Kinh Trường A - Hàm Tập 1

18. Kinh Tự Hoan Hỷ

18. KINH TỰ HOAN HỶ

[76b24] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật trú tại thành Na-nan-đà,¹ trong rừng Ba-ba-lị am-bà,²cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị.

Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất đang ở nơi nhàn tĩnh, thầm lặng tư duy rằng:

“Ta biết với tâm quyết định rằng trong các Sa-môn, Bà-la-môn trong quá khứ, vị lai và hiện tại, không ai có trí tuệ, công đức lực của thần túc,³ sánh bằng Như

Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chính Giác.

“Rồi Xá-lợi-phất rời khỏi tịnh thất, đi đến chỗ Phật; cúiđầu lễ chân Phật, rồi ngồi sang một bên, [76c] bạch Phật rằng:

“Vừa rồi ở tịnh thất, con thầm lặng tư duy rằng: ‘Các Sa-môn, Bà-la-môn trong quá khứ, vị lai và hiện tại, không ai có trí tuệ, công đức lực của thần túc, sánh

bằng Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chính Giác.’”

Phật bảo Xá-lợi-phất :

“Lành thay, lành thay, ngươi có thể trước Phật mà nói lời như vậy! Với tin tưởng xác quyết,⁴ ngươi thật sựcất tiếng rống sư tử. Các Sa-môn, Bà-la-môn không ai bằng ngươi được. Thế nào, Xá-lợi-phất, ngươi cóthể biết những điều được suy nghĩ trong tâm của chưPhật quá khứ chăng? Biết đức Phật ấy có giới nhưvậy, pháp như vậy, trí tuệ như vậy,

———

* 佛說長阿含第二分自歡喜經第十四

¹Na-nan-đà 那難陀. Pl.: Naḷandā.

² Ba-ba-lị-am-bà lâm 波波利菴婆林. D 28: khu vườn Xoài Pāvarika ở Naḷandā. T 18: trong vườn Am-la, thành A-Ta-ca 阿拏迦城菴羅園.

³ Hán: trí tuệ thần túc công đức lực 智慧神足功德力, nên hiểu: “công đức lực của thần túc, tức là trí tuệ.” Cf. D 28: (…) bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiyam, “có thắng trí (thần thông) hơn Thế Tôn, tức là Chánh giác.

⁴Hán: nhất hướng thọ trì 一向受持. Pl.: ekaṃso gahito, nắm vững (vấn đề) một cách xác quyết.

giải thoát như vậy, giải thoát an trú⁵ như vậy chăng?”

Đáp rằng: “Không biết.”

Phật lại bảo Xá-lợi-phất :

“Thế nào, Xá-lợi-phất, ngươi có thể biết những điều được suy nghĩ trong tâm của chư Phật tương lai chăng? Biết đức Phật ấy có giới như vậy, pháp như vậy, trí tuệ như vậy, giải thoát như vậy, giải thoát an trú như vậy chăng?”

Đáp rằng: “Không biết.”

“Thế nào, Xá-lợi-phất, nay, như Ta, Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, những gì được suy nghĩ trong tâm, có giới như vậy, pháp như vậy, trí tuệ như vậy, giải thoát như vậy, giải thoát an trú như vậy, ngươi có thể biết được chăng?”

“Ngươi không thể biết những điều được suy nghĩ trong tâm của Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại, vì sao ngươi lại suy nghĩ một cách xác quyết như thế? Nhân bởi sự kiện gì mà ngươi phát sinh ý nghĩ như vậy, với tin tưởng xác quyết, cất tiếng rống sư tử? Nhưng các Sa-môn, Bà-la-môn khác nghe ngươi nói: ‘Ta biết với tâm quyết định rằng các Sa-môn, Bà-la-môn trong quá khứ, vị lai và hiện tại, không ai có trí tuệ, công đức lực của thần túc, sánh bằng Như Lai,’ họ sẽ không tin lời ngươi.”

Xá-lợi-phất bạch Phật rằng:

“Con tuy không thể biết những điều suy nghĩ trong tâm của Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; nhưng con có thể biết pháp tổng tướng⁶ của Phật. Như Lai thuyết pháp cho con, càng lúc càng cao, càng lúc càng vi diệu; nói về pháp đen, pháp trắng, pháp duyên, khôngduyên; pháp chiếu, không chiếu.⁷ Những điều Như Lai dạy, càng cao, càng vi diệu.

———

⁵ Nguyên Hán: giải thoát đường 解脫堂. T 18: thần thông diệu hành 神通妙行. D 28: evaṃ sīlā... evaṃ-dhammā... evaṃ-paññā...evaṃ-vihārī... evaṃ-vimuttā..., “giới như vậy, pháp như vậy, giải thoát như vậy, an trụ như vậy.”

⁶Tổng tướng pháp 總相法. Pl.: dhammanvaya, pháp loại cú, pháp thứ đệ, sự diễn dịch, loại suy theo pháp; chỉ giáo nghĩa tổng quáthay tinh yếu của giáo nghĩa.

⁷ Pl.: kaṇha-sukka-sappaṭibhāga, có sự đối chiếu (đối trị phần) giữa pháp đen và pháp trắng.

Con sau khi nghe, biết từng pháp một;⁸đạt đến chỗ rốt ráo của pháp,⁹ con tin Như Lai là đấng Chí Chân, Đẳng Chính Giác; tin Pháp của Như Lai được khéo phân biệt; tin Chúng của Như Lai thành tựu sự diệt khổ. Trong các pháp thiện xảo,¹⁰đây là tối thượng. Thế Tôn có trí tuệ vô dư, thần thông vô dư.¹¹ Các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh bằng Như Lai, huống hồ muốn vượt lên trên.

“Pháp mà Thế Tôn đã dạy, lại có pháp cao hơn nữa; đó là các chế pháp. Các chế pháp đó là, bốn niệm xứ, bốn chính cần, bốn thần túc, bốn thiền, năm căn, năm

lực, bảy giác chi, [77a] tám chi Hiền Thánh đạo. Đó làcác chế pháp vô thượng, trí tuệ vô dư,¹³ thần thông vôdư. Các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh bằng Như Lai, huống hồ muốn vượt lên trên.

“Pháp mà Thế Tôn đã dạy, lại có pháp cao hơn nữa, đó là thiết chế các nhập xứ.¹⁴Các xứ là mắt và sắc, tai vàtiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, xúc và thân, ý và pháp.

Cũng như Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác quákhứ đã thiết chế các nhập xứ này, tức là mắt và sắc... (cho đến), ý và pháp. Giả sử Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác vị lai cũng thiết chế nhập xứ ấy, tức là, mắt và sắc... (cho đến), ý và pháp. Nay Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, cũng thiết chế nhập xứ ấy, tức là, mắt và sắc... (cho đến), ý và pháp. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vôdư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có

———

⁸Hán: nhất nhất pháp 一一法, pháp cá biệt, đối với pháp tổngtướng nói trên.

⁹ Hán: ư pháp cứu cánh 於法究竟. Pl.: idh’ ekaccaṃ dhammaṃdhammesu niṭṭham agamaṃ, đạt đến chỗ rốt ráo từng pháp một trong các pháp này.

¹⁰ Thiện pháp, chỉ giáo pháp được thiết lập hoàn hảo. Pl.: etadānuttariyam bhante kusalesu dhammesu.

¹¹ Trí tuệ vô dư 智慧無餘, Pl.: asesam abhijānāti, (Ngài) hiểu biết một cách toàn diện, không còn sót điều gì. Bản Pl. không có “thần thông vô dư.” Pl.: abhiññā, dịch thần thông hay thắng tri, cùng gốc với động từ abhijānāti.

¹² Chế pháp 制法, pháp được chế định, thiết định; tức thiện pháp nói trên. Pl.: dhamma-paññatti. D 29: tatrime kusalā dhammāseyyathidaṃ, cattaro satipaṭṭhānā, đây là các pháp thiện xảo, tức là bốn niệm xứ…

¹³ Văn dịch thiếu chủ từ. Nên hiểu: các pháp ấy đã được Thế Tôn hiểu biết một cách toàn diện.

