Kinh Trường A - Hàm Tập 1

24. Kinh Kiên Cố

24. KINH KIÊN CỐ

[101b15] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật ở tại thành Na-lan-đà,¹ trong rừng Ba-bà-lị-yểm,² cùng đại chúng Tỳ-kheo một ngàn haitrăm năm mươi vị.

Bấy giờ, có người con trai trưởng giả, tên gọi KiênCố,³ đi đến chỗ Phật, cúi lạy sát chân Phật, rồi ngồixuống một bên. Khi ấy, con trai trưởng giả Kiên Cốbạch Phật rằng:

“Lành thay, Thế Tôn, cúi mong Thế Tôn giáo sắc các Tỳ-kheo, nếu có Bà-la-môn, Trưởng giả tử hay Cư sỹ đến,hãy hiện thần thông,4 hiển thị pháp thượng nhân.”⁵

Phật nói với Kiên Cố:

“Ta không bao giờ dạy các Tỳ-kheo hiện thần túc,pháp thượng nhân, cho Bà-la-môn, Trưởng giả, Cưsỹ.⁶Ta chỉ dạy các đệ tử ở nơi thanh vắng nhàn tĩnh mà trầm tư về đạo. Nếu có công đức, nên giấu kín.Nếu có sai lầm, nên tự mình bày tỏ.”

Kiên Cố, con trai trưởng giả, lại bạch Phật:

“Cúi mong Thế Tôn giáo sắc các Tỳ-kheo, nếu có Bà-la-môn, Trưởng giả tử hay Cư sỹ đến, hãy hiện thầnthông, hiển thị pháp thượng nhân.”

Phật lại nói với Kiên Cố:

“Ta không bao giờ dạy các Tỳ-kheo hiện thần túc,pháp thượng nhân, cho Bà-la-môn, Trưởng giả, Cưsỹ. Ta chỉ dạy các đệ tử ở nơi thanh vắng nhàn tĩnh màtrầm tư về đạo. Nếu có công đức, nên giấu kín. Nếu cósai lầm, nên [101c] tự minh bày tỏ.”

———

* 第三分堅固經第五

¹ Na-lan-đà thành 那闌陀城. Pl.: Nālanda.

² Ba-bà-lị-yểm lâm 波婆利掩林. Pl.: Pāvārikambavana.

³Trưởng giả tử Kiên Cố 長者子堅固. Pl.: Kevaddho gahapatiputto.

⁴ Thần túc 現神足. Pl.: iddhi-pāṭihāriya, thần biến thị đạo.

⁵ Thượng nhân pháp 上人法. Pl.: uttarimanussadhamma.

⁶ D11.: gihīnaṃ odātavasanānaṃ, cho những người tại gia áotrắng.

Khi ấy Kiên Cố, con Trai trưởng giả, bạch Phật rằng:

“Con đối với pháp thượng nhân không có gì nghi ngờ.Nhưng thành Na-lan-đà này, quốc thổ thịnh vượng,nhân dân đông đúc, nếu ở đó mà hiện thần túc, sẽ íchlợi cho nhiều người. Phật và chúng Tăng khéo hoằnghóa đạo.”

Phật nói với Kiên Cố:

“Ta không bao giờ dạy các Tỳ-kheo hiện thần túc,pháp thượng nhân, cho Bà-la-môn, Trưởng giả, Cưsỹ. Ta chỉ dạy các đệ tử ở nơi thanh vắng nhàn tĩnh màtrầm tư về đạo. Nếu có công đức, nên giấu kín. Nếucó sai lầm, nên tự bày tỏ. Vì sao vậy? Có ba loại thầntúc. Những gì là ba? Một, thần túc; hai, quán sát tâmngười; ba, giáo giới.⁷

“Thế nào là thần túc? Này con trai Trưởng giả, Tỳ-kheo tập⁸vô lượng thần túc, có thể từ một thân biếnthành vô số; từ vô số thân hiệp trở lại thành một thân;hoặc xa, hoặc gần, núi, sông, vách đá, thảy đều tự tạivô ngại, như đi trong hư không. Ở giữa hư không màngồi kết già y như chim bay. Ra, vào lòng đất y nhưtrong nước. Hoặc đi trên nước như đi trên đất. Mìnhbốc khói, lửa, như đống lửa lớn. Tay sờ mặt trời, mặttrăng. Đứng cao đến Phạm thiên. Nếu có Trưởng giảhay Cư sỹ đã có tín tâm thấy Tỳ-kheo hiện vô lượngthần túc, đứng cao đến Phạm thiên, sẽ đi đến cácTrưởng giả, Cư sỹ chưa có tín tâm khác, mà nói rằng:‘Tôi thấy Tỳ-kheo hiện vô lượng thần túc, đứng caođến Phạm thiên.’ Trưởng giả hay Cư sỹ kia, những người chưa có tín tâm, nói với những người đã cótín tâm rằng: ‘Tôi nghe nói có thần chú cù-la⁹ có khảnăng

———

⁷ Thần túc 神足, trong bản Hán dịch này, từ thần túc được dùng chohai từ khác nhau. (a) Pl.: iddhi-pāda (Skt. ṛddhi-pāda), thần túc, hoặc nói thần thông 神通, thần biến 神變hay như ý túc 如意足. (b) Pl.:pāṭihāriya (Skt. prātihārya), nơi khác dịch là thị đạo 示導(hướngdẫn, lôi cuốn chú ý). Xem giải thích của kinh đoạn sau. Ở đây, ba loạithần: 1. thần túc 神足; 2, quán sát tha tâm 觀察他心; 3, giáo giới 教誡; hay ba thị đạo, theo Huyền Trang: 1. thần biến thị đạo 神變示

導(Pl.: iddhi-pāṭihāriya, Skt. ṛddhi- prātihārya), 2. ký tâm thị đạo記心示導(Pl.: ādesanā-pāṭihāriya, Skt. ādeśanā-prātihārya), 3. Giáogiới thị đạo 教誡示導(Pl.: anusāsani-pāṭihāriya, Skt. anuśāsanaprātihārya).Xem T 1536 (Tập dị), tr. 389b17.

⁸ Tập 習. Pl.: paccanubhoti, thể nghiệm.

⁹Cù-la chú 瞿羅咒. Thập tụng luật 9 (T 1435): 劬羅呪. Phiên Phạn ngữ1 (T2130): cù-la chú 劬羅呪, nên nói là ba-la 波羅, dịch là bĩ ngạn彼岸. (Pl.?). D11.: gandhārī vijjā. Trong bản Hán, chú gandhārī (càn-đà la) này dùng cho thuật đọc ý nghĩ người khác. Sớ giải: có hai loại chúgandhārī, tiểu chú cūḷa-gandhārī và đại chú mahāgandhārī.

hiện vô lượng thần biến như vậy..., (cho đến), đứng cao đến Phạm Thiên.”

Phật bảo Kiên Cố, con trai Trưởng giả:

“Những người chưa có tín tâm kia nói như vậy hákhông phải là hủy báng sao?”

Kiên Cố đáp:

“Đó thật sự là lời hủy báng vậy.”

Phật nói:

“Ta vì vậy không giáo sắc các Tỳ-kheo hiện thần túc,pháp thượng nhân, mà chỉ dạy các đệ tử ở nơi thanhvắng nhàn tĩnh mà trầm tư về đạo. Nếu có công đức,nên giấu kín. Nếu có sai lầm, nên tự bày tỏ. Như vậy,này con trai Trưởng giả, đó chính là loại thần túc màcác đệ tử Ta thị hiện.

“Sao gọi là thần túc quán sát tâm người? Ở đây, Tỳ-kheo hiện vô lượng thần túc quán sát; quán sát nhữngpháp được nhớ nghĩ trong tâm chúng sinh; những việc

được làm trong xó tối cũng có thể nhận biết. Nếu cóTrưởng giả hay Cư sỹ đã có tín tâm thấy Tỳ-kheo hiệnvô lượng thần túc quán sát; quán sát những pháp được nhớ nghĩ trong tâm chúng sinh; [102a] những việcđược làm trong xó tối cũng có thể nhận biết, sẽ đi đếncác trưởng giả, cư sỹ chưa có tín tâm khác, mà nóirằng: ‘Tôi thấy Tỳ-kheo hiện vô lượng thần túc quánsát; quán sát những pháp được nhớ nghĩ trong tâmchúng sinh; những việc được làm trong xó tối cũng có thể nhận biết.’ Trưởng giả hay Cư sỹ kia, nhữngngười chưa có tín tâm, nói với những người đã có tíntâm rằng: ‘Tôi nghe nói có thần chú càn-đà-la¹⁰có khảnăng hiện vô lượng thần biến như vậy... (cho đến),đứng cao đến Phạm Thiên.”

Phật bảo Kiên Cố, con trai Trưởng giả:

“Những người chưa có tín tâm kia nói như vậy hákhông phải là hủy báng sao?”

Kiên Cố bạch Phật:

———

¹⁰ Càn-đà-la chú 乾陀羅咒; Thập tụng luật 9: kiền-đà-la chú乾/揵揵陀羅呪. Pl. gandhāra. D11: chú gandhāra dùng cho thuật biếnhóa. Đọc ý nghĩ người khác bằng chú maṇikā.

