những nhân duyên này mà tâm lành hoan hỷ. Giống như đầu ngã tư đường có hồ tắm lớn trong mát không nhơ, có người đi xa, mệt mỏi nóng khát, lại vào trong hồ nước này tắm rửa cho mát mẻ rồi cảm thấy vui mừng yêu thích; người thực hành mười điều lành, tâm lành vui mừng của họ lại cũng như vậy. Thân người này sau khi thân hoại mạng chung, làm Nhật Thiên tử, sống ở Nhật cung điện, có nghìn tia sáng, vì nhân duyên này cho nên gọi là ánh sáng nghiệp lành.

“Lại nữa, vì duyên gì gọi là nghìn tia sáng? Hoặc có người không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không dối, không uống rượu; do những nhân duyên này, mà thiện tâm hoan hỷ; thân hoại mạng chung, làm Nhật Thiên tử, sống ở Nhật cung điện, có nghìn tia sáng. Do những nhân duyên như vậy nên gọi là nghìn tia sáng nghiệp lành.

“Trong sáu mươi niệm khoảnh,²¹ gọi là một la-da,²² ba mươi la-da gọi là ma-hầu-đa,²³ trăm ma-hầu-đa gọi là ưu-ba-ma.²⁴ Nhật cung điện mỗi năm có sáu tháng đi theo hướng Nam, mỗi ngày di chuyển ba mươi dặm; cực Nam không vượt qua khỏi Diêm-phù-đề. Mặt trời di chuyển về hướng Bắc, cũng vậy.

“Vì duyên gì nên ánh sáng mặt trời nóng bức? Có mười nhân duyên. Những gì là mười? Một, ngoài núi Tu-di có núi Khư-đà-la²⁵ cao bốn vạn hai nghìn do-tuần, rộng bốn vạn hai nghìn do-tuần, biên núi không ước lượng được; núi được tạo thành bởi bảy báu. Khi ánh sáng mặt trời

———

²¹ Niệm khoảnh 念頃, Skt. kṣaṇa, Pl.: khaṇa. Nhưng, Câu xá 12: 120 kṣaṇa (sát-na) là một tatkṣaṇa (Huyền Tráng: đát sát-na 怛剎那);60 tatkṣaṇa là 1 lava (Huyền Tráng: lạp phược 臘縛). Xem cht.tiếp theo.

²² La-da 羅耶, Huyền Tráng: lạp phược 臘縛, Skt. lava.

²³ Ma-hầu-đa 摩喉多, Huyền Tráng: mâu-hô-lật-đa 牟呼栗多; Skt. muhūrta.

²⁴Ưu-ba-ma 優波摩, Huyền Tráng: trú dạ 晝夜, ahorātra.

²⁵ Khư-đà-la sơn, xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

chiếu đến núi, xúc chạm mà phát sinh ra nhiệt. Đây là duyên thứ nhất ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Hai, bên ngoài núi Khư-đà-la có núi Y-sa-đà²⁶ cao hai vạn một nghìn do-tuần, rộng cũng hai vạn một nghìn do-tuần, chu vi là vô lượng, tạo thành bởi bảy báu, khi ánh sáng chiếu đến núi này, xúc chạm mà phát sinh ra nhiệt. Đó là duyên thứ hai ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Ba, bên ngoài núi Y-sa-đà có núi Thọ-đề-đà-la,²⁷ bên trên cao một vạn hai nghìn do-tuần, rộng một vạn hai nghìn do-tuần, chu vi là vô lượng, tạo thành bởi bảy

báu. Khi ánh sáng mặt trời chiếu đến núi này, xúc chạm mà phát sinh ra nhiệt. Đó là duyên thứ ba ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Bốn, ở ngoài cách núi Thọ-đề-đa-la không xa có núi gọi là Thiện Kiến,²⁸ cao sáu nghìn do-tuần, rộng sáu nghìn do-tuần, chu vi là vô lượng, núi được hình thành bởi bảy báu, khi ánh sáng mặt trời chiếu đến sẽ phát sinh ra nhiệt, đó là duyên thứ tư để ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Năm, ở ngoài núi Thiện Kiến có núi Mã Thực²⁹cao ba nghìn do-tuần, ngang rộng cũng ba nghìn do-tuần, chu vi là vô lượng, núi được hình thành bởi bảy báu, khi ánh sáng mặt trời chiếu đến sẽ phát sinh ra nhiệt, đó là duyên thứ năm để ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Sáu, ở ngoài cách núi Mã Thực không xa có núi Ni-dân-đà-la,³⁰[146b] cao một nghìn hai trăm do-tuần, rộng một nghìn hai trăm do-tuần, chu vi thì vô lượng, núi được hình thành bởi bảy báu, khi ánh sáng mặt trời chiếu đến sẽ phát sinh ra nhiệt, đó là duyên thứsáu để ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Bảy, ở ngoài cách núi Ni-dân-đà-la không xa có núi Điều Phục,³¹ cao sáu trăm do-tuần, rộng cũng sáu tram do-tuần, chu vi thì vô lượng, núi được hình thành bởi bảy báu, khi áng sáng mặt trời chiếu đến sẽ phát sinh ra nhiệt. Đó là duyên thứ bảy để ánh sáng mặt trời nóng bức.

———

²⁶ Y-sa-đà sơn, xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

²⁷ Thọ-đề-đà-la 樹提陀羅, ở trên là Thọ-cự-đà-la 樹巨陀羅. Có lẽ do nhầm tự dạng.

²⁸ Thiện Kiến sơn xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề, cht. 60.

²⁹Mã tự sơn 馬祀山, ở trên là Mã Thực sơn, xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

³⁰Ni-di-đà-la 尼彌陀羅, ở trên là Ni-dân-đà-la; xem phẩm 1 Châu Diêm phù đề.

³¹ Xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

“Tám, ở ngoài núi Điều Phục có núi Kim Cang Luân,³²cao ba trăm do-tuần, rộng ba trăm do-tuần, chu vi thì vô lượng, tạo thành bởi bảy báu, khi ánh sáng mặt trời chiếu đến sẽ phát ra nhiệt. Đó là duyên thứ tám để ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Lại nữa, bên trên một vạn do-tuần có cung điện Trời gọi là Tinh Tú, tạo thành bởi lưu ly. Khi ánh sáng mặt trời chiếu vào nó, xúc chạm mà phát sinh ra nhiệt. Đó là duyên thứ chín để ánh sáng mặt trời nóng bức.

“Lại nữa, ánh sáng cung điện mặt trời chiếu xuống đại địa, xúc chạm mà phát sinh ra nhiệt.

“Đó là duyên thứ mười làm cho ánh sáng mặt trời nóng bức.”

