Kinh Trường A - Hàm Tập 1

³⁹Mười địa ngục: Hậu vân 厚雲, Vô vân 無雲, Ha ha 呵蚵, Nại hiệp 奈合, Dương minh 羊鳴, Tu-càn-đề 須乾提, Ưu-bát-la 優鱚羅, Câu-vật-đầu 拘物頭, Phân-đà-lị 分陀利, Bát-đầu-ma 鱚頭摩. So sánh tám ngục lạnh, Câu xá 1 tám địa ngục lạnh: Át-bộ-đà 頞部陀(Skt. Arbuda), Ni-lạt-bộ-đà 尼剌部陀(Niratbuda), An-tíchtra 頞析吒(Aṭaṭa) , Hoắc-hoắc-bà 臛臛婆(Hahava), Hổ-hổ-bà 虎虎婆(Huhuva), Ốn-bát-la 嗢缽羅(Utpala), Bát-đặc-ma 缽特摩(Padma). Xem các cht. tiếp theo. Danh sách T 23: A-phù 阿浮, Ni-la-phù 尼羅浮, A-ha-phủ 阿呵不, A-ba-phù 阿波浮, A-la-lưu阿羅留, Ưu-bát 優鉢, Tu-kiền 修揵, Liên hoa 蓮花, Câu-văn 拘文, Phân-đà-lị分陀利. T 24: Át-phù-đà頞浮陀, Nê-la-phù-đà泥羅浮陀, A-hô阿呼, Hô-hô-bà 呼呼婆, A-tra-tra 阿吒吒, Tảo-kiền-đề-ca 搔揵提迦, Ưu-bát-la 優鉢羅, Ba-đầu-ma 波頭摩, Bôn-trà-lê 奔茶梨,Câu-vật-đà拘牟陀.

⁴⁰ Hậu Vân: mây dày; Skt. arbuda (Pl.: abbuda) ở đây được đọc là ambuda (mây)

⁴¹ Vô Vân: không mây; Skt. nirambuda, thay vì nirarbuda; xem cht. 19.

Tu-cànđề?⁴² Vì trong ngục này chỉ toàn là màu đen, cũng như màu hoa Tu-càn-đề, nên gọi là Tu-càn-đề. Vì sao gọi là Ưu-bát-la? Vì trong ngục này chỉ toàn là màu xanh, như màu hoa Ưu-bát-la, nên gọi là Ưu-bát-la. Vì sao gọi là Câu-vật-đầu? Vì trong ngục này toàn là màu hồng, như màu hoa Câu-vật-đầu, nên gọi là Câu-vật-đầu. Vì sao gọi là Phân-đà-lợi? Vì trong ngục này toàn là màu trắng, như màu hoa Phân-đà-lợi, nên gọi là Phân-đà-lợi. Vì sao gọi là Bát-đầu-ma? Vì trong ngục này toàn là màu đỏ, cũng như màu hoa Bát-đầuma, nên gọi là Bát-đầu-ma.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Thí dụ⁴³ như có một cái thùng có sáu mươi bốn hộc, mỗi hộc đựng đầy [126a] hạt mè, và có một người cứ một trăm năm lấy đi một hạt, như vậy cho đến hết. Thời gian này vẫn chưa bằng thời gian chịu tội trong địa ngục Hậu Vân. Chúng sinh hai mươi tuổi ởđịa ngục Hậu Vân bằng một tuổi ở địa ngục Vô Vân; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Vô Vân bằng chúng sinh một tuổi ở địa ngục Ha-ha; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Ha-ha, bằng chúng sinh một tuổi ở địa ngục Nại Hà; chúng sinh hai mươi tuổi ởđịa ngục Nại Hà, bằng chúng sinh một tuổi ở địa ngục Dương Minh; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Dương Minh bằng một tuổi ở ngục Tu-càn-đề; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Tu-càn-đề, bằng một tuổi ở địa ngục Ưu-bát-la; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Ưu-bát-la, bằng một tuổi ở địa ngục Câu- vật-đầu; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Câu-vật-đầu, bằng một tuổi ở địa ngục Phân-đà-lợi; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Phân-đà-lợi, bằng một tuổi ở địa ngục Bát-đầu-ma; chúng sinh hai mươi tuổi ở địa ngục Bát-đầu-ma, thì gọi là một trung kiếp; hai mươi trung kiếp thì gọi là một đại kiếp.

“Trong địa ngục Bát-đầu-ma lửa cháy hừng hực, dù tội nhân chỉ còn cách ngọn lửa khoảng trăm do-tuần cũng đã bị lửa thiêu nướng; nếu cách tội nhân sáu mươi do-tuần, thì hai tai bị điếc, không còn nghe gì cả; nếu cách năm mươi do-tuần, thì đôi mắt bị mù lòa, không còn thấy gì cả.

———

⁴² Tu-càn-đề 須乾提, Skt., Pl.: sugandha (hoặc sugandhi).

⁴³ Câu xá 11:: Lượng một vāha mè (Huyền Tráng: ma-bà-ha) củanước Magadha là 20 khār (Huyền Tráng: khư-lê) đựng đầy mè. Cứ một trăm năm lấy đi một hạt mè. Cho đến khi vāha mè hết nhưng tuổi thọ ở ngục lạnh Arbuda chưa hết. Hai mươi lần tuổi thọ của Arbuda bằng một lần tuổi Nirbuda.

Tỳ-kheo Cù-ba-lê⁴⁴ dùng tâm độc ác, hủy báng Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiềnliên, nên sau khi mạng chung phải đọa vào địa ngục Bát-đầu-ma này.”

Bấy giờ, vị Phạm Vương⁴⁵ liền nói bài kệ:

Phàm con người ở đời,

Búa rìu từ cửa miệng;

Sở dĩ giết chết mình,

Là do lời nói độc.

Người đáng chê thì khen,

Người đáng khen thì chê;

Miệng làm theo nghiệp ác.

Thân phải chịu tội ấy.

Mánh lới cướp của cải,

Tội ấy cũng còn nhẹ;

Nếu hủy báng Thánh Hiền,

Thì tội ấy rất nặng.

Vô Vân, tuổi trăm nghìn,

Hậu Vân, tuổi bốn mốt;

Hủy Thánh mắc tội này,

Do tâm, miệng làm ác.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Vị Phạm Thiên đã nói bài kệ như vậy, đó là lời nóichân chính, được đức Phật ấn khả. Vì sao? Vì nay Ta là Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, cũng nói ý nghĩa như vậy.

[126b] Phàm con người ở đời,

Búa rìu từ cửa miệng;

Sở dĩ giết chết mình,

Là do lời nói độc.

Người đáng chê thì khen,

Người đáng khen thì chê;

———

⁴⁴ Cù-ba-lê 瞿波梨, Pl.: Kokālika (hoặc Kokāliya). T 99(1193), tr.323b13: Cù-ca-lê Tỳ kheo 瞿迦梨比丘. Pāli, S. i. 149, A. v. 171.

⁴⁵ Tài liệu Pl., Kokālika là đệ tử của Tudu. Tỳ-kheo Tudu chứng quả A-na-hàm rồi tái sinh lên thiên giới là vị Pacceka Brahamā (Phạm thiên độc hành). Chính Tudu khuyên Kokālika sám hối vì đã nói xấu hai vịĐại tôn giả. Nhưng Kokālika không chịu, dù phải đọa địa ngục.

Miệng làm theo nghiệp ác.

Thân phải chịu tội ấy.

Mánh lới cướp của cải,

Tội ấy cũng còn nhẹ;

Nếu hủy báng Thánh hiền,

Thì tội ấy rất nặng.

Vô Vân, tuổi trăm nghìn,

Hậu Vân, tuổi bốn mốt;

Hủy Thánh mắc tội này,

Do tâm, miệng làm ác.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Về phía Nam cõi Diêm-phù-đề, trong núi Đại Kim Cang có cung điện của vua Diêm-la, chỗ vua cai trịngang dọc sáu nghìn do-tuần. Thành này có bảy lớp, với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, và vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Tại chỗ vua Diêm-la cai trị, ngày đêm ba thời đều có vạc đồng lớn, tự nhiên xuất hiện trước mặt. Nếu vạc đồng đã xuất hiện ở trong cung thì nhà vua cảm thấy sợ hãi, liền bỏ ra ngoài cung; nếu vạc đồng xuất hiện ngoài cung thì vua cảm thấy sợ hãi, liền bỏvào trong cung. Có ngục tốt to lớn bắt vua Diêm-la nằm trên bàn sắt nóng, dùng móc sắt cạy miệng cho há ra rồi rót nước đồng sôi vào, làm cháy bỏng môi, lưỡi từ cổ đến bụng, thông suốt xuống dưới, không chỗ nào không chín nhừ. Sau khi chịu tội xong, nhà vua cùng thể nữ vui đùa. Các vị đại thần ở đây lại cũng cùng hưởng phúc báo như vậy.”

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Có ba vị sứ giả.⁴⁶ Những gì là ba? Một là già, hai là bệnh, ba là chết. Nếu có chúng sinh nào thân làm ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác, thì sau khi qua đời bị

đọa vào địa ngục. Lúc này, ngục tốt dẫn tội nhân đến chỗ vua Diêm-la. Đến nơi rồi, thưa rằng: ‘Đây là người Thiên sứ cho đòi. Vậy xin Đại vương hỏi cung hắn.’

Vua Diêm-la hỏi người bị tội: ‘Ngươi không thấy sứgiả thứ nhất sao?’ Người bị tội đáp: ‘Tôi không thấy.’ Vua Diêm-la nói tiếp: ‘Khi nhà ngươi còn ở trong loài

người, có thấy người nào già nua, đầu bạc, răng rụng,mắt lờ, da thịt nhăn nheo, lưng còm chống gậy, rên rỉ mà đi, hay thân thể run rẩy, vì khí lực hao

———

⁴⁶ Xem kinh Thiên sứ T 26(64).

mòn; ngươi có thấy người này không?’ Người bị tội đáp: ‘Có thấy.’ Vua Diêm-la nói tiếp: ‘Tại sao ngươi không tự nghĩ rằng mình cũng sẽ như vậy?’ Người kia đáp:

‘Vì lúc đó tôi buông lung, không tự hay biết được.’ Vua Diêm-la nói: ‘Ngươi [126c] buông lung không tu tập thân, miệng và ý, bỏ ác mà làm lành. Nay Ta sẽ cho ngươi biết cái khổ của sự buông lung.’ Vua lại nói tiếp: ‘Nay ngươi phải chịu tội, không phải là lỗi của cha mẹ, không phải là lỗi của anh em, cũng không phải là lỗi của Thiên đế, cũng không phải là lỗi của tổ tiên, cũng không phải là lỗi của hàng tri thức, đầy tớ, sứ giả; cũng không phải là lỗi của Sa-môn, Bà-la-môn. Chính ngươi làm ác, nên chính ngươi phải chịu tội.’

“Bấy giờ, vua Diêm-la cho hỏi tội nhân về vị Thiên sứthứ nhất xong, lại hỏi về Thiên sứ thứ hai: ‘Thế nào, nhà ngươi có thấy vị Thiên sứ thứ hai không?’ Đáp

rằng: ‘Không thấy.’ Vua lại hỏi: ‘Khi nhà ngươi còn ở trong loài người, ngươi có thấy kẻ bị bệnh tật, khốn đốn, nằm lăn lóc trên giường, thân thể lăn lộn trên phân dãi hôi thối, không thể đứng dậy được; cần phải có người đút cơm cho; đau nhức từng lóng xương, nước mắt chảy, rên rỉ, không thể nói năng được; ngươi có thấy người như thế chăng?’ Tội nhân đáp: ‘Có thấy.’ Vua Diêm-la nói tiếp: ‘Tại sao nhà ngươi không tự nghĩ: rồi đây ta cũng sẽ bị tai hoạn như vậy?’ Tội nhân đáp: ‘Vì khi ấy buông lung tôi không tự hay biết được.’ Vua Diêm-la nói tiếp: ‘Vì chính ngươi buông lung, nên không thể tu tập thân, miệng và ý, không bỏviệc ác mà làm điều lành. Nay ta sẽ cho ngươi biết thếnào là cái khổ của sự buông lung.’ Vua lại nói: ‘Nay ngươi phải chịu tội, không phải là lỗi của cha mẹ, không phải là lỗi của anh em, cũng không phải là lỗi của Thiên đế, cũng không phải là lỗi của tổ tiên, cũng không phải là lỗi của hàng tri thức, đầy tớ, sứ giả, cũng không phải là lỗi của Sa-môn, Bà-la-môn. Chính ngươi làm ác, nên chính ngươi phải chịu tội.’

“Khi vua Diêm-la hỏi người bị tội về Thiên sứ thứ hai xong, bấy giờ lại hỏi về Thiên sứ thứ ba: ‘Thế nào, nhà ngươi không thấy vị Thiên sứ thứ ba chứ?’ Đáp:

‘Không thấy.’ Vua Diêm-la hỏi tiếp: ‘Khi còn làm người, ngươi có thấy người chết, thân hư hoại, mạng chung, các giác quan đều bị diệt hẳn, thân thể ngay đơ

cũng như cây khô, vứt bỏ ngoài gò mả để cho cầm thú ăn thịt, hoặc để trong quan tài, hoặc dùng lửa thiêu đốt chăng?’ Tội nhân đáp: ‘Có thấy.’ Vua Diêm-la nói tiếp: ‘Tại sao nhà ngươi không tự nghĩ: rồi đây ta cũng sẽ bị chết như người đó không khác gì?’ Người bị tội đáp: ‘Vì khi ấy buông lung tôi không tự hay biết được.’ Vua Diêm-la nói tiếp: ‘Vì chính ngươi buông lung, nên không

thể tu tập thân, miệng và ý, không cải đổi việc ác mà thực hành điều thiện. Nay ta sẽcho ngươi biết thế nào là cái khổ của sự buông lung.’ Vua lại nói: ‘Nay ngươi phải chịu tội, không phải là lỗi của cha mẹ, không phải là lỗi của anh em, cũng không phải là lỗi của Thiên đế, cũng không phải là lỗi của tổ tiên, cũng không phải là lỗi của hàng tri thức, đầy tớ, sứ giả, cũng không phải là lỗi của Sa-môn, Bà-la-môn. Chính ngươi làm ác, nên chính ngươi phải chịu tội.’ Bấy giờ, vua Diêm-la hỏi về Thiên sứ thứ ba xong, [127a] bèn giao lại cho ngục tốt. Khi đó ngục tốt liền dẫn đến địa ngục lớn. Địa ngục lớn này ngang dọc một trăm do-tuần, sâu một trăm do-tuần.”

Bấy giờ đức Thế Tôn liền nói bài kệ:

Bốn hướng có bốn cửa,

Ngõ ngách đều như nhau;

Dùng sắt làm tường ngục,

Trên che võng lưới sắt.

Dùng sắt làm nền ngục,

Tự nhiên lửa bốc cháy;

Ngang dọc trăm do-tuần,

Đứng yên không lay động.

Lửa đen phừng phực cháy,

Dữ dội khó mà nhìn;

Có mười sáu ngục nhỏ,

Lửa cháy do ác hành.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Khi ấy vua Diêm-la tự nghĩ: ‘Chúng sinh ở thế gian, vì mê lầm không ý thức, nên thân làm ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác. Do đó sau khi lâm chung, ít có ai không chịu khổ này. Nếu như những chúng sinh ởthế gian, sửa đổi điều ác, sửa thân, miệng, ý để thực hành theo điều lành, thì sau khi lâm chung sẽ được an vui như hàng chư Thiên vậy. Sau khi ta lâm chung được sinh vào trong cõi người, nếu gặp được đức Như Lai, thì sẽ ở trong Chính pháp, cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia tu đạo, đem lòng tin trong sạch để tu hành Phạm hạnh thanh tịnh. Những điều cần làm đã làm xong, đã đoạn trừ sinh tử, tự mình tác chứng ngay

trong hiện tại, không còn tái sinh.’”

Bấy giờ, đức Thế Tôn đọc bài kệ:

Tuy là thấy Thiên sứ,

Nhưng vẫn còn buông lung;

Người ấy thường âu lo

Sinh vào nơi ti tiện.

Nếu người có trí tuệ,

Khi gặp thấy Thiên sứ,

Gần gũi pháp Hiền Thánh,

Mà không còn buông lung.

Thấy thụ sinh mà sợ,

Do sinh, già, bệnh, chết.

Không thụ sinh, giải thoát,

Hết sinh, già, bệnh, chết.

Người đó được an ổn.

Hiện tại chứng vô vi,

Đã vượt qua lo sợ,

Chắc chắn nhập Niết-bàn.

Phẩm 5: LONG ĐIỂU

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Có bốn loại rồng. Những gì là bốn? Một, sinh ra từtrứng; hai, sinh ra từ bào thai; ba, sinh ra từ nơi ẩm thấp; bốn, sinh ra từ hóa sinh. Đó là bốn loại rồng.

[127b] “Có bốn loại Kim-sí điểu.¹Những gì là bốn? Một, sinh ra bởi trứng; hai, sinh ra bởi bào thai; ba, sinh ra bởi ẩm thấp; bốn, sinh ra bởi hóa sinh. Đó làbốn loại Kim-sí điểu.

“Ở dưới đáy nước đại dương có cung điện của vua rồng Sa-kiệt,² ngang dọc là tám vạn do-tuần. Tường cung điện có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, chung quanh trang hoàng bằng bảy thứ báu,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Giữa hai ngọn núi chúa Tu-di cùng núi Khư-đà-la³có hai cung điện của vua rồng Nan-đà và Bạt-nan-đà.⁴Mỗi cung điện ngang dọc sáu mươi do-tuần. Tường cung điện có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, chung quanh trang hoàng bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Phía Bắc bờ đại dương có một cây lớn tên là Cứu-la-thiểm-ma.⁵Loại cây này cả vua rồng và Kim-sí điểu cũng có, gốc cây to bảy do-tuần, cao trăm do-tuần, tàn cây phủ chung quanh năm mươi do-tuần. Phía Đông của cây lớn này có cung điện của loài vua rồng sinh ra từ trứng, và cung điện của loài Kim-sí điểu sinh ra từtrứng. Mỗi cung điện ngang dọc là

———

¹Kim sí điểu 金翅鳥, chim cánh vàng; Pl.: garuḍa

²Sa-kiệt Long vương 娑竭龍王, T 24, T 25: Sa-già-la Long vương 娑伽羅龍王. Skt. Sāgara- nāgarājan.

³ Xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

⁴Nan-đà 難陀, Skt., Pl.: Nanda; Bà-nan-đà 婆難陀, Skt., Pl.: Upananda. Hai anh em Long vương. T 23: Nan-đa Hòa-nan-đàLong vương 難頭和難龍王. T 25: Nan-đà và Ưu-ba-nan-đà 難陀優波難陀.

⁵ Cứu-la-thiểm-ma 究羅晱摩. T 23: Cú-lê-thiểm 句梨睒. T 24, T 25: Cư-tra-xa-ma-li 居吒奢摩離, với phụ chú: nước Tùy gọi làLộc tụ 鹿聚. Skt. Kuṭajamallī.

sáu nghìn do-tuần, tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, chung quanh trang hoàng bằng bảy thứ báu,. cho đến, vô số các loài chim ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Phía Nam của cây lớn này có cung điện của loài vua rồng sinh ra từ thai và cung điện của loài Kim sí điểu sinh ra từ thai. Mỗi cung điện ngang dọc là sáu ngàn do-tuần; tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, chung quanh trang hoàng bằng bảy thứ báu,. cho đến, vô số các loài chim ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Phía Tây của cây lớn này có cung điện của loài vua rồng sinh ra từ nơi ẩm thấp và cung điện của loài Kim sí điểu sinh ra từ nơi ẩm thấp. Mỗi cung điện ngang dọc sáu ngàn do-tuần; tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, chung quanh trang hoàng bằng bảy thứ báu,. cho đến, vô số các loài chim ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Phía Bắc của cây lớn này có cung điện của loài vua rồng sinh ra từ hóa sinh và cung điện của loài Kim sí điểu sinh ra từ hóa sinh. Mỗi cung điện ngang dọc là sáu ngàn do-tuần; tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, chung quanh trang hoàng bằng bảy thứ báu,. cho đến, vô số các loài chim ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ trứng, nếu muốn bắt loài rồng để ăn, thì từ nhánh phía Đông của cây Cứu-la-thiểm-ma-la [127c] bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng hai trăm do-tuần, mới bắt loài rồng cũng sinh ra từ trứng để ăn một cách tùy ý tự tại. Nhưng không thể bắt loài rồng được sinh ra từ thai, từ nơi ẩm thấp, từ hóa sinh được.

“Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ thai, nếu muốn bắt loài rồng sinh ra từ trứng để ăn, thì từ nhánh phía Đông cây này bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng hai trăm do-tuần, mới bắt loài rồng sinh ra từ trứng để ăn một cách tùy ý tự tại. Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ thai muốn ăn loài rồng sinh ra từ thai, thì từ nhánh phía Nam của cây này bay xuống và dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng bốn trăm do-tuần, mới bắt loài rồng cũng sinh ra từ thai để ăn một cách tùy ý tự tại. Nhưng không thể bắt loài rồng sinh ra từ ẩm thấp, từ hóa sinh được.

“Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ nơi ẩm thấp, nếu muốn bắt loài rồng

sinh ra từ trứng để ăn, thì từ nhánh phía Đông bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng hai trăm do-tuần, mới bắt loài rồng sinh ra từ trứng để ăn một cách tùy ý tự tại. Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ nơi ẩm thấp, nếu muốn bắt loài rồng sinh ra từ thai để ăn, thì từ nhánh phía Nam cây này bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng bốn trăm do-tuần, thì bắt loài rồng sinh ra từ thai để ăn một cách tùy ý tự tại. Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ nơi ẩm thấp muốn ăn loài rồng sinh ra từ nơi ẩm thấp, thì từ nhánh phía Tây của cây này bay xuống và dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng tám trăm do-tuần, thì bắt loài rồng cũng sinh ra từ nơi ẩm thấp để ăn một cách tùy ý tự tại. Nhưng không thể bắt loài rồng sinh ra từ hóa sinh được.

“Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ biến hóa, nếu muốn bắt loài rồng sinh ra từ trứng để ăn, thì từ nhánh phía Đông bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng hai trăm do-tuần, thì bắt loài rồng sinh ra từ trứng để ăn một cách tùy ý tự tại. Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ biến hóa, nếu muốn bắt loài rồng sinh ra từ thai để ăn, thì từ nhánh phía Nam cây này bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng bốn trăm do-tuần, thì bắt loài rồng sinh ra từ thai để ăn một cách tùy ý tự tại. Khi nào loài Kim sí điểu sinh ra từ biến hóa muốn ăn loài rồng sinh ra từ nơi ẩm thấp, thì từ nhánh phía Tây của cây này bay xuống và dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng tám trăm do-tuần, thì bắt loài rồng sinh ra từ nơi ẩm thấp để ăn. Khi nào Kim sí điểu sinh ra từ biến hóa, nếu muốn ăn loài rồng sinh ra từ biến hóa, thì từ nhánh phía Bắc cây này bay xuống, dùng đôi cánh quạt nước đại dương; khi nước rẽ ra hai bên rộng một ngàn sáu trăm do-tuần, thì bắt loài rồng sanh ra từ biến hóa để ăn một cách tùy ý tự tại. Đó là loài rồng bị loài Kim sí điểu ăn thịt.

“Tuy nhiên có những loại rồng lớn mà loài Kim sí điểu không thể ăn thịt được. Đó là:⁶ Vua rồng Ta-kiệt-la, Nan-đà, Bạt-nan-đà, Y-na-bà-la,

———

⁶ Danh sách các đại long: Sa(Ta)-kiệt-la 娑竭羅(Skt., Pl.: Sāgaranāgarājan), Nan-đà 難陀(Nanda-nāgarājan), Bạt-nan-đà 跋難陀(Upananda), Y-na-ba-la 伊那婆羅(Airāvaṇa), Đề-đầu-lại-tra 提頭賴吒(Skt. Dhataraṣṭha; Pl.: Dhataraṭṭha), Thiện Kiến 善見(Skt. Sudarśana), A-lô 阿盧(?), Già-câu-la 伽拘羅(?), Giàtì-

la 伽毗羅(Kapila?), A-ba-la 阿波羅(Abala), Già-nậu 伽耨(?), Cù-già-nậu 瞿伽耨(?), A-nậu-đạt 阿耨(Anavatapta), ThiệnTrụ 善住(Skt. (Supratiṣṭhita)),

[128a] Đề-đầu-lại- tra, Thiện Kiến, A-lô, Ca-câu-la, Ca-tì-la, A-bà-la, Ca-nậu-đạt, Thiện Trú, Ưu-diệm- già-bà-đầu, Đức-xoa-ca. Đó là các loài vua rồng lớn không bị loài Kim-sí điểu bắt ăn thịt.”

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu có chúng sinh nào thọ trì giới rồng,⁷ tâm ý nghĩđến loài rồng, đầy đủ pháp của rồng, thì sẽ sinh vềtrong loài rồng. Nếu có chúng sinh nào trì giới Kim-sí

điểu, tâm ý nghĩ đến loài Kim-sí điểu, đầy đủ pháp của Kim-sí điểu, thì sẽ sinh vềtrong loài Kim-sí điểu. Hoặc có chúng sinh trì giới của thỏ, tâm ý nghĩ về loài

thỏ, cắt;⁸ đầy đủ pháp của thỏ, thì sẽ sinh vào loài thỏ, cắt. Hoặc có chúng sinh trì giới của chó, hoặc trì giới của trâu, hoặc trì giới của nai, hoặc trì giới câm, hoặc

trì giới Ma-ni-bà-đà,⁹ hoặc trì giới lửa, hoặc trì giới mặt trăng, hoặc trì giới mặt trời, hoặc trì giới nước, hoặc trì giới cúng dường lửa, hoặc trì pháp khổ hạnh ô uế.¹⁰ Những người ấy nghĩ rằng: ‘Ta trì pháp câm này, pháp Ma-ni-bà-đà, pháp lửa, pháp mặt trăng, mặt trời, pháp nước, pháp cúng dường lửa, các pháp khổ

hạnh; ta trì công đức này là để sinh lên cõi Trời.’ Đây là những thứ tà kiến.”

Phật dạy:

“Ta nói những người tà kiến này chắc chắn sẽ đi vào hai nơi: Hoặc sinh vào địa ngục, hay sinh vào hàng súc sinh. Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào có những lý

luận như vầy, những quan điểm như vầy: ‘Ngã và thếgian là thường hằng, đây là thật, ngoài ra đều hư dối’, hoặc ‘Ngã và thế gian là không thường hằng, đây là

thật, ngoài ra đều hư dối’, hoặc ‘Ngã và thế gian vừa thường vừa là không thường, đây là thật ngoài ra đềuhư

———

⁷ Long giới 龍戒, Pl.: nāga-vata.

⁸ Thố kiêu giới 兔梟戒

⁹ Ma-ni-bà-đà 摩尼婆陀; T 23: Ma-ni-việt thiên 摩尼越天. Pl.: Maṇibhadda, tên một dạ-xoa (Yakkha), S. 208.

¹⁰ Khổ hành uế ô pháp 苦行穢汙法; Pl.: tapajigucchādhamma.

dối’, hoặc ‘Ngã và thế gian chẳng phải thường cũng chẳng phải không thường, đây là thật ngoài ra đều hư dối’; ‘Ngã và thế gian là hữu biên, đây là thật ngoài ra đều hư dối’, hoặc ‘Ngã và thế gian là vô biên, đây là thật ngoài ra đều hư dối’, hoặc ‘Ngã và thế gian vừa hữu biên vừa vô biên, đây là thật ngoài ra đều hư dối’, hoặc ‘Ngã và thế gian chẳng phải hữu biên cũng chẳng phải vô biên, đây là thật ngoài ra đều hưdối’; ‘Thân tức mạng, đây là thật ngoài ra đều hư dối’hoặc ‘thân khác mạng khác, đây là thật ngoài ra đều hư dối’, hoặc ‘chẳng phải có mạng chẳng phải không mạng, đây là chắc thật ngoài ra đều là hư dối’; hoặc ‘không mạng không thân, đây là thật ngoài ra đều làhư dối.’

“Hoặc có người nói: ‘Sau khi chết còn tồn tại,¹¹ đây là thật ngoài ra đều là hư dối.’ Có người nói: ‘Sau khi chết không tồn tại, đây là thật ngoài ra đều là hưdối.’ Hoặc có người nói: ‘Sau khi chết vừa tồn tại vừa không tồn tại, đây là thật ngoài ra đều hư dối.’ Lại cókhông tồn tại, đây là thật ngoài ra đều hư dối.’

“Nếu [128b] Sa-môn, Bà-la-môn nào có những lýluận như vầy, những kiến giải như vầy: ‘Thế gian làthường, đây là lời nói chắc thật ngoài ra đều hư dối’, những người ấy hành với¹² kiến chấp về ngã, kiến chấp về thân, kiến chấp về mạng, kiến chấp về thế gian, cho nên nói rằng: ‘Ngã và thế gian là thường.’ Những ai chủ trương là không thường, những người ấy hành với kiến chấp về ngã, kiến chấp về mạng, kiến chấp về thân, kiến chấp về thế gian cho nên nói rằng: ‘Ngãvà thế gian là không thường.’ Những ai chủ trương làvừa thường vừa không thường, những người ấy hành với kiến chấp về ngã, kiến chấp về mạng, kiến chấp về thân, kiến chấp về thế gian, cho nên nói rằng: ‘Thếgian vừa thường vừa vô thường.’ Những ai chủ trương rằng chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường, những người ấy hành với kiến chấp về ngã, có kiến chấp về mạng, có kiến chấp về thân, có kiến chấp vềthế gian, cho nên nói rằng: ‘Ngã và thế gian chẳng phải thường chẳng phải vô thường.’

———

¹¹ Hán: hữu như thị tha tử 有如是他死. Có lẽ chính xác của câu này được đọc tương đương là: tathā paraṃ maraṇā hoti, thay vì đọc là: tathāgato paraṃ maraṇā hoti: Như Lai tồn tại sau khi chết; paraṃmaraṇā, thay vì hiểu: sau khi chết, ở đây hiểu “tha tử”: cái chết khác”. Trên đây, dịch y theo nghĩa được chấp nhận.

¹² Bản Cao-ly: hành ư 行於; các bản TNM: ư hành 於行, đối với (các) hành (mà có những kiến chấp).

“Những ai chủ trương thế gian là hữu biên, những người ấy hành với kiến chấp về ngã, kiến chấp vềmạng, kiến chấp về thân, kiến chấp về thế gian, cho nên nói rằng: ‘Mạng là hữu biên; thân là hữu biên; thếgian là hữu biên.’ Từ lúc mới thụ thai cho đến khi bịvứt bỏ nơi gò mả, thì những gì thuộc về thân bốn đại đều chuyển di như vậy tối đa cho đến bảy đời. Khi các hành thân, mạng đã hết thì ngã nhập vào thanh tịnh tụ,¹³ cho nên nói rằng: ‘Ngã là có biên.’ Những người chủ trương ngã và thế gian là vô biên, những người này hành với kiến chấp về ngã, kiến chấp về mạng, kiến chấp về thân, kiến chấp về thế gian, cho nên nói rằng: ‘Mạng là vô biên, thân là vô biên, thế gian là vôbiên.’ Từ lúc mới thụ thai cho đến khi bị vứt bỏ nơi gòmả, những gì thuộc về thân bốn đại đều chuyển di nhưvậy tối đa cho đến bảy đời. Khi các hành thân, mạng đã hết thì ngã nhập thanh tịnh tụ, cho nên nói rằng: ‘Ngã và thế gian là vô biên.’ Những ai chủ trương thế gian này vừa hữu biên vừa vô biên, những người ấy hành với kiến chấp về ngã, kiến chấp về mạng, kiến chấp về thân, kiến chấp về thế gian, cho nên nói rằng: ‘Mạng vừa hữu biên vừa vô biên.’ Từ lúc mới thụ thai cho đến khi bị vứt bỏ nơi gò mả, những gì thuộc về thân bốn đại đều chuyển di như vậy tối đa cho đến bảy đời. Khi các hành thân, mạng đã hết thìngã nhập thanh tịnh tụ, cho nên nói rằng: ‘Ngã vừa hữu biên vừa vô biên.’ Những ai chủ trương ngã vàthế gian là không phải hữu biên không phải vô biên, những người ấy hành với kiến chấp về ngã, kiến chấp về mạng, kiến chấp về thân, kiến chấp về thế gian, cho nên nói rằng: ‘Mạng và thân chẳng phải hữu biên chẳng phải vô biên.’ Từ lúc mới thụ thai cho đến khi bị vứt bỏ nơi gò mả, những gì thuộc về thân bốn đại đều chuyển di như vậy tối đa cho đến bảy đời. Khi các hành thân, mạng đã hết thì ngã nhập thanh tịnh tụ, cho nên nói rằng: ‘Ngã chẳng phải hữu biên chẳng phải làvô biên.’

“Những người chủ trương mạng tức là thân, thì thấy có mạng nơi thân này, và cũng thấy có mạng nơi thân khác, cho nên nói rằng: ‘Mạng tức là thân.’ Những người chủ trương mạng khác với thân, là dở nơi thân này thi thấy có mạng nhưng ở nơi thân khác thì không thấy có mạng, cho nên nói rằng: ‘Mạng khác với thân.’ Những ai chủ trương mạng chẳng phải có, chẳng phải không, thì nơi thân này không thấy có mạng, nơi

———

¹³ Thanh tịnh tụ 清淨聚; Pl.: suddha-rāsi (?). T 23: bảy lần qua lại sinh tử, rồi đắc Đạo. T 24: thất tẩu thất hành thành tựu mạng cập nhập mạng tụ 七走七行成就命及入命聚.

Thân khác lại thấy có mạng, cho nên nói rằng: ‘Chẳng phải có, chẳng phải không.’ Những ai chủ trương không có thân, mạng, thì ở nơi thân này họ không thấy có mạng, cho nên nói rằng: ‘Không có mạng, không cóthân.’

“Có người bảo ‘Có tồn tại sau khi chết, vì thấy hiện tại có thân mạng, và đời sau cũng có thân mạng tồn tại,¹⁴ cho nên họ bảo rằng: ‘Có tồn tại sau khi chết.’Có người bảo ‘Không tồn tại sau khi chết’, vì người này bảo đời hiện tại có mạng, nhưng đời sau không có mạng, cho nên nói rằng: ‘Không tồn tại sau khi chết.’ Có người bảo ‘Vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết’, vì người ấy bảo đời hiện tại mạng bị đoạn diệt, đời sau mạng tồn tại, cho nên nói rằng: ‘Vừa có mạng¹⁵ của đời khác như vậy, không có mạng của đời khác như vậy.’ Có người bảo ‘Chẳng phải tồn tại chẳng phải không tồn tại sau khi chết’, vì người ấy bảo thân, mạng hiện tại bị đoạn diệt; thân, mạng đời sau bị đoạn diệt, cho nên bảo rằng: ‘Chẳng phải tồn tại chẳng phải không tồn tại sau khi chết.’”

Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

“Lâu xa về thời quá khứ có vị vua tên là Kính Diện.¹⁶Một hôm nhà vua tập họp những người mù lại một chỗ và hỏi: ‘Này những người mù từ khi mới sinh, các ngươi có biết con voi không?’ Họ đáp: ‘Tâu đại vương, chúng tôi không biết!’ Nhàvua lại hỏi: ‘Các ngươi có muốn biết hình loại con voi ra sao không?’Họ đáp: ‘Muốn biết.’ Bấy giờ nhà vua ra lệnh cho người hầu dắt con voi đến, và bảo những người mùnày dùng tay của mình sờ thử. Trong đó có người sờtrúng vòi voi, thì vua nói rằng đấy là con voi; có người sờ trúng ngà voi, có người sờ trúng tai voi, có người sờ trúng đầu voi, có người sờ trúng lưng voi, có người sờ trúng bụng voi, có người sờ trúng bắp đùi voi, cóngười sờ trúng cái chân voi, có người sờ trúng bàn chân voi, có người sờ trúng đuôi voi, thì vua cứ theo chỗ sờ được của họ mà bảo: ‘Đó là con voi.’

“Rồi vua Kính Diện liền ra lệnh dắt voi lui, và hỏi những người mù: ‘Voi giống như cái gì?’ Trong những người mù này, người sờ trúng vòi thì bảo voi giống như cái càng xe bị cong; người sờ trúng ngàthì bảo voi giống như cái chày; người sờ trúng tai thìbảo voi giống như cái nia;

———

¹⁴ Hán: du hành 遊行, thường được hiểu là an trú, sống, tồn tại hay lưu ngụ.

¹⁵ Trong bản Hán: mạng 命; có lẽ tử 死nhưng chép nhầm. Xemcht. 211.

¹⁶ Kính Diện 鏡面; T 23: Bất Hiện Diện 不現面. Pl.: Ādāsamukha, J. ii. 297-310.

người sờ trúng đầu thì bảo voi giống như cái vạc; người sờ trúng lưng thì bảo voi giống như gò đất; người sờ trúng bụng thì bảo voi giống như bức tường; người sờ trúng bắp đùi thì bảo voi giống như gốc cây; người sờ trúng cái chân thìbảo voi giống như trụ cột; người sờ trúng bàn chân thì bảo voi giống như cái cối; người sờ trúng đuôi thìbảo voi giống như cây chổi. Họ tranh cãi nhau về việc đúng sai, người này bảo như vậy, người kia bảo không phải như vậy, [129a] vân, vân và vân, vân không dứt, đưa đến việc đấu tranh nhau.

“Lúc ấy nhà vua thấy vậy, hoan hỷ cười to. Rồi thì, vua Kính Diện nói bài tụng:

Những người mù tụ tập,

Tranh cãi tại nơi này,

Thân voi vốn một thể,

Tưởng khác, sinh thị phi.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Các dị học ngoại đạo lại cũng như vậy; không biết Khổ đế, không biết Tập đế, Diệt đế, và Đạo đế, sinh ra những kiến giải khác nhau, tranh chấp thị phi với nhau. Họ tự cho mình là đúng, nên đưa đến mọi việc tranh tụng. Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào có thể biết như thật về Khổ Thánh đế, khổ Tập Thánh đế, Khổdiệt Thánh đế, và Khổ xuất yếu Thánh đế, những vịấy sẽ tự tư duy, và khéo cùng nhau hòa hợp, cùng một lãnh thọ, cùng một Thầy học, như nước với sữa, thìpháp Phật mới rực rỡ, sống an lạc lâu dài.”

Bấy giờ đức Thế Tôn nói bài kệ:

Nếu người không biết khổ,

Không biết chỗ khổ sinh;

Lại cũng không biết khổ,

Sẽ diệt tận ở đâu;

Lại cũng không thể biết,

Con đường diệt khổ tập;

Thì mất tâm giải thoát,

Tuệ giải thoát cũng mất.

Không thể biết gốc khổ,

Nguồn sinh, già, bệnh, chết.

Nếu biết thật về khổ,

Biết nhân sinh ra khổ;

Cũng biết rõ khổ kia,

Sẽ diệt tận nơi nào;

Lại hay khéo phân biệt,

Con đường diệt khổ tập;

Thì được tâm giải thoát,

Tuệ giải thoát cũng vậy.

Người này chấm dứt được,

Cội gốc của khổ ấm;

Hết sinh, già, bệnh, chết,

Nguồn gốc của thủ, hữu.”¹⁷

Này các Tỳ-kheo, cho nên các ngươi nên siêng cầu phương tiện tư duy về Khổ Thánh đế, Khổ tập Thánh đế, Khổ diệt Thánh đế, và Khổ xuất yếu Thánh đế.¹⁸

———

¹⁷Thọ hữu 受有, tức thủ (Pl.: upādāna) và hữu (bhava).

¹⁸Bản Hán, hết quyển 19.