“Đó thật sự là lời hủy báng vậy.”

Phật nói:

“Ta vì vậy không giáo sắc các Tỳ-kheo hiện thần túc,pháp thượng nhân, mà chỉ dạy các đệ tử ở nơi thanhvắng nhàn tĩnh mà trầm tư về đạo. Nếu có công đức,nên giấu kín. Nếu có sai lầm, nên tự bày tỏ. Như vậy,này con trai trưởng giả, đó chính là loại thần túc quánsát mà các đệ tử Ta thị hiện.

“Thế nào là giáo giới thần túc? Này con trai Trưởnggiả, nếu Như Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác xuấthiện ở đời, mười hiệu đầy đủ, ở giữa chư Thiên, ngườiđời, Ma hoặc Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn, mà tựthân chứng ngộ, rồi giảng thuyết cho người khác, phápấy khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối thảy đềuthiện xảo, nghĩa và vị thanh tịnh, phạm hạnh đầy đủ. Nếu có Trưởng giả hoặc Cư sỹ, sau khi nghe, ở trongđó phát sinh tín tâm. Khi đã có tín tâm, vị ấy ở trongđó quán sát, suy nghĩ rằng: ‘Ta không nên sống tạigia. Nếu sống tại gia, trói buộc liên miên, không thểthanh tịnh tu hành phạm hạnh. Nay ta hãy cạo bỏ râutóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, đủ các công đức,…(cho đến), thành tựu ba minh, diệt trừ những sự tốităm, phát sinh ánh sáng đại trí. Vì sao vậy? Ấy là dotinh cần, ưa sống một mình chỗ thanh vắng, chínhniệm, chính tri, mà được vậy. Này con trai Trưởnggiả, đó là giáo giới thần túc mà Tỳ-kheo của Ta thịhiện vậy.”

Bấy giờ, Kiên Cố, con trai Trưởng giả, bạch Phật rằng:

“Có Tỳ-kheo nào thành tựu ba thần túc ấy không?

Phật nói với con trai Trưởng giả:

“Ta không nói phần lớn các Tỳ-kheo đều thành tựu ba thần túc ấy. Nhưng, này con trai Trưởng giả, có một Tỳ-kheo¹¹ của Ta ở trong chúng này thầm suy nghĩ

rằng: ‘Thân này, với bốn đại: đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu?’ Tỳ-kheo ấy phút chốc hướng vào con đường thiên giới,¹²đi đến chỗ Tứ thiên vương,¹³ hỏi Tứ thiên vương rằng: ‘Thân này, với bốn đại: đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu?’

“Này con trai trưởng giả, Tứ thiên vương kia trả lời Tỳ-kheo rằng: ‘Tôi

———

¹¹Xem cht. 20.

¹² Thiên đạo 天道. Pl.: devayāniyo maggo, con đường dẫn đến Chư Thiên (Dục giới).

¹³Tứ thiên vương 四天王. Pl.: Cātumahārājika.

không biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu. Trên tôi còn có trời, gọi là Đao-lị, vi diệu đệ nhất, có đại trí tuệ.[102b] Trời kia có thể biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu.’

“Tỳ-kheo nghe xong, phút chốc hướng theo thiên đạo, đi lên trời Đao-lị, hỏi Chư Thiên: ‘Thân này, với bốn đại: đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu?’ Chư Thiên Đao-lị trả lời: ‘Tôi không biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu. Bên trên còn có trời, gọi là Diệm-ma,¹⁴vi diệu đệ nhất, có đại trí tuệ. Trời ấy có thể biết.’ Tỳ-kheo liền lên đó hỏi, nhưng nơi ấy vẫn không biết.

“Lần lượt như thế, lên Đâu-suất,¹⁵ lên Hóa tự tại,¹⁶ lên Tha hóa tự tại thiên,¹⁷ thảy đều nói: ‘Tôi không biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu. Bên trên còn có trời, gọi là Phạm-ca-di,¹⁸vi diệu đệ nhất, có đại trí tuệ. Trời ấy có thể biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu.’

“Tỳ-kheo ấy phút chốc hướng vào Phạm đạo.19 Lên đến đây, Tỳ-kheo hỏi chư thiên Phạm thiên: ‘Thân này, với bốn đại: đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu?’ Vị Phạm thiên kia trả lời Tỳ-kheo: ‘Tôi không biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu. Nay có Đại Phạm thiên vương, đấng Vô Năng Thắng, thống lãnh một nghìn thế giới, phú quý, tôn quý, hào quý, hoàn toàn được tự tại, có khả năng tạo hóa mọi vật, là cha mẹ của chúng sinh. Ngài có thể biết bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu.’ Này con trai Trưởng giả, Tỳ-kheo kia liền hỏi ngay rằng: ‘Ngài Đại Phạm Thiên vương kia hiện đang ở đâu?’ Vị trời ấy đáp: ‘Không rõ Đại Phạm nay đang ở đâu. Nhưng theo ý tôi mà xét, Ngài sẽ xuất hiện giây lát.’ Chưa bao lâu, Phạm Vương hốt nhiên xuất hiện. Này con trai Trưởng giả, Tỳ-kheo kia đến Phạm Vương và hỏi: ‘Thân này, với bốn đại: đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu?’ Đại Phạm Vương kia nói với Tỳ-kheo: ‘Ta là Đại Phạm, là đấng Vô Năng Thắng, thống lãnh một nghìn thế giới, phú quý, tôn quý, hào quý, hoàn toàn được tự tại, có khảnăng tạo hóa mọi vật, là cha mẹ của chúng sinh.’ Tỳ-kheo kia khi ấy nói với Phạm Thiên

———

¹⁴ Diệm-ma 焰摩. Pl.: Yāma.

¹⁵ Đâu-suất 兜率. Pl.:Tuṣita.

¹⁶Hóa tự tại 化自在. Pl.: Nimmānarati.

¹⁷Tha Hóa Tự Tại 他化自在. Pl.: Paranimmaitavasavattī.

¹⁸ Phạm-ca-di 梵迦夷: Phạm thân thiên 梵身天(Phạm chúng thiên 梵眾天), tầng thứ nhất trong 3 tầng thuộc Sơ thiền thiên. Pl.: Brahmakāyika.

¹⁹ Phạm đạo 梵道.Pl.: brahmayāniyo maggo, con đường dẫn lên Phạm thiên giới.

vương: ‘Tôi không hỏi việc ấy. Tôi hỏi, bốn đại: đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu.’

“Này con trai trưởng giả, Phạm Vương kia vẫn trả lời Tỳ-kheo: ‘Ta là Đại Phạm Vương,…(cho đến), sáng tạo vạn vật, cha mẹ của chúng sinh.’ Tỳ-kheo lại nói:

‘Tôi không hỏi việc ấy. Tôi hỏi, bốn đại vĩnh viễn diệt tận ở đâu.’ Này con trai trưởng giả, Phạm Thiênvương, như vậy đến ba lần, không thể trả lời Tỳ-kheo,bốn đại này vĩnh viễn diệt tận ở đâu. Rồi thì, Đại Phạm Vương bèn nắm lấy tay phải của Tỳ-kheo, kéo ra chỗ kín đáo, nói rằng: ‘Này Tỳ-kheo, nay các Phạm Thiên đều bảo rằng ta là trí tuệ bậc nhất, không có gì không biết, không thấy. Vì vậy ta không trả lời Thầy, vì ta không biết, không [102c] thấy, bốn đại này nơi đâu vĩnh viễn diệt tận.’ Rồi lại nói tiếp với Tỳ-kheo: ‘Thầy thật là đại ngu ngốc mới bỏ Như Lai mà đi tra vấn chư Thiên về việc này. Thầy nên đến Thế Tôn mà hỏi việc này. Như những gì Phật nói, hãy ghi nhớ kỹ.’ Lại bảo Tỳ-kheo: ‘Nay Phật ở tại Xá-vệ, trong vườn Cấp cô độc. Thầy hãy đến đó mà hỏi.’

“Này con trai Trưởng giả, bấy giờ, Tỳ-kheo hốt nhiên biến mất khỏi Phạm thiên giới, và trong khoảnh khắc như tráng sĩ co duỗi cánh tay, đến Xá-vệ, trong vườn Cấp cô độc, rừng cây Kì-đà. Tỳ-kheo đi đến chỗ Ta, cúi lạy chân Ta, ngồi sang một bên, bạch Ta rằng: ‘Thế Tôn, nay bốn đại này, đất, nước, lửa, gió, vĩnh viễn diệt tận ở đâu?’

Bấy giờ, Ta nói rằng:

“Tỳ-kheo, cũng như thương nhân mang một con ưng²⁰vào biển. Ở giữa biển, thả chim ưng bay các phương Đông, Tây, Nam, Bắc trong hư không. Nếu nhìn thấy đất liền, chim bèn dừng trên đó. Nếu không nhìn thấy, chim bay trở về thuyền. Tỳ-kheo, ngươi cũng vậy. Ngươi lên cho đến Phạm thiên để hỏi ý nghĩa đó, cuối cùng không thành tựu mới trở về Ta. Nay Ta sẽ khiến cho ngươi thành tựu ý nghĩa đó.”