Bấy giờ, Thế Tôn nói bài tụng:

Do mười nhân duyên này,

Mặt trời gọi Thiên quang;

Ánh sáng phát nóng bức:

Được nói mặt trời Phật.

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Tại sao cung điện mặt trời mùa đông thì lạnh đểkhông thể ở gần được? Có ánh sáng mà sao lạnh? Có mười ba duyên, tuy có ánh sáng nhưng vẫn lạnh. Những gì là mười ba?

“Một, vì giữa hai núi Tu-di và Khư-đà-la có nước, rộng tám vạn bốn nghìn do-tuần, chu vi thì vô lượng. Nước này sinh ra rất nhiều Phân-đà-lợi, hoa tu-kiền-đề; khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống, xúc chạm mà sinh ra lạnh. Đó là duyên thứ nhất để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Hai, khoảng cách giữa hai núi Khư-đà-la và Y-sa-đà- la có nước, rộng bốn vạn hai nghìn do-tuần, dọc ngang bốn vạn hai nghìn do-tuần, chu vi thì vô lượng. Nước này sinh ra các loài hoa khác nhau. Khi ánh sáng chiếu đến, xúc chạm mà sinh ra lạnh. Đó là duyên thứhai để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Ba, giữa hai núi Y-sa-đà-la và Thọ-đề-đà-la có nước, rộng hai vạn một nghìn do-tuần, chu vi thì vô lượng, sinh ra các loài hoa khác nhau. Khi ánh sáng mặt trời

chiếu xuống, xúc chạm mà sinh ra lạnh. Đó là duyên thứ ba ánh sáng mặt trời lạnh.

———

³² Xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

“Bốn, giữa hai núi Thiện Kiến và núi Thọ-đề có nước,rộng hai ngàn do-tuần, chu vi thì vô lượng, nơi nàycó nước, sinh ra các loài hoa khác nhau; khi ánh sángmặt trời chiếu xuống [146c] thì sinh ra lạnh, đó làduyên thứ tư để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Năm, giữa hai núi Thiện Kiến và núi Mã Thực có nước,rộng sáu nghìn do-tuần, sinh ra các loài hoa khác nhau;khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống thì sinh ra lạnh, đólà duyên thứ năm để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Sáu, giữa hai núi Mã Thực và núi Ni-dân-đà-la cónước, rộng một nghìn hai trăm do-tuần, chu vi thì vôlượng, sinh ra các loài hoa khác nhau; khi ánh sángmặt trời chiếu xuống thì sinh ra lạnh, đó là duyên thứsáu để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Bảy, giữa hai núi Ni-dân-đà-la và núi Điều Phục rộngsáu trăm do-tuần, chu vi thì vô lượng, sinh ra các loàihoa khác nhau; khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống thì

sinh ra lạnh, đó là duyên thứ bảy để sinh ra ánh sángmặt trời lạnh.

“Tám, giữa hai núi Điều Phục và núi Kim Cang Luâncó nước, rộng ba trăm do-tuần, chu vi thì vô lượng,sinh ra các loài hoa khác nhau; khi ánh sáng mặt trời

chiếu xuống thì sinh ra lạnh, đó là duyên thứ tám đểánh sáng mặt trời lạnh.

“Lại nữa,³³ các sông ngòi, biển cả trong Diêm-phùđề-địa khi được ánh sáng mặt trời chiếu xuống một lần chạm nhau thì sinh ra lạnh, đó là duyên thứ chin để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Đất Diêm-phù-đề có sông ít, đất Câu-da-ni có nướcnhiều. Khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống, xúc chạmmà sinh ra lạnh, đó là duyên thứ mười để ánh sángmặt trời lạnh.

“Sông ngòi của cõi Câu-da-ni thì ít, nước của cõi Phấtvu-đãi thì nhiều; khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống,xúc chạm mà sinh ra lạnh, đó là duyên thứ mười mộtđể ánh sáng mặt trời lạnh.

“Sông ngòi của Phất-vu-đãi thì ít, sông ngòi của Uất-đơn-viết thì nhiều; khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống,xúc chạm nhau thì sinh ra lạnh, đó là duyên thứ mười

hai để ánh sáng mặt trời lạnh.

“Lại nữa, ánh sáng của cung điện mặt Trời chiếu xuốngnước của biển

———

³³ TNM: “giữa núi Kim Cang Luân và Diêm-phù-đề địa có nước,khi ánh sáng mặt trời chạm đến…”

cả, thì khi ánh sáng mặt trời chiếu, xúcchạm mà sinh ra lạnh, đó là duyên thứ mười ba để ánhsáng mặt trời lạnh.”

Bấy giờ, Phật nói bài tụng:

Do mười ba duyên này.

Mặt trời gọi Thiên quang

Ánh sáng này lạnh trong:

Được nói Mặt Trời Phật.

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Cung điện mặt Trăng, chất của nó là tổn, khi đầy khivơi,³⁴ ánh sáng sút giảm, cho nên Nguyệt cung đượcgọi là Tổn.³⁵ Mặt trăng có hai nghĩa: một là trụ thường độ, hai gọi là cung điện. Do từ bốn phương xa mà nhìn,thấy là tròn. Lạnh ấm điều hòa, được tạo thành bởi bạctrời và lưu ly. Hai phần là thuần bạc trời ròng không pha tạp, trong suốt trong ngoài, ánh sánh chiếu xa; mộtphần bằng lưu ly ròng không pha tạp, trong suốt trongngoài, ánh sáng chiếu xa. Cung điện mặt trăng, rộngbốn mươi chín do-tuần, tường cung điện cùng đất mỏngnhư bẹ lau.³⁶ Tường cung điện có bảy lớp, với bảy lớplan can, bảy lớp lưới, [147a] bảy lớp linh báu, bảy lớphàng cây, trang sức chung quanh bằng bảy báu,… (chođến), vô số các loài chim ríu rít hòa vang.

“Cung điện mặt trăng này được năm thứ gió giữ gìn:một là trì phong, hai là dưỡng phong, ba là thụ phong,bốn là chuyển phong, năm là điều phong. Chính điện,

nơi ngự của Nguyệt Thiên tử, làm bằng lưu ly, caomười sáu do-tuần. Điện có bốn cửa, chung quanh làlan can. Tòa của Nguyệt Thiên tử, rộng nửa do-tuần,được làm thành bởi bảy báu, trong sạch và mềm mại,giống như thiên y. Thiên tử mặt trăng trên thân phóngra ánh sáng, chiếu soi điện lưu ly; ánh sáng của điệnlưu ly chiếu soi cung điện mặt trăng, và ánh sáng cungđiện mặt trăng chiếu soi bốn cõi thiên hạ. Tuổi thọ củaThiên tử mặt trăng là năm trăm năm, con cháu thừa kếnhau không có hệ khác.³⁷ Cung điện này không bị hủyhoại trong vòng một kiếp. Lúc cung điện mặt trăngdi chuyển, Thiên tử của mặt trăng này không có ýniệm di chuyển, rằng: ‘Ta đi. Ta dừng.’ Mà

———

³⁴ Để bản: tổn chất 損質; TNM: viên chất 圓質.