Phẩm 6: A-TU-LA¹

[129b2] Phật bảo các Tỳ kheo:

“Trong đáy nước biển lớn ở phía Bắc của núi Tu-di, cómột thành của La-ha A-tu-la,² bề ngang rộng khoảng tám vạn do-tuần, thành của nó có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang điểm chung quanh đều bằng bảy thứ báu tạo thành. Chiều cao của thành là ba nghìn do-tuần, rộng hai nghìn do-tuần. Cửa thành của nó cao một nghìn do-tuần, rộng cũng một nghìn do-tuần. Thành vàng thì cửa bạc, thành bạc thì cửa vàng,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ríu rít, cũng lại như trên.³Tiểu thành, chỗ ngự trị của vị vua A-tu-la này ở ngay trong thành lớn có tên là Luân-thâu-ma-bạt-tra,⁴ dọc ngang sáu vạn do-tuần. Thành của nó gồm bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang điểm chung quang bằng bảy thứ báu tạo thành. Thành cao ba nghìn do-tuần, rộng hai nghìn do-tuần. Cửa thành của nó cao hai nghìn do-tuần, rộng một nghìn do-tuần. Thành vàng thì cửa bạc, thành bạc thì cửa vàng,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ríu rít, cũng lại như trên.

“Ở trong thành này, xây dựng riêng nhà hội nghịcó tên là Thất-thi-lị-sa,⁵ bảy lớp tường hào, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang điểm chung quanh bằng bảy thứ báu tạo thành. Nền nhà

———

* 第四分世記經阿須倫品第六

¹ Hán: A-tu-luân 阿須倫, đây đọc theo phiên âm thông dụng: A-tula 阿修羅. Pl. = Skt. Asura

²La-ha A-tu-luân 羅呵阿須倫; có lẽ Pl.: Rāhu-asura, A-tu-la gây nguyệt thực. T 23: A-tu-la La-hô 羅呼(Rāhu) ở phía Bắc của Sađa- thi-lị. A-tu-luân tên là Sao-đa-thi-lị 抄多尸利(Sapta-śrī?) ởsâu 40 vạn dặm dưới núi Tu-di. T 24: phía Đông Tu-di có A-tu-la vương là Tì-ma-chất-đa-la 鞞摩質多羅阿修羅王.(Pl.: Vepacitti/ Vemacitra)

³ Như các mẫu mô tả trong phẩm 1.

⁴ Luân-thâu-ma-bạt-đà 輪輸摩跋陀. T 24: Thiết-ma-bà-đế 設摩婆帝.

⁵Thất Thi-lị (lợi)-sa 七尸利沙. T 24: Thất Đầu 七頭. Skt. Saptaśīrṣa. Cf. T 1(1) kinh Đại bản: Phật Câu-lưu-tôn ngồi dưới câythi-lị-sa (Pl. sirīsa) mà thành Chánh giác. Cf. Pl. D.23 (Sớ giảiPāli) trên trời Tứ thiên vương có cây sirīsa (thi-lị-sa). Nhất thiết kinh âm nghĩa 8 (T 2128): Thi-lị-sa , dịch là cát tường 吉祥, tứccây hợp hôn 合昏樹.

hội nghị hoàn toàn dùng bằng xa cừ; cột nhà, xà nhàhoàn toàn đều dùng bảy báu. Chu vi những trụ cột ởchính giữa một nghìn do-tuần, cao một vạn do-tuần. Ở dưới những trụ cột này có tòa Chính pháp,⁶dọc ngang bảy trăm do-tuần, đều dùng bảy báu chạm trổmà thành. Nhà này có bốn cửa, được bao quanh bằng bảy lớp đình thềm lan can,⁷ bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy báu,… (cho đến), các loài chim cùng nhau ríu rít, cũng lại như đã kể.

“Ở phía Bắc nhà hội nghị này có cung điện A-tu-la, dọc ngang một vạn do-tuần. Cung điện có bảy lớp tường, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy báu,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ríu rít, cũng nhưđã kể.

“Phía Đông nhà hội nghị này có một khu rừng vườn tên là Sa-la,⁸ dọc ngang một vạn do-tuần. Vườn cóbảy lớp tường, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy báu,…(cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ríu rít, cũng lại như đã kể.

“Phía Nam nhà hội nghị này có một khu vườn rừng tên là Cực Diệu,⁹ dọc ngang một vạn do-tuần nhưvườn Sa-la.

“Phía Tây nhà hội nghị có một khu vườn rừng tên làThiểm-ma,¹⁰ dọc [129c] ngang một vạn do-tuần cũng như vườn rừng Sa-la.

“Phía Bắc nhà hội nghị này có một khu vườn rừng, tên là Nhạc lâm,¹¹ bề ngang một vạn do-tuần cũng nhưvườn rừng Sa-la.

“Giữa hai khu vườn Sa-la và Cực diệu có cây Trú độ,¹²vây bên dưới là bảy do-tuần cao thì một trăm do-tuần, cành lá vươn ra bốn phía cỡ năm mươi do-tuần, cây có bảy lớp bờ tường, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới,

———

⁶Chánh pháp tòa 正法座. T 24: một cột báu 一寶柱.

⁷Lan thuẫn giai đình 欄楯階亭.

⁸Sa-la viên lâm 娑羅園林. Skt. Sālavana.

⁹ Cực diệu viên lâm 極妙園林. Cf. T 24: rừng Nan-đà-na 難陀那林

(phía Nam), Skt. Nandana-vana.

¹⁰ Thiểm-ma 晱摩. T 25: Xa-ma-lê lâm 奢摩梨林(phía Nam).

¹¹ Nhạc lâm 樂林. Cf. T 24: rừng Câu-Tì-đà-la 俱毘陀羅, ở phía Tây; Skt. Kovidāra.

¹² Trú độ thọ 晝度樹; Pl.: pāricchattaka; Skt. pārijataka. Cf. T 24: khoảng giữa rừng Nan-đà-na (phía Nam) và Câu-tì-đà-la (phía Tây) có cây lớn tên Tô-chất-đát-la-ba-tra-la 蘇質怛邏波吒羅; Skt. Sucitrapatra?

bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy báu,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ríu rít, cũng lại như đã kể. Lại nữa, giữa hai khu vườn Thiểm-ma và Nhạc-lâm này có ao Bạt-nan-đà,¹³ nước của nó trong mát, không có cáu bẩn, hào báu bảy lớp, chung quanh cạnh thềm là bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu. Ở trong ao này sinh ra bốn loài hoa, lá hoa bề ngang rộng một do-tuần, hương thơm bay phảng phất cũng một dotuần; rễ như ổ trục xe, nhựa của nó lưu xuất ra có màu trắng như sữa, vị ngọt như mật, và vô số các loài chim cùng nhau hót líu lo. Hơn nữa, bên cạnh ao này có bảy lớp đình thềm, bảy lớp tường cửa, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Cung điện thần hạ của vua A-tu-la, dọc ngang một vạn do-tuần, rồi chín nghìn, tám nghìn, và cho đếncung điện nhỏ nhất là một nghìn do-tuần. Cung điệncó bảy lớp tường, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứbáu,… (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Cung điện của Tiểu A-tu-la, dọc ngang một nghìn do-tuần, rồi chín trăm, tám trăm, và cho đến cung điện cực nhỏ là một trăm do-tuần. Cung điện có bảy lớp tường, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,… (chođến), vô số các loài chim cùng nhau hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Phía Bắc nhà hội nghị có bảy đường cấp báu dẫn vào trong cung điện; lại có đường cấp dẫn đến vườn Sala; có đường cấp dẫn đến vườn Cực Diệu; có đường

dẫn đến vườn Thiểm-ma; có đường cấp dẫn đến vườn Nhạc Lâm; có đường cấp dẫn đến cây Trú Độ; cóđường cấp dẫn đến ao Bạt-nan-đà; có đường cấp dẫn đến cung điện Đại Thần; có đường cấp dẫn đến cung điện của Tiểu A-tu-la.

“Nếu khi nào vua A-tu-la muốn đến vườn Sa-la đểngoạn cảnh, chỉ cần nghĩ đến vua A-tu-la Tì-ma-chất-đa,¹⁴[130a] khi ấy vua A-tu-la

———

¹³ Bạt-nan-đà 跋難陀. T 24: khoảng giữa rừng Sa-la và Xa-ma-lêcó ao lớn tên là Nan-đà 難陀; Skt. Nandā.

¹⁴ Tì-ma-chất-đa A-tu-la 毗摩質多阿須倫. T 24, T 25: Tì-ma-chấtđa- la 鞞摩質多囉có cung thành ở phía Đông Tu-di. Pl.: VepacittiAsura, Skt. Vemacitra.

Tì-ma-chất-đa lại tựnghĩ rằng: ‘Vua La-ha A-tu-la đang nghĩ đến ta.’ Liền tự sửa soạn trang bị, đóng ngựa vào xe báu, cùng vôsố người hầu kẻ hạ vây quanh theo sau, đến trước vua La-ha A-tu-la, đứng một bên.

“Lại khi Vua A-tu-la lại nghĩ đến vua Ba-la-ha A-tu-la,¹⁵ thì vua Ba-la-ha A-tu-la nghĩ rằng: ‘Nay vua đang nghĩ đến ta.’ Liền tự sửa soạn trang bị, đóng ngựa vào xe báu, cùng với vô số kẻ hầu người hạ vây quanh theo sau đến đứng một bên trước vua La-ha.

“Khi vua A-tu-la lại nghĩ đến vua A-tu-la Thiểm-ma,¹⁶thì vua A-tu-la Thiểm-ma lại tự nghĩ rằng: ‘Hiện nay Vua đang nghĩ đến ta.’ Liền tự sửa soạn trang bị đóng ngựa vào xe báu, cùng vô số kẻ hầu người hạ vây quanh theo sau, đến đứng một bên trước vua La-ha.

“Khi vua lại nghĩ đến Đại thần của vua A-tu-la, thì Đại thần của A-tu-la lại nghĩ rằng: ‘Nay Vua đang nghĩ đến ta.’ Liền tự sửa soạn trang bị đóng ngựa vào xe

báu, cùng vô số kẻ hầu người hạ vây quanh theo sau, đến đứng một bên trước vua La-ha. Lúc này, vua lạinghĩ đến Tiểu A-tu-la, thì Tiểu A-tu-la lại nghĩ rằng:‘Nay Vua đang nghĩ đến ta.’ Liền tự sửa soạn trang bịcùng mọi người đến đứng một bên trước vua La-ha.

“Lúc này, vua La-ha mình mặc áo báu, đóng ngựa vào xe báu, cùng với vô số mọi người vây quanh trước sau đến trong rừng Sa-la, tự nhiên có gió thổi cửa tựmở, tự nhiên gió thổi đất sạch, tự nhiên gió thổi hoa rụng xuống đất, ngập đến đầu gối. Sau khi vua La-ha vào vườn này rồi, cùng nhau vui đùa từ một ngày, hai ngày,… (cho đến), bảy ngày. Sau khi vua đùa xong, liền trở về lại cung điện mình. Sau đó việc ngoạn cảnh đối với vườn Cực Diệu, vườn Thiểm-ma, vườn Nhạc Lâm, cũng lại như vậy. Lúc này, vua La-ha luôn luôn có năm Đại A-tu-la hầu cận và bảo vệ hai bên: một tên là Đề Trì, hai tên là Hùng Lực, ba tên là Võ Di, bốn tên là Đầu Thủ, năm tên là Tồi Phục.¹⁷ Năm Đại A-tu-la này luôn luôn hầu cận bảo vệ hai bên. Cung điện của vua La-ha này ở dưới nước biển lớn. Nước biển ở trên được duy trì bởi bốn thứ gió: một là trụphong, hai là trì

———

¹⁵ Ba-la-ha A-tu-la 波羅呵阿須倫; Pl.: Pahārāda Asura, một trong ba thủ lãnh của Asura. T 23: Ba-đà-ha 波陀呵.

¹⁶ Thiểm-ma A-tu-la 晱摩阿須倫; Pl.: Sambara Asura.; St. Śambara.

¹⁷Ngũ đại A-tu-la 五大阿須倫: Đề Trì 提持, Hùng Lực 雄力, VõDi 武夷, Đầu Thủ 頭首, Tồi Phục 摧伏. T 24, T 25: Tùy Hỷ 隨喜, Thường Hữu 常有, Thường Túy 常醉, Mâu-chân-lân-đà 牟真隣陀, Tì-ha-đa-la 鞞呵多羅.

phong, ba là bất động, bốn là kiên cố;¹⁸chúng giữ cho nước biển lớn, treo ngược giữa hư không, giống như mây nổi, cách cung điện A-tu-la một vạn do-tuần, không bao giờ bị rớt. Oai thần, công đức, và phước báo của vua A-tu-la là như vậy.”

———

¹⁸ Tứ phong 四風: trụ phong 住風, trì phong 持風, bất động 不動風, kiên cố 堅固風. T 23, bốn loại gió 四品風: bất khả hoại 不可壞風, kiên trụ 堅住風, trì 持風, thượng phong 上風. T 24, T25: trụ 住, an trú 安住, bất trụy 不墮, lao cố 牢固.

Phẩm 7: TỨ THIÊN VƯƠNG¹

[130b02] Phật bảo Tỳ-kheo:

“Cách phía Đông Tu-di sơn vương một nghìn do-tuầncó thành của Đề-đầu-lại-tra Thiên vương² tên là HiềnThượng,³ dọc ngang sáu nghìn do-tuần. Thành này có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàngcây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,…(cho đến), có vô số các loài chim cùng nhau ca hót líulo, cũng lại như đã kể.

“Cách phía Nam Tu-di sơn vương một nghìn do-tuầncó thành của Tì-lâu-lặc Thiên vương⁴ tên là ThiệnKiến,⁵ dọc ngang sáu nghìn do-tuần. Thành này cóbảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàngcây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,…(cho đến), có vô số các loài chim cùng nhau ca hót líulo, cũng lại như vậy.

“Cách phía Tây Tu-di sơn vương một nghìn do-tuầncó thành Tỳ-lâu-bà-xoa⁶ Thiên vương, tên là Chu-laThiện kiến,⁷ dọc ngang sáu nghìn do-tuần. Thành có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàngcây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,…(cho đến), có vô số các loài chim cùng nhau ca hót líulo, cũng lại như vậy.

“Cách phía Bắc Tu-di sơn vương một nghìn do-tuầncó thành của Tì-sa-môn⁸ Thiên vương. Vua có bathành:⁹một tên là Khả Úy, hai là Thiên Kính, ba làChúng Qui; mỗi thành dọc ngang sáu nghìn do-tuần.

———

* 佛說長阿含第四分世記經四天王品第七

¹Tứ thiên vương 四天王. Pl.: Cātummmahārājikā.

²Đề-đầu-lại-tra 提頭賴吒, Hán dịch: Trì Quốc. Pl.: Dhataraṭṭha

³Hiền Thượng 賢上. Skt. Bhadrottama?

⁴ Tì-lâu-lặc 毗樓勒. T 24, T 25: Tì-lâu-lặc-ca 毘樓勒迦. Hán dịch:Tăng Trưởng 增長; Pl.: Virūḷhaka.

⁵ Thiện Kiến 善見; T 24, T 25: Thiện hiện 善現. Pl.: Sudassana, Skt.Sudarśana.

⁶ Tỳ-lâu-bà (bác)-xoa 毗樓婆(博) 叉. Hán dịch: Quảng Mục 廣目.Pl.: Virūpakkha.

⁷ Chu (châu)-la Thiện kiến 周羅善見. T 24, T 25: Thiện quán 善觀.Pl.: Cūla- Sudassana. Skt. Cūla-sudarśna.

⁸ Tì-sa-môn 毗沙門, Hán dịch: Đa Văn 多聞. Pl.: Vessavaṇa.

⁹ Ba thành: Khả úy 可畏, Thiên kính 天敬, Chúng quy 眾歸. T 23:Sa-ma 沙摩, Ba-ca-la-viêt 波迦羅曰, A-ni-bàn 阿尼槃. T 24, T25: Tỳ-xá-la-bà 毘舍羅婆, Già-bà-bạt-đế 伽婆鉢帝, A-trà-bànđa阿荼槃多.

Thành này có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới,bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảythứ báu,… (cho đến), có vô số các loài chim cùngnhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Phía Bắc thành Chúng Qui có vườn rừng, tên là Giàtì-diên-đầu,¹⁰ dọc ngang bốn nghìn do-tuần, tường củavườn có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảylớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứbáu,… (cho đến), có vô số các loài chim cùng nhau cahót líu lo, cũng lại như vậy.Ở quãng giữa vườn và thành có ao tên là Na-lân-ni¹¹rộng bốn mươi do-tuần. Nước của nó lắng trong khôngbợn nhơ. Ven hồ được lát bằng mương nước được làm bằng bảy báu; bảy lớp lan can, bảy lớp võng lưới, bảylớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứbáu; hoa sen xanh, vàng, đỏ, trắng, lẫn lộn màu sắc ởtrong đó, ánh sáng phản chiếu cả nửa do-tuần, hươngthơm phảng phất nghe khắp cả nửa do-tuần. Vả lại rễcủa nó lớn như ổ trục xe. Nhựa của nó lưu xuất ra màutrắng như sữa, và có vị ngọt như mật,… (cho đến), cóvô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, lại cũngnhư vậy.

“Trừ cung điện mặt trời, mặt trăng ra, cung điện củacác Tứ thiên vương, rộng độ bốn mươi do-tuần. Tườngcung điện có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, [130c] bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanhbằng bảy thứ báu,… (cho đến), có vô số các loài chimcùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Các cung điện này rộng bốn mươi do-tuần, hai mươido-tuần, và nhỏ nhất bề ngang rộng năm do-tuần. Từthành Chúng Qui có đường cấp báu dẫn đến thànhHiền Thượng; lại có đường cấp dẫn đến thành ThiệnKiến; lại có đường cấp dẫn đến thành Châu-la ThiệnKiến; lại có đường cấp dẫn đến thành Khả Úy, thành Thiên Kính; lại có đường cấp dẫn đến vườn Già-tỳ-diên-đầu; lại có đường cấp dẫn đến ao Na-lân-ni, lạicó đường cấp dẫn đến cung điện Đại Thần của Tứthiên vương.

“Khi Tì-sa-môn Thiên vương muốn đến ngoạn cảnhtại vườn Già-tì-diên-đầu, thì lập tức nghĩ đến Đề-đầulạiThiên vương; Đề-đầu-lại Thiên

———

¹⁰ Già-tì-diên-đầu 伽毗延頭. T 23: Ca-tỉ-diên 迦比延(tên núi). T24, T 25: Ca-tì-diên-đa 迦毘延多(tên vườn).

¹¹ Na-lân-ni 那鄰尼. T 23: Na-lị 那利. T 24: Na-trỉ-ni 那稚尼. T25: Na-trì-ni 那墀尼.

vương đang nghĩ đếnta.’ Liền tự mình sửa soạn trang bị, đóng ngựa vàoxe báu, cùng với vô số thần Càn-thát-b๲ vây quanhtrước sau, đến đứng một bên trước Tì-sa-môn Thiênvương. Khi vua Tì-sa-môn nghĩ đến Tì-lâu-lặc Thiênvương, thì Tì-lâu-lặc Thiên vương lại tự nghĩ rằng:‘Nay vua Tì-sa-môn đang nghĩ đến ta.’ Liền tự mìnhsửa soạn trang bị đóng ngựa vào xe báu, cùng với vôsố thần Cứu-bàn-tr๳ vây quanh trước sau, đến đứngmột bên trước Tì-sa-môn Thiên vương. Khi vua Tì-sa-môn nghĩ đến Tì-lâu-bà-xoa, thì Tì-lâu-bà-xoa lạitự nghĩ rằng: ‘Hiện tại Tì-sa-môn Thiên vương đangnghĩ đến ta.’ Liền tự mình sửa soạn trang bị, đóngngựa vào xe báu, cùng với vô số Long thần vây quanhtrước sau, đến đứng một bên trước vua Tì-sa-môn.Khi vua Tì-sa-môn nghĩ đến Đại thần của Tứ thiênvương, thì Đại thần của Tứ thiên vương lại tự nghĩrằng: ‘Nay vua Tì-sa-môn đang nghĩ đến ta.’ Liền tựmình sửa soạn trang bị, đóng ngựa vào xe báu, cùngdẫn theo với vô số chư Thiên, đến đứng một bên trướcTì-sa-môn Thiên vương.