Liền nói bài kệ rằng:

Do đâu không bốn đại:

Đất, nước, lửa và gió?²¹

———

²⁰Ưng 鷹. Pl.: tīradassaiṃ sakunaṃ, con chim tìm bờ; không nói chim gì. Sớ giải: một con quạ (kāka) hay một con ó (kulala).

²¹ D 11 (i 224).: kattha āpo ca paṭhavī tejo vāyo na gādhati? Nơi nào nước, đất, lửa và gió không trụ vững?

Do đâu không thô, tế,

Và dài, ngắn, đẹp, xấu?

Do đâu không danh-sắc,

Vĩnh diệt, không dư tàn?²²

Nên đáp: thức vô hình,

Vô biên, tự tỏa sáng;²³

Nó diệt, bốn đại diệt;

Thô, tế, đẹp, xấu diệt.

Nơi này danh sắc diệt,

Thức diệt, hết thảy diệt.²⁴

Khi ấy, Kiên Cố, con trai Trưởng giả, bạch Phật rằng:

“Thế Tôn, Tỳ-kheo ấy tên gì? Làm sao ghi nhớ?”

Phật đáp:

“Tỳ-kheo ấy tên là A-thất-dĩ.25 Hãy ghi nhớ như vậy.”

———

²²D 11. ibid.: kattha nāmañ ca rūpañ ca asesaṃ uparujjhati? Nơi nào danh và sắc hoại diệt không dư tàn?

²³ D 11. ibid.: viññāṇaṃ anidassanaṃ anantaṃ sabbato pabhaṃ: Thức vô hình, vô hạn, tỏa sáng khắp tất cả. Từ Pāli: pabha, trong bản Miến Điện. Sớ thích: kenaci anupakkiliṭṭhatāya samanantatophabhassaran’ti, với ai không còn phiền não ô nhiễm, người ấy tỏa sáng khắp nơi. Cũng có bản chép là pahaṃ, hoặc do gốc động từ pajahati: loại bỏ hoàn toàn; hoặc gốc động từ pabhāti: tỏa sáng. 24 D 11. ibid.: vññāṇassa nirodhena eth’ etaṃ uparujjhatīti: Do thức diệt, nơi (tất cả) cái đó diệt.

Bấy giờ, Kiên Cố, con trai Trưởng giả, nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

———

²⁵ A-thất-dĩ 阿室已. D 11 cũng không nói rõ tên. Cf. Tì-bà-sa 52 (tr.271b23): Tôn giả Mã Thắng 馬勝(Assaji).

25. Kinh Lõa Hình Phạm Chí

25. KINH LÕA HÌNH PHẠM-CHÍ

[102c25] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật ở tại nước Ủy-nhã,¹ trong rừng Kim bàn Lộc dã,² cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị.

Bấy giờ, có một Phạm-chí lõa hình họ là Ca-diệp³ đi đến chỗ Thế Tôn. Sau khi chào hỏi xong, ngồi xuống một bên, Phạm-chí Lõa hình Ca-diệp bạch Phật rằng:

“Sa-môn Cù-đàm chê bai tất cả các pháp tế tự; mắng những người khổ hạnh là dơ dáy.⁴ Cù-đàm, nếu [103a]có người nói rằng: ‘Sa-môn Cù-đàm chê bai tất cả các pháp tế tự; mắng những người khổ hạnh là dơ dáy’; nói như vậy có phải là nói như pháp, tùy thuận pháp không?⁵ Không phỉ báng Sa-môn Cù-đàm chăng?”

Phật nói:

“Ca-diệp, người kia nói: ‘Sa-môn Cù-đàm chê bai tất cảcác pháp tế tự; mắng những người khổ hạnh là dơ dáy.’Đó không phải là lời nói đúng pháp, không phải tùy thuận pháp, là phỉ báng Ta, không phải là lời nói thành thật. Vì sao? Này Ca-diệp, Ta thấy, trong những người khổ hạnh kia, có người khi thân hoại mạng chung đọa vào địa ngục; lại thấy có người khổ hạnh khi thân hoại mạng chung được sinh thiên, sinh chỗ thiện. Hoặc thấy người khổ hạnh ưa làm việc khổ hành,6 khi thân hoại mạng chung, sinh vào địa ngục. Hoặc thấy người khổ hạnh ưa làm việc

———

* 佛說長阿含第三分倮形梵志經第六

¹Ủy-nhã quốc 委若國, Pl.: Ujuññā.

² Kim bàn Lộc dã lâm 金槃鹿野林, Pl.: Kaṇṇakatthakamigadāya.

³ Lõa hình Phạm-chí Ca-diệp 倮形梵志迦葉, Pl.: acela Kassapa.

⁴ Hán: tệ uế 弊穢. Pl: lūkhājīviṃ, có lối sống khắc khổ, tồi tàn.

⁵Hán: pháp pháp thành tựu 法法成就: thành tựu tùy theo của pháp, có đầy đủ pháp thuận thứ của pháp. Pl.: dhammassacānudhammaṃ vyākaronti, Sớ giải: “Nói tùy thuận theo điều được Tôn giả Gotama nói.” (bhotā gatamena vuttakāraṇassa

anukāraṇaṃ kathenti).

⁶ D 8: ekaccaṃ tapassiṃ appadukkhavihāriṃ (...), một số người tu khổ hạnh sống ít khổ.

khổ hành, khi thân hoại mạng chung, sinh thiên, sinh chỗ thiện. Ta đối với trường hợp thọbáo với hai thú hướng ấy,⁷ thấy hết biết hết, làm sao cóthể Ta chỉ trích người tu khổ hạnh cho là dơ dáy? Điều Ta rõ ràng nói là phải, người kia nói là không phải. Điều Ta rõ ràng nói không phải, người kia nói là phải.

“Này Ca-diệp, có pháp đồng với Sa-môn, Bà-la-môn. Có pháp không đồng với Sa-môn, Bà-la-môn.⁸ Cadiệp, pháp nào không đồng, Ta bỏ qua, vì pháp ấy không đồng Sa-môn, Bà-la-môn vậy.

“Này Ca-diệp, những người có trí kia quán sát⁹ nhưvầy: đối với pháp bất thiện, nặng nề ô trược, tối tăm, không phải là pháp Hiền Thánh, giữa Sa-môn Cù-đàm

và các Tông sư dị học kia, ai là người có khả năng diệt trừ pháp này? Ca-diệp, người có trí kia khi quán sát như vậy, liền thấy biết như vầy: duy chỉ Sa-môn Cù-đàm có khả năng diệt trừ pháp ấy. Ca-diệp, người cótrí kia khi quán sát như vậy, suy cầu như vậy, luận thuyết như vậy, Ta ở trong đó có được danh xưng.¹⁰

“Lại nữa, Ca-diệp, vị có trí kia quán sát như vầy: đệ tửcủa Sa-môn Cù-đàm, đối với pháp bất thiện, nặng nềô trược, tối tăm, không phải pháp Hiền Thánh; hay đệ tử các Tông sư dị học kia, đối với pháp bất thiện, nặng nề, ô trược, tối tăm, không phải pháp Hiền Thánh; ai có khả năng diệt trừ pháp này? Ca-diệp, vị có trí kia quán sát như vậy, liền thấy, biết như vầy: duy chỉ đệ tửcủa Sa-môn Cù-đàm có khả năng diệt trừ pháp ấy. Cadiệp, vị có trí kia khi quán sát như vậy, suy cầu nhưvậy, luận như vậy, đệ tử Ta có được danh xưng.

“Lại nữa, Ca-diệp, vị có trí kia quán sát như vầy: Sa-môn Cù-đàm, đối với pháp thiện, [103b] thanh bạch, vi diệu, và là pháp Hiền Thánh; hay các Tông sư dịhọc kia, đối với pháp thiện, thanh bạch, vi diệu, vàlà

———

⁷Nhị thú 二趣, chỉ thiện thú 善趣(Pl.. sugata) và ác thú 惡趣(duggata).

⁸ D 8 ibid.: tehi pi me saddhiṃ ekaccesu ṭhānesu sameti, ekaccesu ṭhānesu na sameti, Ta tương đồng với họ (các Sa-môn, Bà-lamôn)trong một số trường hợp; không tương đồng với họ trongmột số trường hợp.

⁹ Văn thiếu đoạn chuyển mạch. Nên hiểu: trong những vấn đềtương đồng, cần phải quán sát...

¹⁰ D 8. ibd.: amhe va tattha yebhuyyena pasaṃseyyuṃ, “ở đây họhầu hết tán thưởng chúng tôi.” Theo sớ giải, “chúng tôi (amheva),”chỉ Phật và chúng Tăng. Vì tán thán Phật cũng là tán than Tăng.

pháp Hiền Thánh; ai là người có khả năng làm lớnrộng để tu hành?¹¹ Ca-diệp, vị có trí kia quán sát nhưvậy, liền thấy biết như vầy: duy chỉ có Sa-môn Cù-đàm

có khả năng làm lớn rộng, tu hành pháp ấy. Ca-diệp, người có trí kia khi quán sát như vậy, suy cầu như vậy, luận thuyết như vậy, Ta ở trong đó có được danh xưng.

