Kinh Trường A - Hàm Tập 1

14. Thích Đề - Hoàn Nhân Vấn

14. KINH THÍCH ĐỀ-HOÀN NHÂN VẤN

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật ở tại nước Ma-kiệt-đà, trong hang Nhânđà- bà-la,¹[62c] núi Tì-đà,²phía Bắc thôn Am-bà-la.³

Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân phát khởi thiện tâm vi diệu, muốn đến thăm Phật: “Nay ta hãy đi đến chỗThế Tôn.”

Khi ấy, chư Thiên Đao-lị hay rằng Thích Đề-hoànNhân phát khởi thiện tâm vi diệu muốn đi đến chỗPhật, bèn tìm gặp Đế Thích, tâu rằng:

“Lành thay, Đế Thích, ngài phát khởi thiện tâm vi diệu muốn đến Như Lai. Chúng tôi cũng rất vui sướng nếu được theo hầu ngài đi đến chỗ Thế Tôn.”

Thích Đề-hoàn Nhân liền nói với thần chấp nhạc là Ban-giá-dực⁴rằng:

“Ta nay muốn đi đến chỗ Thế Tôn. Ngươi có thể đi theo. Chư Thiên Đao-lị này cũng muốn theo ta đến chỗ Phật.”

Đáp: “Thưa vâng.”

Rồi Ban-giá-dực cầm cây đàn lưu ly,⁵ ở trong chúng, trước mặt Đế Thích, gảy đàn cúng dường. Rồi Thích Đề-hoàn Nhân, chư Thiên Đao-lị, cùng Ban-giá-dực, hốt nhiên biến mất khỏi Pháp đường. Trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi

———

* 佛說長阿含第二分釋提桓因問經第十

¹ Nhân-đà-sa-la quật 因陀娑羅窟. T 15: Đế thích nham 帝釋巖. T 26(134): Nhân-đà-la thạch thất 因陀羅石室. Pl.: Indasāla-gūha.

²Tì-đà sơn 毘陀山. T 15: Tì-đề-hê sơn 毘提呬山. T 26(134): Tiđà- đề sơn 鞞陀提山. Pl.: Vediyaka.

³Am-bà-la thôn 菴婆菴婆羅村, T 26(134): Nại lâm thôn 奈林村. Pl.: Ambasaṇḍā.

⁴Chấp nhạc thần Ban-giá-dực 執樂神般遮翼. Xem cht. 2 kinh số 3 “Điển tôn.” T 15: Ngũ Kế Càn-thát-bà Vương tử 五髻乾闥婆王子. T 26(134): Ngũ Kết Nhạc tử五結樂子. Pāli: Pañcasikha-gandhabbaputta.

⁵ Lưu ly cầm 琉璃琴. T 15: lưu ly bảo trang nghiêm không hầu 瑠璃寶裝箜篌, đàn không hầu làm bằng lưu ly. Pl.: beluvapaṇḍuvīṇa.

cánh tay họ đến phía Bắc nước Ma-kiệt-đà, trong núi Tì-đà.

Bấy giờ Thế Tôn nhập hỏa diệm tam-muội,6 khiến cho cả núi Tì-đà đồng một màu lửa. Khi ấy, người trong nước thấy vậy, bảo nhau rằng:

“Núi Tì-đà này đồng một màu lửa. Phải chăng là do thần lực của chư Thiên?”

Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân nói với Ban-giá-dực rằng:

“Đức Như Lai, Chí Chân, rất khó được gặp. Nhưng Ngài lại rũ lòng đi xuống chỗ thanh vắng này, lặng lẽkhông tiếng động, làm bạn với muông thú. Chỗ này thường có các đại thiên thần thị vệ Thế Tôn. Ngươi hãy đi trước tấu đàn lưu ly để làm vui lòng Thế Tôn. Ta cùng chư Thiên sẽ đến sau.”

Đáp: “Kính vâng.”

Rồi ông cầm đàn lưu ly đi đến Phật trước. Cách Phậtkhông xa, ông tấu đàn lưu ly, và hát lên bài kệ⁷ rằng:

Bạt-đà⁸ơi,

Kính lễ phụ thân nàng.

Phụ thân nàng đẹp rực rỡ,

Sinh ra nàng cát tường

Mà tâm ta rất thương yêu.

Vốn do nhân duyên nhỏ,

Dục tâm ⁹ sinh trong đó;

Càng ngày càng lớn thêm.

Như cúng dường La-hán.

Thích tử chuyên bốn thiền,

Thường ưa chốn thanh vắng,

Chính ý cầu cam lồ;

Tâm niệm ta cũng vậy.

———

⁶Hỏa diệm tam-muội 火焰三昧.

⁷ T 26(134): Bài kệ liên hệ đến ái dục, liên hệ đến rồng, liên hệ Samôn, liên hệ A-la-hán (Thánh nhân). D 21: bài ca liên hệ Phật, Pháp, Thánh nhân, ái dục (buddhūpasaṃhitā, dhammūpasaṃhitāsaṅghūpasaṃhitāarahantūpasaṃhitākāmūpasaṃhitā).

⁸Bạt-đà 跋陀. Hiền Nữ 賢女. T 26(134): Hiền 賢. Pl.: Bhaddā, con gái của Timbaru, Chấp nhạc Thiên vương.

⁹Chỉ tình yêu của nhạc thần với thiên nữ.

Đức Năng Nhân phát đạo tâm,

Tất muốn thành Chính giác;

Như tôi nay cũng vậy,

Ước ao hội họp với người con gái ấy.

Tâm tôi đã đắm đuối,

Yêu thương không dứt được.

[63a]Muốn bỏ, không thể bỏ,

Như voi bị móc câu kềm chế.

Như nóng bức mà gặp gió mát;

Như khát mà gặp con suối lạnh;

Như người nhập Niết-bàn;

Như nước rưới tắt lửa;

Như bệnh, gặp lương y;

Đói, gặp thức ăn ngon,

No đủ, khoái lạc sinh;

Như La-hán an trú Pháp.

Như voi bị câu móc kềm chặt,

Mà vẫn chưa khứng phục,

Bươn chạy, khó chế ngự,

Buông lung chẳng chịu dừng.

Cũng như ao trong mát,

Mặt nước phủ đầy hoa;

Voi mệt, nóng, vào tắm,

Toàn thân cảm mát rượi.

Những gì trước, sau, tôi bố thí,

Cúng dường các La-hán;

Và phước báo tôi có trong đời;

Thảy mong được cùng nàng.

Nàng chết, tôi cùng chết;

Không nàng, sống làm gì?

Chẳng thà tôi chết đi,

Còn hơn sống không nàng.

Chúa tể trời Đao-lị,

Thích chúa,¹⁰ nay cho tôi ước nguyện.

Tôi đã ca ngợi người đủ lễ tiết.

———

¹⁰ Thích, chỉ Thích Đề-hoàn Nhân.

Xin người suy xét kỹ.

Khi ấy, Thế Tôn xuất khỏi tam-muội, nói với Ban-giá-dực rằng:

“Hay lắm! Hay lắm, Ban-giá-dực! Ngươi đã có thểbằng âm thanh thanh tịnh hòa với đàn lưu ly mà tán thán Như Lai. Tiếng của đàn và giọng của ngươi không dài, không ngắn, buồn và thương uyển chuyển, làm rung động lòng người. Khúc đàn mà ngươi tấu hàm đủ các ý nghĩa. Nó nói đến sự trói buộc của dục, và cũng nói đến phạm hạnh, cũng nói đến Sa-môn, cũng nói đến Niết-bàn.”¹¹

Khi ấy Ban-giá-dực bạch Phật rằng:

“Con nhớ lại, thuở xưa khi Thế Tôn vừa mới thành Đạo dưới gốc cây A-du-ba-đà ni-câu-luật,¹² bên dòng sông Ni-liên-thiền,¹³ thôn Uất-Tì-la;¹⁴lúc ấy có người con trai của Thiên đại tướng là Thi-hán-đà¹⁵ và con gái của Chấp nhạc Thiên vương¹⁶đang cùng ở một chỗ, họ cùng ưa muốn nhau.¹⁷ Con khi ấy thấy được tâm tư họ, bèn làm một bài tụng. Bài tụng ấy nói đến sự trói buộc của dục; và cũng nói đến phạm hạnh, cũng nói Sa-môn, cũng nói Niết-bàn. Vị Thiên nữ kia khi nghe bài kệ của con, đưa mắt lên cười và nói với con rằng: ‘Ban-giá-dực, tôi chưa hề gặp Như Lai. Ởtrên Pháp đường của trời Đao-lị tôi đã từng nghe chưThiên xưng tán Như Lai, có công đức như vậy, năng lực như vậy. Ông hằng có lòng thành tín, thân cận Như Lai. Nay tôi muốn [63b] cùng ông làm bạn.’ ThếTôn, con sau khi nói chuyện với nàng một lần ấy, rồi không nói chuyện thêm lần nào nữa.”