³⁵ Tổn 損; định nghĩa indu (mặt trăng) theo ngữ nguyên là ūna ?

³⁶ Hán: tử bá 梓柏; xem cht. 394.

³⁷ Để bản: dị hệ 異系; TNM: dị kế 異繼.

chỉ luôn luôn hưởng thụ ngũ dục. Khi cung điện mặt trăng di chuyển, thì có vô số trăm nghìn các Đại thiên thần,thường ở trước dẫn đường, hoan hỷ không mệt mỏi, ưa thích nhanh nhẹn, vì vậy nên Nguyệt Thiên tử đượcgọi là ‘Nhanh Nhẹn’³⁸

“Thân Nguyệt Thiên tử phát ra nghìn tia sáng, nămtrăm tia sáng chiếu xuống, và năm trăm tia sáng chiếuhai bên. Đó là do công đức của nghiệp đời trước nêncó ánh sáng này, thế nên Nguyệt Thiên tử còn gọilà Thiên Quang.³⁹ Thế nào là công đức nghiệp đờitrước? Thế gian có một người phát tâm cúng dườngSa-môn, Bà-la-môn, cùng bố thí cho những người đóikhát cùng cực, cho họ đồ ăn thức uống, y phục, thuốcthang, voi ngựa, xe cộ, phòng xá, đèn đuốc, tùy thờiban phát, tùy theo nhu cầu, mà không trái ý người, vàcúng dường cho các vị Hiền Thánh trì giới. Do vô sốpháp hỷ khác nhau ấy, thiện tâm quang minh. Như vịvua Quán Đảnh dòng Sát lợi, khi mới đang vương vị,thiện tâm hoan hỷ, cũng lại như vậy. Vì nhân duyênnày, nên thân hoại mạng chung làm Nguyệt Thiên tử,cung điện mặt trăng có nghìn tia sáng, cho nên nói lànghiệp lành được nghìn tia sáng.

“Lại nữa, do nghiệp gì được nghìn ánh sáng? Thế giancó người không sát sinh, không trộm cắp, không tàdâm, không hai lưỡi, không ác khẩu, không nói dối,

không ỷ ngữ, không tham giữ, không sân nhuế, khôngtà kiến; do những nhân duyên này mà thiện tâm hoanhỷ. Giống như đầu ngã tư đường có hồ tắm lớn trong

mát không dơ, có người đi xa, mệt mỏi nóng khát, vào trong hồ nước này, tắm rửa mát mẻ, hoan hỷ khoái lạc;người thực hành mười điều lành, thiện tâm hoan hỷ, lại cũng như vậy. Người này sau khi thân hoại mạngchung, sẽ làm Nguyệt Thiên tử, sống ở cung điện mặttrăng, có nghìn tia sáng. Do nhân duyên này [147b]cho nên gọi là nghìn ánh sáng nghiệp lành.⁴⁰

“Lại nữa, do duyên gì được nghìn tia sáng? Thế giancó người không sát sinh, không trộm cắp, không tàdâm, không lừa dối, không uống rượu, vì những nhân

duyên này, thiện tâm hoan hỷ; thân hoại mạng chung,làm Nguyệt Thiên tử, sống ở cung điện mặt trăng, cónghìn tia sáng. Do những nhân duyên như vậy nên gọi

là nghìn tia sáng nghiệp lành.

———

³⁸ Tiệp tật 捷疾. Xem cht. 396.

³⁹Thiên quang 千光; xem cht. 397.

⁴⁰ Thiện nghiệp thiên quang 善業千光.

“Trong sáu mươi niệm khoảnh41 gọi là một la-da, bamươi la-da gọi là ma-hầu-đa, trăm ma-hầu-đa gọi làưu-bà-ma. Nếu cung điện mặt trời mỗi năm có sáutháng đi về phía Nam, mỗi ngày di chuyển ba mươidặm, cực Nam không vượt qua khỏi Diêm-phù-đề;thời gian ấy, cung điện mặt trăng nửa năm đi về phíanam, không vượt qua khỏi Diêm-phù-đề. Nguyệt Bắchành cũng như vậy.

“Vì duyên gì mà cung điện mặt trăng khuyết giảmmỗi khi một ít? Có ba nhân duyên nên cung điện mặttrăng khuyết giảm mỗi khi một ít: Một, mặt trăng phát

xuất từ phương góc, là duyên thứ nhất để mặt trăngtổn giảm. Lại nữa, trong cung điện mặt trăng có cácĐại thần đều mặc y phục màu xanh, theo thứ tự màlên, trú xứ cũng trở thành xanh, cho nên mặt trăng bị tổn giảm; đó là duyên thứ hai để mặt trăng mỗi ngàymỗi giảm. Lại nữa, cung điện mặt trời có sáu mươi tiasáng, tia sáng này chiếu vào cung điện mặt trăng, ánhchiếu khiến cho không hiện, do đó nơi có ánh chiếu,nơi ấy của mặt trăng bị tổn giảm; đó là duyên thứ bađể ánh sáng mặt trăng tổn giảm.

“Lại nữa, vì duyên gì mà ánh sáng cung điện mặt trăng đầydần? Có ba nhân duyên khiến cho ánh sáng mặt trăng đầydần. Những gì là ba? Một, mặt trăng hướng về phươngvị chính cho nên ánh sáng mặt trăng đầy. Hai, các thầncung điện mặt trăng hết thảy đều mặt y phục màu xanh,và Thiên tử mặt trăng vào ngày rằm ngồi vào giữa, cùngnhau hưởng lạc, ánh sáng chiếu khắp, lấn át ánh sángChư Thiên, nên ánh sáng đầy khắp. Giống như bó đuốclớn được đốt lên trong đám đèn đuốc, sẽ át hẳn ánh sángcác ngọn đèn. Thiên tử mặt trăng cũng lại như vậy. Vàongày rằm, ở giữa chúng chư Thiên, át hẳn tất cả các ánhsáng khác, chỉ có ánh sáng của ông độc chiếu, cũng nhưvậy. Đó là duyên thứ hai. Ba, Thiên tử mặt trời tuy đã có sáu mươi tia sáng chiếu soi cung điện mặt trăng, nhưngvào ngày rằm, Thiên tử mặt trăng cũng có thể dùng ánhsáng chiếu nghịch lại, khiến cho nó không thể che khuấtđược. Đó là ba nhân duyên cho cung điện mặt trăng trònđầy mà không bị tổn giảm.