“Lại nữa, Ca-diệp, vị có trí kia quán sát như vầy: đệ tửcủa Sa-môn Cù-đàm, đối với pháp thiện, thanh bạch, vi diệu, và là pháp Hiền Thánh; hay đệ tử của các tông sư dị học kia, đối với pháp thiện, thanh bạch, vi diệu, và là pháp Hiền Thánh; ai là người có khả năng làm lớn rộng, tu hành? Ca-diệp, vị có trí kia quán sát nhưvậy, liền thấy biết như vầy: duy chỉ có đệ tử của Sa-môn Cù-đàm có khả năng làm lớn rộng, tu hành pháp ấy. Ca-diệp, người có trí kia khi quán sát như vậy, suy cầu như vậy, luận thuyết như vậy, đệ tử Ta ở trong đócó được danh xưng.

“Ca-diệp, có đạo, có tích,¹² để Tỳ-kheo ở trong đótu hành mà tự mình thấy, tự mình biết: Sa-môn Cù-đàm nói đúng thời, nói sự thật, nói có nghĩa, nói đúng pháp, nói đúng luật.

“Ca-diệp, thế nào là đạo, thế nào là tích, để Tỳ-kheo ở trong đó tu hành mà tự mình thấy, tự mình biết: Sa-môn Cù-đàm nói đúng thời, nói sự thật, nói cónghĩa, nói đúng pháp, nói đúng luật? Này Ca-diệp, ởđây Tỳ-kheo tu niệm giác chi, y tịch diệt,¹³ y vô dục, y xuất ly. Tu pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xảgiác ý, y tịch diệt, y vô dục, y xuất yếu.¹⁴ Ca-diệp, đó là đạo, đó là tích, để Tỳ-kheo ở trong đó tu hành mà tự mình thấy, tự mình biết: Sa-môn Cù-đàm nói đúng thời, nói sự thật, nói có nghĩa, nói đúng pháp, nói đúng luật.”

Ca-diệp nói:

“Cù-đàm, duy chỉ đạo ấy, tích ấy, Tỳ-kheo ở trong đó tu hành mà tự mình thấy, tự mình biết: Sa-môn Cù-đàm nói đúng thời, nói sự thật, nói có nghĩa, nói đúng pháp, nói đúng luật. Nhưng với khổ hạnh ô uế, có trường hợp được gọi là Bà-la-môn, có trường hợp được gọi là Sa-môn.

———

¹¹ Hán: tăng trưởng tu hành 增長修行. D 8. ibid.: (…) samādāya vattati, sau khi tiếp nhận rồi, thực hiện (các pháp ấy).

¹²Hữu đạo hữu tích 有道有跡. D 8: atthi maggo atthi paṭipadā, cócon đường và có sự hành trì.

¹³ Nguyên Hán: chỉ tức 止息.

¹⁴Trong bản Pl.: con đường và phương pháp đó là Thánh đạo tám chi.

“Những khổ hạnh ô uế nào, mà có trường hợp được gọi là Bà-la-môn, có trường hợp được gọi là Sa-môn?

“Thưa Cù đàm, đó là: khỏa thân,¹⁵ cởi bỏ y phục, rồi lấy tay che; không nhận đồ ăn từ nồi chảo; không nhận đồ ăn từ chậu nước; không nhận đồ ăn giữa hai vách tường; không nhận đồ ăn giữa hai người, không nhận đồ ăn giữa hai cái chày;¹⁶ không nhận đồ ăn từgia đình đang ăn; không nhận đồ ăn từ nhà có thai; không ăn đồ ăn có chó đứng trước cửa; [103c] không nhận đồ ăn nơi nhà có ruồi; không nhận mời ăn; không nhận của người nói đã biết trước; không ăn cá; không ăn thịt; không uống rượu, không ăn bằng hai bát; một bữa ăn một lần nuốt, cho đến bảy bữa thì thôi;¹⁷ nhận thức ăn thêm của người, không nhận quá bảy lần thêm;¹⁸ hoặc một ngày ăn một bữa; hoặc hai ngày, ba ngày, bốn ngày, năm ngày, sáu ngày, bảy ngày ăn một bữa; hoặc chỉ ăn quả; hoặc chỉ ăn cỏ vực;¹⁹ hoặc chỉuống nước cơm; hoặc ăn mè;²⁰ hoặc chỉ ăn lúa liêm;²¹hoặc ăn phân bò; hoặc ăn phân nai; hoặc ăn rễ, cành, lá, hoa, hạt của cây; hoặc ăn trái cây tự rụng;²² hoặc mặc áo;²³ hoặc mặc áo sa thảo;²⁴ hoặc mặc áo vỏ cây; hoặc lấy cỏ đắp lên mình;²⁵ hoặc khoác áo da hươu; hoặc bện tóc; hoặc áo bện

———

¹⁵ Từ đây trở xuống, nói về các thực hành khổ hạnh, tham chiếu T 1(8) kinh Tán-đà-na ở trên.

¹⁶ Để bản: ô 朽(cái bay để trét) ; TNM: xử 杵(cái chày).

¹⁷ D 8: ekāgāriko va hoti ekālopiko, mỗi gia đình là một miếng ăn (chỉ nhận một miếng).

¹⁸ Khất thực một nhà không đủ, phải khất thực thêm nhà khác, không quá 7 nhà.

¹⁹Hán: dữu 莠.

²⁰Hán: ma mễ 麻米. Pl.: piññāka, bột mè ?

²¹ Hán: liêm đạo [禾*鹹] 稻, có lẽ gạo lứt.

²²Từ “hoặc chỉ ăn quả,…(cho đến), ăn trái cây tự rụng”, D 8 (i. 166): sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho hoti, nīvārabhakkho vā hoti,daddulabhakkho kho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti,ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti,gomayabhakkho vā hoti, vanamūlapalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī,vị ấy hoặc ăn rau sống, hoặc ăn lúa tắc, ăn gạo sống, ăn lúa daddula, ănrêu tươi, ăn trấu, ăn nước cơm, ăn bột mè, ăn cỏ, ăn phân bò, ăn rễ, hạt quả tự rụng trong rừng mà sống.

²³ Hán: hoặc phi y 或披衣. Không nói rõ áo (vải) thứ gì. Hoặc chỉđể giới thiệu các loại áo khổ hạnh trong đoạn tiếp.

²⁴ Hán: phi sa y 披莎衣. D 8: sāṇāni pi dhāreti, masāṇāni pi dhāreti, mặc áo vải gai thuần, hoặc mặc áo vải gai lẫn các thứ vải khác.

²⁵ Hán: thảo xiêm thân 草襜身?

bằng lông; hoặc áo lượm từbãi tha ma; hoặc thường đưa tay lên; hoặc không ngồi giường chiếu; hoặc thường ngồi chồm hổm; hoặc cóngười cạo tóc nhưng để râu; hoặc có người nằm trên gai; hoặc có người nằm trên bầu trái; hoặc có người khỏa thân nằm trên phân bò; hoặc một ngày ba lần tắm; hoặc một đêm ba lần tắm. Bằng vô số sự khổ màlàm khổ thân này. Cù-đàm, đó gọi là khổ hạnh ô uế, cótrường hợp được gọi là Sa-môn pháp, có trường hợp được gọi là Bà-la-môn pháp.”

Phật nói:

“Những người khỏa thân cởi bỏ y phục, bằng vô sốphương tiện làm khổ thân này; nhưng nếu những người ấy không đầy đủ giới, không đầy đủ kiến, không thểtinh cần tu tập, thì cũng không phát triển rộng lớn.”²⁶

Ca-diệp bạch Phật:

“Thế nào là giới đầy đủ, kiến đầy đủ,27 vượt xa các khổ hạnh, vi diệu bậc nhất? ”

Phật bảo Ca-diệp:

“Hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ! Ta sẽ nói cho ông nghe.”

Ca-diệp nói:

“Thưa vâng. Vui lòng xin được nghe.”

Phật nói với Ca-diệp:

“Nếu Như Lai xuất hiện ở đời,… (cho đến), chứng tứthiền, ở ngay trong hiện tại mà được an lạc. Vì sao vậy? Ấy do tinh cần, chuyên niệm nhất tâm, ưa ở chỗ nhàn tĩnh, không buông lung vậy. Ca-diệp, đó là giới đầy đủ, kiến đầy đủ, thù thắng hơn các thứ khổ hạnh.”

Ca-diệp nói:

“Cù-đàm, tuy nói rằng giới đầy đủ, kiến đầy đủ, vượt hơn các thứ khổ hạnh, vi diệu bậc nhất; nhưng thật khó thay là pháp Sa-môn; thật khó thay là pháp Bàla-

môn.”²⁸

Phật nói:

———

²⁶Bất quảng phổ 不廣普. Cf. D 8: atha kho so ārakā va sāmaññā, ārākā va brahmaññā, vị ấy còn cách xa Sa-môn pháp, còn cáchxa Bà-la-môn pháp.