“Lúc này, Tì-sa-môn Thiên vương liền sửa soạn trangbị, mặc y báu, đóng ngựa vào xe báu, cùng với vô sốtrăm nghìn thiên thần đến vườn Tỳ-diên-đầu, tự nhiên

có gió thổi cửa tự mở, tự nhiên có gió thổi sạch đất,tự nhiên có gió thổi hoa rụng khắp mặt đất, ngập đếnđầu gối. Nhà vua ở trong vườn này cùng nhau vui đùa,

từ một ngày, hai ngày,… (cho đến), bảy ngày; sau khi ngoạn cảnh xong trở về cung điện của mình. Vua Tì-sa-môn luôn luôn có năm vị đại quỷ thần¹⁴ hầu cậnbảo vệ hai bên:

———

¹² Càn-đạp-hòa 乾沓和.

¹³ Cứu-(cưu)-bàn-trà 究(鳩)盤荼, các thần thuộc hạ của Tì-lâu-lặc.Pl.: Kumbaṇḍha

¹⁴Ngũ đại quỷ thần 五大鬼神(Pl.: Pañca mahāyakkhā): Bàn-xà-lâu盤闍樓, Đàn-đà-la 檀陀羅(Daṇḍadhāra), Hê-ma-bạt-đà 醯摩跋陀(Skt. Hemaparvata), Đề-kệ-la 提偈羅, Tu-dật-lộ-ma 修逸路摩(Skt. Suciloma). T 24: Ngũ Trượng 五丈, Khoáng Dã 曠野, KimSơn 金山, Trường Thân 長身, Châm Mao 針毛.

một là Ban-xà-lâu, hai là Đàn-đà-la,ba là Hê-ma-bạt-đề, bốn là Đề-kệ-la, năm là Tu-dật-lộ-ma, năm vị quỷ thần này luôn luôn theo hầu bảovệ. Oai thần, công đức, phước báo của vua Tì-sa-mônlà như vậy.”

Phẩm 8: ĐAO-LỊ THIÊN¹

[131a4] Phật bảo Tỳ-kheo:

“Trên đỉnh Tu-di sơn vương có thành của trời Tamthập tam. Thành dọc ngang rộng tám vạn do-tuần; cóbảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớphàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứbáu. Thành cao một trăm do-tuần, phần trên rộng sáumươi do-tuần. Cửa thành cao sáu mươi do-tuần, rộngba mươi do-tuần. Cách nhau năm trăm do-tuần là cómột cái cửa; tại mỗi cửa này có năm trăm quỷ thầngiữ gìn bảo vệ trời Tam thập tam. Thành bằng vàngthì cửa bằng bạc, thành bạc thì cửa vàng,… (cho đến),vô số các loài chim cùng nhau ca hót bi thương, cũnglại như vậy.

“Trong thành lớn này lại có thành nhỏ, dọc ngangrộng sáu vạn do-tuần. Thành có bảy lớp với bảy lớplan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàngchung quanh bằng bảy thứ báu. Thành cao một tram do-tuần, rộng sáu mươi do-tuần. Cửa thành cáchnhau năm trăm do-tuần, cao sáu mươi do-tuần, rộngba mươi do-tuần; tại mỗi cửa thành có năm trăm quỷthần thị vệ tại bên cửa, để giữ gìn trời Tam thập tam.Thành bằng vàng thì cửa bằng bạc, thành bằng bạcthì cửa bằng vàng; thành bằng thủy tinh thì cửa bằnglưu ly, thành bằng lưu ly thì cửa bằng thủy tinh; thành bằng xích châu thì cửa bằng mã não, thành bằng mãnão thì cửa bằng xích châu; thành bằng xa cừ thì cửa bằng các thứ báu khác.

“Về lan can này: nếu lan can bằng vàng thì tam cấpbằng bạc, lan can bằng bạc thì tam cấp bằng vàng; lancan bằng thủy tinh thì tam cấp bằng lưu ly, lan canbằng lưu ly thì tam cấp bằng thủy tinh; lan can bằngxích châu thì tam cấp bằng mã não, lan can bằng mãnão thì tam cấp bằng xích châu; lan can bằng xa cừ thìtam cấp bằng các thứ báu khác. Trên những lan cannày có lưới báu; dưới lưới vàng thì treo linh bạc, dướilưới bạc thì treo linh vàng; lưới bằng lưu ly thì treolinh bằng thủy tinh, lưới bằng thủy tinh thì treo linhbằng lưu ly; lưới bằng xích châu thì treo linh bằng mãnão, lưới bằng mã não thì treo linh bằng xích châu;lưới

———

* 佛說長阿含第四分世記經忉利天品第八

¹Đao-lị thiên 忉利天, Hán dịch: Tam thập tam thiên. Pl.: Tāvatiṃsa,Skt. Trāyastiṃsa.

bằng xa cừ thì treo linh bằng các thứ báu khác.Về cây vàng: nếu rễ vàng, cành vàng thì lá hoa bằngbạc ròng. Về cây bạc: nếu rễ bạc, cành bạc thì lá hoabằng vàng ròng. Về cây thủy tinh: nếu rễ, cành bằngthủy tinh thì lá, hoa bằng lưu ly. Về cây lưu ly: nếurễ, cành bằng lưu ly thì lá hoa bằng thủy tinh. Về câyxích châu: nếu rễ, cành bằng xích châu thì lá hoa bằngmã não. Về cây mã não: nếu rễ, cành bằng mã nãothì lá hoa bằng xích châu. Về cây xa cừ: nếu rễ, cànhbằng xa cừ thì lá hoa bằng các thứ báu khác.

“Về bảy lớp thành này: thành có bốn [131b] cửa, cửacó lan can. Trên bảy lớp thành đều có đền đài, lầucác bao bọc chung quanh, có vườn rừng ao tắm, sinhra các loài hoa quí nhiều màu sắc xen lẫn nhau, câybáu thành hàng, hoa trái tốt tươi đầy dẫy, hương thơmbay phảng phất khắp nơi làm đẹp lòng mọi người. Cóchim le le, chim nhạn, uyên ương, cùng các loài chimkì lạ, vô số hàng nghìn loại, cùng nhau ca hót.

“Khoảng giữa bên ngoài thành nhỏ này có cung điệncủa Long vương Y-la-bát,² dọc ngang rộng sáu nghìndo-tuần. Vách tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp

lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàngchung quanh bằng bảy thứ báu,… (cho đến), vô số cácloài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Trong thành Thiện Kiến3 này có Thiện pháp đường,⁴dọc ngang một trăm do-tuần; có bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu. Nền nhà hoàn toàn bằng vàng ròng, trên mặt phủ lưu ly. Chu vi những cây cột trong nhà này là mười do-tuần, cao một trăm do-tuần, dưới những trụ cột của ngôi nhà này là nơi đặt ngự tòa của Thiên đế,⁵ bề ngang rộng độ một do-tuần, có nhiều màu sắc xen lẫn nhau được tạo thành bởi bảy thứ báu. Ngự tòa này êm ái, mềm mại như lụa trời, và bên tảbên hữu, giáp hai bên tòa, có mười sáu chỗ ngồi.

———

² Y-la-bát long vương 伊羅 鉢龍王. T 24: Y-la-bát-na đại long tượng vương 伊羅鉢那大龍象王. Pl.: Erakapatta.

³ Thiện Kiến thành 善見城. T 23: Tu-đà-diên 須陀延. Pl.: Sudassanadevanagara;

Skt. Sudarśana.

⁴ Thiện pháp đường 善法唐. T 23: Tham nghị điện xá 參議殿舍. Pl.: Sudhammā-sālā, Skt. Sudharmā devasabhā.

⁵Thiên đế 天帝, tức Thiên đế Thích 天帝釋, hay Thích Đề-hoàn Nhân 釋提桓因, chúa tể các thiên thần trời Đao lị (Pl.: Tāvatiṃsa). Pl.: Sakka devānam Inda.

“Pháp đường này có bốn cửa; chung quanh là lan can bằng bảy thứ báu. Đường cấp của ngôi nhà này dọc ngang năm trăm do-tuần, có bảy lớp cửa ngoài, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Phía Bắc ngôi nhà Thiện Kiến⁶ có cung điện ĐếThích, dọc ngang một nghìn do-tuần; tường vách cung điện có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứbáu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Phía Đông ngôi nhà Thiện Kiến có vườn rừng tên là Thô Sáp,⁷ ngang rộng độ một nghìn do-tuần; tường vách cung điện có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Trong vườn Thô Sáp có hai ụ đá do vàng trời trang sức, một gọi là Hiền, hai gọi là Thiện Hiền,⁸ bề ngang mỗi ụ rộng năm mươi do-tuần, đá này mềm mại, độ mềm mại của nó như vải trời.

“Phía Nam cung điện Thiện Kiến có khu vườn tên là Họa Lạc,⁹ ngang rộng một nghìn do-tuần; vách tường của khu vườn có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp

lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Trong vườn này [131c] có hai ụ đá bằng bảy thứ báu, một là Họa, hai là Thiện họa,¹⁰ bề ngang mỗi ụ rộng độ năm mươi do-tuần, ụ đá này mềm mại, độ mềm mại của nó như thiên y.

———

⁶ Có lẽ là Thiện pháp đường (P. Sudhamma-sāla) nhưng bị chép nhầm.

⁷Thô Sáp viên lâm 麤澀園林; một trong bốn công viên trên trời Đaolị. T 23: Thô Kiên 麤堅. T 24, T 25: vườn Ba-lũ-sa 波婁沙苑Câu-xá, bốn khu vườn trên Đao-lị: Chúng Xa 眾車(Skt. Caitraratha), Thô Ác 麤惡(Skt. Pāruṣyaka), Tạp Lâm 雜林(Skt. Miśraka; Pl. Missaka), Hỷ Lâm 喜林(Nandana).

⁸ Hiền 賢, Skt. Bhadra; Thiện Hiền 善賢, Skt. Subhadra.

⁹ Họa Lạc 畫樂, Hán dịch từ Skt. Caitrarata, thay vì Skt. Caitraratha mà Huyền Tráng dịch là Chúng Xa. Xem cht. 282. T 24, T 25: Tạpsắc xa 雜色車.

¹⁰Họa 畫, Skt. Caitra? Thiện Họa 善畫, Skt. Sucaitra? T 24, T 25: Tạp sắc 雜色, và Thiện tạp sắc 善雜色.

“Phía Tây ngôi nhà Thiện Kiến có khu vườn tên là Tạp,¹¹ngang rộng một nghìn do-tuần, bờ tường củakhu vườn có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới,bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Trong khu vườn này có hai ụ đá, một là Thiện Kiến, hai là Thuận Thiện Kiến,¹² do vàng trời trang sức và do bảy báu tạo thành, bề ngang mỗi ụ rộng độ năm mươi do-tuần, ụ đá này mềm mại, và độ mềm mại của nó như thiên y.

“Phía Bắc ngôi nhà Thiện Kiến có khu vườn tên là Đại Hỷ,¹³ ngang rộng một nghìn do-tuần, bờ tường của khu vườn có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp võng lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Trong vườn này có hai ụ đá, một gọi là Hỷ, hai gọi là Đại Hỷ, do xa cừ trang sức, ngang rộng năm mươi do-tuần, ụ đá này mềm mại, độ mềm mại của nó như thiên y.

“Ở quãng giữa vườn Thô Sáp và vườn Họa Lạc có ao Nan-đà,¹⁴ ngang rộng một trăm do-tuần; nước của nó lắng trong, không có một chút bợn nhơ, chung quanh

bên cạnh thềm là bảy lớp hào báu, bảy lớp lan can, bảy lớp lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu. Bốn phía hồ này có bốn bậc thang, chung quanh lan can làm bằng bảy báu,… (chođến), có vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, lại cũng như vậy.

“Lại nữa trong ao này lại sinh ra bốn loại hoa xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, xanh nhạt, nhiều màu xen lẫn nhau; bóng rợp của một lá hoa này che một do-tuần; hương thơm phảng phất khắp một do-tuần; rễ của nó như ổ trục xe, nhựa của nó lưu xuất ra có màu trắng như sữa, vị ngọt như mật. Bốn phía ao này lại có những khu vườn.

———

¹¹ Tạp 雜, tức Tạp lâm; xem cht. 6. T 23: Hội loạn viên 憒亂園. T 24, T 25: vườn Tạp loạn 雜亂.

¹² Thiện Kiến 善見và Thuận Thiện Kiến 順善見T 24, T 25: Thiện Hiện 善現và Tiểu Thiện Hiện 小善現. T 23: Nan 難陀và Hòa-nan 和難.

¹³ Đại Hỷ 大喜, tức Hỷ Lâm; xem cht. 282.

¹⁴Nan-đà trì 難陀池. Đoạn dưới, dịch nghĩa là Đại hỷ. Pl.: Nandāpokkharaṇī

“Giữa hai khu vườn Tạp và khu vườn Đại Hỷ có cây tên là Trú Độ,¹⁵ chu vi độ bảy do-tuần, cao một trăm do-tuần, cành lá bao trùm ra bốn phía độ năm mươi do-tuần, ngoài cây có ngôi đình trống, bề ngang rộngnăm trăm do-tuần, bờ tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp võng lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại [132a] như vậy.

“Ngoài ra các cung điện khác của Đao-lị thiên, ngang rộng một nghìn do-tuần, tường cung điện có bảy lớp với bảy lớp lan can, bảy lớp võng lưới, bảy lớp hàng

cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Những cung điện này ngang rộng từ chín trăm, tám trăm cho đến nhỏ nhất là một trăm do-tuần, bờ tường cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp võng lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy. Những cung điện nhỏ, ngang rộng từ một trăm do-tuần, chín mươi, tám mươi, cho đến cực nhỏ là mười hai dotuần, bờ tường của cung điện có bảy lớp, bảy lớp lan can, bảy lớp võng lưới, bảy lớp hàng cây, trang hoàng chung quanh bằng bảy thứ báu,... (cho đến), vô số các loài chim cùng nhau ca hót líu lo, cũng lại như vậy.

“Phía Bắc ngôi nhà Thiện Kiến có hai đường cấp dẫn đến cung điện Đế Thích. Phía Đông ngôi nhà Thiện Kiến có hai đường cấp dẫn đến khu vườn Thô Sáp; lại có hai đường cấp dẫn đến vườn Họa Lạc; lại có đường cấp dẫn đến trong khu vườn Tạp; lại có đường cấp dẫn đến khu vườn Đại Hỷ; lại có đường cấp dẫn đến ao Đại Hỷ;¹⁶ lại có đường cấp dẫn đến cây Trú Độ; lại có đường cấp dẫn đến cung điện Tam thập tam thiên; lại có đường cấp dẫn đến cung điện Chư Thiên; lại có đường cấp dẫn đến cung điện Y-la-bát Long vương.

“Nếu khi Thiên đế Thích muốn du ngoạn đến trong vườn Thô Sáp, liền nghĩ đến vị Đại thần của trời Tam thập tam, tức thì Đại thần Tam thập tam thiên nghĩ rằng: ‘Hiện nay Đế Thích đang nghĩ đến ta.’ Liền tựmình sửa soạn trang bị, đóng ngựa vào xe báu, cùng với vô số mọi người vây quanh trước sau đến đứng một bên trước Đế Thích. Khi Đế

———

¹⁵Trú độ 晝度; Pl.: Pāricchattaka, Skt. Pārijātaka. T 23: Trú quá độ 晝過度. T 24, 25: Ba-lị-da-đát-la-câu-tì-đà-la 波利夜怛邏俱毗陀羅.

¹⁶ Trên kia, âm là Nan-đà.

Thích nghĩ đến Chư Thiên khác, thì chư Thiên nghĩ rằng: ‘Hiện nay ĐếThích đang nghĩ đến ta.’ Liền tự mình sửa soạn trang bị, cùng với vô số chúng Chư Thiên theo nhau đến đứng một bên trước Đế Thích. Khi Đế Thích nghĩ đến Y-la-bát Long vương, thì Y-la-bát Long vương lạitự nghĩ rằng: ‘Hiện nay Đế Thích đang nghĩ đến ta.’ Long vương liền tự biến hóa thân hình ra ba mươi ba cái đầu, mỗi cái đầu có sáu cái răng, mỗi cái rang có bảy hồ tắm, mỗi hồ tắm có bảy hoa sen lớn, mỗi hoa sen có một trăm lá, mỗi lá hoa có bảy ngọc nữ, ca nhạc, múa xướng, đánh trống, khảy đàn, vỗ nhịp ởtrên đó. Sau khi vị Long vương biến hóa như vậy rồi, đi đến đứng một bên trước Đế Thích.

“Lúc này, Thích Đề-hoàn Nhân mặc vào thân mình những đồ trang sức quý báu cùng anh lạc, ngồi trên đầu thứ nhất của Y-la-bát Long vương, kế đó, hai bên mỗi đầu còn có mười sáu vị thiên vương ở trên đỉnh đầu Long vương này, theo thứ tự mà ngồi. Bấy giờ, Thiên đế Thích cùng với vô số quyến thuộc Chư Thiên vây quanh đến vườn Thô Sáp, tự nhiên có gió thổi cửa tự động mở, tự nhiên có gió thổi khiến cho đất sạch; [132b] tự nhiên có gió thổi làm những đóa hoa rơi khắp mặt đất, và tích tụ hoa rụng lại ngập đến cả đầu gối. Lúc này Thiên đế Thích ngồi trên hai ụ đá Hiền và Thiện Hiền theo ý thích, còn Ba mươi ba vị thiên vương mỗi người tự theo thứ tự mà ngồi. Lại nữa, có những Chư Thiên không được phép theo hầu để đến tham quan viên quán này, không được vào vườn đểvui đùa ngũ dục. Vì sao? Vì công đức mà họ vốn thực hành không đồng. Lại có những Chư Thiên thấy được khu vườn mà không vào được, và không được cùng nhau vui đùa ngũ dục. Vì sao? Vì công đức mà họvốn thực hành không đồng. Lại có những Chư Thiên thấy được, vào được, nhưng không được cùng nhau vui đùa ngũ dục. Vì sao? Vì công đức mà họ vốn thực hành không đồng. Lại có những Chư Thiên vào được, thấy được, và vui đùa ngũ dục được. Vì sao? Vì công đức mà họ vốn thực hành đồng nhau.

“Sau thời gian du hí trong vườn, Chư Thiên đã tự vui ngũ dục, từ một ngày, hai ngày, cho đến bảy ngày, họđã cùng nhau vui đùa xong, và mỗi người tự trở về

cung điện. Khi Thiên đế Thích ngoạn du vườn Họa Lạc, vườn Tạp, vườn Đại Hỷ cũng lại như vậy.

“Vì sao gọi là vườn Thô Sáp? Vì lúc vào trong vườn này, thì thân thể trở

nên thô nhám.¹⁷Vì sao gọi là vườn Họa Lạc? Vì lúc vào vườn này, thì thân thể tự nhiên có những sắc màu như vẽ¹⁸ dùng để vui đùa. Vì sao gọi là vườn Tạp? Vì thường những ngày mùng tám, ngày mười bốn, ngày mười lăm của mỗi tháng, ngoại trừ người nữ A-tu-la, các thể nữ được thả tự do để cùng các Thiên tử ở trong vườn này cùng du hí hỗn tạp¹⁹với nhau, cho nên gọi là vườn Tạp. Vì sao gọi là vườn Đại Hỷ? Vì lúc vào vườn này, thì có thể vui đùa một cách hoan hỷ, cho nên gọi là Đại hỷ.²⁰ Vì sao gọi là nhà Thiện Pháp? Vì ở trên ngôi nhà này mà tư duy về pháp vi diệu,²¹ nhận lãnh cái vui thanh tịnh, cho nên gọi là nhà Thiện Pháp. Vì sao gọi là cây Trú Độ? Vì cây này có vị thần tên là Mạn-đà22 thường thường tấu nhạc đểtự vui đùa, cho nên gọi là Trú Độ. Lại nữa, cành nhánh của cây lớn này vươn ra bốn phía, hoa lá rậm rạp tốttươi như đám mây báu lớn, cho nên gọi là Trú Độ.²³

“Hai bên tả hữu của Thích Đề-hoàn Nhân thường có mười đại Thiên tử²⁴ theo sau để hầu hạ và bảo vệ đó là: một tên là Nhân-đà-la, hai tên là Cù-di, ba tên là Tì-lâu, bốn tên là Tì-lâu-bà-đề, năm tên là Đà-la, sáu tên là Bà-la, bảy tên là Kì-bà, tám tên là Linh-hê-nậu, chín tên là Vật-la, mười tên là Nan-đầu. Thích Đề- hoàn Nhân có thần lực lớn và oai đức như vậy.