¹⁴Chế chư nhập 制諸入; Pl.: āyatana-paññatti, sự chế định, thiết lập về (sáu) xứ. T 18: phân biệt thập nhị xứ 分別十二處. D 28: bhagavā dhammaṃ deseti āyatanapaṇṇattīsu, Thế Tôn thuyết pháp trong các (nhập) xứ.

thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp mà Thế Tôn đã dạy, lại có pháp trên nữa; đó làthức nhập thai.¹⁵ Nhập thai là, một, loạn nhập thai,¹⁶loạn trú và loạn xuất; hai, không loạn nhập, nhưng loạn trú, loạn xuất; ba, không loạn nhập, không loạn trú nhưng loạn xuất; bốn, không loạn nhập, không loạn trú, không loạn xuất. Kia không loạn nhập, không loạn trú, không loạn xuất, là sự nhập thai bậc trên. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp Như Lai thuyết, lại có pháp trên nữa, đó làđạo.¹⁷ Nói là đạo, tức là, các Sa-môn, Bà-la-môn bằng đủ các phương tiện nhập tâm định;¹⁸rồi bằng tâm định mà tu niệm giác chi, y dục, y viễn ly, y diệt tận, y pháp xuất yếu; tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả giác chi, y dục, y viễn ly, y diệt tận, y pháp xuất yếu.¹⁹Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp Như Lai thuyết lại còn có pháp trên nữa; đó làthông hành.²⁰ Hành, tức là, hành thì khổ nhưng chứng đắc chậm,²¹ cả hai²² đều thấp kém. Hành thì khổ mà chứng đắc nhanh,²³ duy chỉ khổ hành là thấp kém. Hành thì lạc, mà chứng đắc chậm, duy chỉ sự chậm là thấp kém. Hành thì lạc,²⁴và chứng đắc nhanh,²⁵nhưng không phổ rộng; vì không phổ

———

¹⁵Nhập thai 入胎. Pl.: gabbhāvakkanti.

¹⁶ Hán: loạn nhập thai 亂入胎, Pl.: asampajāno.. mātu kucchim okkamati, không chánh tri nhập mẫu thai: vào thai mẹ mà khôngtự biết.

17 Đạo, đây chỉ Bồ đề, tức gồm bảy giác chi. D 28: yathā bhagavatādhammaṃ deseti padhānesu, Thế Tôn thuyết pháp trong các tinhcần.

¹⁸ Định ý tam muội 定意三昧. Trong bản: định tuệ ý tam-muội, chép dư chữ tuệ

¹⁹Trong đoạn này chỉ kể 6 giác chi, không có trạch pháp. Pl.: satta bhojjaṅgā.

²⁰ Nguyên Hán: diệt 滅. Xem Tập dị 7 (tr. 395b11), kinh số 9 “Chúng tập’ mục bốn pháp: tứ đạo 四道. Pl.: paṭipada.

²¹ Nguyên Hán: khổ diệt trì đắc 苦滅遲得. Pl.: dukkhā paṭipadādandhābhiññā.

²²Cả hai, chỉ thực hành và chứng đắc.

²³ Nguyên Hán: Khổ diệt tốc đắc 苦滅速得. Pl.: dukkhā paṭipadākhippābhññnā.

²⁴ Nguyên Hán: Lạc diệt trì đắc 樂滅遲得. Pl.: sukhā paṭipadādandhābhññnā.

²⁵Nguyên Hán: Lạc diệt tốc đắc 樂滅速得. Pl.: sukhā paṭipadākhīppābhiññnā.

rộng nên nói làthấp kém.²⁶ Như nay, Như Lai hành bằng lạc, chóng chứng đắc, mà lại phổ rộng, cho đến trời và người đều thấy biến hóa thần diệu.”

Xá-lợi-phất bạch Phật:

“Những điều Thế Tôn dạy vi diệu bậc nhất, cho đến nữ nhân cũng có thể thọ trì, dứt sạch lậu, thành vô lậu, [77b] tâm giải thoát, tuệ giải thoát, tự thân tác chứng ngay trong đời này: sự sinh đã tận, phạm hạnh đãvững, việc cần làm đã làm xong, không còn hậu hữu. Đó là hành trì²⁷ vô thượng được Như Lai dạy. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp Như Lai dạy còn có trên nữa; đó là ngôn thanh tịnh.²⁸ Ngôn thanh tịnh, tức là, Thế Tôn đối với các Sa-môn, Bà-la-môn không nói lời hư dối vô ích; nói không cốt để hơn, không vì phe đảng, lời nói nhu hòa, không sai thời tiết, lời nói không phát suông. Đó gọi là ngôn thanh tịnh. Pháp ấy vô thượng, không gì cóthể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Samôn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp Như Lai dạy còn có trên nữa, đó là kiến đẳng chí.²⁹ Nói kiến đẳng chí, là nói rằng, có Sa-môn, Bà-la- môn, bằng đủ phương tiện tinh cần30 chứng nhập tâm định.³¹ Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy quán từ đầu đến chân, từ chân đến đầu, trong ngoài lớp da, chỉ toàn những thứ bất tịnh như tóc, lông, móng, gan, phổi,ruột, dạ dày, lá lách, thận tức là năm tạng, mồ

———

²⁶ Pl. nói khác: ayaṃ... paṭipadā ubhayen’ eva paṇitā akkhāyatisukhattā ca khippattā ca, cả hai thông hành nay đều vi diệu, tứclà lạc và nhanh.

²⁷ Nguyên Hán: diệt 滅. Cf. D 28: etadānuttariyaṃ, yathā bhagavādhammaṃ deseti paṭipadesu.

²⁸Ngôn thanh tịnh 言清淨. D 28 (iii 106): bhassa-samācara, ngôn thuyết chính hành hay sự chân chính của ngôn ngữ.

²⁹Nguyên Hán: kiến định 見定, trạng thái tập trung đạt được do thấy, tức do quán sát. D 28: catasso dassana-samāpattiyo: bốn kiến đẳng chí, kiến chánh thọ. T 18: năm tam-ma-bát-để 三摩缽底.

³⁰ Hán: chủng chủng phương tiện 種種方便. Pl.: ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya, bằng nhiệt thành, bằng tinh cần,bằng nỗ lực, bằng không phóng dật, bằng chân chính tác ý.

³¹Hán: nhập định ý tam-muội 入定意三昧. P.: cettosamādhiṃ phusati.

hôi, mỡ, tủy, não, phân, nước tiểu, nước mũi, nước mắt, chỗhôi thối bất tịnh, không một cái gì đáng tham. Đó làkiến đẳng chí thứ nhất.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vịấy loại trừ các thứ bất tịnh bên trong và ngoài da, chỉquán xương trắng và răng. Đó là kiến đẳng chí thứ hai.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần, chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy loại trừ xương trắng và các thứ bất tịnh trong ngoài da, chỉ quán tâm thức³² trú ở chỗ nào, ở đời này hay đời sau? Đời này không gián đoạn, đời sau không gián đoạn; đời này không giải thoát, đời sau không giải thoát.³³ Đó là kiến đẳng chí thứ ba.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy loại bỏ các thứ bất tịnh trong ngoài da và xương trắng, lại trùng quán thức. Thức ở đời sau, không ở đời này; đời nay gián đoạn, đời sau không đoạn; đời nay giải thoát, đời sau không giải thoát. Đó là kiến đẳng chíthứ tư.³⁴

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy loại bỏ các thứ bất tịnh trong ngoài da và xương trắng, lại trùng quán thức; không ở đời này, không ở đời sau, cả hai đều gián đoạn, cả hai đều giải thoát. Đó là [77c] kiến đẳng chí thứ năm. Pháp ấy vô thượng, không gìcó thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp Như Lai thuyết lại còn có trên nữa, đó là pháp thường hằng.³⁵ Thường pháp là, các Sa-môn, Bà-la-môn,bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâmđịnh. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy nhớ lại hai mươi thành kiếp và hoại kiếp của thế gian, vị ấy nói: ‘Thếgian thường hằng, đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Vì do tôi nhớ lại, cho nên biết có thành kiếp và hoại kiếp ấy. Quá khứ còn lại thì tôi không biết. Thành kiếp, hoại

———

³² Hán: tâm thức 心識; Pl.; viññnā-sota, thức lưu, dòng chảy của thức.