²⁷ Hán: kiến cụ túc 見具足. D 8: cittasampadā, paññāsampadā, tâm thành tựu (cụ túc), tuệ thành tựu (cụ túc).

²⁸Cf. D 8: dukkaraṃ sāmaññaṃ, khó hành thay là pháp Sa-môn.

“Ca-diệp, đó là pháp bất cộng của thế gian,²⁹tức là nói, Sa-môn pháp, Bà-la-môn pháp thật là khó. Ca-diệp, ngay cả cho đến ưu-bà-di³⁰ cũng biết được pháp đó, là khỏa thân cởi bỏ y phục, cho đến, bằng vô số phương tiện làm khổ mình. Nhưng không biết rằng tâm của người ấy là tâm có nhuế, hay tâm không có nhuế; [104a] tâm có hận hay tâm không có hận; tâm có hại hay tâm không có hại. Nếu biết tâm của người ấy, thì không nói rằng pháp Sa-môn, Bà-la-môn là khó. Vì không biết, cho nên nói pháp Sa-môn, Bà-la-môn khó.”

Bấy giờ, Ca-diệp bạch Phật rằng:

“Thế nào là Sa-môn, thế nào là Bà-la-môn có giới cụtúc, kiến cụ túc, là tối thượng, là tối thắng, vi diệu bậc nhất?”

Phật nói:

“Hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ! Ta sẽ nói cho ông nghe.”

“Thưa vâng, Cù-đàm. Vui lòng xin được nghe.”

Phật nói:

“Ca-diệp, Tỳ-kheo kia, bằng với tâm định tĩnh, cho đến, chứng đắc ba minh, diệt trừ các si mê tối tăm, sinh ánh sáng trí tuệ, gọi là lậu tận trí. Vì sao? Ấy làdo tinh cần, chính niệm, chính tri, ưa chỗ nhàn tĩnh, không buông lung vậy. Ca-diệp, đó gọi là Sa-môn, Bà-la-môn có giới cụ túc, kiến cụ túc, là tối thượng, làtối thắng, vi diệu bậc nhất.”

Ca-diệp nói:

“Cù-đàm, tuy nói đó gọi là Sa-môn, Bà-la-môn có giới cụ túc, kiến cụ túc, là tối thượng, là tối thắng, vi diệu bậc nhất, nhưng pháp Sa-môn, Bà-la-môn thật quá khó, quá khó! Sa-môn cũng khó biết, Bà-la-môn cũng khó biết.”³¹

Phật nói:

———

²⁹Thế gian bất cộng pháp 世間不共法; pháp chỉ riêng cho thế gian, chỉ riêng thế gian có. Ở đây có thể hiểu: “Đó là cách nói phổthông của thế gian, rằng: hành pháp Sa-môn thật quá khó!” D 8: pakati kho esā lokasiṃ, đó là lẽ tự nhiên trong đời. Sớ giải: đó làtheo cách nói tự nhiên, phổ thông (pakatikathā).

³⁰ D 8 (i. 169): gahapatinā … antamaso kumbhadāsiyāpi, giachủ, …, thậm chí cho đến một nữ tỳ đội ghè nước (cũng có thểhành).

³¹D 8: dujjāno samaṇo, dujjāno brāhmaṇo: khó biết Sa-môn, khóbiết Bà-la-môn.

“Ưu-bà-tắc³² cũng có thể tu hành được pháp ấy, nói rằng: ‘Tôi, kể từ hôm nay, có thể khỏa thân cởi bỏ yphục,… (cho đến), bằng vô số phương tiện gieo khổcho thân này.’ Không thể do hành vi này mà được gọi là Sa-môn, Bà-la-môn. Nếu chỉ do hành này mà có thểđược gọi là Sa-môn, Bà-la-môn, thì không thể nói pháp Sa-môn là quá khó, pháp Bà-la-môn là quá khó. Nhưng không vì hành ấy mà được gọi là Sa-môn, Bà-la-môn, cho nên nói rằng Sa-môn rất khó, Bà-la-môn rất khó.”

Phật lại nói với Ca-diệp:

“Xưa, một thời, Ta ở tại La-duyệt-kì, trong hang Thất diệp trên Cao sơn,³³ đã từng giảng về khổ hạnh thanh tịnh cho Phạm-chí Ni-câu-đà.³⁴ Khi ấy Phạm-chí sinh tâm hoan hỷ, được tín tâm thanh tịnh; cúng dường Ta, xưng tán Ta, cúng dường, tán thán Ta một cách tối thượng.”

Ca-diệp nói:

“Thưa Cù-đàm, ai đối với Cù-đàm mà không phát sinh hoan hỷ, tịnh tín, cúng dường, xưng tán một cách tối thượng? Tôi nay đối với Cù-đàm cũng phát sinh

hoan hỷ, tịnh tín, cúng dường, xưng tán một cách tối thượng. Tôi quy y Cù-đàm.”

Phật nói với Ca-diệp:

“Những gì là giới trong thế gian, không có giới nào sánh bằng tăng thượng giới này, huống hồ muốn nói hơn. Những gì là tam-muội, trí tuệ, giải thoát kiến, giải thoát tuệ,³⁵ không có cái gì sánh ngang với tang thượng tam-muội, trí tuệ, giải thoát kiến, giải thoát tuệ; huống hồ muốn nói là [104b] hơn.

“Này Ca-diệp, được nói là sư tử, là chỉ cho Như Lai, Chí Chân, Đẳng

———

³² D 8: sakkā abhavissa ñātuṃ gahapatinā, … antamaso kimbhadāsiyāpi, gia chủ, cho đến nữ tỳ đội nước cũng có thểbiết được.

³³ Cao sơn Thất diệp quật 高山七葉窟, hang núi (Pl.: Sattapaṇṇiguhā), trên một ngọn núi phía Nam thành Vương xá. D 8: Phật ở tại Gijjhakūṭta pabbata, núi Linh Thứu, phía Đông-Bắc thành Vương xá.

³⁴ Phạm-chí Ni-câu-đà 尼俱陀; Pl.: tapasa-brahmacārī Nigrodha, một người Phạm-chí tu khổ hạnh tên Nigrodha. Xem T 1(8) kinh Tán-đà-na.

³⁵ Giới, tam-muội, trí tuệ, giải thoát kiến, giải thoát tuệ, tức giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Bản Pl. nêu bốn: ariyam param sīlam, tối thượng thánh giới, ariyā paramā tapojigucchā, tối thượng thánh khổ hạnh, ariyā paramā paññā, tối thượng thánh tuệ, ariyāparamā vimutti, tối thượng thánh giải thoát.

Chính Giác. Như Lai, khi ở giữa đại chúng tuyên bố Chính pháp một cách rộng rãi, tự tại, vô úy. Do đó được gọi là sư tử. Chính Giác. Như Lai, khi ở giữa đại chúng tuyên bố Chính pháp một cách rộng rãi, tự tại, vô úy. Do đó được gọi là sư tử. “Thế nào, Ca-diệp, Như Lai khi rống tiếng sư tử, lúc ấy không dũng mãnh³⁶ sao? Chớ nghĩ như vậy. NhưLai ở giữa đại chúng cất tiếng rống sư tử một cách dũng mãnh. Ca-diệp, ngươi bảo rằng Như Lai ở giữa đại chúng cất tiếng rống sư tử một cách dũng mãnh,nhưng không thể thuyết pháp chăng?³⁷ Chớ nghĩ nhưvậy. Vì sao? Như Lai ở giữa đại chúng cất tiếng rống sư tử một cách dũng mãnh và thuyết pháp một cách thiện xảo.

“Thế nào, Ca-diệp, ngươi bảo rằng Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, thuyết pháp một cách thiện xảo, nhưng thính giả trong chúng hội không nhất tâm chăng? Chớ nghĩ vậy. Vìsao? Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy màcất tiếng rống sư tử, thuyết pháp một cách thiện xảo, những người đến hội thảy nhất tâm lắng nghe.

“Thế nào, Ca-diệp, ngươi bảo rằng Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, thuyết pháp một cách thiện xảo, những người đến hội

thảy nhất tâm lắng nghe, nhưng không hoan hỷ tín thọphụng hành chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao? NhưLai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, thuyết pháp một cách thiện xảo, những người đến hội thảy nhất tâm lắng nghe, và hoan hỷtín thọ.

“Ca-diệp, ngươi bảo rằng Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, thuyết pháp một cách thiện xảo, những người đến hội thảy nhất tâm lắng nghe, và hoan hỷ tín thọ, nhưng không cúng dường chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao? Như Lai ởgiữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sưtử, thuyết pháp một cách thiện xảo, những người đến hội thảy nhất tâm lắng nghe, hoan hỷ tín thọ, và thi thiết cúng dường.