Lúc bấy giờ Thích Đề-hoàn Nhân nghĩ như vầy: “Ban-giá- dực này đã làm vui lòng Thế Tôn rồi, nay ta hãy nghĩđến người ấy.” Rồi Thiên đế

———

¹¹ T 15: trong già-tha này chứa ba loại âm thanh: âm thanh của ái lạc, âm thanh của rồng và của A-la-hán.

¹² A-du-ba-đà ni-câu-luật 阿遊波陀尼俱律, Pl.: Ajapāla-nigrodha.

¹³ Ni-liên-thiền 尼連禪, Pl.: Nerañjarā.

¹⁴Uất-Tì-la 鬱鞞羅, Pl.: Uruvelā.

¹⁵Thi-hán-đà, Thiên đại tướng tử 尸漢陀天大將子; Pl.: Sikkhaṇḍīnāma Mātalissa saṭthāhakassa putto, Sikkhandi, vốn là con trai củathần đánh xe Mātali. T 26 (134): Vị thiên tên là Kết 結, con củathần đánh xe Ma-đâu-lệ 摩兜麗.

¹⁶T 15: vị Càn-thát-bà vương tên Đống-mẫu-la 凍母囉(Pl.: Timbura), cócon gái tên Nhật Quang 日光(Pl.: Sūriya Vacchasā). T 26(134) Con gái của Nhạc vương Đam-phù-lâu 躭浮樓tên là Hiền

¹⁷ T 26(134): “Vị trời kia yêu cô gái ấy. Con cũng yêu cô gái ấy màkhông được.”

Thích tức thì nghĩ đến người ấy. Lúc ấy Ban-giá-dực lại có ý nghĩ như vầy: “Thiên đếThích đang nghĩ đến ta.” Tức thì ông cầm cây đàn lưu ly đi đến chỗ Đế Thích. Đế Thích bảo rằng:

“Ngươi mang danh ta cùng ý của trời Đao-lị đến thăm hỏi Thế Tôn: ‘Đi đứng có nhẹ nhàng không? Lui tới có khỏe mạnh không?’”

Ban-giá-dực vâng lời chỉ giáo của Đế Thích, đi đến chỗ Thế Tôn, đầu mặt lễ chân Phật, rồi đứng sang một bên, bạch Thế Tôn rằng:

“Thích Đề-hoàn Nhân và chư Thiên Đao-lị sai con đến thăm Thế Tôn, hỏi Ngài đi đứng có nhẹ nhàng không? Lui tới có khỏe mạnh không?”

Thế Tôn trả lời:

“Mong Đế Thích của ngươi và chư Thiên Đao-lị thọmạng lâu dài, khoái lạc, không bệnh. Sở dĩ như vậy là vì chư Thiên, người đời, A-tu-la, và các chúng sinh

khác đều ham sống lâu, an lạc, không bịnh hoạn.”

Bấy giờ Đế Thích lại suy nghĩ: “Chúng ta nên đến lễviếng Thế Tôn.” Tức thì ông cùng với chư Thiên Đaolịđi đến chỗ Phật, đầu mặt lễ chân Phật, rồi đứng sang

một bên. Khi ấy, Đế Thích bạch Phật rằng:

“Không biết nay con có thể ngồi cách Thế Tôn bao xa?”¹⁸

Phật bảo Đế Thích:

“Thiên chúng các ngươi nhiều. Nhưng ai gần Ta thìngồi.”

Khi ấy, hang Nhân-đà-la mà Thế Tôn đang ở tự nhiên trở nên rộng rãi, không bị ngăn ngại. Bấy giờ Đế Thích cùng chư Thiên Đao-lị và Ban-giá-dực đều lễ chân

Phật, rồi ngồi sang một bên. Đế Thích bạch Phật:

“Một thời, Phật ở tại nhà một người Bà-la-môn ở nước Xá-vệ.¹⁹ Lúc bấy giờ Thế Tôn nhập hỏa diệm tammuội.²⁰ Con khi ấy nhân có chút việc, cỡi xe báu nghìn căm, đi đến chỗ Tì-lâu-lặc Thiên vương. Bay ngang không trung, trông thấy một Thiên nữ chắp tay đứng trước Thế Tôn, con liền nói với Thiên nữ ấy rằng: ‘Khi Thế Tôn ra khỏi tam-muội, nàng hãy xưng tên ta màthăm hỏi Thế Tôn, đi đứng có nhẹ nhàng không, lui tới có khỏe mạnh không?’ Không biết Thiên nữ ấy sau đó có chuyển đạt

———

¹⁸ T 15: vị Thiên chủ nghĩ: Hang này quá hẹp, mà chư thiên đông, làm sao ngồi?

¹⁹ D 21: trú ở Sāvatthi, trong am thất Salāla.

²⁰ T 15: nhập hỏa giới tam-muội 火界三昧trong vườn Cấp cô độc.

tâm tư ấy giùm con không?”

Phật nói:

“Ta có nhớ, Thiên nữ ấy sau đó có xưng tên ngươi mà thăm hỏi Ta. Ta ra khỏi thiền định mà còn nghe tiếng xe của ngươi.”

Đế Thích bạch Phật:

“Thuở xưa, nhân có chút duyên sự, con cùng chư Thiên Đao-lị tập họp tại Pháp đường. Các vị thiên thần cố cựu khi ấy đều nói rằng: ‘Nếu Như Lai xuất hiện ở đời, thì Thiên chúng gia tăng, mà chúng [63c]A-tu-la giảm thiểu.’ Nay con chính tự thân gặp ThếTôn, tự thân biết, tự thân chứng nghiệm, rằng NhưLai xuất hiện ở đời thì các Thiên chúng gia tăng, màchúng A-tu-la giảm thiểu.

“Có Cù-di Thích nữ²¹ này, theo Thế Tôn tu hành phạm hạnh, thân hoại mạng chung, sinh lên cung trời Đaolị, làm con của con. Chư Thiên Đao-lị đều khen: ‘Cù-di con cả của trời²² có công đức lớn, có uy lực lớn.’Lại có ba Tỳ-kheo khác theo Thế Tôn tịnh tu phạm hạnh, thân hoại mạng chung, sinh trong hàng các thần chấp nhạc thấp kém,²³hằng ngày đến để con sai khiến. Cù-di thấy vậy, làm bài kệ chọc tức²⁴rằng:

Ông là đệ tử Phật;

Khi tôi là tại gia,

Cúng dường ông cơm áo,

Lễ bái rất cung kính.

Các ông là những ai?

Tự thân được Phật dạy.

Lời dạy đấng Tịnh nhãn,

Mà ngươi không suy xét.

Ta xưa lễ kính ngươi,

Nghe Phật pháp vô thượng,

———

²¹Cù-di Thích nữ 瞿夷釋女, Pl.: Gopikā nāma Sakya-dhītā, con gái dòng họ Thích tên Gopikā. T 15: Mật Hành 密行. T 26(134): Cù-tìThích nữ 瞿毘釋女.

²² Cù-di tử 瞿夷大天子, Pl.: Gopaka deva-putta. T 26(134): Cù-bàthiên tử 瞿婆天子.

²³T 15: làm con của Càn-thát-bà Vĩ-na 尾那乾闥婆.

²⁴ Xúc não 觸惱, Pl.: paṭicodeti, trách mắng.

Sinh trời Tam thập tam,

Làm con trời Đế Thích.

Các ông sao không xét,

Công đức mà tôi có.

Trước vốn là thân gái,

Nay con trai Đế Thích.

Trước vốn cùng các ông

Đồng tu nơi phạm hạnh;

Nay riêng sinh chỗ thấp,

Để cho tôi sai khiến.

Xưa ông hành vi xấu,

Nên nay chịu báo này.

Riêng sinh chỗ ti tiện,

Để cho ta sai khiến.

Sinh chỗ bất tịnh này,

Bị người khác xúc phạm.

Nghe vậy, hãy nhàm chán

Chỗ đáng nhàm tởm này.

Từ nay hãy siêng năng,

Chớ để làm tôi người.²⁵

Hai ông siêng tinh tấn,

Tư duy Pháp Như Lai.

Xả bỏ điều mê luyến,

Hãy quán, dục bất tịnh,

Dục trói, không chân thật,

Chỉ lừa dối thế gian.

Như voi bứt xiềng xích,

Siêu việt trời Đao-lị.

Đế Thích, trời Đao-lị,

Tập pháp trên giảng đường.

[64a] Kia với sức dũng mãnh,

Siêu việt trời Đao-lị.

Thích khen chưa từng có.

Chư Thiên cũng thấy qua.