³³ Cf. D 28 (iii 105): ubhayato abbocchinnaṃ idha loke patiṭṭhitañca paraloke patiṭṭhitañca, (dòng chảy của thức) không gián đoạntrong cả hai đời, tồn tại trong đời này, tồn tại trong đời sau.Sớ giải: do dục tham chi phối nên nó vẫn tồn tại trong đời này(chandarāgavasena imasmiṃ loke patiṭṭhitaṃ).

³⁴Pl. không nói đến kiến định này.

³⁵ Thường pháp 常法; D 28 (iii 108): sassata-vāda, thường trúluận, chủ trương thế giới thường tồn, vĩnh hằng.

kiếp vị lai, tôi cũng không biết.’ Người ấy sáng và chiều do vô trí mà nói rằng: ‘Thế gian thường hằng, duy chỉ đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là pháp thường hằng thứ nhất.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vịấy nhớ lại bốn mươi kiếp thành và kiếp hoại, vị ấy nói: ‘Thế gian này thường hằng, duy chỉ đây là thật, ngoài ra là dối. Vì sao? Vì tôi nhớ lại nên biết có thành kiếp, hoại kiếp. Tôi còn biết hơn thế nữa, biết thành kiếp, hoại kiếp. Nhưng tôi không biết sự thành và hoại của vị lai.’ Điều đó nói, biết khởi thủy mà không biết chung cuộc. Người ấy sáng mai, chiều tối, do vô trímà nói rằng: ‘Thế gian thường tồn, duy chỉ đây là thật, ngoài ra là dối.’ Đó là pháp thường hằng thứ hai.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy nhớ lại tám mươi thành kiếp, hoại kiếp, vị ấy nói rằng: ‘Thế gian này thường, ngoài ra là dối. Vì sao? Tôi nhớ lại mà biết có thành kiếp, hoại kiếp; lại còn biết thành kiếp, hoại kiếp quá khứ hơn thế nữa. Thành kiếp, hoại kiếp vị lai tôi cũng biết cả.’ Người ấy sớm chiều do vô trí mà nói lời này: ‘Thế gian thường hằng, chỉ đây là thật, ngoài ra là dối.’Đây là pháp thường hằng thứ ba. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp mà Như Lai thuyết còn có trên nữa, đó là quán sát.³⁶Quán sát là, có Sa-môn, Bà-la-môn, do tướng mà quán sát,³⁷ ‘tâm kia xu hướng như thế, tâm này xu hướng như thế.’ Tâm ấy khi phát tưởng như vậy, hoặc hư hoặc thật.³⁸ Đó là quán sát thứ nhất.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, không do tướng mà quánsát, nhưng hoặc nghe lời của chư Thiên và phi nhân, mà nói với người kia rằng: ‘Tâm ngươi như [78a] vậy, tâm ngươi như vậy.’ Điều này cũng hoặc thật, hoặc hư. Đó là quán sát thứ hai.

———

³⁶Quán sát 觀察. D 28 (iii 103): ādesana-vidhā, ký tâm sai biệt, các trường hợp khác nhau về sự đọc được ý nghĩ của người khác.

³⁷ Hán: dĩ tưởng quán sát 以想觀察. Pl.: nimmittena ādesati, nói ý nghĩcủa người khác bằng cách dựa vào các dấu hiệu bên ngoài.

³⁸ D 28, ibid.: so bahuṃ ce pi ādasati, tath’eva taṃ hoti, no aññathā, vị ấy quán sát nhiều lần như vậy, biết xác thật là như thế, khôngsai lầm.

“Các Sa-môn, Bà-la-môn, không do tưởng mà quán sát, cũng không nghe lời của Chư Thiên hay phi nhân, mà tự quán sát thân mình, lại nghe lời nói của người

khác, mà nói với người kia³⁹ rằng: ‘Tâm của ngươi như vậy, tâm của ngươi như vậy.’ Điều này cũng cóthật, cũng có hư. Đó là quán sát thứ ba.

“Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn, không do tưởng quán sát, cũng không nghe lời Chư Thiên và phi nhân nói, lại không tự quán sát, hay quán sát người khác; nhưng,

sau khi diệt trừ tầm tứ rồi, đạt đến tâm định, quán sát tâm người khác, mà nói với người ấy rằng:⁴⁰ ‘Tâmcủa ngươi như vậy, tâm của ngươi như vậy.’ Quán sát như thế là chân thật. Đó là quán sát thứ tư. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp Như Lai thuyết lại còn có trên nữa, đó là giáo giới.⁴¹ Giáo giới là, hoặc có trường hợp có người không trái với giáo giới mà dứt sạch hữu lậu thành vôlậu, tâm giải thoát, trí tuệ giải thoát, ngay trong đời này tự thân tác chứng: sự sinh đã hết, phạm hạnh đãvững, điều cần làm đã làm xong, không còn hậu hữu. Đó là giáo giới thứ nhất.

“Có người không trái với giáo giới mà dứt sạch năm hạ phần kết, sau khi diệt độ chốn này sẽ không trở lại cõi này nữa. Đó là giáo giới thứ hai.

“Hoặc có người không trái giáo giới, ba kết đã hết, tham dục, sân hận, ngu si vơ mỏng, đắc Tư-đà-hoàn, sẽ trở lại đời này (một lần) rồi diệt độ. Đó là giáo giới thứ ba.

“Hoặc có người không trái giáo giới, ba kết đã hết, đắc Tu-đà-hoàn, tối đa bảy lần trở lại, ắt sẽ thành đạo quả, không đọa ác thú. Đó là giáo giới thứ tư. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

———

³⁹ D 28 ibid.: vitakkayato vicārayato vitakka-vipphāra-saddaṃsutvā ādati, y nơi tầm, y nơi tứ, vị ấy sau khi nghe âm thanhkhuếch đại bởi tầm, bèn dự đoán rằng... (Đây chỉ trường hợp

người đã chứng sơ thiền).

⁴⁰ D 28 ibid.: avitakkaṃ avicāraṃ samādhiṃ samāpannassa cetasāceto paricca pajānāti, vị ấy, do thành tựu chánh định không tầmkhông tứ, bằng vào tâm của mình mà biết rằng... Chỉ trường hợpmột vị đã chứng nhị thiền hay cao hơn.

⁴¹Giáo giới 教誡. D 28 (iii 107): anusāsana.

“Pháp mà Như Lai thuyết lại còn có trên nữa, là thuyết pháp cho người khác, khiến cho giới thanh tịnh.⁴²Giới thanh tịnh là, có Sa-môn, Bà-la-môn, có lời nói chí thành, không hề hai lưỡi, thường tự kính cẩn, dẹp bỏ ngủ nghỉ, không mang lòng tà xiểm, miệng không nói dối, không dự đoán cát hung cho người, không tựmình xưng thuyết, đem sở đắc của người này tỏ cho người khác để cầu thêm lợi từ người khác, tọa thiền tu trí, biện tài vô ngại, chuyên niệm không loạn, tinh cần không biếng nhác. Pháp ấy vô thượng, không gìcó thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai [78b] có thểsánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp mà Như Lai thuyết lại còn có trên nữa, đó làgiải thoát trí.⁴³Nói là giải thoát trí, đó là, Thế Tôn do nhân duyên của người khác mà nội tâm tư duy rằng: Người này là Tu-đà-hoàn; người này là Tư-đà-hàm; người này là A-na-hàm, người này là A-la-hán. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp mà Như Lai thuyết lại còn có trên nữa, đó là tựthức túc mạng trí chứng.⁴⁴ Các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định.

Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy tự mình nhớ lại vô số việc đời từ trước, một đời, hai đời ... (cho đến), trăm nghìn thành kiếp, hoại kiếp, vô số như vậy, ta sinh ở chỗkia, có tên như vậy, chủng tộc như vậy, họ như vậy, thọ mạng như vậy, ẩm thực như vậy, khổ lạc như vậy; từ chỗ này sinh nơi kia; từ nơi kia sinh đến chỗ này, với nhiều tướng dạng khác nhau; tự nhớ vô số kiếp sự đời xưa, ngày đêm thường nghĩ nhớ những nơi đãtrải qua. Đây là sắc. Đây là vô sắc. Đây là tưởng. Đây là vô tưởng. Đây là phi vô tưởng, thảy đều nhớ biết hết. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trítuệ vô dư, thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

———

⁴²Giới thanh tịnh 戒清淨. D 28 (iii 106): Bhagavā dhammaṃ deseti purisasīla- samācāre, Thế Tôn thuyết pháp liên quan đếnchánh hạnh về giới của con người.

⁴³ D 28 (iii 108): parapuggalavimuttiñāṇa, tha nhân giải thoát trí,nhận thức về sự giải thoát của người khác; ấn chứng sự giải thoát cho người khác.

⁴⁴ Tự thức túc mạng trí chứng 自識宿命智證. D 28 (iii 110): pubbenivāsānussatiñāṇa, túc trú tùy niệm trí, nhận thức nhớ lại các đời sống trước.

“Pháp Như Lai thuyết còn có pháp trên nữa, đó là thiên nhãn trí.⁴⁵ Thiên nhãn trí là, các Sa-môn, Bà-la-môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm định. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy quán thấy chúng sinh, hoặc sống, hoặc chết, có sắc tốt, sắc xấu, thú hướng lành, thú hướng dữ,⁴⁶ hoặc đẹp, hoặc xấu, tùy theo chỗ làm, thảy đều thấy hết, biết hết. Hoặc có chúng sinh thành tựu thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, phỉ bang Hiền Thánh, tin theo tà kiến điên đảo, khi thân hoại mạng chung đọa ba đường dữ. Hoặc có chúng sinh cóthân hành thiện, khẩu hành thiện, ý hành thiện, không báng bổ Hiền Thánh, chính kiến, tín hành, khi thân hoại mạng chung sinh lên trời người. Bằng thiên nhãn thanh tịnh, quán chúng sinh, thấy biết như thật. Pháp ấy vô thượng, không gì có thể vượt qua; trí tuệ vô dư,thần thông vô dư; các Sa-môn, Bà-la-môn trong đời không ai có thể sánh ngang Như Lai, huống hồ vượt lên trên.

“Pháp mà Như Lai thuyết lại còn có trên nữa, đó làthần túc chứng.⁴⁷Thần túc chứng là, các Sa-môn, Bà-la- môn, bằng đủ phương tiện tinh cần chứng nhập tâm

định. Với tâm định tĩnh ấy, vị ấy thực hiện vô số thần lực; có thể biến một thân thành vô số thân; [78c] từvô số thân hiệp làm một thân; vách đá không trở ngại; ngồi kiết già giữa hư không, cũng như chim bay; vào ra lòng đất như ở trong nước; đi trên nước như đi trên đất; thân mình bốc khói, bốc lửa, như đống lửa cháy rực; lấy tay sờ mặt trời, mặt trăng; đứng cao đến trời Phạm thiên. Nếu Sa-môn, Bà-la-môn gọi đó là thần túc, thì nên bảo họ rằng: có thần túc như vậy, không phải không có. Nhưng loại thần túc ấy thấp kém, hèn hạ, là việc làm của phàm phu, không phải điều màHiền Thánh tu tập. Nếu Tỳ-kheo đối với sắc thế gian yêu thích mà không nhiễm,⁴⁸sau khi xả ly sắc ấy, làm việc đáng làm, ấy mới gọi là thần túc của Hiền Thánh. Đối với sắc không đáng ưa cũng không ghét, sau khi xả ly sắc ấy, làm việc nên làm, ấy mới gọi là thần túc của Hiền Thánh. Đối với sắc mà thế gian

———

⁴⁵ Thiên nhãn trí 天眼智. D 28 (iii 111): cutūpapāta-ñāṇa, sinh tửtrí, nhận thức về sự sống và sự chết của chúng sinh.

⁴⁶ Hán: thiện thú ác thú 善趣惡趣. Pl.: sugata, duggata.

⁴⁷ Thần túc chứng 神足證. D 28 (iii 112): iddhividhā.

⁴⁸ Cf. D 28, ibid.: appaṭikkūe paṭikkūlasaññī vihareyyan, tôi có thểan trú với ý tưởng kinh tởm nơi cái không kinh tởm. Hán: ái sắc愛色, Pl.: appaṭikkūla; bất ái sắc 不愛色, Pl.: paṭikkūla; chỉ tính chất đáng nhàm tởm và không đáng nhàm tởm nơi vật chất.

yêu, sắc màthế gian không yêu, lìa bỏ cả hai, tu bình đẳng xả, ⁴⁹chính niệm, chính tri,⁵⁰ ấy mới gọi là thần túc của Hiền Thánh.⁵¹

“Do bởi đức Thế Tôn tinh tấn dũng mãnh, có đại trítuệ, có tri có giác, đắc đệ nhất giác, cho nên gọi làĐẳng Giác. Thế Tôn nay cũng không vui thích nơi dục, không ưa thích nơi điều tu tập của phàm phu thấp kém, cũng không nhọc nhằn siêng năng để chịu các thứ khổ não. Thế Tôn nếu muốn loại trừ pháp ác, cótầm có tứ, có hỷ lạc do định sinh, chứng nhập sơ thiền, thì như thế Ngài liền có thể loại trừ pháp ác, có tầm có tứ, có hỷ lạc do định sinh, chứng nhập sơ thiền. Nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, cũng vậy. Ngài tinh tấn, dũng mãnh, có đại trí tuệ, có tri, có giác, đắc đệ nhất giác, nên gọi là Đẳng giác.”

Phật bảo Xá-lợi-phất:

“Nếu có dị học ngoại đạo đến hỏi ngươi rằng’:⁵²‘Trong các Sa-môn, Bà-la-môn quá khứ có ai sánh bằng Sa-môn Cù-đàm chăng?’ ngươi sẽ trả lời như thếnào? Người ấy lại hỏi: ‘Trong các Sa-môn, Bà-la-môn vị lai có ai sánh bằng Sa-môn Cù-đàm chăng?’ ngươi sẽ trả lời như thế nào? Kia lại hỏi: ‘Trong các Sa-môn, Bà-la-môn hiện tại có ai sánh bằng Sa-môn Cù-đàm chăng?’ ngươi sẽ trả lời như thế nào?’”

Xá-lợi-phất liền trả lời:

“Giả sử được hỏi rằng: ‘Trong các Sa-môn, Bà-la-môn quá khứ có ai sánh bằng Sa-môn Cù-đàm chăng?’ con sẽ trả lời rằng: ‘Có.’ Giả sử được hỏi: ‘Trong các Sa-môn, Bà-la-môn vị lai có ai sánh bằng Sa-môn Cùđàm chăng?’ con sẽ trả lời rằng: ‘Có.’ Giả sử được hỏi: ‘Trong các Sa-môn, Bà-la-môn hiện tại có ai sánh bằng Sa-môn Cù-đàm chăng?’ con sẽ trả lời rằng: ‘Không.’”

Phật bảo Xá-lợi-phất :

———

⁴⁹ Nguyên Hán dịch: tu bình đẳng hộ 修平等護. D 28 ibid: paṭikūlañca appaṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivijjetvā upekkhakovihareyyaṃ sato sampajāno’ti, “sau khi loại bỏ cả hai, cái kinh tởm và cái không kinh tởm, tôi an trú với xả, chánh niệm, chánh tri.”

⁵⁰ Hán: chuyên niệm bất vong 專念不忘, Pl.: sato sampajāno, chánh niệm, chánh tri (tỉnh giác).

⁵¹ Pl.: ayam... iddhi anāsavā anupadhikā ariyā vuccati, thần thong vô lậu, vô y này được gọi là Thánh.

⁵² Trước đoạn này, Pl. còn có một đoạn: “trong quá khứ,... vị lai,... hiện tại,... có ai hơn...” và được Xá-lợi-phất trả lời “không” chocả ba trường hợp.