“Ca-diệp, ngươi bảo rằng, Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử,… (cho đến), tín kính cúng dường, nhưng không cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao? Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, cho đến, tín kính cúng dường, rồi cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia

———

³⁶Dũng hãn 勇捍; Pl.: visārado: vô úy, tự tín. Cf. D 8: parisāsu ca nadati T ca visārado nadati, “ông ấy rống tiếng sư tử giữa đại chúng,nhưng không tự tín..” Lưu ý thứ tự đoạn mạch Hán đảo ngược sovới Pāli.

³⁷D 8.: visārado ca nadati (...) na ca kho naṃ pañhaṃ pucchanti, cất tiếng sư tử một cách tự tín, nhưng không có ai hỏi câu hỏi nào.

tu đạo.

“Ca-diệp, ngươi bảo rằng Như Lai ở giữa đại chúng dũng cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, cho đến, tín kính cúng dường, rồi cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, nhưng không cứu cánh phạm hạnh, đến chỗ an ổn, vô dư Niết-bàn chăng? Chớ nghĩ nhưvậy.[104c] Vì sao? Như Lai ở giữa đại chúng dung cảm, vô úy mà cất tiếng rống sư tử, cho đến, tín kính cúng dường, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, rồi cứu cánh phạm hạnh, đến chỗ an ổn, vô dưNiết-bàn.”

Bấy giờ, Ca-diệp bạch Phật rằng:

“Thế nào, thưa Cù-đàm, tôi có thể xuất gia thọ cụ giới trong pháp này được chăng?”

Phật bảo Ca-diệp:

“Nếu dị học muốn đến xuất gia tu đạo trong giáo pháp của Ta, phải lưu bốn tháng quán sát,³⁸ làm hài lòng chúng Tăng, sau đó mới có thể xuất gia thọ giới. Ca-diệp, tuy có pháp như vậy, nhưng cũng xét theo người.”³⁹

Ca-diệp nói:

“Nếu dị học muốn đến xuất gia tu đạo trong Phật pháp, phải lưu bốn tháng quán sát, làm hài lòng chúng Tăng, sau đó mới có thể xuất gia thọ giới, con nay có thể ởtrong Phật pháp bốn năm quán sát, làm hài lòng chúng Tăng, sau đó mới xuất gia thọ giới.”

Phật bảo Ca-diệp:

“Ta đã có nói, cũng còn xét theo người.”

Bấy giờ, Ca-diệp liền ở trong Phật pháp xuất gia thọcụ túc giới. Rồi thì,

———

³⁸ Hán: lưu tứ nguyệt quán sát 留四月觀察. Pl. định cú: so cattāro māse parivasati, người ấy sống biệt trú bốn tháng.

³⁹ Pl. thành cú: api ca m’ettha puggalavemattatā viditā’ ti, nhưng ởđây Ta cũng nhận biết cá tính của con người.

Ca-diệp xuất gia thọ giới chưa bao lâu, bằng tín tâm, tu phạm hạnh vô thượng, ở ngay trong đời này mà tự thân chứng ngộ: sự sinh đã dứt, phạm hạnh đã đứng vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sinh nữa; tức thời thành A-la-hán.

Bấy giờ, Ca-diệp nghe những điều Phật dạy, hoan hỷphụng hành.

26. Kinh Tam Minh

26. KINH TAM MINH

Tôi nghe như vầy:

[104c17] Một thời, Phật ở tại nước Câu-tát-la, du hành nhân gian, cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị, đến Y-xa-năng-già-la, thôn Bà-la-môn ở Câu-tát-la. Ngài nghỉ đêm trong rừng Y-xa.¹

Bấy giờ, có Bà-la-môn tên Phất-già-la-sa-la,² Bà-lamôn tên Đa-lê-xa,³ có duyên sự nên cùng đến thôn Y-xa-năng-già-la. Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la này, từbảy đời nay cha mẹ chân chính không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhân, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ. Ông có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế. Trong số đó có một đệ tử tên Bà-tất-tra,⁴ từ bảy đời nay cha mẹ chân chính không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộdị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lạigiỏi phép xem tướng đại nhân, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ; cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.

Bà-la-môn [105a] Đa-lê-xa cũng từ bảy đời nay cha mẹ chân chính không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, cũng giỏi phép xem tướng đại nhân, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ. Ông cũng có năm trăm đệtử, dạy dỗ không bỏ phế. Trong số đó có một đệ tử tên Phả-la-đọa⁵ từ bảy đời nay cha mẹ chân chính không bị người khinh chê, tụng đọc thông suốt ba bộ dị điển, có khả năng phân tích các loại kinh thư, lại giỏi phép xem tướng đại nhân, quán sát cát hung, tế tự nghi lễ; cũng có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.

———

* 佛說長阿含第三分三明經第七

¹ Xem T 1(20) kinh A-ma-trú. D 13, Phật trú tại Manasākaṭa, bên bờ sông Aciravatī. Chúng Tỳ-kheo năm trăm người.

²Phất-già-la-sa-la 沸伽羅娑羅, xem T 1(20) kinh A-ma-trú. Pl.: Pokkharasāti.

³Đa-lê-xa 多梨車, Pl.: Tārukkha. D 13. còn kể thêm: Jāṇussoni, Todeyya.

⁴ Bà-tất-tra 婆悉咤, Pl.: Vāseṭṭha. Xem T 1(5) kinh Tiểu duyên.

⁵Phả-la-đọa 頗羅墮, Pl.: Bhāradva. Xem T 1(5) kinh Tiểu duyên.

Lúc bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người vào lúc tảng sáng đi đến khu vườn cùng nhau bàn luận. Bà-tất-tra nói với Phả-la-đọa:

“Con đường của tôi là chân chính, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm Thiên.⁶ Đó là điều mà Đại sư Phấtgià-la-sa-la Bà-la-môn dạy.”

Phả-la-đọa lại nói:

“Con đường của tôi chân chính, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm Thiên. Đó là điều mà Đại sư Đa-lê-xa Bà-la-môn dạy.”

Như vậy, Bà-tất-tra ba lần tự khen đạo mình chân chính. Phả-la-đọa cũng ba lần tự khen đạo mình chân chính. Hai người cùng bàn luận mà không thể quyết định.

Rồi Bà-tất-tra nói với Phả-la-đọa rằng:

“Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm, con nhà dòng họThích, xuất gia và đã thành Đạo, ở Câu-tát-la, du hành nhân gian, nay đang nghỉ tại rừng Ya-xa-năng-già-la. Ngài có tiếng tăm lớn, lưu truyền khắp thiên hạ, rằng, Ngài là bậc Như Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa chư thiên, người đời, Sa-môn, Bà-la-môn, tự mình chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người khác; pháp ấy khoảng đầu, khoảng giữa, khoảng cuối thảy đều thiện xảo, nghĩa và vị đầy đủ, phạm hạnh thanh tịnh. Bậc Chân nhân như vậy, ta nên đến thăm viếng. Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm kia biết con đường Phạm Thiên, có thể giảng thuyết cho người. Ngài thường nói chuyện, trao đổi với Phạm Thiên. Chúng ta hãy cùng nhau đi đến Cù-đàm để giải quyết ý nghĩa này. Nếu Sa-môn có nói điều gì, chúngta sẽ vâng nhớ.”

Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người theo nhau đi vào rừng Y-xa-năng- già-la, đến chỗ Thế Tôn, chào hỏi xong, ngồi xuống một bên. Thế Tôn biết ý nghĩ trong lòng hai người, bèn hỏi Bà-tất-tra:

“Các ngươi hai người vào lúc tảng sáng đi vào khu vườn, cùng nhau thảo luận như vậy, cùng bài bác lẫn nhau. Một người nói: ‘Con đường của tôi chân chính, có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm Thiên. Đó [105b]là điều mà Đại sư Phất-già-la-sa-la Bà-la-môn dạy.’Người kia nói: ‘Con đường của tôi chân chính, có khảnăng xuất yếu, dẫn đến Phạm Thiên. Đó là điều mà Đại sư Đa-lê-xa Bà-la-môn dạy.’ Như vậy

———

⁶ Pāli: brahmasahavyatāya, dẫn đến cộng trú với Phạm Thiên.

ba lần, các ngươi bài bác nhau. Có sự việc như vậy không?”

Bà-tất-tra và Phả-la-đọa khi nghe lời này của Phật thảy đều kinh ngạc, lông tóc dựng đứng, trong long nghĩ thầm: “Sa-môn Cù-đàm có đại thần đức, biết trong tâm người. Những điều mà chúng ta muốn thảo luận, Sa-môn Cù-đàm đã nói trước rồi.” Rồi Bà-tất-tra bạch Phật:

“Con đường này và con đường kia, đều tự xưng làchân chính, đều có khả năng xuất yếu, dẫn đến Phạm Thiên. Điều mà Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la nói đúng hay điều mà Đa-lê-xa nói đúng?”

Phật nói:

“Giả sử, Bà-tất-tra, con đường này, con đường kia đều chân chính, xuất yếu, dẫn đến Phạm Thiên, các ngươi sao lại đi vào khu vườn lúc tảng sáng mà bài bác lẫn

nhau, cho đến ba lần?”