———

²⁵ Trở lên, lời của Cù-di. Từ đây trở xuống, thuật chuyện nỗ lực tu của hai trong số ba thần chấp nhạc mà tiền thân là ba tỳ kheo.

Đấy con nhà họ Thích,

Siêu việt trời Đao-lị.

Đã chán dục trói buộc;

Cù-di nói như vậy.

Nước Ma-kiệt có Phật,

Hiệu là Thích-ca Văn.

Người kia vốn thất ý;

Nay phục hồi chính niệm.

Một trong số ba người,

Vẫn làm thần Chấp nhạc.

Hai người thấy Đạo đế,

Siêu việt trời Đao-lị.

Pháp Thế Tôn đã dạy,

Đệ tử không hoài nghi.

Cũng đồng thời nghe Pháp;

Hai người hơn người kia.

Tự mình thấy thù thắng,

Đều sinh trời Quang âm.

Con quan sát họ rồi,

Nên nay đến chỗ Phật.

Đế Thích bạch Phật:

“Kính mong Thế Tôn bỏ chút thời gian, giải quyết cho con một điều nghi ngờ.”

Phật nói:

“Ngươi cứ hỏi, Ta sẽ giải thích cho từng điều một.”

Bấy giờ Đế Thích liền bạch Phật rằng:

“Chư Thiên, người thế gian, Càn-thát-bà,²⁶A-tu-la cùng các chúng sinh khác, tất cả tương ưng với kết phược²⁷ gì mà cho đến thù địch nhau, dao gậy nhắm vào nhau?”

Phật nói với Đế Thích:

———

²⁶ Càn-đạp-hòa 乾踏和. Pl.: gandhabba.

²⁷ Kết 結, Pl.: saṃyojana.

“Sự phát sinh của oán kết đều do tham lam, tật đố.²⁸Vì vậy, chư Thiên, người thế gian, cùng các chúng sinh khác dùng dao gậy nhắm vào nhau.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn. Oán kết sinh do bởi tham lam, tật đố; khiến cho chư Thiên, người đời, A-tu-la và các chúng sinh khác sử dụng dao gậy đối với nhau.

Con nay nghe lời Phật dạy, lưới nghi đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu sựphát sinh của tham lam và tật đố, do đâu mà chúng

khởi lên; do bởi nhân duyên gì; cái gì làm nguyên thủ;²⁹ từ cái gì mà có, do cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Sự phát sinh của tham lam, tật đố, tất cả đều do bởi yêu và ghét;³⁰ yêu ghét là nhân; yêu ghét là nguyên thủ; từ đó mà có, từ đó mà không.”

Bấy giờ, Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, tham lam, tật đố phát sinh do bởi yêu ghét; yêu ghét là nhân; yêu ghét làm duyên; yêu ghét làm nguyên thủ; từ đó mà có, từ đó mà không. Con nay nghe lời Phật dạy, mê hoặc đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu yêu ghét do đâu mà sinh; do bởi nhân gì, duyên gì; cái gì làm nguyên thủ; từ cái gì mà có, do cái gì mà không?”

[64b] Phật bảo Đế Thích:

“Yêu ghét phát sinh ở nơi dục;³¹do nhân là dục, do duyên là dục; dục là nguyên thủ, từ đó mà có; không cái này thì nó không.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, yêu ghét phát sinh ở nơi dục; do nhân là dục, do duyên là dục; dục là nguyên thủ, từ đó mà có; không cái này thì nó cũng

———

²⁸Tham tật 貪嫉, Pāli: issā-macchariya. Sớ giải: thấy người thành công mà ganh tị là issā. Thành công của mình không chịu chia sẻchung với người khác là macchariyaṃ.

²⁹ Cf. Pāli, định cú: kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃkiṃpabhavaṃ, cái gì là do duyên, cái gì tập khởi, cái gì sản sinh,cái gì nguyên khởi?

³⁰Do ái tắng 由愛憎; Pl.: piyāppiyanidānaṃ, nhân duyên là yêu vàghét. T 15: oán thân 怨親. T 26(134): ái bất ái 愛不愛.

³¹ Dục 欲, Pl.: chanda: ham muốn. T 15: sở dục 所欲.

không. Con nay nghe lời Phật dạy, mê hoặc đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu dục này do đâu mà sinh; do bởi nhân gì, duyên gì; cái gì làm nguyên thủ, do cái gì mà có, do cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Ái³² do tầm³³ sinh; do nhân là tầm, duyên là tầm; tầm làm nguyên thủ, từ đó mà có; cái đó không thì nókhông.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, ái do tầm sinh; do nhân là tầm, do duyên là tầm; tầm là nguyên thủ, từ đó mà có; không cái này thì nó không. Con nay nghe lời Phật dạy, mê hoặc đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu tầm do đâu mà sinh; do bởi nhân gì, duyên gì; cái gì làm nguyên thủ, do cái gì mà có, do

cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Tầm phát sinh do nơi điệu hý;³⁴ nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó mà có, cái đókhông thì không.

“Này Đế Thích, nếu không có điệu hý thì không cótầm. Không có tầm thì không có dục. Không có dục thì không có yêu ghét. Không có yêu ghét thì không có tham lam, tật đố. Nếu không có tham lam, tật đố thìtất cả chúng sinh không tàn hại lẫn nhau.

“Này Đế Thích, chỉ duyên điệu hý làm gốc; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó cótầm. Từ tầm có dục. Từ dục có yêu ghét. Từ yêu ghét có tham lam, tật đố. Do tham lam, tật đố mà chúng sinh tàn hại lẫn nhau.”

———

³² Ái 愛đoạn trên nói là dục. Xem cht. 26.

³³Ái do tưởng sinh 愛由想生; Pl.: chando (... ) vitakkanidāno, dục cónguyên nhân là tầm 尋, tức suy nghĩ tìm tòi. T 26(134): niệm 念. T

15: sở dục từ nghi hoặc 疑惑.

³⁴ Điệu hý 調戲, nghĩa đen: đùa giỡn. T 15: hư vọng 虛妄. T 26(134): tư思. Pl.: papañca- saññā- saṃkhā, hý luận vọng tưởng. Sớ giải (DA. ii. 372), có ba loại papañca (hý luận): taṇhā-papañca (ái hý luận), māna-papañca (mạn hý luận), diṭṭhi-papañca (kiến hý luận). Chúng khiến mê chấp dòng tương tục như là tự thân trong vòng luân chuyển(sayaṃ uappajjanti, taṃ santānaṃ sámāre papañcẹti – Sớ thích, DT. ii. 326), dẫn đến các hình thái kiêu sa phóng dật (mattapamattākārapāpanaṭṭhena,ibid.).

Đế Thích bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, do điệu hý mà có tầm; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó cótầm. Từ tầm có dục. Từ dục có yêu ghét. Từ yêu ghét

có tham lam, tật đố. Do tham lam, tật đố, chúng sinh tàn hại lẫn nhau. Nếu vốn không có điệu hý thì không có tầm. Không có tầm thì không có dục. Không có dục

thì không có yêu ghét. Không có yêu ghét thì không có tham lam tật đố. Nếu không có tham lam tật đố thìtất cả chúng sinh không tàn hại lẫn nhau. Nhưng tầm do điệu hý sinh; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hýlàm nguyên thủ, từ đó có tầm. Từtầm có dục. Từ dục có yêu ghét. Từ yêu ghét có tham lam, tật đố. Do tham lam, tật đố, chúng sinh tàn hại lẫn nhau. Con nay nghe những điều Phật dạy, mê hoặc đã trừ, không còn nghi ngờ gì nữa.”

Rồi Đế Thích bạch Phật:

“Hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên cùng một con đường diệt trừ [64c] điệu hý chăng? Hay không ởtrên con đường diệt trừ điệu hý?”³⁵

Phật nói:

“Không phải hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên cùng một con đường diệt trừ điệu hý. Sở dĩ như vậy, này Đế Thích, vì thế gian có nhiều chủng loại giới khác nhau. Mỗi chúng sinh y trên giới loại của mình, ôm giữ chặt cứng, không thể dứt bỏ; cho rằng điều của mình là thật, ngoài ra là dối. Vì vậy, Đế Thích, không phải hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên con đường diệt trừ điệu hý.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, thế gian có nhiều chủng loại giới khác nhau. Mỗi chúng sinh y trên giới loại của mình, ôm giữ chặt cứng, không thể dứt bỏ; cho rằng điều của mình là thật, ngoài ra là dối. Vì vậy, không phải hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên cùng một con đường diệt trừ điệu hý. Con nay nghe những điều Phật dạy, mê hoặc đã trừ, không còn nghi ngờ gì nữa.”