“Lại nữa vì duyên gì mà mặt trăng có bóng đen? Vìcái bóng cây Diêm-phù in vào trong mặt trăng, nênmặt trăng có bóng.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Tâm hãy như mặt trăng, trong mát không nóng bức,khi đến nhà

———

⁴¹ Xem các cht. 398 - 401.

đàn-việt, chuyên niệm không tán loạn.

“Lại vì duyên gì mà có các sông ngòi? Vì mặt trời,[147c] mặt trăng có độ nóng. Do độ nóng này mà cónung đốt. Do có nung đốt nên có mồ hôi. Do mồ hôimà thành sông ngòi. Do đó thế gian có sông ngòi.

“Vì nhân duyên gì mà thế gian có năm loại hạt giống?Có cuồng phong dữ từ thế giới chưa bị hủy diệt thổihạt giống đến sinh ở quốc độ này. Một là hạt từ rễ; hai,hạt từ cọng; ba, hạt từ đốt; bốn, hạt từ ruột rỗng; năm,hạt từ hạt. Đó là năm loại hạt. Vì nhân duyên này màthế gian có năm loại hạt giống xuất hiện.⁴²

“Lúc ở Diêm-phù-đề đang là giữa trưa thì ở Phất-vu-đãimặt trời lặn, ở Câu-da-ni mặt trời mọc, ở Uất-đơn-viết là nửa đêm. Câu-da-ni giữa trưa thì ở Diêm-phù-đề mặt trời lặn. Uất-đan-viết mặt trời mọc, ởPhất-vu-đãi là nửa đêm; ở Uất-đan-viết giữa trưa thì ởCâu-da-ni mặt trời lặn; ở Phất vu đãi mặt trời mọc, thì Diêm-phù-đề là nửa đêm. Nếu ở Phất-vu-đãi là giữatrưa, thì ở Uất-đan-viết mặt trời lặn; ở Diêm-phù-đềmặt trời mọc, thì ở Câu-da-ni là nửa đêm. Phương Đông của Diêm-phù-đề, thì là phương Tây ở Phất-vuđãi;phương Tây của Diêm-phù-đề là phương Đôngcủa Câu-da-ni; phương Tây của Câu-da-ni là phương Đông của Uất-đơn-viết; phương Tây của Uất-đơn-viếtlà phương Đông của Phất-vu-đãi.

“Diêm-phù-đề,⁴³ sở dĩ được gọi là Diêm-phù vì ở dưới có núi vàng cao ba mươi do-tuần, do cây Diêm-phù⁴⁴ sinh ra nên được gọi là vàng Diêm-phù.⁴⁵Cây Diêm-phù có trái của nó như tai nấm,⁴⁶ vị của nó như mật; cây có năm góc⁴⁷ lớn, bốn mặt bốn góc, ởtrên có một góc. Những trái ở bên góc phía Đông của nó được Càn-thát-bà ăn. Trái ở góc phía

———

⁴² Năm loại hạt giống, Pāli, cf. D.i.5: mūlabīja, hạt từ rễ, khandhabīja, hạt từ thân cây, phaḷubīja, hạt từ đốt, aggabīja, hạt từ nhánh, bījabīja, hạt từ hạt.

⁴³Diêm-phù-đề 閻浮提, Skt.Jambudvīpa, Pl.: Jambudīpa. TNM: Diêm-phù-địa 閻浮地.

⁴⁴ Diêm-phù-thọ 閻浮樹, Skt., Pl.: jambu, tên loại cây lớn ở Ấn Độ, tên khoa học: Eugenia jambolana.

⁴⁵Diêm-phù kim, nói đủ: diêm-phù-đàn kim 閻浮檀金(Skt., jambonada- suvarna; Pl.: jambonada-suvaṇṇa), thứ vàng xuất xứ từ cát củacon sông chảy qua rừng cây jambu.

⁴⁶Tẩm 蕈; TNM: đan 簞.

⁴⁷ Cô 孤; TNM: 觚.

Nam của nó được người bảy nước ăn. Bảy nước⁴⁸ là: một, nước Câu-lâu; hai, Câu-la-ba; ba, Tì-đề; bốn, Thiện-tì-đề; năm, Mạn-đà; sáu, Bà-la; bảy, Bà-lê. Trái ở góc phía Tây được hải trùng⁴⁹ ăn. Trái ở góc phía Bắc được cầm thú ăn. Trái ở phía góc trên được Tinh tú thiên ăn.⁵⁰ Phía Bắc của bảy nước lớn có bảy hòn núi Đen lớn, một là Lõa thổ, hai là Bạch hạc, ba là Thủ cung,bốn là Tiên sơn, năm là Cao sơn, sáu là Thiền sơn, bảy là Thổ sơn. Trên mặt của bảy núi đen này có bảy vịTiên nhân Bà-la-môn. Trú xứ của bảy Tiên nhân⁵¹ này, một là Thiện đế, hai là Thiện quang, ba là Thủ cung, bốn là Tiên nhân, năm là Hộ cung, sáu là Già-na-na, bảy là Tăng ích.”

Phật bảo Tỳ-kheo:⁵²

“Khi kiếp sơ,⁵³ chúng sinh sau khi nếm vị đất, rồi tồn tại một thời gian lâu dài. Những ai ăn nhiều, nhan sắc trở nên thô kịch, khô héo. Những ai ăn ít, nhan sắc tươi sáng, [148a] mịn màng. Từ đó về sau mới phân biệt nhan sắc tướng mạo của chúng sinh có hơn có kém, và sinh ra thị phi với nhau, nói rằng: ‘Ta hơn ngươi; ngươi không bằng ta.’ Do tâm của chúng phân biệt kia và ta, ôm lòng cạnh tranh, cho nên vị đất tiêu hết.

“Sau đó sinh ra một loại da đất,⁵⁴ hình dáng giống như cái bánh mỏng; màu sắc, hương vị của nó rất là thanh khiết. Bấy giờ chúng sinh tụ tập lại một chỗ, tất cả đều ảo não buồn khóc, đấm ngực mà nói: ‘Ối chao là tai họa! Vị đất nay bỗng biến mất.’ Giống như hiện nay người được đầy ắp vị ngon, bảo là ngon lành, nhưng sau đó lại bị mất đi nên lấy làm buồn lo. Kia cũng như vậy buồn lo hối tiếc. Sau đó, chúng ăn lớp da đất,

———

⁴⁸ Bảy nước: 1. Câu-lâu 拘樓, 2. Câu-la-bà 拘羅婆, 3. Tì-đề 毗提, 4. Thiện-Tì-đề 善毗提, 5. Mạn-đà 漫陀, 6. Bà-la 婆羅, 7. Bà-lê 婆梨.

⁴⁹Hải trùng 海蟲, loài sâu biển (?).