Bà-tất-tra bạch Phật:

“Có những Bà-la-môn thông ba minh⁷ giảng thuyết các con đường khác nhau, con đường tự tại dục, con đường tự tác, con đường Phạm Thiên.⁸ Cả ba con đường ấy đều dẫn đến Phạm Thiên. Cũng như những con đường trong xóm, tất cả đều dẫn về thành, các Bà-la-môn tuy nói những con đường khác nhau, nhưng đều hướng đến Phạm Thiên.”

Phật hỏi Bà-tất-tra:

“Có phải các con đường kia thảy đều thú hướng Phạm Thiên?”

Đáp: “Thảy đều thú hướng.”

Phật lặp lại câu hỏi ba lần:

“Có phải các con đường kia thảy đều thú hướng Phạm Thiên ?”

Đáp: “Thảy đều thú hướng.”

Thế Tôn sau khi đã xác định lời ấy rồi, bèn hỏi Bà-tất-tra:

“Thế nào, trong số các Bà-la-môn tinh thông tam minh, có ai đã từng thấy Phạm Thiên chưa?”

———

⁷ Tam minh Bà-la-môn 三明婆羅門. Pl.: tevijja-brāhmaṇa, Bà-la-môn tinh thông ba bộ Veda.

⁸ Tự tại dục đạo, tự tác đạo, Phạm thiên đạo自在欲道,自作道,梵天道. D 13 không kể tên các học thuyết, mà kể tên các người đềxướng: Addhāriyā, Tittiriyā, Chandoka, Bavhārijjhā.

Đáp: “Không có ai thấy.”

“Thế nào, Bà-tất-tra, tiên sư của Bà-la-môn thông tam minh, có ai từng thấy Phạm Thiên chưa?”

Đáp: “Không ai thấy.”

“Thế nào, Bà-tất-tra, các Bà-la-môn kì cựu, các tiên nhân thông tam minh thời cổ, đọc tụng thông suốt, cóthể thuyết cho người khác nghe các tán tụng cổ, các ca

vịnh, thi thư, những vị có tên là A-tra-ma Bà-la-môn, Bà-ma-đề-bà Bà-la-môn, Tì-bà-mật-đa9 Bà-la-môn, Y-ni-la-tư Bà-la-môn, Xà-bà-đề-già Bà-la-môn, Bàbà-tất Bà-la-môn, Ca-diệp Bà-la-môn, A-lâu-na Bàla-môn, Cù-đàm-ma Bà-la-môn, Thủ-chỉ Bà-la-môn,Bà-la-tổn-đà Bà-la-môn;10 những vị này có được thấyPhạm Thiên không?”

Đáp: “Không có ai thấy.”

Phật nói:

“Nếu trong các Bà-la-môn thông tam minh kia, [105c] không một ai từng thấy Phạm Thiên; tiên sư của Bàla-môn thông tam minh cũng không thấy Phạm Thiên,

các Bà-la-môn thông tam minh, những cựu tiên nhân, như A-tra-ma vân vân, cũng không một ai thấy Phạm Thiên, thế thì biết rằng những điều mà Bà-la-môn thông tam minh nói không phải là sự thật.”¹¹

Phật lại nói với Bà-tất-tra:

“Như có một người dâm, nói rằng: ‘Tôi cùng với người nữ đẹp đẽ kia thông giao, ca ngợi dâm pháp.’Những người khác liền hỏi: ‘Ông có biết người nữấy không? Cô ấy ở đâu? Phương Đông, phương Tây, phương Nam, hay phương Bắc?’ Đáp: ‘Không biết.’Lại hỏi: ‘Ông có biết đất, đai, thành ấp, chòm xóm mà người nữ ấy ở không?’ Đáp: ‘Không biết.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết cha mẹ cô ấy tên gì không?’ Đáp: ‘Không biết.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy là Sát-lị, hay Bà-la-môn, hay Cư sỹ, hay Thủ-đà-la không?’Đáp: ‘Không.’ Lại hỏi: ‘Ông có biết người nữ ấy cao hay thấp, mập hay gầy, đen hay trắng, đẹp hay xấu không?’ Đáp: ‘Không.’ Thế nào, Bà-tất-tra, sự ca ngợi của người kia có

———

⁹ Để bản chép nhầm là Tì-bà-thẩm 毘婆審. Xem T 1(20) kinh Ama- trú.

¹⁰ Danh sách các Bà-la-môn cổ: xem T 1(20) kinh A-ma-trú.

¹¹ D 13: appāṭihīrakatā, lời nói ngu ngốc.

phải sự thật không?”

Đáp: “Không thật.”

“Như vậy, Bà-tất-tra, những điều mà Bà-la-môn thong tam minh nói cũng như vậy, không có sự thật. Thếnào, Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh của ngươi nhìn thấy nơi chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, bèn chắp tay cúng dường, và như thế mà cóthể nói như vầy: ‘Con đường này chân chính, có thểdẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng’ được chăng?”

Đáp: “Thật vậy, Bà-la-môn thông tam minh nhìn thấy chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, rồi chắp tay cúng dường, nhưng không thể nói như vầy: ‘Con đường này chân chính, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng.’”

Phật nói:

“Như vậy, Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh nhìn thấy nơi chốn mà mặt trời, mặt trăng mọc, lặn, du hành, chắp tay cúng dường, nhưng không thể nói như vầy:

‘Con đường này chân chính, có thể dẫn đến xuất yếu, đến chỗ mặt trời, mặt trăng.’ Nhưng lại thường chắp tay cúng dường cung kính, há không phải là hư dối sao?”

Đáp: “Thật vậy, thưa Cù-đàm, kia thật sự hư dối.”

Phật nói:

“Ví như có người dựng thang nơi khoảng đất trống; những người khác hỏi: ‘Ngươi bắt thang làm gì?’ Đáp: ‘Tôi muốn lên nhà trên.’ Hỏi: ‘Nhà ở chỗ nào? Đông,

hay Tây, hay Nam, hay Bắc?’ Đáp rằng: ‘Không biết.’Thế nào, Bà-tất-tra, người ấy dựng thang để lên nhà, há không phải là hư dối sao?’Đáp: ‘Thật vậy, kia thật sự hư dối.’Phật nói:

“Bà-la-môn thông tam minh cũng vậy, hư dối không thật.

“Bà-tất-tra, đây là năm dục khiết tịnh, rất đáng yêu thích. Những gì là năm? Sắc thấy bởi mắt, rất đáng yêu thích. Tiếng nghe bởi tai, [106a] hương ngửi bởi mũi, vị nếm bởi lưỡi, xúc chạm bởi thân, rất đáng yêu thích, ở trong pháp Hiền Thánh của Ta, được gọi là chấp trước, là trói buộc, là xiềng xích. Bà-la-môn thông tam minh kia bị nhiễm bởi năm

dục, ái dục dính chặt, nhưng không thấy lỗi lầm, không biết lối xuất yếu. Kia đã bị năm dục trói buộc, giả sử có phụng sựnhật, nguyệt, thủy, hỏa, và xướng lên rằng: ‘Xin tiếp đỡ tôi sinh lên Phạm Thiên’, không có trường hợp ấy. Ví như con sông A-di-la,¹²có mức nước ngang bờ. Cóngười ở bờ bên này, mình bị quấn chặt, kêu suông bờbên kia rằng: ‘Bờ ơi! Lại đây, đưa tôi sang!’ Bờ kia cóđến đưa người ấy sang không?”

Đáp: “Không.”

“Bà-tất-tra, năm dục khiết tịnh, rất đáng yêu thích, ởtrong pháp Hiền Thánh của Ta, được gọi là chấp trước, làtrói buộc, là xiềng xích. Bà-la-môn thông tam minh kiabị nhiễm bởi năm dục, ái dục dính chặt, nhưng khôngthấy lỗi lầm, không biết lối xuất yếu. Kia đã bị năm dục trói buộc, giả sử có phụng sự nhật, nguyệt, thủy, hỏa, vàxướng lên rằng: ‘Xin tiếp đỡ tôi sinh lên Phạm Thiên’, thìcũng giống như vậy. Trọn không thể xảy ra.

“Bà-tất-tra, ví như con sông A-di-la, nước tràn ngang bờ, con quạ có thể uống được. Có người muốn sang, không bằng vào sức của tay chân, thân mình, không

nhân thuyền bè, mà có thể sang được không?”

Đáp: “Không.”

“Bà-tất-tra, Bà-la-môn thông tam minh cũng vậy, không tu hạnh thanh tịnh của Sa-môn, lại tu theo hạnh không thanh tịnh của đạo khác, mà muốn cầu sinh Phạm Thiên, không có trường hợp đó.

“Bà-tất-tra, cũng như nước trong núi vọt mạnh ra, cuốn trôi khá nhiều nhân dân, vả lại không có thuyền, bè, cũng không có cầu bến. Người kia nghĩ thầm: ‘Ta nên thâu lượm thật nhiều cỏ và cây, buộc thành chiếc bè thật chắc chắn, rồi bằng sức của thân mình mà sang bờ một cách an ổn. Bà-tất-tra, cũng vậy, nếu Tỳ-kheo xả hạnh bất tịnh phi Sa-môn, tu hành phạm hạnh thanh tịnh của Sa-môn, muốn sinh Phạm Thiên; trường hợp ấy có xảy ra.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có nhuế tâm hay không có nhuế tâm?”