“Dị học ngoại đạo kia lại hỏi: ‘Vì sao nói là có? Và vì sao nói là không?’ ngươi sẽ trả lời như thế nào?”

Xá-lợi-phất [79a] đáp:

“Con sẽ trả lời người ấy rằng: ‘Các vị Chính Đẳng Chính Giác quá khứ cùng sánh bằng Như Lai. Các vịChính Đẳng Chính Giác vị lai cùng sánh bằng Như Lai. Nhưng con tự thân nghe từ Phật, rằng không có trường hợp có thể nói có vị Chính Đẳng Chính Giác hiện tại nào khác cùng sánh với Như Lai.’ Bạch ThếTôn, con theo chỗ được nghe, y pháp, thuận pháp, mà trả lời như vậy, có phải là trả lời đúng chăng?”

Phật nói:

“Trả lời như vậy là y pháp, thuận pháp, không trái. Sởdĩ như vậy là vì, có các vị Chính Đẳng Chính Giác quá khứ sánh bằng Ta. Có những vị Chính Đẳng Chính Giác vị lai sánh bằng Ta. Nhưng không có trường hợp để nói rằng có hai đức Phật cùng xuất hiện thế gian cùng một lần.”

Lúc bấy giờ Tôn giả Uất-đà-di⁵³ đứng sau Phật, đang cầm quạt, quạt Phật. Phật nói với Uất-đà-di:

“Uất-đà-di, ngươi hãy quán sát sự ít dục, biết đủ của Thế Tôn. Nay Ta có thần lực lớn, có uy đức lớn, mà ít dục, biết đủ, không vui thích trong các dục.⁵⁴ Uất-đà-di, nếu các Sa-môn, Bà-la-môn khác ở trong pháp này mà có thể tinh cần khó nhọc, chứng đắc một pháp, vị ấy sẽ dựng phướn mà bố cáo bốn phương xa rằng:

‘Nay Như Lai⁵⁵ này ít dục, biết đủ. Nay hãy quán sát sự ít dục, biết đủ của Như Lai. Như Lai có thần lực lớn, có uy đức lớn, không cần đến các dục.’”

Rồi thì, Tôn giả Uất-đà-di sửa y phục ngay ngắn, trịch áo bày vai hữu, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay bạch Phật rằng:

“Kì diệu thay, bạch Thế Tôn, ít dục, biết đủ như ThếTôn. Thế Tôn có thần lực lớn, có uy đức lớn, không cần đến các dục. Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn khác, ở trong pháp này mà tinh cần khó nhọc chứng đắc một

———

⁵³Uất-đà-di 鬱陀夷. Pl.: Udāyi.

⁵⁴Hán: bất lạc tại dục 不樂在欲. D 28 (iii 114): atha ca pana na attānaṃ pātukarissati, nhưng Ngài không làm hiển lộ tự kỷ.Nghĩa là, không tự khoe khoang.

⁵⁵Chỉ ngoại đạo tự xưng; không phải Phật tự nói.

pháp, vị ấy sẽ dựng phướn tuyên cáo bốn phương xa rằng: ‘Thế Tôn⁵⁶ hiện nay là bậc ít dục, biết đủ.’ Xá-lợi-phất, ngài hãy thuyết pháp này cho các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di. Những người ấy nếu có điều nghi ngờ đối với Phật, Pháp, Tăng, thì sau khi nghe phápnày sẽ không còn ở trong lưới nghi nữa.”

Bấy giờ Thế Tôn nói với Xá-lợi-phất :

“Ngươi hãy nhiều lần giảng thuyết pháp này cho các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di. Vì sao? Vì những người ấy nếu có nghi ngờ đối với Phật, Pháp, Tăng, đối với Đạo, thì sau khi nghe ngươi giảng thuyết sẽ được thông tỏ.”

Xá-lợi-phất đáp:

“Kính vâng, bạch Thế Tôn.”

Rồi thì, Xá-lợi-phất nhiều lần giảng thuyết pháp này cho các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, vì để khiến họ được tự mình thanh tịnh, do đó được gọi là “Thanh tịnh kinh.”⁵⁷

Lúc bấy giờ, Xá-lợi-phất sau khi nghe những lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

———

⁵⁶ Như trên, cht. 55.

⁵⁷ Thanh tịnh kinh 清淨經. D 28 (iii 116): iti hidaṃ āyasmā sāriputto bhagavato sammukhā sampasādaṃ pavedesi, tasmā imassa veyyākaraṇassa sampasādanīyaṃ tveva adhivacanan’ ti, “Ở đây, Trưởng lão Xá-lợi-phất trước mặt Thế Tôn nói lên sựhoan hỷ xác tín của mình, do đó kinh này được ghi nhận có danhxưng là “tự hoan hỷ.”

19. Kinh Đại Hội

19. KINH ĐẠI HỘI

[79b02] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật tại nước Thích-kiều-sưu,¹trong rừng Ca-duy,² cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị, thảy đều là A-la-hán. Lại có mười phương các Trời thần diệu cũng đến tập hội, kỉnh lễNhư Lai và Tỳ-kheo Tăng.

Lúc bấy giờ, bốn vị Tịnh cư thiên đang ở trên cõi trời ấy, mỗi người, tự nghĩ rằng: “Nay Thế Tôn đang ởtại Thích-kiều-sưu trong rừng Ca-duy cùng đại chúng Tỳ-kheo năm trăm vị, thảy đều đã chứng đắc A-la-hán. Lại có mười phương các Trời thần diệu cũng đến tập hội, kỉnh lễ Như Lai và Tỳ-kheo Tăng. Nay chúng ta cũng nên đi đến chỗ Thế Tôn, mỗi người sẽ xưng tán Như Lai bằng bài kệ của mình.”

Rồi thì, bốn vị Tịnh cư thiên, trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi cánh tay, biến mất khỏi các cõi trời kia, đến Thích-kiều-sưu trong rừng Ca-duy. Bấy giờ, bốn

vị Tịnh cư thiên, sau khi đến nơi, cúi đầu lễ chân Phật, rồi đứng sang một bên. Lúc ấy một vị Tịnh cư thiên ởtrước Phật đọc bài kệ tán thán rằng:

Ngày nay đại chúng hội;

Chư Thiên cùng đến dự.

Tất cả đến vì pháp;

Muốn lễ Chúng vô thượng.

Nói xong bài kệ này rồi đứng sang một bên. Một vịTịnh cư thiên khác lại đọc bài kệ rằng:

Tỳ-kheo thấy ô nhiễm,

Tâm ngay, tự phòng hộ.

Như biển nạp các sông;

———

* 佛說長阿含第二分大會經第十五

¹ Để bản: Thích-kiều-đề 釋翅提, chép nhầm, nên sửa lại: Thích-kiều-sưu 釋翹搜. T 100(105): Thích-sí 釋翅. Pl.: Sakkeṣu, giữa những người Thích-ca.

²Ca-duy lâm 迦維林. T 19: Ca-Tì-la lâm 迦毘羅林. T 99(1192): Ca-Tì-la-vệ lâm 迦毘羅衛林. D 20: tại rừng Đại lâm (Mahāvana) trong Kapilavatthu..

Bậc trí hộ các căn.

Nói xong bài kệ ấy rồi đứng sang một bên. Một vịTịnh cư thiên khác lại đọc bài kệ:

Bứt gai, lấp hố ái,³

San bằng hào vô minh;

Độc cư trường thanh tịnh

Như voi khéo thuần thục.

Nói bài kệ này xong, đứng sang một bên. Một Tịnh cư thiên khác đọc bài kệ:

Những ai quy y Phật,

Trọn không đọa đường dữ;

Khi xả bỏ thân người,

Thọ thân trời thanh tịnh.

Sau khi bốn Tịnh cư thiên đọc các bài kệ xong, Phật liền ấn khả. Họ bèn lễ chân Phật, đi quanh Phật ba vòng, thoạt biến mất. Họ đi chưa bao lâu, Phật bảo [79c] các Tỳ-kheo:

“Nay chư Thiên đại tập hội. Mười phương các thần diệu thiên đều đến đây lễ viếng Như Lai và Tỳ-kheo Tăng. Này các Tỳ-kheo, quá khứ các Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác cũng có chư Thiên đại tập hội như Ta ngày nay. Đương lai các Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, cũng có chư Thiên đại tập hội, như Ta ngày nay.