———

³⁵ Hán: tận trừ điệu hý tại diệt tích (... ) 盡除調戲在滅跡. T 15: “Phải chăng dục lạc, ức niệm, sắc tướng của tất cả chúng sinh thảy đều bất đồng?” T 26 (134): “Vì sao hết thảy sa-môn, phạm chí không đồng một thuyết, một dục, một ái, một lạc, một ý?”D 21: sabbeva nu kho samaṇabrāmaṇā ekantavādā ekantasīlāekantachandā ekanta-ajjhosānā’ ti? Phải chăng hết thảy sa-môn, bà-la-môn đều đồng nhất thuyết, đồng nhất giới, đồng nhất dục, đồng nhất ý thú?”

Đế Thích lại bạch Phật:

“Trong chừng mực nào là con đường diệt trừ điệu hý?”

Phật bảo Đế Thích:

“Điệu hý có ba; một là miệng, hai là tầm, ba là cầu.³⁶Sau khi xả bỏ những lời nói nào do miệng người nói mà hại mình, hại người, hại cả hai; và nói những gìkhông hại mình, không hại người, không hại cả hai; Tỳ kheo biết nói đúng thời, đúng như những điều được nói, chuyên niệm không tán loạn. Sau khi xảbỏ những điều được tầm mà hại mình, hại người, hại cả hai; với những gì được tầm mà không hại mình,

không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết thời, đúng như những điều được tầm, chuyên niệm không tán loạn. Đế Thích, cầu cũng hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ cầu ấy, đúng những gì được tầm cầu, không hại mình, không hại người, không hại cảhai, Tỳ-kheo biết thời đúng như những gì được tầm

cầu chuyên niệm không tán loạn.”

Bấy giờ, Đế Thích bạch Phật:

“Con nghe những điều Phật dạy, không còn hồ nghi nữa.”

Lại hỏi:

“Trong chừng mực nào thì gọi là xả tâm của Hiền Thánh?”

Phật nói với Đế Thích:

“Xả tâm có ba: một là hỷ thân, hai là ưu thân, ba làxả thân.³⁷Đế Thích; hỷ thân nào mà hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ hỷ ấy, như điều được hoan hỷ, không hại mình, không hại người, không hại cả hai; Tỳ-kheo biết đúng thời, chuyên niệm không tán loạn, liền được gọi là

———

³⁶ Nguyên Hán: Khẩu 口, tưởng 想(= tầm, Pl. vitakka), cầu 求(Pl.: pariyesanā). T 26 (134): niệm 念, ngôn 言, cầu 求. D 21:được hỏi: kathaṃ paṭipanno bhikkhu pātimokkhasaṃvarātapaṭipanno, tỳ kheo hành trì như thế nào để thành tựu biệt giảithoát luật nghi, Phật nói về thân hành (kāyasamācāra), khẩu hành(vacīsamācāra) và biến tầm cầu (pariyesanā) đáng thân cận vàkhông đáng thân cận.

³⁷ D 21. Trả lời câu hỏi: kathaṃ paṭipanno pana bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppa- gāminiṃ paṭipadaṃ paṭipanno hotī”ti?Tỳ-kheo hành trì như thế ào để thích đáng dẫn đến diệt tận hý luậnvọng tưởng? Phật nói về ba thọ hỷ (somanassa), ưu (domanassa)và xả (upekkhā), đáng thân cận và không đáng thân cận.

thọ giới cụ túc.³⁸ Đế Thích, ưu thân nào mà hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ ưu ấy, như điều ưu, không hại mình, không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết đúng thời, chuyên niệm không tán loạn, liền được gọi là thọ giới cụ túc. Lại nữa, Đế Thích, xả thân nào mà hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ [65a] xả thân ấy, như điều được xả, không hại mình, không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết đúng thời, chuyên niệm không tán loạn, liền được gọi là thọ giới cụ túc.”

Đế Thích bạch Phật:

“Con nghe những điều Phật dạy, không còn hồ nghi nữa.”

Lại bạch Phật:

“Trong chừng mực nào thì được gọi là sự đầy đủ luật nghi các căn của bậc Hiền Thánh?”³⁹

Phật bảo Đế Thích:

“Con mắt biết sắc, Ta nói có hai: đáng thân cận vàkhông đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm ý biết pháp, Ta nói có hai:

đáng thân cận và không đáng thân cận.”

Đế Thích bạch Phật:

“Thế Tôn, Như Lai nói vắn tắt mà không phân biệt rộng rãi. Theo chỗ hiểu biết đầy đủ của con thì như thế này: ‘Mắt biết sắc, Ta nói có hai: đáng thân cận và không đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý biết pháp, Ta nói có hai: đáng thân cận và không đáng thân cận. Thế Tôn, như con mắt quán sát sắc, mà pháp thiện không tổn giảm, pháp bất thiện tăng. Mắt thấy sắc như thế, Ta nói không đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý biết pháp, mà pháp thiện tổn giảm, pháp bất thiện tăng trưởng, Ta nói không đáng thân cận. Như mắt biết sắc mà pháp thiện tăng trưởng, pháp bất thiện giảm; sự biết sắc của mắt như vậy, Ta nói

———

³⁸ Theo bản Hán, đoạn này, với ba thọ, Phật dạy về sự thành tựu biệt giải thoát luật nghi của Tỳ-kheo. Nhưng theo sớ giải Pāli, đoạn này Phật dạy tu tập với ba thọ làm đối tượng. Do đó, đoạn kết về mỗi thọ, Phật nói, ở đây có tầm có tứ (yaṃ ce savitakkaṃ savicāraṃ) tức chứng sơ thiên, và không tầm không tứ (yaṃ ce avitakkaṃavicāraṃ) tức chứng nhị thiên.

³⁹ Hiền Thánh luật chư căn cụ túc 賢聖律諸根具足: thành tựu căn luật nghi. Pl.: indriyasaṃvara- paṭipanno, thành tựu sự phòng hộcác căn.

Đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý biết pháp, mà pháp thiện tăng trưởng, pháp bất thiện tổn giảm, Ta nói đáng thân cận.’”

Phật bảo Đế Thích:

“Lành thay, lành thay, đó gọi là sự đầy đủ luật nghi các căn của Hiền Thánh.”

Đế Thích bạch Phật:

“Con nghe những điều Phật nói, không còn hồ nghi nữa.’

Lại bạch Phật:

“Trong chừng mực nào Tỳ-kheo được nói là cứu cánh, cứu cánh phạm hạnh, cứu cánh an ổn, cứu cánh vôdư?”

Phật bảo Đế Thích:

“Thân bị khổ bởi ái đã diệt tận,⁴⁰ là cứu cánh, cứu cánh phạm hạnh, cứu cánh an ổn, cứu cánh vô dư.”

Đế Thích bạch Phật:

“Những mối hoài nghi mà con ôm ấp lâu dài nay đãđược Như Lai mở bày, không còn gì nghi ngờ nữa.” Phật nói với Đế Thích:

“Trước đây ngươi có bao giờ đi đến các Sa-môn, Bà-la-môn hỏi ý nghĩa này chưa?”

Đế Thích bạch Phật:

“Con nhớ lại, thuở xưa, con đã từng đến Sa-môn, Bà-la-môn để hỏi nghĩa này. Xưa, có một thời, chúng con tập họp tại giảng đường, cùng các Thiên chúng bàn luận: ‘Như Lai sẽ ra xuất hiện ở đời chăng? Chưa xuất hiện ở đời chăng?’ Rồi chúng con cùng suy tầm, không thấy có Như Lai xuất hiện ở đời. Mỗi vị trở về cung điện của mình, hưởng thụ ngũ dục. Thế Tôn, về sau, con lại thấy các đại thiên thần sau khi tự thỏa mãn với ngũ dục, dần dần từng vị mạng chung. Lúc ấy, bạch Thế Tôn, con rất kinh sợ, lông tóc dựng đứng. Khi [65b] gặp các Sa-môn, Bà-la-môn sống nơi thanh vắng, lìa bỏ gia đình, lìa bỏdục lạc, con bèn

———

⁴⁰Hán: ái sở khổ thân đắc diệt 愛所苦身得滅; Pāli: taṇhasaṃkhayavimuttā, ái tận giải thoát. Hình bản Hán hiểu làtaṇhākāya-vimuttā.

tầm đến hỏi họ rằng: ‘Thế nào là cứu cánh?’ Con hỏi ý nghĩa ấy, nhưng họ không thể trả lời. Đã không thể trả lời, họ hỏi ngược lại con: ‘Ông là ai?’Con liền đáp: ‘Tôi là Thích Đề-hoàn Nhân.’ Kia lại hỏi: ‘Ông là Thích nào?’ Con đáp: ‘Tôi là Thiên đế Thích. Trong lòng có mối nghi nên đến hỏi.’ Rồi con và vị ấy theo chỗ thấy biết của mình cùng giải thích ý nghĩa. Vịkia nghe con nói, lại nhận làm đệ tử của con. Nay con là đệ tử Phật, chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo, không còn đọa cõi dữ; tái sinh tối đa bảy lần tất thành đạo quả. Cúi mong Thế Tôn thọ ký con là Tư-đà-hàm.”