Đáp: “Không có nhuế tâm.”

Lại hỏi:

“Bà-la-môn thông tam minh có nhuế tâm hay không có nhuế tâm?”

———

¹²A-di-la hà 阿夷羅河, tên sông, 1 trong 5 sông lớn. Pl.: Aciravatī.

Đáp: “Có nhuế tâm.”

“Bà-tất-tra, Phạm Thiên không có nhuế tâm. Bà-lamôn thông tam minh có nhuế tâm. Nhuế tâm và không nhuế tâm không cùng sống chung, [106b] không cùng

giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm Thiên và Bà-la-môn không sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có sân tâm, hay không có sân tâm.”

Đáp: “Không có sân tâm.”

Lại hỏi:

“Bà-la-môn thông tam minh có sân tâm, hay không có sân tâm?”

Đáp: “Có sân tâm“.

“Bà-tất-tra, Phạm Thiên không có sân tâm. Bà-la-môn thông tam minh có sân tâm. Sân tâm và không sân tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát,

không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm Thiên và Bà-la-môn không sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có hận tâm, hay không có hận tâm?”

Đáp: “Không có hận tâm.”

Lại hỏi:

“Bà-la-môn thông tam minh có hận tâm, hay không có hận tâm?

Đáp: “Có hận tâm.”

Phật nói:

“Phạm Thiên không có hận tâm. Bà-la-môn thông tam minh có hận tâm. Hận tâm và không hận tâm không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thúhướng đến nhau. Vậy Phạm Thiên và Bà-la-môn không sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có gia thuộc, sản nghiệp không?”

Đáp: “Không”

Lại hỏi:

“Bà-la-môn tam minh có gia thuộc, sản nghiệp không?”

Đáp: “Có.”

Phật nói:

“Phạm Thiên không có gia thuộc, sản nghiệp. Bà-la-môn thông tam minh có gia thuộc, sản nghiệp. Người có gia thuộc, sản nghiệp và người

không gia thuộc, sản nghiệp không cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm Thiên và Bà-la-môn không sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có được tự tại hay không được tự tại?”

Đáp: “Được tự tại.”

Lại hỏi:

“Bà-la-môn tam minh có được tự tai, hay không được tự tại?

Đáp: “Không được tự tại.”

Phật nói:

“Phạm Thiên được tự tại. Bà-la-môn thông tam minh không được tự tại. Người được tự tại và người không được tự tại cùng sống chung, không cùng giải thoát, không thú hướng đến nhau. Vậy Phạm Thiên và Bà-la- môn không sống chung.”

Phật lại nói:

“Bà-la-môn tam minh kia, giả sử có người đến hỏi ýnghĩa sâu xa, không thể trả lời đầy đủ, có thật như vậy không?”

Đáp: “Thật như vậy.”

Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, hai người đều bạch Phật rằng:

“Hãy để sang một bên các đề tài khác. Tôi nghe Samôn Cù-đàm biết rõ con đường Phạm Thiên,¹³ cóthể giảng thuyết điều đó cho người khác; lại đã cùng Phạm Thiên gặp gỡ, qua lại chuyện trò. Cúi mong Samôn Cù-đàm vì lòng từ mẫn, xin thuyết con đường Phạm Thiên, xin khai thị, phô diễn.”

Phật nói với Bà-tất-tra:

“Ta nay hỏi ngươi. Hãy tùy ý trả lời. Thế nào, Bà-tất-tra, nước Tâm Niệm¹⁴ kia cách đây gần hay xa?”

Đáp: “Gần.”

———

¹³ Phạm thiên đạo 梵天道. D. 13: brahmānaṃ sahavyatāya maggaṃ: con đường dẫn đến cộng trú (làm bạn) với Phạm thiên.

¹⁴ Tâm niệm quốc 心念國, dịch nghĩa địa danh Manasākaṭa. Bản Hán nói là quốc, nhưng, D 13 nói đó là một làng Bà-la-môn ởKosala.

“Giả sử có người sinh trưởng ở nước này được người khác hỏi đường đi đến nước này. Thế nào, Bà-tất-tra,người sinh trưởng ở nước ấy trả lời đường đi cho người hỏi kia, há có đáng nghi ngờ chăng?”

Đáp: “Không nghi. Vì sao? Vì y sinh trưởng ở nước này.”

Phật nói:

“Dù cho người sinh trưởng ở nước này hay nước kia cũng có thể đáng nghi ngờ, nhưng nếu có người hỏi Ta về con đường Phạm Thiên, không có điều gì nghi ngờ. Vì sao? Ta đã từng nhiều lần nói về con đường Phạm Thiên ấy.”

Bà-tất-tra và Phả-la-đọa, cả hai cùng bạch Phật:

“Hãy gác qua một bên các đề tài khác. Tôi nghe Samôn Cù-đàm biết rõ con đường Phạm Thiên, có thểgiảng thuyết điều đó cho người khác; lại đã cùng Phạm Thiên gặp gỡ, qua lại chuyện trò. Cúi mong Sa-môn Cù-đàm vì lòng từ mẫn, xin thuyết con đường Phạm Thiên, xin khai thị, phô diễn.”

Phật nói:

“Hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ. Ta sẽ nói cho ngươi nghe.”

Đáp: “Kính vâng. Xin vui lòng được nghe.”

Phật nói:

“Nếu Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác xuất hiện ở đời, đầy đủ mười hiệu,…(cho đến), tứ thiền, ở ngay trong đời này mà hưởng thọ an lạc. Vì sao? Ấy do tinh cần, chính niệm, chính tri, ưa sống một mình nơi thanh vắng, không buông lung vậy. Vị ấy với từ tâm tràn khắp một phương; các phương khác cũng vậy, rộng khắp không biên tế, không hai, vô lượng, không hận, vô hại, an trú với tâm ấy và hưởng thọ an lạc. Bi, hỷ, xả tâm biến mãn một phương, phương khác cũng vậy, rộng khắp không biên tế, không hai, vô lượng, không kết hận, không có ý não hại, an trú với tâm ấy và hưởng thọ an lạc.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có nhuế tâm không?”

Đáp: “Không.”

Lại hỏi:

“Tỳ-kheo hành từ tâm có nhuế tâm, hay không cónhuế tâm?”

Đáp: “Không có nhuế tâm.”

Phật nói:

“Phạm Thiên không có nhuế tâm. Tỳ-kheo hành từtâm không có nhuế tâm. Không nhuế tâm và không nhuế tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vìvậy, Phạm Thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có sân tâm, hay không có sân tâm?”

Đáp: “Không.”

Lại hỏi:

“Tỳ-kheo hành từ tâm có sân tâm, hay không có sân tâm?”

Đáp: “Không có sân tâm.”

Phật nói:

“Phạm Thiên không có sân tâm. Tỳ-kheo hành từ tâm không có sân tâm. Không sân tâm và không sân tâmcùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm

Thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có hận tâm, hay không có hận tâm?”

Đáp: “Không.”

Lại hỏi:

“Tỳ-kheo hành từ tâm có hận tâm, hay không có hận tâm?”

Đáp: “Không có hận tâm“.

Phật nói:

“Phạm Thiên không có hận tâm. Tỳ-kheo hành từtâm không có hận tâm. Không hận tâm và không hận tâm cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy, Tỳ-kheo [107a] và Phạm Thiên cùng sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có gia thuộc sản nghiệp hay không?”

Đáp: “Không.”

Lại hỏi:

“Tỳ-kheo hành từ tâm có gia thuộc, sản nghiệp hay không?”

Đáp: “Không có gia thuộc, sản nghiệp.”

Phật nói:

“Phạm Thiên không có gia thuộc, sản nghiệp. Tỳ-kheo hành từ tâm không có gia thuộc, sản nghiệp. Không gia thuộc, sản nghiệp và không gia thuộc sản nghiệp cùng hướng đến nhau, đồng giải thoát. Vì vậy,

Phạm Thiên và Tỳ-kheo cùng sống chung.

“Thế nào, Bà-tất-tra, Phạm Thiên có được tự tại không?”

Đáp: “Được tự tại.”

Lại hỏi:

“Tỳ-kheo hành từ tâm có được tự tại không?”

Đáp: “Được tự tại.”

Phật nói:

“Phạm Thiên được tự tại. Tỳ-kheo hành từ tâm được tự tại. Được tự tại và được tự tại cùng hướng đến nhau,đồng giải thoát. Vì vậy, Phạm Thiên và Tỳ-kheo cùngsống chung.”

Phật lại nói với Bà-tất-tra:

“Nên biết, Tỳ-kheo hành từ tâm, khi thân hoại mạng chung, trong khoảnh khắc như mũi tên được bắn đi, sinh lên Phạm Thiên.”

Khi Phật nói kinh này, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa ngay trên chỗ ngồi mà xa lìa trần cấu, phát sinh con mắt thấy pháp ở trong các pháp. Bấy giờ, Bà-tất-tra và Phả-la-đọa sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.¹⁵

———

¹⁵ Bản Hán, hết quyển 16.