⁵⁰ Bảy Hắc sơn 黑山: 1. Lõa thổ 裸土, 2. Bạch hạc 白鶴, 3. Thủ cung 守宮, 4. Tiên sơn 仙山. 5. Cao sơn 高山, 6. Thiền sơn 禪山, 7. Thổsơn 土山.

⁵¹ Thất tiên nhân trú xứ 七仙人住處: 1. Thiện đế 善帝, 2. Thiện quang 善光, 3. Thủ cung 守宮, 4. Tiên nhân 仙人, 5. Hộ cung 護宮, 6. Giàna- na 伽那那, 7. Tăng ích 增益.

⁵² Từ đây trở xuống, xem T 1(5) kinh Tiểu duyên.

⁵³ Kiếp sơ 劫初, thời kì nguyên thủy. Pl.: aggañña; Skt. kalpāgra.

⁵⁴ Hán: địa bì 地皮, Ở trên, T 1(5) kinh Tiểu duyên: địa phì 地肥. Huyền Tráng: địa bì bính 地皮餅; Chân Đế: địa bì càn 地皮乾. Pl.: bhūmipappaṭaka; Skt. pṛthivīparpaṭaka. Xem T 1(5)kinh Tiểu duyên.

dần quen cái vị của nó. Những ai ăn nhiều thìnhan sắc trở thành thô kịch khô héo. Những ai ăn ít thì nhan sắc tươi sáng mịn màng. Từ đó mới phân biệt nhan sắc tướng mạo của chúng sinh có xấu có đẹp, và sinh chuyện thị phi với nhau, nói rằng: ‘Ta hơn ngươi. Ngươi không bằng ta.’ Do tâm chúng phân biệt kia và ta, ôm lòng cạnh tranh, nên nấm đất cạn tiêu hết.

“Sau đó lại xuất hiện một loại da ngoài của đất,⁵⁵ càng lúc càng dày thêm, màu của nó như thiên hoa,⁵⁶ mềm mại của nó như thiên y, vị của nó như mật. Bấy giờ, các chúng sinh lại lấy nó cùng ăn, sống lâu ngày ở thếgian. Những ai càng ăn nhiều thì nhan sắc càng sút kém. Những ai ăn ít thì nhan sắc tươi sáng mịn màng. Từ đó phân biệt nhan sắc tướng mạo của chúng sinh có xấu có đẹp, và do thế mà sinh chuyện thị phi với nhau rằng: ‘Ta hơn ngươi. Ngươi không bằng ta.’ Vì tâm chúng phân biệt ta và người, sinh lòng cạnh tranh, nên lớp da ngoài của đất tiêu hết.

“Sau đó, lại xuất hiện loại lúa tẻ⁵⁷ mọc tự nhiên, không có vỏ trấu,⁵⁸không cần phải gia thêm chế biến mà chúng đã đầy đủ các thứ mỹ vị. Bấy giờ, chúng sinh tụ tập nhau lại nói: ‘Ối chao là tai họa! Nay màng đất bỗng nhiên biến mất.’ Giống như hiện tại người gặp họa gặp nạn thì than rằng: ‘Khổ thay!’ Bấy giờ chúng sinh ảo não, buồn than, cũng lại như vậy.

“Sau đó, chúng sinh cùng nhau lấy lúa tẻ tự nhiên này ăn, và thân thể chúng, trở nên thô xấu, có hình dáng nam nữ, nhìn ngắm nhau, sinh ra dục tưởng; họ cùng

nhau tầm nơi vắng làm hành vi bất tịnh, các chúng sinh khác thấy than rằng: ‘Ôi, việc làm này quấy! Tại sao chúng sinh cùng nhau sinh ra chuyện này?’ Người

nam làm việc bất tịnh kia, khi bị người khác quở trách, tự hối hận mà nói rằng: ‘Tôi đã làm quấy.’Rồi nó gieo mình xuống đất. Người nữ kia thấy người nam này vì hối lỗi mà gieo mình xuống đất, không đứng lên, liền đưa thức ăn đến. Chúng sinh khác thấy vậy, hỏi người nữ rằng: ‘Ngươi đem thức ăn này để cho ai?’

———

⁵⁵ Hán: địa phu 地膚; Huyền Tráng, Chân Đế: lâm đằng 林藤, dây leo rừng. Pl.: badālatā; Skt. vanalatā.

⁵⁶ Thiên hoa 天華.

⁵⁷ Hán: canh mễ 粳米. Huyền Tráng: hương đạo 香稻; Chân Đế: xá-lị(lợi) 舍利; Skt. śāli, Pl.: sāli. Xem, T 1(5) kinh Tiểu duyên.

⁵⁸ Hán: khang khoái 糠糩. Pl.: kaṇa-thusa.

Đáp: ‘Chúng sinh hối lỗi kia đọa lạc⁵⁹ thành kẻ làm điều bất thiện, tôi đưa thức ăn cho nó.’ Nhân lời nói này, nênthế gian liền có danh từ ‘người chồng bất thiện’,⁶⁰và vì việc đưa [148b] cơm cho chồng nên được gọi là vợ.⁶¹

“Sau đó, chúng sinh bèn làm chuyện dâm dật, pháp bất thiện tăng. Để tự che dấu, chúng tạo ra nhà cửa. Do vì nhân duyên này, bắt đầu có danh từ ‘nhà.’⁶²

“Sau đó, sự dâm dật của chúng sinh càng ngày càng tăng, nhân đây đã trở thành chồng vợ. Có các chúng sinh khác, khi tuổi thọ hết, hành hết, phước hết, từ cõi

trời Quang âm sau khi mạng chung lại sinh vào thếgian này, ở trong thai mẹ, nhân đây thế gian có danh từ ‘mang thai.’⁶³

“Bấy giờ, trước tiên tạo thành Chiêm-bà, kế đến tạo thành Già-thi, Ba-la-nại, và tiếp theo là thành Vương xá.⁶⁴ Lúc mặt trời mọc thì bắt đầu kiến tạo, tức thì lúc

mặt trời mọc hoàn thành.⁶⁵ Do nhân duyên này nên thế gian liền có tên thành, quách, quận, ấp, là chỗ nhà vua cai trị.

“Bấy giờ, khi chúng sinh bắt đầu ăn lúa tẻ mọc tựnhiên, sáng sớm gặt thì chiều tối lại chín, chiều tối gặt thì sáng sớm lại chín. Sau khi được gặt, lúa sinh trởlại, hoàn toàn không có thân cuống lúa.