———

¹⁷Thô Sáp 麤澀, Skt. pāruṣya. Xem cht. 7.

¹⁸ Caitrarati, tên vườn theo bản Hán (Xem cht. 282), do ghép citra, hình dung từ, có màu sắc sặc sỡ; và rati, danh từ, sự vui thích. Những giải thích này gần với từ Pl.: Cittalatā-vana hơn.

¹⁹Tên vườn Miśraka (Xem cht. 282) do hình dung từ miśra, được pha trộn.

²⁰Tên vườn Nandanavana (Xem cht.282) do hình dung từ nandana, làm cho vui vẻ.

²¹Hán: diệu pháp 妙法, Skt. sudharma, Pl.: sudhamma.

²² Mạn-đà 漫陀.

²³ Định nghĩa này gần với từ Pl.: Pāricchattaka, hơn là Skt. Pārijātaka hay Pāriyātra. Do động từ Pl.: pari-cchādeti: che phủ khắp.

²⁴Thập tử 十大天子, Nhân-đà-la 因陀羅, Cù-di 瞿夷, Tỳ-lâu 毗樓, Tỳ- lâu-bà-đề 毗樓婆提, Đà-la 陀羅, Bà-la 婆羅, Kì-bà 耆婆, Linh-hê-nậu 靈醯嵬, Vật-la 物羅, Nan-đầu 難頭. T 23: Căn 根, Câu-giới 具戒, Tỉ- lưu 比流, Tỉ-lưu-tàng 比流藏, A-lưu 阿流, ba-lưu 波流, Lị-hằng 利桓, Lâu-hán 樓漢, Câu-hòa-nan 拘和難, Nan 難. T 24, 25: Nhân-đà-la-ca 因陀羅迦, Cù-ba-ca 瞿波迦,Tần-đầu-ca 頻頭迦, Tần-đầu-bà-ca 頻頭婆迦, A-câu-tra-ca 阿俱吒迦, Tra-đo-đa-ca 吒都多迦, Thì-bà-ca 時婆迦, Hồ-lô-kì-na 胡盧祇那, Nan-trà-ca 難茶迦, Hồ-lô-bà-ca 胡盧婆迦.

Các loại hoa mọc trong nước mà người Diêm-phù-đềquí như: Ưu-bát-la, bát-đầu-ma, câu-vật-đầu, phân-đà-lị, tu-càn-đầu, [132c] hương thơm của chúng thanh khiết nhẹ nhàng. Cũng vậy, các loại hoa mọc ra trên đất liền; đó là: Giải thoát hoa, chiêm-bặc-hoa, bà-la-đà-hoa, tumạn- châu-na hoa,²⁵ bà-sư hoa, đồng nữ hoa. Giống như những hoa sinh ra ở nước, ở đất liền, thì những hoa sinh ra ở Câu-da-ni, Uất-đan-viết, Phất-vu-đãi, Long cung, Kim sí điểu cung cũng lại như vậy. Những hoa sinh ra ởtrong thủy cung của A-tu-la: Hoa ưu-bát-la, hoa bát-đầu-ma,hoa câu-vật-đầu, hoa phân-đà-lợi, hương thơm của chúng nhẹ nhàng thanh khiết. Những hoa sinh ra nơi đất liền: hoa thù-hảo, hoa tần-phù, hoa đại tần-phù, hoa giàgià- lợi, hoa đại già-già-lợi, hoa mạn-đà-la, hoa đại mạn-đà-la. Những hoa sinh ra ở nước, ở đất liền này được Tứthiên vương, Tam thập tam thiên, Diệm-ma thiên, Đâu-suất thiên, Hóa tự tại thiên, Tha hóa tự tại thiên yêu quý cũng lại như vậy.

“Cõi Trời có mười loại pháp; đó là: một, bay đi không hạn số; hai, bay đến không hạn số; ba, đi vô ngại; bốn, đến vô ngại; năm, thân Trời không có da, xương, gân, mạch, máu, thịt; sáu, thân không có việc đại, tiểu tiện bất tịnh; bảy, thân không mệt nhọc; tám, thiên nữ không sinh đẻ; chín, mắt Trời không nháy; mười, thân tùy thuộc vào màu sắc của ý mình, như thích xanh thì hiện xanh, thích vàng thì vàng, đỏ, trắng và các màu khác tùy theo ý mình mà hiện. Đó là mười pháp của Chư Thiên.

“Con người có bảy màu sắc, đó là: Có người màu lửa, có người màu xanh, có người màu vàng, có người màu đỏ, có người màu đen, có người màu trắng. Chư

Thiên, A-tu-la cũng có bảy màu sắc như vậy.

“Các Tỳ-kheo, ánh sáng của con đom đóm không bằng đèn, nến; ánh sáng của đèn, nến không bằng bó đuốc; ánh sáng của bó đuốc không bằng đống lửa; ánh sáng

của đống lửa không bằng ánh sáng của sắc thân, y phục, anh lạc, thành quách, cung điện của Tứ thiên vương; ánh sáng của sắc thân, y phục, anh lạc, thành quách, cung điện của Tứ thiên vương không bằng ánh sáng của Tam thập tam thiên; ánh sáng của Tam thập tam thiên không bằng ánh sáng của Diệm-ma thiên; ánh sáng của Diệm-ma thiên không bằng ánh sáng của Đâu-suất thiên, ánh sáng của Đâu-suất thiên không bằng ánh sáng của Hóa tự tại thiên; ánh sáng của Hóa tự tại thiên không bằngánh sáng của Tha Hóa tự tại thiên; ánh sáng

———

²⁵ Có lẽ bản Hán chép dư chữ châu.

của Tha Hóa tự tại thiên không bằng ánh sáng của sắc thân, y phục, cung điện Phạm-ca-di thiên; ánh sáng của sắc thân, y phục, cung điện Phạm-ca-di thiên không bằng ánh sáng của Quang âm thiên; ánh sáng của Quang âm thiên không bằng ánh sáng của Biến tịnh thiên; ánh sáng của Biến tịnh thiên không bằng ánh sáng của Quảthật thiên; [133a] ánh sáng của Quả thật thiên không bằng ánh sáng của Vô tưởng thiên; ánh sáng của Vô tưởng thiên không bằng ánh sáng của Vô phiền thiên; ánh sáng của Vô phiền thiên không bằng ánh sáng của Vô nhiệt thiên; ánh sáng của Vô nhiệt thiên không bằng ánh sáng của Thiện kiến thiên; ánh sáng của Thiện kiến thiên không bằng ánh sáng của Thiện hiện thiên; ánhsáng của Thiện hiện thiên không bằng ánh sáng của Sắc cứu cánh thiên; ánh sáng của Sắc cứu cánh thiên không bằng ánh sáng của Tha hóa tự tại thiên; ánh sáng của Tha hóa tự tại thiên không bằng ánh sáng của Phật. Từánh sáng của con đom đóm đến ánh sáng của Phật, mà kết hợp những thứ ánh sáng như vậy lại, thì cũng không bằng ánh sáng của Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, và Đạo đế. Cho nên, các Tỳ-kheo, muốn tầm cầu ánh sáng, thì phải cầu ánh sáng của Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, và Đạo đế. Các ngươi nên như vậy mà tu hành.

“Thân người ở cõi Diêm-phù-đề cao ba khủy tay rưỡi; y (phục) dài bảy khủy tay, rộng ba khủy tay rưỡi.²⁶Thân người ở Cù-da-ni, Phất-vu-đãi cũng cao ba khủy tay; y (phục) dài bảy khủy tay, rộng ba khủy tay rưỡi. Thân người Uất-đan-viết cao bảy khủy tay; y dài mười bốn khủy tay, rộng bảy khủy tay. Thân A-tu-la cao một do-tuần; y dài hai do-tuần, rộng một do-tuần, y dày sáu lạng. Thân của Tứ thiên vương cao nửa do-tuần; y dài một do-tuần, rộng nửa do-tuần, y dày nửa lạng. Thân của Đao-lị thiên caomột do-tuần; y dài hai do-tuần, rộng một do-tuần, y dày sáu lạng. Thân của Diệm-ma thiên cao hai do-tuần; y dài bốn do-tuần, rộng hai do-tuần, y dày ba lạng. Thân của Đâu-suất thiên cao bốn do-tuần; y dài tám do-tuần, rộng bốn do-tuần, y dày một lạng rưỡi. Hóa tự tại thiên cao tám do-tuần; y dài mười sáu do-tuần, rộng tám do-tuần, y dày một lạng. Thân của Tha hóa tự tại thiên cao mười sáu do-tuần; y dài ba mươi hai do-tuần, rộng mười sáu do-tuần, y dày nửa lạng. Từ chư thiên trở lên, mỗi nơi tùy theo thân hình của họ mà mặc y phục.

“Tuổi thọ của người Diêm-phù-đề là một trăm năm, ít ai vượt qua khỏi; mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của người Câu-da-ni là hai trăm năm, ít

———

²⁶Kích thước trung bình khăn quấn của người Ấn Độ.

ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của người Phất-vu-đãi là ba trăm năm, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của người Uất-đan-viết là một nghìn năm, không có tăng hay giảm. Tuổi thọ của ngạ quỷlà bảy vạn năm, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của loài rồng, và Kim-sí điểu là một kiếp, hoặc có giảm đi. Tuổi thọ của A-tu-la là một nghìn năm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của Tứ thiên vương là năm trăm năm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của Đao-lị thiên là một nghìn năm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. [133b] Tuổi thọ của Diệm-ma thiên là hai nghìn năm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của Đâu-suất thiên là bốn nghìn năm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của Hóa tự tại thiên là tám nghìn năm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của Tha hóa tự tại thiên là sáu nghìnnăm của cõi trời, ít ai vượt qua khỏi, mà phần nhiều là dưới. Tuổi thọ của Phạm-ca-di thiên là một kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Quang âm thiên là hai kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Biến tịnh thiên là ba kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Quả thật thiên là bốn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Vô tưởng thiên là năm trăm kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Vô tạo thiên là một nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Vô nhiệt thiên là hai nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Thiện kiến thiên là ba nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Đại Thiện kiến thiên là bốn nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Sắc cứu cánh thiên là năm nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Không vô biên xứ thiên là một vạn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Thức vô biên xứ thiên là hai vạn một nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Vô sở hữu xứ thiên là bốn vạn hai nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Tuổi thọ của Phi tưởng phi phi tưởng thiên là tám vạn bốn nghìn kiếp, hoặc có giảm bớt. Trong giới hạn ấy, được gọi là chúng sinh; trong giới hạn ấy được gọi là tuổi thọ; trong giới hạn ấy được gọi là thế giới; trong giới hạn ấy là sự luân chuyển của tập hợp uẩn, xứ, giới, qua lại trong các cõi, sinh, già, bệnh, chết.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Tất cả chúng sinh do bốn loại thức ăn mà tồn tại. Một là đoàn thực có thô

có tế.²⁷ Hai là xúc thực. Ba là ý tư thực. Bốn là thức thực. Những loại thức ăn này chúng sinh ăn không giống nhau. Như người cõi Diêm-phù-đềdùng các loại cơm, bột, cá thịt, gọi là loại đoàn thực.²⁸ Y phục, tắm giặt, được gọi là tế hoạt thực.²⁹ Người Câu-da-ni, Phất-vu-đãi cũng ăn các loại cơm, bột, cá thịt được gọi là đoàn thực; y phục, tắm giặt là tế hoạt thực. Người Uất-đan-viết thì chỉ ăn lúa gạo chín tự nhiên, đầy đủ vịtrời lấy làm đoàn thực; cũng lấy y phục, tắm giặt làm tế hoạt thực. Loài rồng, Kim-sí điểu, thì ăn các con giải, con đà, con cá, con ba-ba lấy làm đoàn thực, và tắm gội, y phục làm tế hoạt thực. A-tu-la thì ăn đoàn thực sạch³⁰lấy làm đoàn thực, và lấy tắm giặt, y phục làm tế hoạt thực. Tứ thiên vương, Đao-lị thiên, Diệm-ma thiên, Đâu-suất thiên, Hóa tự tại thiên, Tha hóa tự tại thiên ăn loại đoàn thực sạch lấy làm đoàn thực, và tắm giặt, y phục làm tếhoạt thực. Chư Thiên từ đây trở lên dùng hỷ lạc thiền định làm thức ăn.

[133c] “Những chúng sinh nào dùng xúc thực? Những chúng sinh, sinh ra từ trứng dùng xúc thực.

“Những chúng sinh nào dùng ý tư thực? Có chúng sinh nhờ vào ý tư thực mà được tồn tại, tăng trưởng các căn, tuổi thọ không dứt, đó là ý tư thực.

“Những chúng sinh nào dùng thức thực? Những chúng sinh ở địa ngục và cõi Vô sắc thiên, những loại chúng sinh này dùng thức thực.

“Người cõi Diêm-phù-đề dùng các thứ vàng bạc, đồquý báu, lúa gạo, lụa là, nô bộc để mưu sinh buôn bán mà tự nuôi sống. Người Câu-da-ni dùng bò, dê, châu báu để trao đổi mà nuôi sống. Người Phất-vu-đãidùng thóc, vải, châu ngọc³¹ để trao đổi mà tự nuôi sống. Người Uất-đan-viết tuy không dùng cách trao đổi nhưng cũng mưu sinh để tự nuôi sống.

———

²⁷ Hán: đoàn tế hoạt thực 摶細滑食. Pl.: kabaḷikāro āhāro olāriko vā sukhumo. Xem T 1(9) kinh Chúng tập.

²⁸Chỉ thực phẩm vật chất: thức ăn được nắn thành viên, do tục ăn bốc của người Ấn.

²⁹ Tham chiếu, Câu xá 10: đoạn thực 段食(Skt. kavaḍīkāra āhāra; Pl.: kabaḷikāro āhāro) có hai loại: thô (Skt. audārika, Pl.: olāriko) và tế(Skt. sūkṣuma, Pl.: sukhumo): (…) như thức ăn Chư Thiên được gọi là tế, vì không phải bài tiết.

³⁰ Tịnh đoàn thực 淨摶食.

³¹Hán: châu ky 珠璣, chỉ chung cho các kim loại quý làm vật ngang giá.

“Người cõi Diêm-phù-đề có sự mai mối hôn nhân, con trai lấy vợ, con gái lấy chồng. Người Câu-da-ni, và người Phất-vu-đãi, cũng có mai mối hôn nhân, con

trai lấy vợ, con gái lấy chồng. Người Uất-đan-viết, thì không có vấn đề hôn nhân, không có sự lấy chồng, lấy vợ của con trai và con gái. Loài rồng và Kim-sí điểu

cùng A-tu-la, thì cũng có hôn nhân, có giá thú giữa con trai và con gái. Tứ thiên vương, Đao-lị thiên,… (cho đến), Tha hóa tự tại thiên cũng có hôn nhân, và có giá thú giữa người nam và người nữ. Chư Thiên từđây trở lên không còn có nam và nữ.

“Người cõi Diêm-phù-đề, vì giữa nam và nữ giao hội nhau, thân và thân xúc chạm nhau, nên sinh ra âm dương. Những người Câu-da-ni, người Phất-vu-đãi, người Uất-đan-viết cũng dùng thân với thân xúc chạm nhau nên cũng sinh ra âm dương. Các loài rồng, Kim sí điểu cũng dùng thân với thân xúc chạm nhau nên cũng sinh ra âm dương. Loài A-tu-la thì thân với thân gần gũi nhau phát sinh khí mà trở thành âm dương. Tứthiên vương, Đao-lị thiên thì cũng lại như vậy. Diệm-ma thiên, thì gần gũi nhau mà thành âm dương. Đâusuất thiên thì cầm tay nhau mà thành âm dương. Hóa tựtại thiên thì nhìn kỹ nhau mà thành âm dương. Tha hóa tự tại thiên thì láy mắt nhìn nhau mà thành âm dương. Chư Thiên từ đây trở lên thì không còn dâm dục nữa.

“Nếu có chúng sinh nào, với thân làm ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác, thì sau khi thân hoại mạng chung, sau đó thức người đời diệt mất; thức nê lê bắt đầu sinh ra. Nhân thức nên có danh sắc. Nhân danh sắc nên có sáu xứ. Hoặc có chúng sinh với thân làm ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác, thì sau khi thân hoại mạng chung, bị đọa vào trong loài súc sinh; sau đó thứcngười đời bị diệt; thức súc sinh bắt đầu sinh ra; nhân thức nên có danh sắc; nhân danh sắc nên có sáu xứ. Hoặc có chúng sinh với thân làm ác, miệng nói lời ác, ý nghĩ điều ác, thì sau khi thân hoại mạng chung, sẽđọa vào trong ngạ quỷ; sau đó thức người đời bị diệt, thức ngạ quỷ bắt đầu sinh ra; nhân thức nên có danh sắc; nhân danh sắc nên có sáu xứ. Hoặc có chúng sinh với thân làm thiện, miệng nói những lời thiện, ý nghĩ điều thiện, thì sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được sinh vào trong cõi người; sau đó thức đời trước diệt, thức loài người bắt đầu sinh ra; nhân thức nên có danh sắc; nhân danh sắc nên có sáu xứ.

[134a] “Hoặc có chúng sinh với thân làm thiện, miệng nói lời thiện, ý nghĩ điều thiện, thì sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sinh về cõi Tứ thiên vương; sau đó

thức đời trước diệt; thức loài trời Tứ thiên vương bắt đầu sinh ra; nhân thức nên có danh sắc; nhân danh sắc nên có sáu xứ.

“Lúc bắt đầu sinh ở cõi Trời, hình dạng cũng giống hệt như con nít chừng hai, ba tuổi của cõi người này, tự nhiên hóa hiện, ngồi trên đầu gối Trời. Vị Trời ấy liền nói: ‘Đây là con ta.’ Do quả báo của hành vi, nên tự nhiên mà có nhận thức; liền tự nghĩ rằng: ‘Ta do đã làm những gì, mà nay ta sinh ra nơi này?’ Rồi tự nhớ lại: ‘Đời trước ta ở nhân gian, thân làm việc thiện, miệng nói lời thiện, ý nghĩ điều thiện. Vì đã làm những việc này nên nay được sinh về cõi Trời. Giả như ở đây ta mạng chung, mà sinh vào cõi nhân gian trở lại, thì phải thanh tịnh thân, khẩu, ý, và siêng năng gấp đôi trong việc tu tập các hành lành.’ Sau khi sinh ra chưa lâu, hài nhi tự biết đói, lúc ấy tự nhiên trước mặt hài nhi này có đồ để đựng quý, trong đó đựng thức ăn thanh tịnh của cõi Trời, tự nhiên có, đủ cả trăm mùi vị. Nếu phước báo nhiều thì thức ăn màu trắng. Nếu phước báo mà vừa thì thức ăn có màu xanh. Còn nếu phước báo ít thì thức ăn có màu đỏ. Đứa trẻ này dùng tay lấy thức ăn đưa vào miệng, thức ăn tự nhiên tiêu mất, như váng sữa được chế vào trong lửa. Khi đứa trẻ ăn xong, mới tự cảm thấy khát, thì tựnhiên có đồ đựng quý, đựng đầy nước cam lồ. Nếu là người có nhiều phước báo thì nước này có màu trắng; nếu người này phước báo vừa vừa thì nước này có màu xanh; nếu là ngưới có phước báo ít thì nước này có màu đỏ. Đứa trẻ này lấy nước uống; nước tự động tiêu mất như váng sữa được chế vào lửa vậy.