“Này các Tỳ-kheo, nay chư Thiên đại tập hội. Mười phương các thần diệu thiên không ai không đến đây lễ viếng Như Lai và Tỳ-kheo tăng. Ta sẽ nói lên danh hiệu của họ, và cũng nói kệ về họ. Tỳ-kheo, nên biết:

“Chư Thiên nương hang núi,

Ẩn tàng, trông đáng sợ.⁴

Mình khoác áo toàn trắng,

Tinh sạch không vết dơ.

Trời người nghe thế rồi,

Đều quy y Phạm Thiên.

———

³ Hán: đoạn thích, bình ái khanh 斷刺平愛坑. Pl.: chetvā khilaṃchetvā palighaṃ, bẻ cùm, bẻ khóa.

⁴Cf. D 20 (ii 255): ye sitā girigabbharaṃ, pahitattā samāhitā puthū sīhāv’a sallīnā lomahaṃ sābhisambhuno, họ nương nơicác hang động, tinh cần, an tĩnh, như từng con sư tử đang comình lại, lông tóc dựng đứng.

Ta nay nói tên họ,

Thứ tự không nhầm lẫn.

Các thiên chúng nay đến;

Tỳ-kheo, ngươi nên biết,

Trí phàm phu thế gian

Trong trăm, không thấy một,

Làm sao có thể thấy,

Bảy vạn chúng quỷ thần?

Nếu thấy mười vạn quỷ,

Một bên còn không thấy,

Hà huống các quỷ thần

Đầy khắp cả thiên hạ.”

Địa thần dẫn theo bảy nghìn dạ-xoa⁵đủ các loại, thảy đều có thần túc, hình mạo, sắc tượng, danh xưng, thảy đều với tâm hoan hỷ đến chỗ chúng Tỳ-kheo trong rừng.

Lúc ấy, có thần Tuyết Sơn dẫn theo sáu nghìn quỷ dạ- xoa⁶đủ các loại, thảy đều có thần túc, hình mạo, sắc tượng, danh xưng, thảy đều với tâm hoan hỷ đến chỗchúng Tỳ-kheo trong rừng.

Có một thần Xá-la dẫn theo ba nghìn quỷ dạ-xoa⁷ đủcác loại, thảy đều có thần túc, hình mạo, sắc tượng, danh xưng, thảy đều với tâm hoan hỷ dến chỗ chúng Tỳ-kheo trong rừng.

Một vạn sáu nghìn quỷ thần dạ-xoa đủ các loại này thảy đều có thần túc, hình mạo, sắc tượng, danh xưng, thảy đều với tâm hoan hỷ đến chỗ chúng Tỳ-kheo trong rừng.

Lại có thần Tì-ba-mật,⁸trú ở Mã Quốc,⁹dẫn năm tram quỷ, đều có thần túc, oai đức.

———

⁵Hán: Địa thần hữu... duyệt-xoa 地神有悅叉. Pl.: yakkhā bhummā Kāpilavatthavā, các dạ xoa sống trên mặt đất, ở Ca tỳ la vệ.

⁶Pl.: Hemavatā yakkhā, các dạ-xoa sống ở Tuyết Sơn.

⁷Pl.: Sātāgirā yakkhā, các dạ xoa ở núi Sātāgiri. Xá-la thần 舍羅神, có lẽ chỉ thần núi Sātāgiri. T 19: ba nghìn dạ-xoa sống trênnúi Sa-đa 娑多山.

⁸Tì-ba-mật 毗波密, Pl.: Vessamitta (bạn của Vessa, giai cấp Phệxá).

⁹ Mã quốc 馬國(Pl.: Assaka). Bản Pl. không đề cập tên nước này.

Lại có thần Kim-Tì-la,¹⁰trú ở núi Tì-phú-la,¹¹ thành Vương xá, dẫn vô số quỷ thần, cung kính vây quanh.

Lại có, phương Đông, Đề-đầu-lại-trá Thiên vương,¹²thống lãnh các thần Càn-thát-bà,¹³ có đại oai đức, [80a] có chín mươi mốt người con, tất cả đều có tên

là Nhân-đà-la,¹⁴ có đại thần lực.

Phương Nam, Tì-lâu-lặc¹⁵Thiên vương thống lãnh các long vương, có đại oai đức, có chín mươi mốt người con, thảy đều có tên là Nhân-đà-la, có Đại thần lực.

Phương Tây, Tì-lâu-bác-xoa¹⁶ Thiên vương, thống lãnh các quỷ cưu bàn trà, có đại oai đức, có chín mươi mốt người con, thảy đều tên là Nhân-đà-la, có đại thần lực.

Phương Bắc, Tì-sa-môn¹⁷Thiên vương thống lãnh các quỷ dạ-xoa, có đại oai đức, có chín mươi mốt người con, thảy đều tên là Nhân-đà-la, có đại thần lực.

Bốn vị Thiên vương hộ trì thế gian này có đại oai đức, mình phát ánh sáng, đi đến rừng Ca-duy.

Bấy giờ, Thế Tôn muốn hàng phục tâm huyễn ngụy hư dối của họ¹⁸ nên kết chú rằng:

———

¹⁰ Kim-Tì-la 金毗羅. Pl.: Kumbhila, thần cá sấu. T 19: Cúng-Tì-la 供毘羅, sống trên núi Vĩ-bố-la尾布羅, Vương xá.

¹¹ Tì-phú-la 毗富羅, Pl.: Vepulla.

¹² Đề-đầu-lại-tra 提頭賴吒(Trì Quốc). Pl.: Dhataraṭṭa. T 19: Địa-lí-đa-ra-sắt-trá-ra 地里多囉瑟姹囉.

¹³ Càn-đạp-hòa 乾沓和. Pl.: Gandhabba.

¹⁴ Nhân-đà-la 因陀羅. Pl.: Inda.

¹⁵ Tì-lâu-lặc 毗樓勒(Tăng Trưởng). Pl.: Virūḷha. Trong bản Hán, thần thống lãnh chúng Long vương. Trong bản Pl., thống lãnh chúng Cưu-bàn-trà (Kumbhaṇḍa). T 19: Cưu-bàn-na chúa Vĩ-rôtrà- ca 鳩槃拏主尾嚕茶迦. 16 Tì-lâu-bác-xoa 毗樓博叉(Quảng Mục). Pl.: Virūpakkha. Trong bản Hán, thống lãnh chúng Cưu-bàn-trà quỷ (Kumbaṇḍa), trong bản Pl., chúng Long vương. T 19: Đại long chúa Vĩ-rô-bác-xoa 大龍主尾嚕博叉.

¹⁷ Tì-sa-môn 毗沙門(Đa Văn). Pl.: Vessavaṇa, lãnh chúng Dạ-xoa. T 19: Đại dược-xoa chúa Câu-phệ-ra 大藥叉主俱吠囉(Pl.: Kubera)

¹⁸Pl.: tesaṃ māyāvino dāsā āguṃ vañcanikā saṭhā, những bộ hạ này vốn huyễn ngụy, hư vọng, ác tâm, lừa dối.