“Rồi thì, có chúng sinh thầm nghĩ rằng: ‘Sao ta mỗi ngày mỗi gặt chi cho mệt nhọc? Nay hãy gom lấy đủcho nhiều ngày.’ Nó bèn gặt gộp lại, chứa số lương

đủ cho nhiều ngày. Người khác sau đó gọi nó: ‘Nay chúng ta hãy cùng đi lấy lúa.’ Người này bèn trả lời: ‘Tôi đã chứa đủ sẵn rồi, không cần lấy thêm nữa. Anh muốn lấy, cứ tùy ý đi lấy một mình.’ Người kia bèn nghĩ thầm: ‘Gã này có thể lấy đủ lương cho hai ngày, sao ta không thể lấy đủ cho ba ngày?’ Người ấy bèn chứa dư ba ngày lương. Lại có những người khác gọi nó: ‘Hãy cùng đi lấy lương.’

———

⁵⁹ Hán: đọa 墮; Pl.: patti, nghĩa đen: té, đọa lạc; chuyển thành nghĩa: tội lỗi.

⁶⁰ Hán: phu chủ bất thiện 夫主不善. Định nghĩa danh từ chồng (Hán: phu chủ). Pl.: pati (người chồng), coi như đồng âm với patti, do gốc động từ √pad: rơi, té, đọa lạc.

⁶¹ Nguồn gốc của danh từ vợ; bhariyā (vợ), do động từ bharati: mang cho.

⁶² Nguồn gốc của từ Pl.: gaha (nhà), do gūhati: che giấu.

⁶³ Hán: xử thai 處胎; Pl.: gabba. 64 Các thành: Chiêm-bà 瞻婆, Pl.: Campā; Già thi 伽尸, Pl.: Kāsi; Bà-la-nại 婆羅奈, Pl.: Bārāṇasī; Vương xá 王舍, Pl.: Rājagaha.

⁶⁵ Có lẽ xác định ngữ nguyên của nagara, thành trì hay đô thị, là do NAGA: mặt trời.

Nó liền đáp: ‘Ta đã lấy dư ba ngày lương rồi. Các người muốn lấy, tùy ý đi mà lấy.’ Các người kia bèn nghĩ: ‘Người kia có thể lấy ba ngày lương, sao ta không thể lấy năm ngày lương?’ Rồi chúng lấy năm ngày lương. Bấy giờ, chúng sinh tranh nhau cất chứa lương dư, nên lúa tẻ ấy bèn sinh ra vỏ trấu; sau khi được gặt, không mọc trở lại nữa; chỉ còn trơ cọng khô mà thôi.

“Bấy giờ chúng sinh tụ tập lại một chỗ, ảo não buồn khóc, đấm ngực than: ‘Ôi, đây là một tai họa!’ và tựthương trách rằng: ‘Chúng ta vốn đều do biến hóa mà sinh, ăn bằng tư niệm, tự thân phát ánh sáng, có thần túc bay trên không, an vui không ngại. Sau đó vị đất bắt đầu sinh ra, sắc vị đầy đủ. Khi ấy chúng ta nếm thử vị đất này, rồi tồn tại lâu trong đời này. Những ai ăn nhiều thì nhan sắc trở thành thô xấu. Những ai ăn nó ít thì nhan sắc tươi sáng, mịn màng; từ đó tâm chúng sinh có phân biệt ta và người, sinh tâm kiêu mạn, bảo rằng: ‘Sắc ta hơn. Sắc ngươi không bằng.’

Do kiêu mạn, tranh nhau sắc, nên vị đất tiêu diệt. Lại sinh ra lớp da đất, có đầy đủ sắc hương vị. Chúng ta lúc ấy cùng thu lấy để ăn, tồn tại lâu dài ở thế gian. Những ai [148c] ăn nhiều thì da sắc trở thành thô xấu. Những ai ăn ít đi thì da sắc tươi sáng mịn màng, từđó có phân biệt ta và người, sinh tâm kiêu mạn bảo rằng: ‘Sắc ta hơn, sắc ngươi không bằng.’ Vì tranh nhau về sắc mà kiêu mạn nên lớp da đất biến mất, và xuất hiện lớp da ngoài của đất, càng lúc càng dày lên, đủ cả sắc, hương, mùi vị. Chúng ta khi ấy lại cùng nhau thu lấy ăn, tồn tại dài ở thế gian. Những ai ăn nhiều thì sắc da trở thành thô xấu. Những ai ăn ít thì sắc da tươi sáng mịn màng, từ đó có phân biệt ta và người, sinh tâm kiêu mạn bảo rằng: ‘Sắc ta hơn, sắc ngươi không bằng.’ Vì sắc tranh nhau mà kiêu mạn, nên lớp da ngoài của đất biến mất, để rồi sinh ra loại lúa tẻ mọc tự nhiên, đầy đủ sắc, hương, vị. Chúng ta lúc ấy lại cùng nhau thu lấy ăn, sớm mai thu hoạch buổi chiều lại chín, buổi chiều thu hoạch sáng mai lại chín, vì thu hoạch xong thì sinh trở lại nên không cần phải gom thu. Nhưng vì chúng ta lúc này tranh nhau tích lũy, nên lúa này sinh ra vỏ trấu, và sau khi thu gặt xong không sinh trở lại nữa, mà hiện tại chỉ còn có rễ và thân mà thôi. Nay chúng ta hãy cùng nhau phân phối ruộng nhà, phân chia bờ cõi.’

“Rồi chúng phân chia ruộng đất, vạch bờ cõi khác nhau, phân biệt của người và của ta. Sau đó mọi người tự cất dấu lúa thóc của mình, trộm lấy lúa ruộng người

khác. Các chúng sinh khác trông thấy, nên nói: ‘Việc ngươi làm là quấy! Việc ngươi làm là quấy! Tại sao cất dấu vật của chính mình, mà đi trộm tài vật của người?’ Chúng bèn quở trách

rằng: ‘Từ nay về sau không được tái phạm việc trộm cắp nữa!’ Nhưng những việc trộm cắp như vậy vẫn tái phạm không dứt, mọi người lại phải quở trách: ‘Việc ngươi làm sai quấy! Tại sao không chịu bỏ?’ Rồi chúng lấy tay mà đánh, lôi đến giữa đám đông, báo cáo cùng mọi ngườirằng: ‘Người này tự cất dấu thóc lúa, đi trộm lúa ruộng của người.’ Người ăn trộm nói lại: ‘Người kia đã đánh tôi.’ Mọi người nghe xong, ấm ức rơi lệ, đấm ngực nói rằng: ‘Thế gian trở nên xấu ác, nên đã sinh ra pháp ác này chăng?’ Nhân đấy mà sinh ra ưu kết nhiệt não khổbáo; rằng: ‘Đây là cội nguồn của của sinh, già, bệnh, chết; là nguyên nhân rơi vào đường dữ. Do có ruộng nhà, bờ cõi riêng khác, nên sinh ra tranh dành kiện tụng, đưa đến oán thù, không ai có thể giải quyết. Nay chúng ta hãy lập lên một người chủ bình đẳng,⁶⁶ đểkhéo léo giữ gìn nhân dân, thưởng thiện phạt ác. Mọi người trong chúng ta đều cùng nhau giảm bớt phần của mình để cung cấp cho người chủ này.’