“Đứa trẻ này sau khi ăn uống xong, thì thân thể cao lớn cũng như các Chư Thiên khác, liền vào trong hồnước mà tự mình thưởng thức sự tắm gội rửa ráy. Khi

đã tự mình thưởng thức xong thì ra khỏi hồ tắm, đến dưới cây Hương. Cây Hương sẽ cong xuống; nó dung tay lấy các loại hương tự thoa vào thân mình. Sau đó lại đến cây Y kiếp-bối. Cây cong xuống, nó lấy các loại y mặc vào thân mình. Tiếp đến nơi cây Trang Nghiêm. Cây cong xuống, nó lấy các thứ đồ trang sức, để tự trang điểm thân. Tiếp đến cây Hoa Man,³² cây nghiêng xuống một bên, lấy tràng hoa đội lên đầu.Tiếp đến cây Khí, cây nghiêng xuống một bên, để lấycác thứ đồ vật báu. Tiếp đến cây Quả, cây nghiêng xuống một bên, hái trái tự nhiên, hoặc ăn hay ngậm, hoặc lọc nước mà uống. Tiếp đến cây Nhạc Khí, cây nghiêng xuống một bên, lấy nhạc khí Trời, khảy lên âm thanh trong trẻo vi diệu hòa cùng lời ca. Khi đứa trẻ cõi Trời hướng đến các khu vườn, thì thấy vô sốthiên nữ đang khảy đàn đánh trống ca hát nói cười với nhau. Bấy giờ đứa trẻ cõi Trời dạo chơi thấy những cảnh

———

³² Man Thọ 鬘樹; xem “Phẩm Uất-đan-viết.”

như vậy, bèn sinh lòng đắm nhiễm, nhìn Đông mà quên Tây, nhìn Tây mà quên Đông. Lúc mà đứa trẻ này mới sinh, tự biết mà tự nghĩ rằng: ‘Do hành vi gì mà nay ta được sinh ra nơi này?’ [134b] Khi đang dạo chơi xem cảnh nơi kia, thì lại quên hết ý nghĩ này. Thế rồi, liền có thể nữ theo hầu.

“Hoặc có chúng sinh với thân làm thiện, miệng nói lời thiện, ý nghĩ điều thiện, thì sau khi thân hoại mạng chung sẽ sinh về cõi Đao-lị thiên; sau đó thức đời trước diệt; thức kia bắt đầu sinh ra; nhân thức này nên có danh sắc, nhân danh sắc nên có sáu xứ. Kẻ mới bắt đầu sinh của cõi Trời kia, giống như đứa trẻ hai hay ba tuổi ở cõi Diêm-phù-đề, tự nhiên biến hiện ra ở trên đầu gối của Trời, và vị Trời ấy nói: ‘Đây là con trai của ta. Đây là con gái của ta.’ Cũng lại như đã kể trên.

“Hoặc có chúng sinh với thân, miệng, ý đều thiện, thì sau khi thân hoại mạng chung sẽ sinh về cõi Diệm-ma thiên; kẻ mới bắt đầu sinh của cõi trời kia, giống như đứa trẻ ba, bốn tuổi ở cõi Diêm-phù-đề này.

“Hoặc có chúng sinh với thân, miệng ý đều thiện, sau khi thân hoại mạng chung sẽ sinh về cõi Đâu-suất thiên; kẻ mới sinh ở cõi Trời này, giống như đứa trẻbốn, năm tuổi ở thế gian này.

“Hoặc có chúng sinh với thân, miệng, ý đều thiện, sau khi thân hoại mạng chung sẽ sinh về cõi Hóa tự tại thiên; kẻ mới sinh ở cõi Trời này, giống như đứa trẻnăm, sáu tuổi ở thế gian này.

“Hoặc có chúng sinh với thân, miệng, ý đều thiện, sau khi thân hoại mạng chung sẽ sinh về cõi Tha hóa tự tại thiên; kẻ mới sinh ở cõi Trời này, giống như đứa trẻsáu, bảy tuổi ở thế gian này, cũng lại như vậy.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Mỗi nửa tháng có ba ngày trai,³³ đó là: ngày mồng tám, ngày mười bốn, và ngày mười lăm.³⁴ Đó là ba ngày trai. Vì sao trong mỗi nửa tháng lấy ngày mùng tám làm ngày trai? Vì vào ngày mồng tám của mỗi nửa tháng là ngày Tứ thiên vương thường bảo sứ giảrằng: ‘Các ngươi nên đi khảo sát thế gian, xem xét mọi người, có biết hiếu thuận với cha mẹ, có kínhthuận với Sa-môn, Bà-la-môn, có tôn kính các bậc trưởng lão,

———

³³ Trai 齋, thường dịch âm là Bố-tát 布薩(Skt. upavasatha hay upoṣaḍha, Pl.: uposatha).

³⁴ Tính theo tháng 15 ngày. Nếu tính theo tháng 30 ngày thì có tất cả 6 ngày.

có trai giới, bố thí, có cứu giúp người cùng thiếu hay không?’ Sau khi sứ giả nghe những lời dạy này rồi, liền đi khảo sát khắp trong thiên hạ, để biết có người hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính Sa-môn, Bà-la-môn, kính trọng các bậc trưởng lão, trì giới giữ trai, bố thí cho người cùng thiếu. Sau khi xem xét đầy đủ rồi, thấy có những người bất hiếu với cha mẹ, bất kính sư trưởng, không tu trai giới, không cứu giúp người cùng thiếu, về thưa với nhà vua rằng: ‘Tâu Thiên vương, ở thế gian những người hiếu thuận với cha mẹ, kính trọng sư trưởng, tịnh tu trai giới, giúp đỡ những người cùng thiếu thì rất ít! rất ít!’ Sau khi Tứthiên vương nghe xong, sầu lo không vui, đáp rằng: ‘Than ôi! nếu người thế gian, có nhiều kẻ ác, bất hiếu với cha mẹ, không kính trọng sư trưởng, không tu tập trai giới, không giúp đỡ người cùng thiếu, thì chúng chư Thiên sẽ tổn giảm, và chúng A-tu la sẽ tang thêm.’ Trường hợp nếu sứ giả thấy ở thế gian mà có người hiếu kính mẹ cha, kính trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ người nghèo, thì trở về bạch với [134c] Thiên vương rằng: ‘Ở thế gian có người hiếu thuận mẹ cha, kính trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ người cùng thiếu.’ Tứ thiên vương sau khi nghe xong rất là hoan hỷ, xướng lên rằng: ‘Lành thay! Ta đã nghe những lời tốt lành, rằng thế gian nếu có những người có thể hiếu thuận mẹ cha, kính trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ những người nghèo thiếu, thì chúng chư Thiên sẽ tăng thêm, và chúng A-tu-la sẽ giảm bớt.’

“Vì sao lấy ngày mười bốn làm ngày trai? Vì ngày mười bốn là ngày mà Tứ Thiên vương bảo Thái tửrằng: ‘Ngươi nên đi khảo sát khắp thiên hạ, xem xét mọi người, để biết có người hiếu thuận mẹ cha, kính trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ người nghèo thiếu hay không?’ Sau khi vâng lời dạy của vua xong, Thái tử liền đi khảo sát thiên hạ, xem xét mọi người, có biết hiếu thuận mẹ cha, tôn trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ người nghèo thiếu hay không. Khi đã quán sát tất cả rồi, nhận thấy thế gian có người không hiếu thuận mẹ cha, không kính sư trưởng, không tu trai giới, không giúp đỡ người nghèo thiếu, trở về thưa vua rằng: ‘Tâu Thiên vương, ở thế gian người hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính sư trưởng, tu hành trai giới thanh tịnh, giúp đỡ những người nghèo thiếu thì rất ít! rất ít!’ Tứ Thiên vương nghe xong, sầu lo không vui, bảo rằng: ‘Than ôi! Nếu thế gian có nhiều kẻác, không hiếu thuận mẹ cha, không tôn trọng sư trưởng,không tu tập trai giới, không giúp đỡ những người nghèo thiếu, thì chúng Chư Thiên sẽ giảm bớt, chúng A-tu-la sẽ tăng thêm.’ Nếu Thái tử nhận thấy thế gian có người hiếu thuận mẹ cha, tôn kính sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ những người nghèo thiếu, thì

liền trở về thưa vua rằng: ‘Tâu Thiên vương, ở thế gian có người hiếu thuận với mẹ cha, kính trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ những người nghèo thiếu.’ Tứ Thiên vương nghe xong, lòng rất vui mừng, xướng lên rằng: ‘Lành thay! Ta nghe được những lời tốt lành, là ở thế gian nếu có những người hiếu thuận với mẹ cha, tôn trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ những người nghèo thiếu, thì chúng chư Thiên sẽ tăng thêm, chúng A-tu-la sẽ giảm bớt.’ Cho nên ngày mười bốn là ngày trai.

“Vì sao lấy ngày mười lăm làm ngày trai? Vì ngày mười lăm là ngày Tứ Thiên vương đích thân tự đi khảo sát thiên hạ, xem xét mọi người ở trong thế gian, có hiếu thuận mẹ cha, kính trọng sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ những người nghèo thiếu hay không? Nếu nhận thấy người thế gian phần nhiều bất hiếu với

mẹ cha, không tôn trọng sư trưởng, không siêng trai giới, không giúp đỡ kẻ nghèo thiếu, Tứ Thiên vương đến điện Thiện pháp tâu với Đế Thích: ‘Đại vương biết cho, chúng sinh ở thế gian [135a] phần nhiều bất hiếu với mẹ cha, không kính trọng sư trưởng, không tu trai giới, không giúp đỡ kẻ nghèo thiếu!’ Sau khi Đế Thích và Chư Thiên Đao-lị nghe xong lòng buồn lo không vui nói rằng: ‘Than ôi! Nếu chúng sinh ởthế gian phần nhiều là ác, không hiếu thuận mẹ cha, không tôn kính sư trưởng, không tu trai giới, không giúp kẻ cùng thiếu, thì chúng chư Thiên sẽgiảm bớt, chúng A-tu-la sẽ tăng lên.’ Nếu Tứ Thiên vương nhận thấy thế gian có người hiếu thuận với mẹ cha, tôn kính sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp đỡ kẻ nghèo thiếu, thì trở về điện Thiện pháp tâu với Đế Thích: ‘Người thế gian có kẻ hiếu thuận với mẹ cha, tôn kính sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp kẻ nghèo thiếu.’ Sau khi Đế Thích và Chư Thiên Đao-lị nghe xong long rất là hoan hỷ, xướng lên rằng: ‘Lành thay! Nếu ở thếgian mà có kẻ hiếu thuận mẹ cha, tôn kính sư trưởng, siêng tu trai giới, giúp kẻ nghèo thiếu, thì chúng Chư Thiên sẽ tăng, chúng A-tu-la sẽ giảm.’ Cho nên lấy ngày mười lăm là ngày trai giới. Vì lý do trên nên có ba ngày trai. Bấy giờ, Đế Thích muốn cho Chư Thiên càng thêm hoan hỷ hơn, liền nói bài kệ:

Thường lấy ngày mồng tám,

Mười bốn, rằm mỗi tháng,

Cải hóa, tu trai giới,

Người này đồng với ta.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Đế Thích nói bài kệ này, không phải là khéo thọ, không phải là khéo nói; nhưng Ta cũng không ấn khả.Vì sao? Vì Đế Thích chưa dứt hết

dâm dục, sân hận, si mê, chưa thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổnão. Ta bảo người này chưa lìa khỏi gốc khổ. Tỳ-kheo nào của Ta, nếu lậu hoặc đã hết, đắc A-la-hán, những gì cần làm đã làm xong, đã trút bỏ gánh nặng, đã được tự lợi, đã sạch hết kết sử các hữu, chân chính giải thoát, thì Tỳ-kheo đó mới đáng nói bài kệ này:

Thường lấy ngày mồng tám,

Mười bốn, rằm mỗi tháng,

Vâng lời tu trai giới,

Người này đồng với ta.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo kia nói bài kệ này mới gọi là khéo thọ, mới gọi là khéo nói, được Ta ấn khả. Vì sao? Vì Tỳ-kheo kia đã dứt sạch dâm dục, sân hận, si mê, đã thoát khỏi

sinh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ não. Ta bảo người kia đã lìa khỏi gốc khổ.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Tất cả chỗ ở như nhà cửa của mọi người đều có quỷthần,³⁵ không có chỗ nào là không có cả. Tất cả mọi đường sá, mọi ngã tư, hàng thịt, chợ búa, cùng bãi tha ma đều có quỷ thần, không có chỗ nào là không có cả. Phàm [135b] các loài quỷ thần đều tùy thuộc vào chỗnương náu mà có tên. Như nếu nương vào người thì gọi là người; nương vào thôn thì gọi là thôn; nương vào thành thì gọi là thành; nương vào nước thì gọi là nước; nương vào đất thì gọi là đất; nương vào núi thì gọi là núi, nương vào sông thì gọi là sông.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Tất cả mọi loại cây cối dù là cực nhỏ như trục xe cũng đều có quỷ thần nương tựa, không có chỗ nào là không có. Tất cả mọi người nam, người nữ khi mới bắt đầu sinh ra đều có quỷ thần theo bên ủng hộ; nếu khi nào họ chết thì quỷ thần giữ gìn họ, thu nhiếp tinh khí của họ, nên người này sẽ chết ngay.”

———

³⁵Quỷ thần 鬼神. Pl.=Skt. bhūta. Về từ nguyên, từ này chỉ cho tất cảnhững gì tồn tại, như trong các đại chủng (mahābhūta). Thứ đến, chỉtất cả những gì có mầm sống, như cây cỏ, trong từ bhūta-gama mà Hán thường dịch là “quỷ thần thôn.” Diễn thêm nữa, nó chỉ các loài chúng sinh, và hạn hẹp hơn, chỉ các loại quỷ thần, các loại u linh.

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Giả như có Phạm-chí ngoại đạo hỏi rằng: ‘Chư hiền, nếu như tất cả nam nữ khi bắt đầu sinh ra đều có quỷthần theo bên giữ gìn, ủng hộ; khi người kia sắp chết, quỷthần giữ gìn ủng hộ kia sẽ thu nhiếp tinh khí họ, thì người này chết. Nhưng tại sao người hiện nay lại có người bịquỷ thần quấy nhiễu, có người không bị quỷ thần quấy nhiễu?’ Nếu có người hỏi câu này, thì các ngươi nên trảlời cho họ rằng: ‘Người thế gian hành động phi pháp, tà kiến điên đảo, tạo ra mười nghiệp ác, những người như vậy, trong trăm hay nghìn mới có một thần theo bảo hộthôi. Giống như đàn bò, đàn dê, trong trăm hay nghìn con cũng chỉ có một người chăn giữ. Ở đây cũng như vậy, vì hành động phi pháp, tà kiến điên đảo, tạo ra mười nghiệp ác, nên những người như vậy, trong trăm hay nghìn người mới có một thần bảo hộ thôi. Nếu có người nào tu hành pháp thiện, chính kiến, chính tín, chính hạnh, đầy đủ mười nghiệp thiện, chỉ một người như vậy, thì cũng có trăm nghìn thần bảo hộ rồi. Giống như quốc vương, Đại thần của quốc vương có trăm nghìn người hộ vệ một người. Ở đây cũng như vậy, người tu hành pháp thiện, đầy đủ mười nghiệp thiện, như một người có trăm nghìnthần hộ vệ. Vì nhân duyên này cho nên, người thế gian có người bị quỷ thần quấy nhiễu, có người không bị quỷ thần quấy nhiễu.

“Người cõi Diêm-phù-đề có ba điều hơn người Câu-da-ni, đó là: một, dõng mãnh, nhớ dai, có khả năng tạo nghiệp hành; hai, dõng mãnh, nhớ dai, siêng tu phạm

hạnh; ba, vì dõng mãnh, nhớ dai, nên Phật ra đời ởcõi này. Do có ba điều này nên hơn người Câu-da-ni. Người Câu-da-ni có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, nhiều bò; hai, nhiều dê; ba, nhiều châu ngọc. Do có ba điều này nên hơn người Diêm-phù-đề.

“Người Diêm-phù-đề có ba điều hơn người Phất-vuđãi, đó là: một, dõng mãnh, nhớ dai, [135c] có khảnăng tạo ra nghiệp hành; hai, dõng mãnh, nhớ dai, thường tu phạm hạnh; ba, dõng mãnh, nhớ dai, Phật ra đời ở cõi này. Vì ba điều này nên hơn Phất-vu-đãi. Người Phất-vu-đãi có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, cõi này rất rộng; hai, cõi này rất lớn; ba, đất đai cõi này rất vi diệu. Vì ba điều này nên hơn người Diêm-phù-đề.

“Người Diêm-phù-đề có ba điều hơn người Uất-đanviết, đó là: một, mạnh mẽ, nhớ dai, có khả năng tạo ra hành nghiệp; hai, mạnh mẽ, nhớ dai, thường tu hành phạm hạnh; ba, mạnh mẽ, nhớ dai, Phật ra đời ở cõi này. Đó là ba điều hơn người Uất-đan-viết. Người Uất-đan-viết có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, không bị ràng buộc lệ thuộc;

hai, không có vật sở hữu của ngã; ba, tuổi thọ cố định là nghìn năm. Vì ba điều này nên hơn người Diêm-phù-đề.

“Người Diêm-phù-đề cũng với ba điều trên mà hơn đường ngạ quỷ. Đường ngạ quỷ có ba điều hơn Diêm-phù-đề, đó là: một, sống lâu; hai, thân to lớn; ba, người khác làm mà mình chịu. Vì ba điều này nên hơn Diêm-phù-đề.”

“Người Diêm-phù-đề cũng vì ba điều trên nên hơnloài rồng, kim sí điểu. Loài rồng, Kim-sí điểu lại có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, sống lâu; hai, thân to lớn; ba, cung điện. Vì ba điều này nên hơn người Diêm-phù-đề.

“Người Diêm-phù-đề vì ba điều trên nên hơn A-tu-la. A-tu-la lại có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, cung điện cao, rộng; hai, cung điện trang nghiêm; ba, cung điện thanh tịnh. Vì ba điều này nên hơn người Diêm-phù-đề.

“Người Diêm-phù-đề vì ba điều trên mà hơn Tứ thiên vương. Tứ thiên vương lại có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, sống lâu; hai, đoan chính; ba, an vui nhiều; vì ba điều này nên hơn người Diêm-phù-đề.