Nói xong, Đế Thích lại làm bài tụng:

Do kia nhiễm uế tưởng,

Khiến con sinh nghi ngờ.

Cùng chư Thiên, lâu dài

Suy tầm đến Như Lai.

Gặp những người xuất gia

Thường ở nơi thanh vắng,

Tưởng là Phật Thế Tôn,

Con đến cúi đầu lễ.

Con đến và hỏi họ

‘Thế nào là cứu cánh?’

Hỏi, nhưng không thể đáp,

Dấu đạo đi về đâu.

Ngày nay đấng Vô Đẳng,

Mà con đợi từ lâu,

Đã quán sát, đã hành,

Tâm đã chính tư duy.

Đấng Tịnh Nhãn đã biết

Sở hành của tâm con

Và nghiệp đã tu lâu dài,

Cúi mong thọ ký con.

Quy mạng đấng Chí Tôn,

Đấng siêu việt tam giới,

Đã bứt gai ân ái.

Kính lễ đấng Nhật quang.⁴¹

———

⁴¹ Hán: Nhật quang tôn 日光尊. Pl.: ādicca-bandhuna, thân tộc của mặt trời, mỹ từ chỉ Phật.

Phật bảo Đế Thích:

“Ngươi có nhớ trước đây có khi nào ngươi có hỷ lạc, cảm nghiệm lạc chăng?”

Đế Thích đáp:

“Đúng vậy, Thế Tôn. Con nhớ hỷ lạc, cảm nghiệm lạc mà con có trước đây. Thế Tôn, xưa có lần con đánh nhau với A-tu-la. Khi đó con chiến thắng, A-tu-la bại trận. Con trở về với sự hoan hỷ, cảm nghiệm lạc. Nhưng hoan hỷ ấy, cảm nghiệm lạc ấy duy chỉ là hỷlạc của dao gậy uế ác, là hỷ lạc của đấu tranh. Nay hỷlạc, cảm nghiệm lạc mà con có được ở nơi Phật không phải là hỷ lạc của dao gậy, của đấu tranh.”

Phật hỏi Đế Thích:

“Hỷ lạc, cảm nghiệm lạc mà ngươi có hiện nay, trong đó muốn tầm cầu những kết quả công đức [65c] gì?”

Bấy giờ, Đế Thích bạch Phật:

“Con ở trong hỷ lạc, cảm nghiệm lạc, muốn tầm cầu

năm kết quả công đức.⁴² Những gì là năm? Rồi ĐếThích liền đọc bài kệ:

Nếu sau này con chết,

Xả bỏ tuổi thọ trời,

Đầu thai không lo lắng,⁴³

Khiến tâm con hoan hỷ.⁴⁴

Phật độ người chưa độ;

Hay nói đạo chân chính;

Ở trong pháp chính giác,⁴⁵

Con cần tu phạm hạnh.

Sống với thân trí tuệ,

Tâm tự thấy chân đế;

Chứng đạt điều cần chứng,⁴⁶

Do thế sẽ giải thoát.⁴⁷

———

⁴²Pl.: cha atthavase: 6 ích lợi.

⁴³ Hán: bất hoài hoạn 不懷患Pl.: amūḷho gabbhamessāmi: không si ám, đầu thai (theo ý muốn).

⁴⁴ Công đức thứ hai trong bản Pāli (dutiyaṃ atthavasaṃ).

⁴⁵ Hán: tam-phật pháp 三佛法, tức nói đủ: tam-miệu-tam-phật-đàpháp, pháp của Phật Chính giác.

⁴⁶ Để bản: bản sơ khởi 本初起; TNM: bản sơ thú 本初趣.

Nhưng phải siêng tu hành,

Tu tập chân trí Phật.

Dù chưa chứng đạo quả;

Công đức vẫn hơn trời.

Các cõi trời thần diệu,

A-ca-ni,⁴⁸vân vân;

Cho đến thân cuối cùng,

Con sẽ sinh nơi ấy.⁴⁹

Nay con ở nơi này,

Được thân trời thanh tịnh;

Lại được tuổi thọ tăng;

Tịnh Nhãn, con tự biết.

Nói bài kệ xong, Đế Thích bạch Phật:

“Con ở trong hỷ lạc, cảm nghiệm lạc, mà được năm kết quả công đức như vậy.”

Bấy giờ Đế Thích nói với Chư Thiên Đao-lị:

“Các ngươi ở trên trời Đao-lị đã cung kính hành lễtrước Phạm Đồng tử. Nay trước Phật lại cũng hành lễcung kính như vậy, há không tốt đẹp sao?”

Nói xong, phút chốc Phạm Đồng tử bỗng xuất hiện giữa hư không, đứng bên trên các Thiên chúng, hướng về phía Đế Thích mà đọc bài kệ rằng:

Thiên vương hành thanh tịnh,

Nhiều lợi ích chúng sinh;

Ma-kiệt, chúa Đế Thích,

Hỏi Như Lai ý nghĩa.

Bấy giờ, Phạm Đồng tử sau khi nói kệ, bỗng nhiênbiến mất. Khi ấy Đế Thích rời chỗ ngồi đứng dậy, lễ dưới chân Thế Tôn, đi quanh Phật ba vòng, rồi lui về. Chư Thiên Đao-lị cùng Ban-giá-dực cũng lễ dưới chân Phật rồi lui về.

———

⁴⁷Cf D 21 (ii 286): aññātā viharissāmi, sveva anto bhavissati, con sẽ sống với chánh trí; đây sẽ là đời cuối cùng.

⁴⁸ A-ca-ni, tức A-ca-ni-trá 阿迦尼吒, sắc cứu cánh thiên 色究竟天. Pl.: Akaniṭṭha.

⁴⁹ Công đức thứ sáu trong bản Pāli.

Thiên đế Thích đi trước một đỗi, quay lại nói với Bangiá- dực:

“Lành thay, lành thay! Ngươi đã đi trước, đến gảy đàn trước Phật cho vui vẻ, sau đó ta mới cùng ChưThiên Đao-lị đến sau. Ta nay bổ ngươi vào địa vị của cha ngươi, làm thượng thủ trong các Càn-thát-bà, vàsẽ gả Bạt-đà con gái của vua Càn-thát-bà cho ngươi làm vợ.”

Khi Thế Tôn nói pháp này, tám vạn bốn nghìn ChưThiên xa lìa trần cấu, con mắt Chính pháp phát sinh đối với các pháp.

Bấy giờ Thích Đề-hoàn Nhân, Chư Thiên Đao-lị vàBan-giá-dực sau khi nghe những điều Phật dạy hoan hỷ phụng hành.⁵⁰

———

⁵⁰ Bản Hán, hết quyển 10.

15. Kinh A - Nậu -Di

15. KINH A-NẬU-DI

[66a10] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật ở tại nước Minh-ninh, đất A-nậu-di.¹Cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị.

Bấy giờ, Thế Tôn khoác y cầm bát vào thành A-nậu di khất thực. Rồi Thế Tôn thầm nghĩ: “Bây giờ còn quá sớm để đi khất thực. Ta hãy đến khu vườn của

Phạm-chí Phòng-già-bà,² cần phải đúng giờ mới đi khất thực.”

Thế Tôn đi đến khu vườn kia. Khi ấy Phạm-chí từ xa trông thấy Phật liền đứng dậy nghinh tiếp, cùng chào hỏi, rằng: “Hoan nghinh Cù-đàm. Từ lâu không đến. Nay do duyên gì lại khuất tất đến đây? Xin mời Cù-đàm ngồi chỗ này.”

Thế Tôn liền ngồi vào chỗ ấy. Phạm-chí ngồi một bên, bạch Thế Tôn:

“Đêm hôm qua có Tỳ-kheo Thiện Tú người Lệ-xa³đến chỗ tôi nói rằng: ‘Đại sư, tôi không theo Phật tu phạm hạnh nữa. Sở dĩ vậy là vì Phật bỏ tôi ra ngoài.’⁴

Người ấy nói với tôi những khuyết điểm của Cù-đàm. Tuy có nói như vậy, nhưng tôi không chấp nhận.”

Phật nói với Phạm-chí:

“Ta biết ông không chấp nhận điều mà Thiện Tú kia nói. Xưa, một thời, Ta đang ở trên Tập pháp đường,bên bờ hồ Di hầu,⁵ thuộc Tì-xá-li. Khi ấy Thiện Túnày đi đến chỗ Ta, nói với Ta rằng: ‘Như Lai bỏ con ra ngoài. Con không theo Như Lai tu phạm hạnh nữa.’Ta khi ấy nói rằng:

———

* 第二分阿珸夷經第十一

¹ Minh ninh quốc A-nậu-di thổ 冥寧國阿耨夷土. D 24: trú giữa những người Malla, trong thôn Anupiya của người Malla

²Phòng-già-bà Phạm-chí viên quán 房伽婆梵志園觀; D 24: Bhaggava- gottassa paribbājakassa āramo: tinh xá của ngoại đạo xuấtgia thuộc dòng họ Bhaggava.