“Lúc đó, trong chúng có một người hình thể vạm vỡ, dung mạo đoan chính, rất có oai đức. Mọi người bảo rằng: ‘Nay, chúng tôi muốn tôn bạn lên làm chủ, để khéo léo giữ gìn nhân dân, thưởng thiện phạt ác. Chúng tôi sẽ giảm bớt phần của mình mà cung cấp.’ Người này nghe xong, liền nhận làm chủ. Ai đáng thưởng thì thưởng; ai đáng phạt thì phạt. Từ đây mới bắt đầu có danh từ ‘dân chủ.’⁶⁷

“Dân chủ ban đầu có con tên là Trân Bảo;⁶⁸[149a] Trân Bảo có con tên là Hảo Vị; Hảo Vị có con tên làTĩnh Trai; Tĩnh Trai có con tên là Đảnh Sinh; ĐảnhSinh có con tên là Thiện Hành; Thiện Hành có contên là Trạch Hành; Trạch Hành có con tên là Diệu Vị;Diệu Vị có con tên là Vị Đế; Vị Đế có con tên là ThủyTiên; Thủy Tiên có con tên là Bách Trí; Bách Trí cócon tên là Thị Dục; Thị Dục có con tên là Thiện Dục;Thiện Dục có con tên là Đoạn Kết; Đoạn Kết có contên là Đại Đoạn Kết; Đại

———

⁶⁶Bình đẳng chủ 平等主.

⁶⁷ Xem T 1(5) kinh Tiểu duyên: bắt đầu có danh từ vương 王, Pl.: rāja.

⁶⁸Phả hệ dòng vua đầu tiên: Dân Chủ 民主, Trân Bảo 珍寶, Hảo Vị好味, Tĩnh Trai 靜齋, Đảnh Sinh 頂生, Thiện Hành 善行, Trạch Hành 宅行. Diệu Vị 妙味, Vị Đế 味帝, Thủy Tiên 水仙, Bách Trí 百智, Thị Dục 嗜欲, Thiện Dục 善欲, Đoạn Kết 斷結, Đại Đoạn Kết 大斷結, Bảo Tàng 寶藏, Đại Bảo Tàng 大寶藏, Thiện Kiến 善見, Đại Thiện Kiến 大善見, Vô Ưu 無優, Châu Chữ 洲渚, Thực Sinh 殖生, Nhạc Sơn 岳山, Thần Thiên 神天, Khiển Lực 遣力, Lao Xa 牢車, Thập Xa 十車, Bách Xa 百車, Lao Cung 牢弓, Bách Cung 百弓, Dưỡng Mục 養牧, Thiện Tư 善思.

Đoạn Kết có con tên là Bảo Tạng; Bảo Tạng có con tên là Đại Bảo Tạng; Đại Bảo Tạng có con tên là Thiện Kiến; Thiện Kiến có con tên là Đại Thiện Kiến; Đại Thiện Kiến có con tên là Vô Ưu; Vô Ưu có con tên là Châu Chử; Châu Chử có con tên là Thực Sinh; Thực Sinh có con tên là Sơn Nhạc; Sơn Nhạc có con tên là Thần Thiên; Thần Thiên có con tên là Khiển Lực; Khiển Lực có con tên là Lao Xa; Lao Xa có con tên là Thập Xa; Thập Xa có con tên là Bách Xa; Bách Xa có con tên là Lao Cung; Lao Cung có con tên là Bách Cung; Bách Cung có con tên là Dưỡng Mục; Dưỡng Mục có con tên là Thiện Tư.

“Từ Thiện Tư trở về sau có mười họ, Chuyển luân thánh vương nối tiếp nhau không dứt: Một tên là Giànậu- thô, hai tên là Đa-la-bà, ba tên là A-diệp-ma, bốn tên là Trì-thí, năm tên là Già-lăng-già, sáu tên là Chiêm-bà, bảy tên là Câu-la-bà, tám tên là Bác-đồ-la, chín tên là Di-tư-la, mười tên là Thanh Ma.

“Giòng Vua Già-nậu-thô có năm vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Đa-la-bà có năm vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua A-diệp-ma có bảy vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Trì-thí có bảy vị vua Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Già-lăng-già có chín vị vua Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Chiêm-bà có mười bốn vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Câu-la-bà có ba mươi mốt vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Bát-xà-la có ba mươi-hai vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Di-tư-la có tám vạn bốn nghìn vị Chuyển luân thánh vương. Giòng vua Thanh Ma có một trăm lẻ một vị Chuyển luân thánh vương. Và vị vua cuối cùng có tên là Đại Thiện Sinh Tùng.

“Vua Thanh Ma69 của giòng thứ mười có vương tử tên là Ô-la-bà. Vua Ô-la-bà có vương tử tên là Cừ-la-bà. Vua Cừ-la-bà có vương tử tên là Ni-cầu-la. Vua Ni-cầu-la [149b] có vương tử tên là Sư Tử Giáp. Vua Sư tử Giáp có vương tử tên là Bạch Tịnh vương.⁷⁰ Vua Bạch Tịnh vương có vương tử tên là Bồ-tát.⁷¹ Bồ-tát có con tên là La-hầu-la. Do bản duyên này mà có tên gọi Sát-lị.⁷²

———

⁶⁹ Thanh Ma vương, xem T 1(20) kinh A-ma-trú.

⁷⁰ Bạch Tịnh vương 白淨王, hoặc dịch là Tịnh Phạn vương 淨飯王, Pl.: Suddhodāna, vua nước Ca-Tì-la-vệ (Pl.: Kapilavatthu),phụ vương của đức Thích Tôn.

⁷¹Chỉ đức Thích Tôn.

⁷² Ngữ nguyên của từ Sát-lị, xem T 1(5) kinh Tiểu duyên.