“Người Diêm-phù-đề cũng vì ba điều trên mà hơn Đao-lị thiên, Diệm-ma thiên, Đâu-suất thiên, Hóa-tự- tại thiên, Tha-hóa-tự-tại thiên. Các hàng Chư Thiên này lại có ba điều hơn người Diêm-phù-đề, đó là: một, sống lâu; hai, đoan chính; ba, an vui nhiều.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Chúng sinh cõi Dục có mười hai loại, đó là: 1. Địa ngục, 2. Súc sinh, 3. Ngạ quỷ, 4. Người, 5. A-tu-la, 6. Tứ thiên vương, 7. Đao-lị thiên, [136a] 8. Diệm-ma-thiên, 9. Đâu-suất thiên, 10. Hóa tự tại thiên, 11. Tha-hóa-tự-tại thiên, 12. Ma thiên.³⁶

———

³⁶ T 23, 12 hạng ở Dục giới: 1. nê-lê 泥犁, 2. cầm thú 禽獸, 3. tiết-lệ薛荔, 4. người thế gian 世間人. 5. A-tu-luân 阿須倫. 6 Tứ thiên vương 四天王, 7. Đao-lị 忉利天, Diệm thiên 焰天, 9. Đâu-suất 兜率天, 10 Vô cống cao 無貢高天, 11 Tha hóa tự chuyển 他化自轉天, 12. Ma thiên 魔天. T 24, 25: địa ngục 地獄, súc sinh 畜生, ngạquỷ 餓鬼. người 人. A-tu-la 阿修羅, Tứ thiên vương 四天王天, Tam

thập tam 三十三天, Dạ-ma 夜摩天, Đâu-suất-đà 兜率陀天, Hóa lạc 化樂天, Tha hóa tự tại 他化自在天, Ma thân thiên 魔身天等

“Chúng sinh cõi Sắc có hai mươi hai loại, đó là: 1. Phạm thân thiên, 2. Phạm phụ thiên, 3. Phạm chúng thiên, 4. Đại Phạm Thiên, 5. Quang thiên, 6. Thiểu quang thiên, 7. Vô lượng quang thiên, 8. Quang âm thiên, 9. Tịnh thiên, 10. Thiểu tịnh thiên, 11. Vô lượng tịnh thiên, 12. Biến tịnh thiên, 13. Nghiêm sức thiên, 14. Tiểu nghiêm sức thiên, 15. Vô lượng nghiêm sức thiên, 16. Nghiêm sức quả thật thiên, 17. Vô tưởng thiên, 18. Vô phiền thiên, 19. Vô nhiệt thiên, 20. Thiện kiến thiên, 21. Đại thiện kiến thiên, 22. A ca nị trá thiên.³⁷

“Chúng sinh cõi Vô sắc có bốn loại, đó là: 1. Không vô biên thiên, 2. Thức vô biên thiên, 3. Vô sở hữu xứthiên, 4. Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên.”³⁸

———

³⁷ T 23, Sắc giới, 18 tầng: 1. Phạm-da-di 梵加夷天, Phạm-bất-số-lâu 梵不數樓天, Phạm-ba-lị-sa 梵波利沙天, Đại Phạm 大梵天, A-duy-tỉ阿維比天, Ba-lị-đáp 波利答天, A-ba-la-na 阿波羅那天, Ba-lị-đa-thủ波利多首天, A-ba-la 阿波羅天, Ma-thủ-la 摩首天, A-phi-ba-la 阿披波羅天, Duy-a 維阿天, Ba-lị-đa-uy 波利多維天, A-ba-ma-duy-ha 阿波摩維呵天, Duy-ha 維呵天, Duy-a-bát 維阿鉢天, A-đáp-hòa 阿答和天, Thiện kiến 善見天, Sắc thiên 色天, A-ca-ni-tra 阿迦尼吒天.T 24, 25, Sắc giới có 22 tầng: Phạm thân 梵身天, Phạm phụ 梵輔天, Phạm chúng 梵眾天, Đại Phạm 大梵天, Quang thiên 光天, Thiểuquang 少光天, Vô lượng quang 無量光天, Quang âm 光音天, Biếntịnh 淨天, Thiểu tịnh 少淨天, Vô lượng tịnh 無量淨天, Biến tịnh 遍淨天. Quảng thiên 廣天, Thiểu quảng 少廣天, Vô lượng quảng 無量廣天,Quảng quả 廣果天, Vô tưởng 無想天, Vô phiền 無煩天, Vô não 無惱天, Thiện kiến 善見天, Thiện hiện 善現天. A-ca-nị-tra 阿迦膩吒天.Danh sách 18 tầng trời thuộc Sắc giới, theo Câu-xá 8: I. Sơ thiền có 3: 1. Phạm chúng thiên 梵眾天, 2. Phạm phụ thiên 梵輔天, 3. Đại Phạmthiên.大梵天. II. Nhị thiền có 3: 1. Thiểu quang thiên少光天, 2. Vôlượng quang thiên 無量光天, 3. Cực quang tịnh thiên 極光淨天. III.Tam thiền có 3: 1. Thiểu tịnh thiên少淨天, 2. Vô lượng tịnh thiên無量淨天, 3. Biến tịnh thiên 遍淨天. IV. Tứ thiền có 8: 1. Vô vân thiên無雲天, 2. Phước sinh thiên 福生天, 3. Quang quả thiên廣果天, 4.Vô phiền thiên 無煩天, 5. Vô nhiệt thiên 無熱天, 6. Thiên hiện thiên善現天, 7. Thiện kiến thiên 善見天, 8. Sắc cứu cánh thiên色究竟天. Giữa tầng 3 và bốn của Tứ thiền, có một tầng cho chúng sinh Vôtưởng, gọi là Vô tưởng thiên.

³⁸T 23, bốn Vô sắc giới thiên: Hư không trí 虛空智天, Thức trí 識智天, A-kiệt-nhiên 阿竭然天, Vô tư tương diệc hữu tư tưởng 無思想亦有思想天. T 24, 25: Không vô biên 空無邊天, Thức vôbiên 識無邊天, Vô sở hữu 無所有天, Phi tưởng phi phi tưởng 非想非非想天.

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Có bốn loại đại thiên thần, đó là: 1. Địa thần, 2. Thủy thần, 3. Phong thần, 4. Hỏa thần. Xưa kia Địa thần nảy sinh ra nhận thức sai lầm rằng: ‘Trong đất không có nước, lửa, và gió.’Lúc đó Ta biết rõ tâm niệm của Thần đất này, liền đến bảo rằng: “Ngươi đang nảy sinh ra ý nghĩ rằng: ‘Trong đất không có nước, lửa và gió phải không?’ Địa thần đáp: ‘Trong đất quả thực không có nước, lửa và gió.’ Lúc ấy Ta bảo rằng: ‘Ngươi chớnảy sinh ý niệm này là trong đất không có nước, lửa và gió. Vì sao? Vì trong đất có nước, lửa và gió, chỉ vì yếu tố đất nhiều nên lấy đất mà gọi tên.’”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Lúc ấy Ta vì Địa thần mà lần lượt nói pháp để dứt trừ nhận thức sai lầm này, và chỉ bày, khuyến khích, làm cho lợi ích, làm cho hoan hỷ; nói về thí, về giới, về sinh thiên; nói dục là bất tịnh, là ô nhiễm, là tai họa; xuất yếu là trên hết, và trình bày khai mở phạm hạnh thanh tịnh. Lúc ấy Ta biết rõ tâm niệm Địa thần đã thanh tịnh, nhu nhuyến, không còn năm ấm cái, dễ dàng khai hóa. Như pháp thường của chư Phật, Ta chỉ bày giảng rộng về Khổ thánh đế, Khổ tập đế, Khổ diệt đế, và Khổ xuất yếu thánh đế. Bấy giờ Địa thần liền ngay tại chỗ xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Ví như áo trắng sạch sẽ dễ được nhuộm màu, Địa thần cũng như vậy, lòng tin đã thanh tịnh, nên được mắt pháp, không còn hồ nghi, thấy pháp quyết định, không còn rơi vào đường dữ, không [136b] hướng theo đạo khác, thành tựu được pháp vô úy, mà bạch với Ta rằng: ‘Nay con xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, suốt đời không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, cho phép con được làm Ưu-bà-di ở trong Chính pháp.’”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Xưa kia, Thủy thần nảy sinh ác kiến, nói rằng: ‘Trong nước không có đất, lửa và gió.’ Lúc ấy Địa thần biết rõ tâm niệm Thủy thần sinh ra nhận thức này, nên đến nói với Thủy thần rằng: ‘Thật sự Ngươi có sinh ra kiến giải này, là trong nước không có đất, lửa và gió phải không?’ Đáp rằng: ‘Có thật như vậy.’ Địa thần nói: ‘Ngươi chớ sinh ra kiến giải này, là trong nước không có đất, lửa và gió. Vì sao? Vì trong nước có đất, lửa và gió, nhưng chỉ vì yếu tố nước nhiều quá, nên dùng yếu tố nước để gọi tên.’ Bấy giờ, Địa thần liền vì y mà nói pháp, dứt trừ kiến giải sai lầm này, và chỉ bày, khuyến khích, làm cho lợi ích, làm cho hoan hỷ; nói về thí, về giới, về sinh thiên; nói dục là bất tịnh, là ô nhiễm,

là tai họa; xuất yếu là trên hết, và trình bày khai mở phạm hạnh thanh tịnh. Lúc ấy Địa thần biết rõ tâm niệm Thủy thần đã thanh tịnh, nhu nhuyến, không còn năm ấm cái, dễ dàng khai hóa. Như pháp thường của chư Phật, chỉ bày giảng rộng về Khổ thánh đế, Khổ tập đế, Khổ diệt đế, và Khổxuất yếu thánh đế. Bấy giờ Thủy thần liền ngay tạichỗ xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Ví nhưáo trắng sạch sẽ dễ được nhuộm màu, Thủy thần cũng như vậy, lòng tin đã thanh tịnh, nên được mắt pháp, không còn hồ nghi, thấy pháp quyết định, không còn rơi vào đường dữ, không theo đường khác, thành tựu được pháp vô úy, mà bạch với Địa thần rằng: ‘Nay tôi xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, suốt đời không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, xin nhận tôi là Ưu-bà-di ởtrong Chính pháp.’”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Xưa kia Hỏa thần nảy sinh ra ác kiến, nói rằng: ‘Trong lửa không có đất, nước và gió.’ Lúc ấy Địa thần và Thủy thần biết rõ tâm niệm Hỏa thần sinh ra nhận thức này, nên cùng nói với Hỏa thần rằng: ‘Thật sự ngươi có sinh ra kiến giải này phải không?’ Đáp rằng: ‘Có thật như vậy.’ Hai thần nói: ‘Ngươi chớ sinh ra kiến giải này. Vì sao? Vì trong lửa có đất, nước và gió, nhưng chỉ vì yếu tố lửa nhiều quá, nên dùng yếu tố lửa để gọi tên.’ Bấy giờ, hai vị thần Địa và Thủy liền vì y mà nói pháp, dứt trừ kiến giải sai lầm này, và chỉ bày, khuyến khích, làm cho lợi ích, làm cho hoan hỷ; nói về thí, về giới, về sinh thiên; nói dục là bất tịnh, là ô nhiễm, là tai họa; xuất yếu là trên hết, và trình bày khai mở phạm hạnh thanh tịnh. Lúc ấy hai thần biết rõ tâm niệm Hỏa thần đã thanh tịnh, nhu nhuyến, không còn năm ấm cái, dễ dàng khai hóa. Như pháp thường của chư Phật, chỉ bày giảng rộng về Khổ thánh đế, Khổ tập đế, [136c] Khổ diệt đế, và Khổ xuất yếu thánh đế. Bấy giờ Hỏa thần liền ngay tại chỗ xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Ví như áo trắng sạch sẽ dễ được nhuộm màu, Hỏa thần cũng như vậy, lòng tin đã thanh tịnh, nên được mắt pháp, không còn hồ nghi, thấy pháp quyết định, không còn rơi vào đường dữ, không theo đường khác, thành tựu được pháp vô úy, mà bạch với hai thần rằng: ‘Nay tôi xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, suốt đời không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, xin nhận tôi là Ưu-bà-di ởtrong Chính pháp.’”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Xưa kia Phong thần nảy sinh ra nhận thức sai lầm rằng: ‘Trong gió không có đất, nước và lửa.’ Lúc ấy Địa thần, Thủy thần, Hỏa thần biết rõ tâm niệm Phong thần sinh ra nhận thức này, nên đến nói rằng: ‘Thật

sự ngươi có sinh ra kiến giải này phải không?’ Đáp rằng: ‘Có thật như vậy.’ Ba vị thần nói: ‘Ngươi chớ sinh ra kiến giải này. Vì sao? Vì trong gió có đất, nước và

lửa, nhưng chỉ vì yếu tố gió nhiều quá, nên dùng yếu tố gió để gọi tên.’ Bấy giờ, ba vị thần liền vì y mà nói pháp, dứt trừ kiến giải sai lầm này, và chỉ bày, khuyến khích, làm cho lợi ích, làm cho hoan hỷ; nói về thí, về giới, về sinh thiên; nói dục là bất tịnh, là ô nhiễm, là tai họa; xuất yếu là trên hết, và trình bày khai mởphạm hạnh thanh tịnh. Lúc ấy ba thần biết rõ tâm niệm của Phong thần đã thanh tịnh, nhu nhuyến, không cònnăm ấm cái, dễ dàng khai hóa. Như pháp thường củachư Phật, chỉ bày giảng rộng về Khổ thánh đế, Khổtập đế, Khổ diệt đế, và Khổ xuất yếu thánh đế. Bấy giờ Phong thần liền ngay tại chỗ xa lìa trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh. Ví như tấm vải trắng sạch sẽ dễđược nhuộm màu, Phong thần cũng như vậy, lòng tin đã thanh tịnh, nên được mắt pháp, không còn hồ nghi, thấy pháp quyết định, không còn rơi vào đường dữ, không theo đường khác, thành tựu được pháp vô úy, mà bạch với ba thần rằng: ‘Nay tôi xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, suốt đời không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, xin nhận tôi là Ưu-bà-di ở trong Chính pháp.’”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Mây có bốn thứ, đó là: một là màu trắng; hai là màu đen; ba là màu đỏ; bốn là màu hồng. Mây có màu trắng vì yếu tố đất đặc biệt nhiều; mây có màu đen vì yếu tố nước đặc biệt nhiều hơn; mây có màu đỏ vì yếu tố lửa đặc biệt nhiều hơn; mây có màu hồng vì yếu tốgió đặc biệt nhiều hơn. Mây cách mặt đất từ hai mươi dặm, ba mươi dặm, bốn mươi dặm,… (cho đến), bốn nghìn dặm; ngoại trừ kiếp sơ, còn sau đó thì mây lên đến cõi Quang âm thiên. Chớp có bốn loại, đó là: Chớp ở phương Đông gọi là Thân Quang; chớp ở phương Nam gọi là Nan Hủy; chớp ở phương Tây [137a] gọi là Lưu Diệm; chớp ở phương Bắc gọi là Định Minh.³⁹Vì sao mây ở trong hư không có hiện tượng ánh chớp này? Có lúc Thân Quang cùng Nan Hủy chạm nhau, có khi Thân Quang cùng với Lưu Diệm chạm

———

³⁹Bốn loại chớp: Thân quang 身光, ánh sáng của thân; Nan Hủy 難毀, khó hủy diệt; Lưu Diệm 流焰, ngọn lửa trôi; Định Minh 定明, ánh sáng cố định. T 23, phương Đông, Bách chủ 百主; phươngNam, Thân vị 身味; phương Tây, A-kiệt-la 阿竭羅; phương Bắc,A-chú-lam 阿祝藍. T 24, T 25: phương Đông, Vô hậu 無厚; phương Nam, Thuận lưu 順流; phương Tây, Trụy quang minh 墮光明; phương Bắc, Bách thọ sinh 百生樹.

nhau có khi Thân Quang cùng với Định Minh chạm nhau, có khi Nan Hủy cùng với Lưu Diễm chạm nhau, có khi Nan Hủy cùng với Định Minh chạm nhau, có khi Lưu Diệm cùng với Định Minh chạm nhau; vì những nhân duyên này nên mây giữa hư không sinh ra ánh chớp. Và vì sao mây ở giữa hư không lại sinh ra sấm chớp? Vì ở giữa hư không có khi địa đại cùng với thủy đại chạm nhau, có khi địa đại cùng với hỏa đại chạm nhau, có khi địa đại cùng với phong đại chạm nhau, có khi thủy đại cùng với hỏa đại chạm nhau, có khi thủy đại cùng với phong đại chạm nhau; vì những nhân duyênnày mà mây giữa hư không sinh ra sấm chớp.

“Có năm lý do mà các thầy tướng không thể tiên đoán, và không thể biết được một cách chắc chắn về mưa nên dẫn đến việc sai lầm trong lúc đoán, đó là: một, trong mây có sấm chớp, đoán rằng sắp mưa; nhưng vì hỏa đại nhiều nên nó thiêu hủy mây đi, vì vậy mà không mưa. Đó là lý do thứ nhất khiến cho các thầy tướng đoán sai lầm. Hai, trong mây có sấm chớp, đoán rằng sắp mưa, nhưng vì phong đại nổi lên, thổi mây bay tứtán vào trong các núi, vì lý do này nên khiến cho các thầy tướng đoán sai lầm. Ba, trong mây có sấm chớp, đoán rằng sắp mưa, nhưng bấy giờ Đại A-tu-la đem phù vân đặt giữa biển cả, vì lý do này mà thầy tướng đoán sai lầm. Bốn, trong mây có sấm chớp, đoán rằng sắp mưa, nhưng vì thần mây, thần mưa đang buông lung dâm loạn, nên rốt cùng không làm mưa, vì lý do này nên thầy tướng đoán sai lầm. Năm, trong mây có sấm chớp, đoán rằng sắp mưa, nhưng vì mọi người trong thế gian hành động buông lung phi pháp, làm hạnh bất tịnh, tham lam, keo kiệt, ghen ghét, kiến giải điên đảo, nên khiến trời không mưa xuống, vì lý do này nên thầy tướng đoán sai. Đó là năm lý do làm cho các thầy tướng không thể biết để đoán mưa một cách chắc chắn được.”⁴⁰

———

⁴⁰Bản hán, hết quyển 20.

Phẩm 9: TAM TAI

[137b2] Phật bảo Tỳ-kheo:

“Có bốn sự kiện trường cửu, không lường, không giới hạn, không thể dùng năm, tháng, ngày để màtính kể được. Bốn sự kiện, đó là: Một, ở thế gian có những thứ tai nạn khởi lên từ từ; khi thế giới này tan hoại, trung gian là một khoảng thời gian

trường cửu, không lường, không giới hạn, không thể dùng năm, tháng, ngày để mà tính kể được. Hai, sau khi thế giới này tan hoại rồi, thì trung gian là một khoảng trống vắng mênh mông, không có thế giới; thời gian này là mịt mù trường cửu, không thể dùng số lượng năm, tháng, ngày để màtính được. Ba, khi trời đất mới bắt đầu khởi hướng nhắm đến sự hình thành, khoảng thời gian này làtrường cửu, không thể dùng số lượng năm, tháng, ngày để mà tính được. Bốn, sau khi trời đất đã hoàn thành rồi, tồn tại lâu dài không hoại, không thểdùng số lượng năm, tháng, ngày để mà tính được. Đó là bốn sự kiện trường cửu, không lường, không có giới hạn, không thể dùng số lượng năm, tháng, ngày để tính toán được.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Ở thế gian có ba thứ tai kiếp;² đó là: Một, tai kiếp lửa. Hai, tai kiếp nước. Ba, tai kiếp gió. Có giới hạn phía trên của ba tai kiếp. Thế nào là ba? Đó là: một, Quang âm thiên;³ hai, Biến tịnh thiên;⁴ba, Quả thật

———

* 第四分世記經三災品第九

¹ Hán: tứ sự 四事chỉ bốn sự kiện, hay biến cố lớn xảy ra cho thế giới, gọi là bốn đại kiếp 四大劫(Pl.: cattāro mahākappā): 1. thành kiếp (Pl.: vivaṭṭa-kappa, Skt. vivarta-kalpa), 2. trụkiếp (Pl.: vivaṭṭaṭṭhāyin, Skt. vivṛṭṭāvasthā), 3. hoại kiếp (Pl.:

saṃvaṭṭa-kappa, Skt. saṃvartna-kalpa), 4. không kiếp (Pl.: saṃvaṭṭathāyin, Skt. saṃvṛṭṭāvasathā).

²Tam tai 三災(Skt. tisro saṃvartanyah): 1. hỏa tai 火災(Skt. tejaḥsaṃvartanī), 2. thủy tai 水災(apsaṃvartanī), 3. phong tai 風災(vāyusaṃvartanī).

³ Quang âm thiên 光音天, cao nhất trong ba tầng trời Nhị thiền; Skt. Ābhāsvara, Pl.: Ābhassara, Huyền Tráng: Cực quang tịnh thiên 極光淨天. T 23: A-vệ-hóa-la thiên 阿衛貨羅天.

⁴ Biến tịnh thiên 遍淨天, cao nhất trong ba tầng Tam thiền thiên; Skt. Śubhakṛtsana, Pl.: Subhakiṇṇa.

thiên.⁵Khi tai kiếp lửa khởi lên, cháy lên cho đến Quang âm thiên, thì Quang âm thiên là giới hạn. Khi tai kiếp nước khởi lên, ngập cho đến Biến tịnh thiên, thì Biến tịnh thiên là giới hạn. Khi tai kiếp gió khởi lên, thổi cho đến Quả thật thiên, thì Quả thật thiên là giới hạn.

“Thế nào là tai kiếp lửa? Khi tai kiếp lửa bắt đầu sắp sửa khởi, con người thế gian này lúc đó đều thực hành Chính pháp, đều chính kiến không điên đảo, đều tu mười thiện hành. Khi thực hành pháp này, có người đạt được nhị thiền, liền có thể cất mình bay lên ở giữa hư không, trụ vào Thánh nhân đạo, Thiên đạo, Phạm đạo,⁶ và lớn tiếng xướng lên rằng: ‘Các Hiền giả! Sung sướng thay, đệ nhị thiền không tầm không tứ! Sung sướng thay, đệ nhị thiền!’⁷ Lúc ấy, người thế gian nghe những lời này rồi, liền ngửa mặt lên trời nói với họ rằng: ‘Lành thay! Lành thay! Xin vì tôi mànói đạo của đệ nhị thiền không tầm, không tứ.’ Khi ấy, người ở giữa hư không nghe những lời của người kia rồi liền nói về đạo của nhị thiền không tầm, không tứ. Sau khi người thế gian nghe nói rồi, liền tu đạo của nhị thiền không tầm, không tứ, nên khi thân hoại mạng chung được sinh về Quang âm thiên.