³Lệ-xa tử Thiện Tú Tỳ-kheo 隸車子善宿比丘; D 24: Sunakkhatto Licchaviputto.

⁴Hán: Phật sơ ngoại ngã 佛疏外我. Cf. Pl.: nāhaṃ bhagavantaṃuddissa viharissāmi: “tôi không sống nương theo Thế Tôn nữa.”

⁵ Di hầu trì 彌猴池, ao Vượn. D 24 không có chi tiết này.

‘Ngươi vì sao nói rằng ‘Con không theo Như Lai tu phạm hạnh nữa, vì Như Lai bỏ con ra ngoài’?’ Thiện Tú đáp: ‘Như Lai không hiện thần túc biến hóa cho con thấy.’

“Ta khi ấy nói rằng: ‘Ta có vời ngươi đến trong pháp Ta tịnh tu phạm hạnh, rằng Ta sẽ hiện thần túc cho ngươi thấy không? Hoặc ngươi có nói với Ta rằng ‘Nếu Như Lai [66b] hiện thần túc biến hóa cho con thấy, nhiên hậu con mới tu phạm hạnh’ chăng?’ Khi ấy Thiện Tú trả lời Ta rằng: ‘Không, bạch Thế Tôn.’”Phật nói với Thiện Tú:⁶

“Ta cũng không nói với ngươi: ‘Ngươi hãy ở trong Pháp của Ta mà tịnh tu phạm hạnh, Ta sẽ hiện thần túc biến hóa cho thấy.’ Ngươi cũng không nói: ‘Hãy

hiện thần túc cho con thấy, con sẽ tu phạm hạnh.’ Thếnào, Thiện Tú, theo ý ngươi, dù Như Lai có hiện thần thông hay không, pháp mà Ta giảng thuyết, pháp ấy có khả năng dẫn đến xuất ly, tận cùng biên tế của khổ chăng?”

Thiện Tú bạch Phật:

“Đúng vậy, Thế Tôn. Dù Như Lai có thị hiện thần túc hay không, pháp được giảng dạy đều có khả năng dẫn đến xuất ly, diệt tận biên tế của khổ, chứ không phải không diệt tận.”⁷

“Cho nên, này Thiện Tú, ai tu hành phạm hạnh theo pháp mà Ta giảng dạy thì có thể hiện thần túc chứkhông phải không thể. Vì pháp ấy dẫn đến xuất ly, không phải không thể xuất ly. Ngươi còn mong cầu cái gì đối với pháp ấy?”

Thiện Tú nói:

“Thế Tôn không tùy thời dạy con về khởi nguyên của thế giới⁸ mà Thế

———

⁶Văn tự thuật chuyển sang văn tường thuật.

⁷ Đoạn trên, hỏi và đáp, theo nguyên văn Hán: Như Lai có khả năng hay không có khả năng hiện thần thông (…)? Đáp: Như Lai cókhả năng, chứ không phải không có (…). Nhưng hỏi đáp như vậy không phù hợp với nội dung văn mạch, Ở đây phỏng theo ý của bản Pāli.

⁸ Hán: ngã phụ bí thuật 我父祕術. Cf. D 24: na hi pana me bhagavāaggaññaṃ paññapeti, “Thế Tôn không nói cho con về khởinguyên (của thế giới).” Pāli: aggañña-paññatti (aggaññaṃ paññapeti), Skt, agraprajñapti: tuyên bố khởi nguyên (tối sơ, hay thượngđỉnh), bản Hán hiểu là bí thuật của tổ phụ. Đây phỏng theo Pāli màsửa lại cho phù hợp nội dung.

Tôn biết hết nhưng vì keo kiệt nên không dạy cho con.”

Phật nói:

“Thiện Tú, Ta có bao giờ nói với ngươi rằng: Ngươi hãy ở trong pháp Ta tu phạm hạnh, Ta sẽ dạy cho ngươi khởi nguyên của thế giới chăng?”

Đáp: “Không.”

“Cho nên, này Thiện Tú, trước đây Ta không nói như vậy. Ngươi cũng không nói. Vậy tại sao nay nói như thế?

“Thế nào, Thiện Tú, dù Như Lai có nói khởi nguyên của thế giới, hay không nói, pháp mà Ta giảng dạy códẫn đến xuất ly, diệt tận biên tế của khổ chăng?”

Thiện Tú nói:

“Như Lai có nói về khởi nguyên của thế giới hay không nói, pháp đã được giảng dạy có thể dẫn đến xuất ly, diệt tận biên tế của khổ, chứ không phải không thể.”

Phật lại bảo Thiện Tú:

“Dù Ta có nói khởi nguyên của thế giới hay không, nhưng pháp mà Ta nói có thể dẫn đến sự xuất ly, sựlìa khổ, thì ngươi còn tầm cầu cái gì trong pháp của Ta?”⁹

Phật lại nói với Thiện Tú:

“Ngươi, trước kia ở trong lãnh thổ của người Bạt-xà,¹⁰thuộc Tì-xá-li, đã bằng vô số phương tiện xưng tán Như Lai, xưng tán Chính pháp, xưng tán chúng Tăng.

Cũng như một người khen ngợi một cái ao trong mát kia bằng tám cách khiến mọi người ưa thích: một, lạnh; hai, nhẹ; ba, mềm; bốn, trong; năm, ngọt; sáu, không

bẩn; bảy, uống không chán; tám, khỏe người. Ngươicũng vậy, ở trong lãnh thổ Bạt-xà, Tì-xá-li, xưng tán Như Lai, xưng tán Chính pháp, xưng tán chúng Tăng,

khiến mọi người tin vui. Thiện Tú, nên biết, ngày nay ngươi bị lui sụt, người đời sẽ nói rằng: [66c] ‘Tỳ-kheo Thiện Tú được nhiều người biết đến, lại thân cận ThếTôn, và cũng là đệ tử Thế Tôn; nhưng không thể trọn đời tịnh tu phạm hạnh; đã xả giới, hoàn tục, sống đời sống thấp hèn.’

———

⁹Xem cht. 7 trên.

¹⁰Hán: Tì-xá- li Bạt-xà thổ 毗舍離跋闍土. D 214: tại làng Vajji.

Phạm-chí, nên biết, khi ấy Ta nói đủlời, nhưng Thiện Tú không thuận lời dạy của Ta, màđã xả giới hoàn tục.

“Phạm-chí, một thời Ta ở tại Tập pháp đường bên bờ hồ Di hầu;¹¹ khi ấy có Ni-kiền Tử tên là Già-lalâu¹²dừng chân tại chỗ kia, được mọi người sung kính, tiếng tăm đồn xa, được nhiều người biết đến, lợi dưỡng đầy đủ. Khi ấy Tỳ-kheo Thiện Tú khoác y cầm bát vào thành Tì-xá-li khất thực; đi lần đến chỗNi-kiền Tử. Bấy giờ, Thiện Tú hỏi Ni-kiền Tử bằng ý nghĩa sâu xa. Ni-kiền Tử ấy không đáp được, liền sinh tâm sân hận. Thiện Tú nghĩ thầm: ‘Ta làm người này bực bội,¹³ sẽ phải chịu quả báo lâu dài chăng?’Phạm-chí, nên biết, Tỳ-kheo Thiện Tú sau khi khất thực về, cầm y bát đến chỗ Ta, đầu mặt lễ dưới chân, rồi ngồi xuống một bên. Thiện Tú khi ấy không đem duyên cớ ấy mà kể lại với Ta. Ta nói với Thiện Tú rằng: ‘Người ngu kia, ngươi há có thể tự nhận mình là Sa-môn Thích tử chăng?’ Thiện Tú giây lát hỏi Ta rằng: ‘Thế Tôn vì duyên cớ gì mà gọi con là người ngu? Không xứng đáng tự nhận là Sa-môn Thích tử?’Ta nói: ‘Người ngu kia, có phải ngươi đã đến Ni-kiền Tử mà hỏi ý nghĩa sâu xa, nhưng người kia không đáp được bèn sinh sân hận. Ngươi nghĩ thầm: ‘Ta nay làm người này bực bội, há sẽ phải chịu quả báo đau khổlâu dài chăng?’ Ngươi có nghĩ như vậy không?’ Thiện Tú bạch Phật rằng: ‘Người kia là A-la-hán. Sao ThếTôn có tâm ganh tị, thù ghét vị ấy?’¹⁴Ta khi ấy trảlời rằng: ‘Người ngu kia, La-hán làm sao lại có tâm ganh tị, thù ghét? Ta, không có tâm ganh tị, thù ghét La-hán. Ngươi nay tự cho người kia là La-hán. Người kia có bảy sự khổ hạnh đã được gìn giữ lâu ngày. Bảy khổ hạnh ấy là gì? Một, suốt đời không mặc quần áo. Hai, suốt đời không uống rượu, ăn thịt, cũng không ăn cơm và bột các thứ.¹⁵ Ba, suốt đời không vi phạm phạm hạnh. Bốn, trọn đời không rời bốn tháp bằng đá ¹⁶ ở Tì-xá-li; phía Đông là tháp Ưu viên, phía Nam tháp

———

¹¹ D 24: ở Vesāli, trong rừng Đại Lâm, Trùng các giảng đường.