“Bấy giờ, có một chúng sinh suy nghĩ như vầy: ‘Tất cảmọi sở hữu như gia đình, quyến thuộc, muôn vật ở thếgian đều là gai nhọn, ung nhọt, nay nên lìa bỏ, vào núi hành đạo, ở nơi vắng vẻ mà tư duy.’ Rồi thì, người ấy liềnlìa bỏ gai nhọn là gia đình, vào núi, ở nơi vắng vẻ, ngồi dưới gốc cây mà tư duy, hằng ngày ra khỏi núi, vào thôn xóm mà khất thực. Mọi người trong thôn thấy vậy, càng cung kính cúng dường. Mọi người đều cùng khen ngợi rằng: ‘Người này có thể lìa bỏ hệ lụy của gia đình để vào núi tầm đạo.’ Vì người này có thể xa lìa được pháp ác bất thiện, nên nhân đó mà gọi là Bà-la-môn.⁷³

“Trong chúng Bà-la-môn có người không hành Thiền được, nên ra khỏi rừng núi, du hành trong nhân gian, và tự nói: ‘Ta không thể tọa thiền.’ Nhân đó gọi là Vô

thiền Bà-la-môn.⁷⁴ Rồi đi qua các thôn xóm, nó làm pháp bất thiện, thi hành pháp độc, nhân đó tương sinh, nên được gọi đó là độc.⁷⁵ Do nhân duyên này mà có chủng tính Bà-la-môn ở thế gian.

“Trong chúng sinh kia, chúng học tập các thứ nghềđể tự mưu sống, nhân đây nên có chủng tính Cư sỹ ởthế gian.

“Trong chúng sinh kia, chúng học tập các kỹ nghệ đểtự nuôi sống, nhân đây mới có chủng tính Thủ-đà-la ở thế gian.

“Trước đó trong thế gian đã có giòng họ Thích này xuất hiện rồi, sau đó mới có giòng Sa-môn. Trong giòng Sát-lị có người tự tư duy: ‘Thế gian ân ái là ô uế, bất tịnh, đáng gì mà tham đắm?’ Rồi người ấy lìa bỏ gia đình, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp phục mà cầu đạo và nói: ‘Ta là Sa-môn! Ta là Sa-môn!’

“Trong chủng tính Bà-la-môn, chủng tính Cư sỹ, chủng tính Thủ-đà-la, có người suy nghĩ: ‘Thế gian ân ái là ô uế, bất tịnh, đáng gì mà tham đắm?’ Rồi người ấy lìa bỏ gia đình, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp phục mà cầu đạo và nói: ‘Ta là Sa-môn! Ta là Sa-môn!’

“Nếu trong chúng Sát-lị, có người thân hành bất thiện, khẩu hành bất thiện, ý hành bất thiện; sau khi hành bất thiện rồi, thân hoại mạng chung nhất định sẽ phải thọ khổ. Hoặc có Bà-la-môn, Cư sỹ, Thủ-đà-la thân hành bất thiện, khẩu hành bất thiện, ý hành bất thiện; sau khi hành bất

———

⁷³ Ngữ nguyên của từ Bà-la-môn, T 1(5) kinh Tiểu duyên.

⁷⁴ Vô thiền Bà-la-môn 無禪婆羅門, kinh Tiểu duyên: Bất thiền Bà-la-môn; xem T 1(5) kinh Tiểu duyên.

⁷⁵ Hán: độc 毒.

thiện rồi, thân hoại mạng chung nhất định sẽ phải thọ khổ.

“Chủng tính Sát-lị thân hành thiện, khẩu hành thiện, ý hành thiện, khi thân hoại mạng chung nhất định sẽthọ lạc. Bà-la-môn, Cư sỹ, thủ-đà-la thân hành thiện,

khẩu hành thiện, ý hành thiện, khi thân hoại mạng chung nhất định sẽ được [149c] thọ lạc.

“Thân của người sát lợi thân có hai loại hành, miệng và ý cũng có hai loại hành. Sau khi thân, miệng, và ý đã hành hai loại ấy rồi, thân hoại mạng chung nhất định sẽ thọ báo hoặc khổ hoặc lạc. Bà-la-môn, Cư sỹ, thủ-đà-la, thân, miệng, ý có hai loại hành. Sau khi thân, miệng, và ý đã hành hai loại này rồi, thân hoại mạng chung chắc chắn sẽ thọ báo hoặc khổ hoặc vui.

“Trong chúng Sát-lị, như có người cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia cầu đạo. Vị ấy tu tập bảy giác ý. Với tín tâm kiên cố vị ấy xuất gia hành đạo, tu phạm hạnh vô thượng, ngay trong đời này, tự thân tác chứng: ‘Sự sinh của ta đã dứt, phạm hạnh đã vững, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sinh đời sau nữa.’

“Ở trong chúng Bà-la-môn, Cư sỹ, Thủ-đà-la, có người cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia cầu đạo. Vị ấy tu tập bảy giác ý. Vị ấy do lòng tin kiên cố mà

xuất gia hành đạo, tu phạm hạnh vô thượng, ở ngay trong đời này mà tự thân tác chứng: ‘Sự sinh của ta đã dứt, phạm hạnh đã vững, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sinh đời sau nữa.’

“Trong bốn chủng tính này, đều có thể thành tựu minh và hành, chứng đắc A-la-hán, là đệ nhất tối thượng.”

Bấy giờ, Phạm Thiên⁷⁶ liền nói kệ:

Trong đời, Sát-lị nhất,

Với ai y chủng tính.⁷⁷

———

⁷⁶T 24, T 25: Phạm Thiên Sa-ha-bà-để梵王裟呵婆底. Pāli: Sahampati- Brahman.

⁷⁷ Nguyên Hán: Sát-lị sinh vi tối, năng tập chư chủng tính. Minh hành thành cụ túc, thiên nhân trung vi tối 剎利生為最能集諸種姓明行成具足天人中為最. Hai lần dẫn cuối ở đây khác với các đoạn dẫn trên, có thể do nghe phát âm không chuẩn. Nay y theo các đoạn đã dịch trên sửa lại cho thống nhất nội dung. Xem các kinh T 1(5) Tiểu duyên. T 1(20) A-ma-trú. Cf. T 24, T 25: Sát-lị thắng sinh giả, nhược xuất chư chủng tính, Minh Hành túc thành tựu, Bĩ chư thiên nhân thắng 剎利勝生者若出諸種姓明行足成就彼最勝天人, “Trong đời Sát-lị là tối thắng. Nếu ai xuất ly các chủng tính, thành tựu Minh Hành túc, người ấy bậc nhất trong Trời Người.”

Minh Hành thành đầy đủ,

Bậc nhất trong Trời-Người.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Phạm Thiên kia nói bài kệ này rất hay, chứ không phải không hay; là khéo lãnh thọ, chứ không phải không khéo lãnh thọ, được Ta ấn chứng. Vì sao? Vì Ta nay, là Như Lai, Chí Chân, là Đẳng Chính Giác, cũng nói như bài kệ này.

Trong đời, Sát-lị nhất,

Với ai y chủng tính.

Minh Hành thành đầy đủ,

Bậc nhất trong Trời-Người.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ thực hành.

Trường A-hàm hoàn tất.

Quy mạng Nhất thiết trí.

Tất cả chúng an vui.

Chúng sinh trú vô vi,

Tôi cũng ở trong đó.⁷⁸

———

⁷⁸ Bản Hán, hết quyển 22.