“Lúc ấy, những chúng sinh có tội trong địa ngục, sau khi mạng chung lại được sinh vào cõi người, và tu tập pháp của đệ nhị thiền không tầm, không tứ, nên sau khi thân hoại mạng chung được sinh về Quang âm thiên. Những chúng sinh ở trong các loài súc sinh, ngạquỷ, A-tu-la, Tứ thiên vương, Đao-lị thiên, Diệm-mathiên, Đâu-suất thiên, Hóa tự tại thiên, Tha Hóa TựTại thiên, Phạm Thiên, sau khi thân hoại mạng chung [137c] sinh lại cõi nhân gian; sau đó tu tập nhị thiền không tầm, không tứ, thân hoại mạng chung sẽ sinh về Quang âm thiên. Vì những nhân duyên này nên đường địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, A-tu-la, cho đến Phạm Thiên tất cả đều diệt. Ngay lúc bấy giờ, trước tiên là địa ngục diệt, sau đó súc sinh diệt; súc sinh diệt rồi thì ngạ quỷ diệt; ngạ quỷ diệt rồi thì A-tu-la diệt; A-tu-la diệt rồi thì Tứ thiên vương diệt; Tứ thiên vương diệt rồi thì Đao-lị thiên diệt; Đao-lị thiên diệt rồi thì Diệm-ma thiên diệt; Diệm-ma thiên diệt rồi thìĐâu-suất thiên diệt; Đâu-suất thiên diệt rồi

———

⁵Quả thật thiên 果實天, tầng thứ ba Tứ thiền thiên; Skt. Bṛhatphala, Pl.: Vehapphala; Câu-xá: Quảng quả thiên 廣果天.

⁶Thiên đạo 天道(Pl.: deva-yāniyo maggo), Phạm đạo 梵道(Pl.: Brahma-yāniyo maggo), xem kinh số 24 “Kiên Cố.”

⁷Câu xá luận 12: “Định sinh hỷ lạc, thậm lạc, thậm tĩnh!” 定生喜樂甚樂甚靜.

thì Hóa tựtại thiên diệt; Hóa tự tại thiên diệt rồi thì Tha hóa tựtại thiên diệt; Tha hóa tự tại thiên diệt rồi thì Phạm thiên diệt; Phạm thiên diệt rồi thì sau đó con người diệt, không còn sót gì lại sau này. Khi con người đã diệt, không còn gì nữa, thế gian này sẽ hủy hoại cho đến thành là tai. Sau đó trời không mưa, trăm thứ lúa

thóc, cỏ cây tự nhiên chết khô.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát, vượt qua thế gian.

“Sau đó, qua một thới gian rất lâu, có một trận bão lớn⁸ bạo khởi, thổi nước biển lớn, làm cho nước biển, sâu tám vạn bốn ngàn do-tuần, bị tách làm hai; mang cung điện mặt trời đem đặt lưng chừng núi Tu-di; cách mặt đất bốn vạn hai nghìn do-tuần, đặt làm quỹđạo của mặt trời.⁹ Do nhân duyên này mà thế gian cóhai mặt trời xuất hiện. Sau khi hai mặt trời xuất hiện, những giòng sông, ngòi, kênh, rạch nhỏ có được trên thế gian này, đều khô kiệt.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau đó một thời gian rất lâu có một trận bão lớn bạokhởi, thổi nước biển lớn, làm cho nước biển, sâu tám vạn bốn ngàn do-tuần, bị tách làm hai; mang cung điện mặt trời, đem đặt lưng chừng núi Tu-di; cách mặt đất bốn vạn hai nghìn do-tuần, an trí quỹ đạo mặt trời. Do nhân duyên này mà thế gian có ba mặt trời xuất hiện. Sau khi ba mặt trời xuất hiện, những nơi có nước nhiều như: sông Hằng, sông Da-bà-na, sông Sa-la,¹⁰sông A-di-la-bà-đề, sông A-ma-khiếp, sông Tân-đà, sông Cố-xá tất cả đều khô cạn, không còn một giọt.

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ, Các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

———

⁸ Hán: đại hắc phong 大黑風; Pl.: mahā-kāla-vāta.

⁹Hán: an nhật đạo trung 安日道中.

¹⁰ Trong bản Hán: Bà-la hà婆羅河; nhưng theo liệt kê thì đây phải làtương đương Pāli Sarabhū, do đó nên sửa lại là Sa-la 羅.

“Sau đó một thời gian rất lâu có một trận bão lớn bạo khởi, thổi nước biển lớn, làm cho nước biển, sâu tám vạn bốn [138a] ngàn do-tuần, bị tách làm hai; mang cung điện mặt trời, đem đặt lưng chừng núi Tu-di; cách mặt đất bốn vạn hai nghìn do-tuần, an trí quỹ đạo mặt trời. Do nhân duyên này mà thế gian có bốn mặt trời xuất hiện. Sau khi bốn mặt trời xuất hiện, thì những con suối, nguồn nước, hồ, vực, trong thế gian như ao lớn Thiện kiến, ao lớn A-nậu-đạt, ao Tứ-phương-đà-diên, ao Ưu-bát-la, ao Câu-vật-đầu, ao Phân-đà-lợi, ao Ly; dọc ngang rộng năm mươi do-tuần, thảy đều khô cạn hết.

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau đó, một thời gian lâu dài, có một trận bão lớn bạo khởi, thổi nước biển lớn, làm cho nước biển, sâu tám vạn bốn ngàn do-tuần, bị tách làm hai; mang cung điện mặt trời, đem đặt lưng chừng núi Tu-di; cách mặt đất bốn vạn hai nghìn do-tuần, an trí quỹ đạo mặt trời. Do nhân duyên này mà thế gian có năm mặt trời xuất hiện. Sau khi năm mặt trời xuất hiện, thì nước trong biển lớn bị vơi dần từ một trăm do-tuần cho đến bảy trăm do-tuần.

“Vì vậy nên biết rằng: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ.Các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm conđường giải thoát vượt qua thế gian.

“Bấy giờ, nước biển lớn vơi dần hết chỉ còn có từ bảy trăm do-tuần, rồi sáu trăm do-tuần, rồi năm trăm dotuần, rồi bốn trăm do-tuần, và… cho đến chỉ tồn tại một trăm do-tuần. Vì vậy nên biết rằng: Tất cả hành là vôthường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Bấy giờ, nước biển lớn từ từ vơi dần chỉ còn từ bảy do-tuần, rồi sáu do-tuần, rồi năm do-tuần,… (chođến), chỉ còn tồn tại một do-tuần.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: ‘Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau đó nước biển vơi dần chỉ còn từ bảy cây đa-la, rồi sáu cây đa-la, và… (cho đến), chỉ còn bằng một cây đa-la.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy, nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau đó nước biển chuyển cạn dần từ bảy người, rồi sáu người, rồi năm người, rồi bốn người, rồi ba người, rồi hai người, rồi một người, cho đến chỉ còn từ thắt lưng, rồi đầu gối, rồi đến… mắt cá chân người.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng để cho con người chán nản và lo sợ, nên tầm đạo giải thoát độ thế gian.

“Sau đó, nước biển chỉ còn giống như sau cơn mưa xuân; cũng giống như nước trong dấu chân trâu, từ từcạn hết, không đủ thấm ướt [138b] ngón tay người.’”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau đó, qua một thời gian lâu dài, có trận bão lớn bạo khởi, thổi cát đáy biển, độ sâu tám vạn bốn nghìn do-tuần, dạt lên hai bờ; mang cung điện mặt trời đem đặt lưng chừng núi Tu-di, an trí quỹ đạo mặt Trời. Do nhân duyên này mà thế gian có sáu mặt trời xuất hiện. Sau khi sáu mặt trời xuất hiện, thì bốn châu thiên hạ, cùng tám vạn núi trong thiên hạ, núi lớn, Tu-di sơnvương… đều bốc khói cháy xém, giống như thợ gốm khi bắt đầu đun đồ gốm, thì lúc sáu mặt trời xuất hiện lại cũng như vậy.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau đó, qua một thời gian lâu dài, có trận bão lớn bạo khởi, thổi cát đáy biển, độ sâu tám vạn bốn nghìn do-tuần, dạt lên hai bờ; mang cung điện mặt trời đem đặt lưng chừng núi Tu-di, an trí quỹ đạo mặt trời. Do nhân duyên này mà thế gian có bảy mặt trời xuất hiện. Sau khi bảy mặt trời xuất hiện, thì bốn châu thiên hạnày, cùng tám vạn núi trong thiên hạ, các núi lớn, Tudi sơn vương… tất cả đều rực lửa. Cũng như thợ gốm

khi đốt to, ngọn lửa bốc lên, lúc bảy mặt trời xuất hiện lại cũng như vậy.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian. Bốn châu thiên hạ này, cùng tám vạn núi trong thiên hạ, các núi lớn, Tu-di sơn vương… tất cả đều rực lửa. Cùng lúc, cung điện Tứ thiên vương, cung điện Đao-lị thiên, cung điện Diệm-ma thiên, Đâu-suất thiên, Hóa tự tại thiên, Tha hóa tự tại thiên, cung điện Phạm Thiên cũng đều rực lửa.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau khi bốn châu thiên hạ này,… (cho đến), Phạm Thiên, thảy đều rực lửa, gió thổi ngọn lửa đến cõi Quang âm thiên. Các Thiên tử sơ sinh khi thấy ngọn lửa này đều sinh lòng sợ hãi, nói rằng: ‘Ối! Vật gì đây?’ Chư Thiên sinh trước nói với chư Thiên sinh sau rằng: ‘Chớ sợ hãi! Lửa kia đã từng đến và dừng lại ngang đó.’ Vì nghĩ đến ánh lửa trước nên gọi là Quang niệm thiên.¹¹

“Khi bốn thiên hạ này,… (cho đến), Phạm thiên, bốc lửa, thì Tu-di sơn vương dần dần [138c] sụp lở, từ một trăm do-tuần, hai trăm do-tuần,… (cho đến), bảy trăm do-tuần.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.

“Sau khi bốn châu thiên hạ này,… (cho đến), Phạm thiên đều bị lửa đốt sạch, sau đó đại địa cùng Tu-di sơn khôngcòn chút tro tàn nào hết. Vì vậy nên biết: Tất cả hành làvô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.”

———

¹¹ Quang niệm thiên 光念天, các đoạn trên Hán dịch Quang âm thiên, cho thấy Skt. Ābhāsvara (Pl.: Ābhassara) liên hệ giữa svara: âm thanh, và smara, ký ức.

“Sau khi đại địa bị lửa đốt cháy sạch rồi, thì nước ởbên dưới đất cũng hết; gió ở bên dưới nước cũng hết. Vì vậy nên biết: Tất cả hành là vô thường, biến dịch, mục nát hư hoại, không thể tin cậy nương nhờ. Phàm các pháp hữu vi rất đáng nhàm tởm. Hãy nên tầm con đường giải thoát vượt qua thế gian.”

Phật bảo Tỳ-kheo:

“Khi tai kiếp lửa khởi lên, thì trời không mưa xuống, trăm thứ lúa, cỏ, cây tự nhiên bị khô chết. Ai sẽ tin? Chỉ có ai đã thấy thì sẽ tự biết mà thôi! Cũng vậy, cho đến nước ởbên dưới đất cũng hết, gió ở bên dưới nước cũng hết; ai sẽ tin? Chỉ có ai đã thấy thì sẽ tự biết mà thôi!

“Đó là tai kiếp lửa.

“Thế nào là sự phục hồi của kiếp lửa?¹² Sau đó rất lâu, rất lâu, có đám mây đen lớn ở giữa hư không, cho đến cõi Quang âm thiên; mưa đổ xuống khắp nơi, giọt mưa như bánh xe. Mưa như vậy trải qua vô số tram nghìn năm, nước mưa lớn dần, cao đến vô số tram nghìn do-tuần, cho đến cõi Quang âm thiên.

“Bấy giờ, có bốn trận gió lớn nổi lên, giữ nước này trụ lại. Những gì là bốn? Một là trụ phong, hai là trìphong, ba là bất động, bốn là kiên cố.¹³ Sau đó nước này vơi bớt một trăm nghìn do-tuần, rồi vô số trăm nghìn vạn do-tuần. Bốn mặt của nước này khởi lên trận gió lớn tên gió là tăng-già,¹⁴ thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại; đám bọt nước tích tụ này bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng rắn chắc, biến thành Thiên cung. Thiên cung trang sức bằng bảy báu. Do nhân duyên này mà có thiên cung Phạm-ca-di. Khi nước kia vơi mãi cho đến vô số trăm nghìn vạn do-tuần, bốn mặt của nước này lại nổi lên gió lớn, được gọi là tăng-già, thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại; đám bọt nước tích tụ này bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng rắn chắc, biến thành Thiên

———

¹² Kiếp hỏa hoàn phục 劫火還復; nội dung, diễn tả chu kì thếgiới được tái tạo sau tai kiếp của lửa. Pl.: tejo-vivaṭṭana, Skt.tejo-vivartani.

¹³ Tứ đại phong 四大風: trụ phong 住風, trì phong 持風, bất động 不動, kiên cố 堅固.

¹⁴ Tăng già 僧伽. T 23: trụ phong 住風, trợ phong 助風, bất động phong 不動風, kiên phong 堅風. T 24, 25: trụ 住, an trụ 安住, bất trụy 不墮, lao chủ 牢主.

cung. Thiên cung này trang sức bằng bảy báu. Do nhân duyên này mà có thiên cung Tha hóa tự tại.

“Khi nước kia vơi bớt mãi cho đến vô số nghìn vạn dotuần, bốn mặt nước này nổi lên gió lớn, có gió tên làtăng-già, thổi nước khiến chúng dao động, [140a] nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại; đám bọt nước tích tụ này bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng rắn chắc, biến thành Thiên cung. Thiên cung này trang sức bằng bảy báu. Do nhân duyên này mà có thiên cung Hóa Tự Tại.

“Khi nước kia rút xuống vô số trăm nghìn do-tuần, cógió tên là tăng-già, thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại; đám bọt nước tích tụ này bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng rắn chắc, biến thành Thiên cung. Thiên cung này trang sức bằng bảy báu. Do nhân duyên này mà có thiên cung Đâu-suất.

“Khi nước kia rút xuống vô số trăm nghìn do-tuần, cógió tên là tăng-già, thổi nước khiến chúng dao động, nổi dậy ba đào, tạo thành bọt nước mà tích tụ lại; đám bọt nước tích tụ này bị gió thổi lìa khỏi mặt nước bắn lên không trung, và tự nhiên chúng rắn chắc, biến thành Thiên cung. Thiên cung này trang sức bằng bảy báu. Do nhân duyên này mà có thiên cung Diệm-ma.

“Khi nước kia rút xuống vô số trăm nghìn do-tuần, trên nước có bọt, và sâu sáu mươi vạn tám nghìn do-tuần, các biên của nó không có bờ mé. Cũng nhưgiòng nước suối nguồn hang động ở thế gian này, trên nước của nó có bọt; thì kia cũng như vậy.

“Vì nhân duyên gì mà có núi Tu-di? Vì có cuồng phong nổi dậy, nên thổi bọt nước này tạo thành núi Tu-di, cao sáu mươi vạn tám nghìn do-tuần, dọc ngang tám vạn bốn nghìn do-tuần, và do bốn báu tạo thành: Vàng, bạc, thủy tinh, lưu ly.

“Vì nhân duyên gì mà có bốn cung điện A-tu-la? Sau đó, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn, ở tại bốn mặt của núi Tu-di nổi lên cung điện lớn; mỗi cung điện dọc ngang tám vạn do-tuần, tự nhiên biến thành cung điện bảy báu.

“Lại vì nhân duyên gì mà có cung điện của Tứ thiên vương? Về sau, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên lưng chừng nửa núi Tu-di, độ bốn vạn hai nghìn do-tuần, tự nhiên biến thành cung điện bảy báu. Vìvậy cho nên gọi là cung điện Tứ thiên vương.

“Vì nhân duyên gì có cung điện Đao-lị thiên? Về sau, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên tới đỉnh núi Tu-di, tự nhiên biến thành cung điện bảy báu.

“Lại vì nhân duyên gì mà có núi Già-đà-la?¹⁵Về sau, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Tu-di không xa, tự nhiên hóa thành núi báu, chân núi ăn sâu vào trong đất bốn vạn hai nghìn do-tuần, dọc ngang bốn vạn hai nghìn do-tuần, biên ngoài thì không hạn, sắc tạp bên cạnh do bảy báu mà thành, vì nhân duyên này nên có núi Già-đà-la.

“Lại vì nhân duyên gì mà có núi Y-sa? Về sau, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Già-đà-la không xa, tự nhiên hóa thành núi Y-sa, cao hai vạn một

nghìn do-tuần, dọc ngang hai vạn một nghìn do-tuần, ngoài biên [139b] thì không hạn, nhiều màu sắc xen nhau, do bảy báu mà thành. Vì nhân duyên này nên có núi Y-sa. Sau khi cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Y-sa không xa, tự nhiên hóa thành núi Thọ-thần-đà-la,¹⁶ cao một vạn hai nghìn do-tuần, dọc ngang một vạn hai nghìn do-tuần, ngoài biên thìkhông hạn, nhiều màu xen nhau, do bảy báu mà thành. Vì nhân duyên này nên có núi Thọ-thần-đà-la.

“Về sau, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Thọ-cự-đà-la không xa, tự nhiên hóa thành núi A-bát-nê-lâu,¹⁷ cao sáu nghìn do-tuần, dọc ngang sáu nghìn do-tuần, biên ngoài thì không hạn, nhiều sắc xen nhau, do bảy báu mà thành. Vì nhân duyên này nên có núi A-bát-nê-lâu.

“Sau đó, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi A-bát-nê-lâu không xa, tự nhiên hóa thành núi Nilân- đà-la,¹⁸ cao ba nghìn do-tuần, dọc ngang ba nghìn do-tuần, biên ngoài thì không hạn, nhiều sắc tạp xen, do bảy báu mà thành. Vì nhân duyên này nên có núi Ni-lân-đà-la.

“Sau đó, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Ni-lân-đà-la

———

¹⁵ Xem phẩm 1: Châu Diêm-phù-đề.

¹⁶ Các bản: Thọ thần đà la 樹辰陀羅; trên kia, Thọ-cự-đà-la 樹巨陀羅. Có lẽ nhầm lẫn tự dạng. Xem cht. 59 phẩm 1 ChâuDiêm-phù-đề.

¹⁷A-bát-nê-lâu 阿般尼樓, có lẽ trên kia gọi là núi Mã thực 馬食, Skt. Aśvakarṇa. Xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

¹⁸Ni (để bản: di)-lân-đà-la 尼(彌) 鄰陀羅, trên kia âm là Ni-dânđà- la 尼民陀羅. Xem phẩm 1 Châu Diêm-phù-đề.

không xa, tự nhiên hóa thành núi Ni-lân-đà-la,¹⁸ cao ba nghìn do-tuần, dọc ngang ba nghìn do-tuần, biên ngoài thì không hạn, nhiều sắc tạp xen, do bảy báu mà thành. Vì nhân duyên này nên có núi Ni-lân-đà-la.

“Sau đó, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Ni-lân-đà-la không xa, tự nhiên hóa thành núi Tì-ni-đà,¹⁹ cao một nghìn hai trăm do-tuần, dọc ngang một nghìn hai trăm do-tuần, biên ngoài thì không hạn, sắc tạp xen nhau, do bảy báu mà thành, vì nhân duyên này nên có núi Tỳ-ni-đà.

“Sau đó, cuồng phong thổi đám bọt nước lớn lên cách núi Tì-ni-đà không xa, tự nhiên hóa thành núi Kim Cang Luân,²⁰ cao ba trăm do-tuần, dọc ngang ba trăm

do-tuần, biên ngoài thì không hạn, sắc tạp xen nhau, do bảy báu mà thành, vì nhân duyên này nên có núi Kim Cang Luân.