¹² Ni-kiền tử Già-la-lâu 尼乾子伽羅樓. D 24. bản Devanagari: Kāḷāramaṭṭako, bản Roman: Kandaramasuko; một người tu lõa thể (acela).

¹³D 24: arahantaṃ samaṇaṃ āsādimhase: ta đã đả kích vị Sa-môn A-la-hán.

¹⁴D 2: kiṃ pana, bhante, bhagavā arahattassa maccharāyatī ti, Thế Tôn, sao Thế Tôn ganh tị với một vị A-la-hán? A-la-hán ởđây chỉ chung các Thánh nhân, kể cả Thánh nhân ngoại đọa.

¹⁵ Hán: xiêu miến 麨麵. Cf. D 24: yāvajīvaṃ …naodanakummā saṃ bhuñjeyyaṃ, trọn đời không ăn cơm cháo.

¹⁶ Hán: thạch tháp 石塔, Pl.: cetiya.

Voi, phía Tây tháp Đa tử, phía Bắc tháp Thất tụ.¹⁷Trọn đời không rời khỏi bốn tháp ấy, coi đó là bốn sự khổ hạnh. Nhưng người ấy về sau vi phạm bảy khổhạnh này và mạng chung ở ngoài thành Tì-xá-li. Cũng như con chó sói bệnh suy vì ghẻ lở mà chết trong bãi tha ma.¹⁸ Ni-kiền Tử kia cũng vậy. Tự mình đặt cấm pháp, sau lại phạm hết. [67a] Trước tự thề rằng suốt đời không mặc quần áo, sau đó lại mặc. Trước tự mình thề rằng suốt đời không uống rượu, ăn thịt và không ăn các thứ bột, nhưng về sau lại ăn hết. Trước vốn tựmình thề rằng suốt đời không vượt qua khỏi bốn cái tháp: phía đông tháp Ưu viên, nam tháp Voi, tây tháp Đa tử, bắc tháp Thất tụ. Nay trái lời hết, rời xa không còn gần gũi nữa. Người ấy sau khi vi phạm bảy lời thềấy rồi, ra khỏi thành Tì-xá-li, chết trong bãi tha ma.’Phật bảo Thiện Tú: ‘Người ngu kia, ngươi không tin lời Ta. Ngươi hãy tự mình đi xem, sẽ tự mình biết.’”

Phật nói với Phạm-chí:

“Một thời, Tỳ-kheo Thiện Tú khoác y cầm bát vào thành khất thực. Khất thực xong, lại ra khỏi thành, đi đến một khoảng trống trong bãi tha ma, thấy Ni-kiền

Tử kia chết ở đó. Sau khi thấy như vậy, về đến chỗ Ta, đầu mặt lễ dưới chân, rồi ngồi sang một bên, nhưng không kể lại chuyện ấy với Ta. Phạm-chí, nên biết, lúc ấy Ta nói với Thiện Tú: ‘Thế nào, Thiện Tú, những điều Ta ghi nhận về Ni-kiền Tử trước đây, có đúng như vậy không?’ Đáp rằng: ‘Đúng vậy, đúng như lời Thế Tôn đã nói.’ Phạm-chí, nên biết, Ta đã hiện thần thông chứng minh cho Thiện Tú, nhưng kia lại nói: ‘Thế Tôn không thị hiện thần thông cho con.’”

“Lại một thời, Ta ở tại ấp Bạch Thổ¹⁹nước Minh-ninh, lúc bấy giờ có Ni-kiền Tử tên là Cứu-la-đế,²⁰ trútại Bạch Thổ, được mọi người sùng kính, tiếng tăm đồn xa, được nhiều lợi dưỡng. Khi ấy, Ta khoác y cầm bát vào thành khất thực. Tỳ-kheo Thiện Tú lúc bấy giờ đi theo Ta, thấy Ni-kiền Tử Cứu-la-đế đang nằm phục trên một đống phân mà liếm bã

———

¹⁷ Ưu viên tháp憂園塔, Pl.: Udena-cetiyaṃ. Tượng tháp象塔(Gāya-cetiya?), Pl.: Gotamaka-cetiyaṃ ở phía Nam Vesāli. Đa tửtháp多子塔; Pl.: Bahuputta-cetiyaṃ, ở phía Bắc Vesāli. Thất tụtháp 七聚塔, Pl.: Sattamba-cetiyaṃ ở phía Tây Vesāli.

¹⁸D 24: so (...) yasā nihīno kālaṃ karissati, người ấy sẽ chết, mất hết tiếng tăm.

¹⁹ Bạch Thổ ấp白土邑; Pl. (D 21): tại xóm Uttaraka của người Thūlu. (Bản Devanagari: Thūlu, bản Roman: Bhumu).

²⁰ Cứu-la-đế 究羅帝; Pl.: lõa thể Kotakkhattiya, tu theo kiểu chó.

trấu.²¹ Phạm-chí, nên biết, khi Tỳ-kheo Thiện Tú thấy Ni-kiền Tử này nằm phục trên đống phân mà ăn bã trấu, liền suy nghĩrằng: ‘Các A-la-hán hay những vị đang hướng đến quả A-la-hán trong thế gian không ai kịp vị này. Đạo của vị Ni-kiền Tử này là bậc nhất hơn hết. Vì sao Người khổ hạnh mới được như vậy, dứt bỏ kiêu mạn, nằm trên đống phân mà liếm bã trấu.’

“Phạm-chí, bấy giờ Ta xoay người theo hướng phải, nói với Thiện Tú rằng: ‘Người ngu kia,²² ngươi há cóthể tự nhận là Thích tử chăng?’ Thiện Tú bạch Phật rằng: ‘Thế Tôn, vì sao gọi con là người ngu, không xứng đáng tự nhận là Thích tử?’ Phật nói với Thiện Tú: ‘Ngươi ngu si, ngươi quan sát Cứu-la-đế này ngồi chồm hổm trên đống phân mà ăn bã trấu liền nghĩrằng: Trong các A-la-hán hay những vị đang hướng đến quả La hán, Cứu-la-đế này là tối tôn, [67b] tối thượng. Vì sao? Nay Cứu-la-đế này có thể hành khổhạnh, trừ kiêu mạn, ngồi chồm hổm trên đống phân mà ăn bã trấu. Ngươi có ý nghĩ như vậy không?’Đáp rằng: ‘Thật vậy.’ Thiện Tú lại nói: ‘Thế Tôn vìsao sinh tâm ganh tị với một vị A-la-hán?’ Phật nói: ‘Người ngu kia, Ta không hề sinh tâm ganh tị đối với một vị A-la-hán. Tại sao nay lại sinh tâm tật đố đối với một vị A-la-hán? Ngươi, người ngu kia, bảo Cứu la- đế là một vị chân A-la-hán. Nhưng người này sau bảy ngày nữa sẽ sình bụng mà chết,²³ tái sinh làm quỉđói thây ma biết đi,²⁴ thường chịu khổ vì đói. Sau khi mạng chung, được buộc bằng cọng lau mà lôi vào bãi tha ma.²⁵ Nếu người không tin, hãy đến báo trước cho người ấy biết.’

“Rồi Thiện Tú liền đi đến chỗ Cứu-la-đế, bảo rằng: ‘Sa-môn Cù-đàm kia tiên đoán rằng bảy ngày nữa ông sẽ bị sình bụng mà chết, sinh vào trong loài quỉ đói thây ma biết đi; sau khi chết, được buộc bằng sợi dây lau và lôi vào bãi tha ma.’ Thiện Tú lại dặn: ‘Ông hãy ăn uống cẩn thận,

———

²¹ Hán: thỉ khang tao 舐糠糟. D 24: chamānikiṇṇaṃ bhakkasaṃmukhen eva khādati mukheneva bhuñjati, lấy miệng màcắn hay nhai đồ ăn vung vãi trên đất.

²²Để bản: nhữ ý ngu nhân 汝意愚人; TNM: nhữ ngu nhân.