“Ma câu lâu la ma câu lâu la,¹⁹ tì lâu la tì lâu la,²⁰ chiên đà na, gia ma thế trí, ca, ni diên đậu, ni diên đậu, ba na lỗ,²¹ ô hô nô²²nô chủ, đề bà tô mộ, ma đầu la, chi đa la tư na, càn đạp ba, na la chủ, xà ni sa, thi ha, vô liên đà la, tỷ ba mật đa la, thọ trần đà la, na lư ni²³kha, thăng²⁴ phù lâu, thâu chi bà tích²⁵ bà.²⁶

Như vậy, các vua càn-đạp-bà và la-sát đều có thần túc, hình mạo, sắc tượng, với tâm hoan hỷ đi đến chúng Tỳ-kheo trong khu rừng. Bấy giờ, Thế Tôn lại kết chú:

“A hê, na đà sắt, na đầu, tì-xá-li, sa²⁷ ha, đái xoa xà, bà đề, đề đầu lại trá, đế bà sa ha, nhã lị²⁸da, gia²⁹ tì la, nhiếp ba³⁰ na già, a đà già ma, thiên đề già, y la bà đà,

ma ha na già, tì ma na già đa, đà³¹ già đà dư, na già la xà, bà ha sa ha, xoa kì đề, bà đề la đế, bà đề la đế, tìmai đại tích thiễm, tì ha tứ, bà nanh, a bà bà tứ, chất đa la, tốc hòa ni na, cầu tứ đa, a bà do, na già la trừ, a tứ, tu bạt la, tát đế nô, a già, phật đà sái, thất la-nanh, bà da, ưu la đầu bà diên lâu, tố bàn nậu, phật đầu, xála nậu, già loại lâu.³²

———

¹⁹ TNM: ma ma câu câu lâu lâu la la 摩摩拘拘樓樓羅羅.

²⁰ TNM: tì tì lâu lâu la la 毘毘樓樓羅羅.

²¹Na lỗ 那攎, TNM: đà na da lô 陀那耶盧.

²² Nô 奴, TNM: xoa 杈.

²³Ni 尼, TNM: thi 尸.

²⁴ TNM: thăng 升; Cao ly: đẩu 斗.

²⁵ Tích 跡, TNM: giá 這.

²⁶ Cf. Pl.: māyā kuṭeṇḍu viṭeṇḍu viṭucca viṭuṭo saha/ Candano kāmaseṭṭho ca, kinnighaṇḍu nighaṇḍu ca/ panādo opamañño ca devasūto ca mātali. / Cittaseno ca gandhabbo, nalo rājā janesabho/ āgā pañcasikho ceva timbarū suriyavaccasā/ Ete caññe ca rājāno gandhabbā saha rājubhi/ modamānā abhikkāmuṃ bhikkhūnaṃ samitiṃ vanaṃ.

²⁷ Sa 沙, TNM: bà 婆.

²⁸ Lị 利, TNM: lê 黎.

²⁹ Gia 加, TNM: ca 迦.

³⁰Ba 波, TNM: bà 婆.

³¹ Đà 陀, TNM: tha 咃.

³² Tham chiếu Pl.: Athāguṃ nāgasā nāgā vesālā, sahatacchakā, / kambalassatarā āguṃ, pāyāgā saha ñātibhi. / Yāmunādhataraṭṭhā ca āgu nāgā yasassino, / erāvano mahānāgo so pāgāsamitiṃ vanaṃ / Ye nāgarāje sahasā haranti/ dibbā dijā pakkhi visuddhacakkhū/ vehāsayā te vanamajjha- pattā/ citrā supaṇṇā iti tesaṃ nāmaṃ/ Abhayaṃ tadā nāgarājānam āsi/ supaṇṇato khemam akāsi budho. / saṇhāhi vācāhi upavhayantā/ nāgā supaṇṇāsaraṇaṃ agaṃsu buddhaṃ.

Rồi Thế Tôn lại kết chú cho A-tu-la:

“Kì đà, bạt xà, ha đế, tam vật đệ, a-tu-la, a thất đà, bà[80b] diên địa, bà tam ba33 tứ, y đệ a đà, đề bà ma, thiên địa, già lê diệu, ma ha bí ma, a-tu-la, đà na bí la đà, bệ ma chất đâu lâu, tu chất đế lệ, bà la ha lê, vô di liên na bà, xá lê a tế, bạt lê, phất đa la na, tát bệ, tát lâu da na na mê, tát na mê đế, bà lê, tế như, la da bạt đâu lâu, y ha am bà la mê, tam ma do y, đà na, bạt đà nhã, tỷ khâu na, tam di thế, nê bạt. ³⁴

Rồi Thế Tôn lại kết chú cho chư Thiên:

“A phù, đề bà, bế lê hê bệ, đề dự, bà do, đa đà nậu, bạt lâu nậu, bạt lâu ni, thế đế, tô di, da xá a đầu, di đa la bà, già la na di bà a lã, đề bà, ma thiên thê dữ, đà xàđề xá, già dư, tát bệ, na-nan đa la bà bạt na, y địa bàn đại, thù địa ban na bàn đại, da xá ti nậu, mộ đà bà na,³⁵a hê kiền đại, tì khâu na, bà³⁶vị³⁷ đệ, bà ni.

“bệ noa, đề bộ, xá già lị, a hê địa dũng mê, na sát³⁸ đếlệ phú la tức ky đại a đà man đà la bà la, bệ chiên đại tô, bà ni sao đề bà, a đa, chiên đà, phú la kiều chi đại, tô lê da tô bà ni sao đề ba, a đa, tô đề da, phú la kièu đại, ma già đà, bà tô nhân, đồ lô a đầu, thích câu, phúla đại lô.

“thúc già, già la ma, la na a đại, bệ ma ni bà, ô bà đề kìha, ba la vô ha bệ bà la vi a ni, tát đà ma đa a ha lê, di sa a ni bát thù nậu, thán nô a, lô dư đề xá, a hê bạt sa.

“xa ma, ma ha xa ma, ma nậu sa ha, ma nậu sơ đa ma, khất đà ba đầu sái a, đa ma nậu đầu sái a hê a la dạ đềbà a đà lê đà da bà tư, ba la ma ha ba la a đa đề bà ma

thiên thê da.

“sai ma đâu suất đà, dạ ma, già sa ni a, ni, lam bệ, lam bà chiết đế, thọ đề na ma y sái, niệm ma la đề, a đà hêba la niệm di đại.

———

³³ Bà 婆, noNM: sa 娑.

³⁴Tham chiếu Pl.: Jitā vajirahatthena samuddaṃ asurā sitā/ bhātaro vāsavassete iddhimanto yasassino/ Kālakañcā mahābhismā asurādānaveghasā/ vepacitti sucitti ca pahārādo namucī saha/ Satañca baliputtānaṃ sabbe verocanāmakā/ sannayhitvā baliṃ senaṃrāhubhaddam upāgamuṃ: ‘Samayo dāni bhaddante bhikkhūnaṃsamitiṃ vanaṃ’.

³⁵ Na 那, TNM: na-đà 那陀.

³⁶ Cc bản Hán đều đọc bà 婆. Có lẽ nên đọc sa 娑; tham chiếu Pl.: samitim.

³⁷ TNM: vị, Cao ly: chu 朱.

³⁸ Sát 殺, TNMh: lị (lợi) 利.

“a hê đề bà đề bà xà lan đề, a kì, thi hu ba, ma a lật trá lô da, ô ma, phù phù ni bà tư viễn giá bà đà mo, a châu đà, a ni thâu đậu đàn39 da nậu, a đầu [81a] a lã, tì sa môn y sái.⁴⁰

Đấy là sáu mươi chủng loại trời.

Rồi Thế Tôn lại kết chú cho sáu mươi tám vị Bà-lamôn

đắc ngũ thông:⁴¹

“La da lê xá da hà⁴² hê kiền đại bà ni già tì la bạt đâu bệđịa xà nậu a đầu sai mộ tát đề ương kì bệ địa mâu ni a đầu bế lê da sai già thi lê sa bà ha nhã nậu a đầu phạm ma đềbà đề na bà bệ địa mâu ni a đầu câu tát lê y ni lô ma xà lãương kì lã dã bàn xà⁴³ a lâu ô viên đầu, ma ha la dã a câu đề⁴⁴ lâu dặc,⁴⁵ nậu a đầu lục bế câu tát lê a lâu già lăng ỷgià di la đàn hê tội⁴⁶ phủ phù dã phúc đô lô lê sái tiên đàbộ a đầu⁴⁷ đề na già phủ bà, a di già da la dã đa đà⁴⁸ a giàđộ bà la man đà nậu ca mục la dã a đầu nhân đà la lâumê⁴⁹ ca phù đà lô mộ ma già hê a sắc thương câu ty dư⁵⁰a đầu hê lan

———

³⁹ Đàn 檀, TNM: ni lô 尼櫨.

⁴⁰Tham chiếu Pl.: Āpo ca devā pathavī, tejo vāyo tadāgamuṃ/ varuṇāvāraṇā devā, somo ca yasasā saha/ Mettā karuṇā kāyikā, āguṃdevā yasassino/ dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino/ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino/ modamānā abhikkāmuṃ, bhikkh³naṃ samitiṃ vanaṃ/ Veṇḍudevā sahali ca asamā ca duve yamā/ candassūpanisā devā, candamāguṃ purakkhatvā/ Sūriyassūpanisādevā, sūriyamāguṃ purakkhatvā/ akkhattāni purakkhatvā, āguṃ

mandavalāhakā/ Vasūnaṃ vāsavo seμμho, sakkopāgā purindado/ dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇino/ Iddhimanto jutimanto, vaṇṇavanto yasassino/ modamānā abhikkāmuṃ, bhikkh³naṃ samitiṃvanaṃ/ Athāguṃ sahabhū devā, jalamaggisikhāriva/ ariṭṭhakā ca rojā ca, umāpupphanibhāsino/ Varuṇā sahadhammā ca, accutā ca anejakā/ sūleyyarucirā āguṃ, āguṃ vāsavanesino/

⁴¹ Ngũ thông: thần cảnh trí chứng thông, thiên nhãn trí chứng thông, thiên nhĩ trí chứng thông, tha tâm trí chứng thông, túc mạng tríchứng thông. Pl.: pañcābhiññā.

⁴² Hà 何, Tống: a 阿, Nguyên: ha 訶, Minh: ha (kha) 呵.

⁴³Sau xà 闍, TNM thêm: lâu 樓.

⁴⁴Câu-đề 拘提, TNM: đề câu 提拘.

⁴⁵ Dặc 杙, TNM: bí 秘.

⁴⁶Tội 罪, TNM: la 羅.

⁴⁷Sau đầu 頭, TNM thêm: a 阿.

⁴⁸ Đà 陀, TNM: tha 他.

⁴⁹ Sau mê 迷, TNM thêm: bà 婆.

⁵⁰ Sau dư 予, TNM thêm: già 伽.

nhã già phủ bệ lê vị dư lê đa tha a già độ a hê bà hảo la tử⁵¹di đô lô đa đà a già độ bà tư phật ly Thủ- đà-la la dư đa đà a già độ y lê da sai ma ha la dư tiên a bộđa đà a già độ ban xà bà dư bà lê địa kiều a⁵² la dư đa đàa già độ, uất a lan ma ha dư tiện bị bà lê ma lê thâu bà hêđại na ma a bàn địa khổ ma lê la⁵³ dư a cụ tư lị đà na bà địa a đầu kiều bệ la dư⁵⁴thi y nế⁵⁵ di nế ma ha la dư phục⁵⁶bà lâu đa đà a già độ bạt đà bà lị ma ha la dư câu tát lê ma đề thâu thi hán đề chiêm bà lê⁵⁷ la dư tu đà la⁵⁸ lâu đa tha a già độ a ha⁵⁹ nhân đầu lâu a đầu ma la dư dư tô lị dữ tha bệ địa đề bộ a ha bệ lị tứ a đầu hằng a⁶⁰da lâu bà la mục giá da mộ a di nậu a đầu nhất ma da xá phê na bà sai ma la dư hà lê kiền độ dư phê độ bát chi dư thị số ba na lộ ma tô la dư da tứ đa do hê lan nhã tô bàn na bí sầu độ trí dạ sốla xá ba la bệ đà uất đà bà a bà sái bà ha bà bà mưu sa ha sa⁶¹ tham phú xa đại xa pháp⁶² xà sa lệ la đà na ma ban chi sấu [81b] đa la càn đạp bà sa ha bà tát đa đề tô bệ la dư a hê kiền sấu⁶³ tỉ khâu tam di địa bà ni địa bà ni.⁶⁴

Bấy giờ, có một nghìn Bà-la-môn đắc ngũ thông cũng được Như Lai kết chú cho.

Lúc ấy, trong thế giới này, vị Phạm Thiên vương đứng đầu⁶⁵ cùng với các Phạm Thiên⁶⁶ khác, thảy đều có thần thông, và có một Phạm Đồng tử tên gọi Đề-xá,⁶⁷có đại thần lực. Lại có Phạm Thiên vương khác trong mười phương đến dự cùng với quyến thuộc vây quanh.

———

⁵¹Tử 子,TNM: dư 予.

⁵² A 阿, TNM: đế 帝.

⁵³Sau la 羅, TNM thêm: la 羅.

⁵⁴Sau dư 予, TNM thêm: già 伽.

⁵⁵ Nế 昵(bộ nhật), TNM: nế 眤, bộ mục.

⁵⁶Phục 復, TNM: ưu 優.

⁵⁷ Lê 梨, TNM: lị 利.

⁵⁸ TNM không có la 羅.

⁵⁹ TNM không có ha 呵.

⁶⁰ Hằng a 恒阿, TNM: hằng hà 恒河.

⁶¹ Sa a sa 娑呵娑, TNM: bà a bà 婆呵婆.

⁶² Pháp 法, TNM: khư 佉.

⁶⁴ Bài chú này chưa tìm thấy Pl. tương đương để tham chiếu.

⁶⁵Đệ nhất Phạm vương, Pl.: Subrahmā paramatthah.

⁶⁶ Phạm thiên, Pl.: Brahma-deva.

⁶⁷Phạm Đồng tử Đề-xá 梵童子提舍, Pl.: Sanamkumāra Tissa.

Lại vượt qua một nghìn thế giới, có Đại Phạm Vương,⁶⁸thấy các đại chúng ở tại chỗ Thế Tôn, bèn cũng đến dự với quyến thuộc vây quanh.

Bấy giờ Ma vương thấy các đại chúng ở tại chỗ ThếTôn bèn sinh tâm độc hại, suy nghĩ rằng: Ta hãy dẫn các quỷ binh đi đến phá hoại chúng kia, bao vây chúng lại, không để sót một ai. Rồi thì, Ma vương triệu tập bốn binh chủng, tay vỗ xe, tiếng rền như sấm dậy. Những ai trông thấy không khỏi kinh sợ. Ma vương phóng ra gió to mưa lớn, sấm chớp vang rền, hướng đến rừng Ca-duy, bao vây đại chúng. Phật nói với các Tỳ-kheo ưa thích chúng hội này rằng:

“Các ngươi nên biết, hôm nay, Ma chúng mang ác tâm đến đây.”

Nhân đó tụng bài kệ rằng:

Các ngươi hãy kính thuận,

Đứng vững trong Phật pháp;

Hãy diệt Ma chúng này,

Như voi dày đống hoa.

Chuyên niệm, không buông lung,

Đầy đủ nơi tịnh giới;

Tâm định, tự tư duy,

Khéo hộ trì chí ý.

Nếu ở trong Chính pháp

Mà hay không buông lung,

Sẽ vượt cõi già, chết,

Diệt tận các gốc khổ,

Các đệ tử nghe rồi,

Hãy càng tinh tấn hơn;

Vượt khỏi mọi thứ dục,

Sợi lông không lay động.

Chúng này là tối thắng,

Có tiếng tăm, đại trí;

Đệ tử đều dũng mãnh,

Được đại chúng kính trọng.

Bấy giờ, chư Thiên thần, Quỷ, Tiên nhân ngũ thông, thảy đều hội về trong vườn Ca-duy, nhìn thấy việc làm của Ma, quái lạ chưa từng có.

———

⁶⁸ Đại Phạm vương, Pl.: Mahābrahmā.

Phật nói pháp này, lúc ấy tám vạn bốn nghìn chưThiên xa lìa trần cấu, được pháp nhãn thanh tịnh. ChưThiên, Rồng, Quỷ, Thần, A-tu-la, Ca-lâu-la, Chân-đà-la, ⁶⁹Ma-hầu-la-già, nhân và phi nhân, sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.⁷⁰

———

⁶⁹Chân-đà-la 真陀羅= Khẩn-na-la 緊那羅, Pāli: Kinnara.

⁷⁰ Bản Hán, hết quyển 12.