²³Hán: phúc trướng mạng chung 腹脹命終. D 24: alasakena kālaṃ karissati.Sớ thích: alasakena – ajīraṇena āmarogena, bịbệnh thức ăn sống không tiêu hóa.

²⁴ Hán: sinh khởi thi ngạ quỷ 生起屍餓鬼, sinh loài quỉ đói thây ma. D 24: kālakañcikā nāma asurā sabbanihīno asurakāyo tatraupajjissati, sẽ tái sinh làm thân A-tu-la tối hạ tiện, được gọi làKālakañja., một loại ngạ quỷ.

²⁵Pāli: bīraṇatthambake susāne chaḍḍessanti, bị vất bỏ trong bụi cỏ bīraṇa (hương thảo) trong mộ địa.

chớ để lời ấy đúng.’ Phạm-chí, nên biết, qua bảy ngày, Cứu-la-đế bị sình bụng mà chết,tức thì sinh vào trong loài quỉ đói thây ma; sau khichết, được buộc bằng dây lau và lôi vào bãi tha ma. Thiện Tú sau khi nghe Phật nói, co ngón tay tính ngày.

Cho đến ngày thứ bảy, Tỳ-kheo Thiện Tú đi đến xóm lõa hình, hỏi người trong xóm: ‘Này các bạn, Cứu-la-đếnay đang ở đâu?’ Đáp rằng: ‘Chết rồi.’ Hỏi: ‘Vì sao chết?’ Đáp: ‘Bị sình bụng.’ Hỏi: ‘Chôn cất thế nào?’Đáp: ‘Được buộc bằng dây lau và lôi vào bãi tha ma.’

“Phạm-chí, Thiện Tú sau khi nghe như vậy, liền đi đến bãi tha ma. Khi sắp sửa đến nơi, hai đầu gối của thây ma động đậy, rồi bỗng nhiên ngồi chồmhổm dậy. Tỳ-kheo Thiện Tú vẫn cứ đi đến trước thây ma, hỏi: ‘Cứu-la-đế, ông chết rồi phải không?’Thây ma đáp: ‘Ta chết rồi.’ Hỏi: ‘Ông đau gì màchết?’ Đáp: ‘Cù-đàm đã tiên đoán ta sau bảy ngày sình bụng mà chết. Quả như lời, qua bảy ngày, ta sình bụng mà chết.’ Thiện Tú lại hỏi: ‘Ông sinh vào chỗ nào?’ Đáp: ‘Như Cù-đàm tiên đoán, ta sẽ sinh vào loài quỉ đói thây ma biết đi. Nay ta sinh vào trong quỉ đói làm thây ma biết đi.’ Thiện Tú hỏi: ‘Khi ông chết, được chôn cất như thế nào?’ Thây ma đáp: ‘Như Cù-đàm đã tiên đoán, ta sẽ được buộc bằng dây lau rồi lôi vào bãi tha ma. Quả nhưlời, ta được buộc bằng dây lau rồi lôi vào bãi tha ma.’ Rồi [67c] thây ma nói với Thiện Tú: ‘Ngươi tuy xuất gia mà không được điều thiện lợi. Sa-môn Cù-đàm nói như vậy, mà ngươi thường không tin.’Nói xong, thây ma lại nằm xuống.

“Phạm-chí, bấy giờ Tỳ-kheo Thiện Tú đi đến chỗ Ta, đảnh lễ xong, ngồi xuống một bên, nhưng không kể lại chuyện ấy với Ta. Ta liền nói: ‘Như lời Ta tiên đoán, Cứu-la-đế có thật như vậy không?’ Đáp: ‘Thật vậy, đúng như Thế Tôn nói.’ Phạm-chí, Ta nhiều lần như vậy thị hiện thần thông chứng cho Tỳ-kheo Thiện Tú, nhưng kia vẫn nói: ‘Thế Tôn không hiện thần thong cho con thấy.’”

Phật lại nói với Phạm-chí:

“Một thời, Ta ở tại Tập pháp đường, bên bờ hồ Di Hầu.²⁶ Khi ấy có Phạm-chí tên là Ba-lê Tử,²⁷ đang ngụtại chỗ kia, được mọi người sùng kính, có nhiều lợi dưỡng. Người ấy ở giữa quần chúng Tì-xá-li nói như

———

²⁶ D 24: tại Vesāli, trong Đại Lâm, giảng đường Trùng Các. Xem đoạn trên.

²⁷Ba-lê Tử 波梨子. Pl.: acela Pātithaputta (bản Roman: Pāṭikaputta), lõa thể Pāṭikaputta.

vậy: ‘Sa-môn Cù-đàm tự nhận là có trí tuệ; ta cũng cótrí tuệ. Sa-môn Cù-đàm tự nhận có thần túc; ta cũng có thần túc. Sa-môn Cù-đàm đã đạt được đạo siêu việt;²⁸ ta cũng đạt được đạo siêu việt. Ta sẽ cùng ông ấy hiện thần thông. Sa-môn hiện một, ta sẽ hiện hai. Sa-môn hiện hai, ta sẽ hiện bốn. Sa-môn hiện tám, ta sẽ hiện mười sáu. Sa-môn hiện mười sáu, ta sẽ hiện bamươi hai. Sa môn hiện ba mươi hai, ta hiện sáu mươi tư. Tùy theo Sa-môn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’

“Phạm-chí, khi ấy Tỳ-kheo Thiện Tú khoác y cầm bát vào thành khất thực. Trông thấy Phạm-chí Ba-lê Tửđang nói như vậy giữa quần chúng: ‘Sa-môn Cù-đàm tự nhận là có trí tuệ; ta cũng có trí tuệ. Sa-môn Cùđàm tự nhận có thần túc; ta cũng có thần túc. Sa-môn Cù-đàm đã đạt được đạo siêu việt; ta cũng đạt được đạo siêu việt. Ta sẽ cùng ông ấy hiện thần thông. Samôn hiện một, ta sẽ hiện hai. Sa-môn hiện hai, ta sẽhiện bốn. Sa-môn hiện tám, ta sẽ hiện mười sáu. Samôn hiện mười sáu, ta sẽ hiện ba mươi hai. Sa môn hiện ba mươi hai, ta hiện sáu mươi tư. Tùy theo Samôn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’ Tỳ-kheo Thiện Tú sau khi khất thực xong, về đến chỗ Ta, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên, nói với Ta rằng: ‘Sáng nay, con khoác y cầm bát vào thành khất thực, nghe Ba-lêTử ở Tì-xá-li đang nói như vầy: ‘Sa-môn Cù-đàm tựnhận là có trí tuệ; ta cũng có trí tuệ. Sa-môn Cù-đàm tự nhận có thần túc; ta cũng có thần túc. Sa-môn Cùđàm đã đạt được đạo siêu việt; ta cũng đạt được đạo siêu việt. Ta sẽ cùng ông ấy hiện thần thông. Sa-môn hiện một, ta sẽ hiện hai; cho đến, tùy theo Sa-môn ấy hiện nhiều hay [68a] ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’ Sự việc ấy được kể lại cho Ta đầy đủ. Ta nói với Thiện Tú: ‘Ba-lêTử ở giữa quần chúng, nếu không từ bỏ lời ấy màđi đến Ta, sẽ không có trường hợp ấy. Nếu người kia nghĩ rằng: ‘Ta không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ quan điểm ấy, không xả bỏ kiêu mạn ấy, mà cứ đi đến Samôn Cù-đàm, thì đầu ông ấy sẽ bị vỡ làm bảy mảnh. Không có trường hợp người ấy không từ bỏ lời ấy, không từ bỏ kiêu mạn ấy, mà vẫn đi đến Ta.’

“Thiện Tú nói: ‘Thế Tôn hãy giữ miệng. Như Lai hãy giữ miệng.’ Phật hỏi Thiện Tú: ‘Vì sao ngươi nói: ThếTôn hãy giữ miệng. Như Lai hãy giữ miệng?’ Thiện Tú nói: ‘Ba-lê Tử kia có uy thần lớn, có uy lực lớn. Giả sử ông ấy đến thật, há không phải Thế Tôn hưdối sao?’ Phật bảo Thiện Tú: ‘Như Lai có bao giờ nói hai lời không?’ Đáp: ‘Không.’ Phật

———

²⁸ Siêu việt đạo 超越道; D 24: upaḍḍhapathaṃ gacchati, “đi nửa đường.”

lại bảo Thiện Tú: ‘Nếu không có hai lời, tại sao ngươi lại nói: Thế Tôn hãy giữ miệng. Như Lai hãy giữ miệng?’ Thiện Túbạch Phật: ‘Thế Tôn do tự mình thấy biết Ba-lê Tử, hay do chư Thiên nói?’ Phật nói: ‘Ta tự mình biết, vàcũng do chư Thiên đến nói cho nên biết. Đại tướng A do- đà²⁹ ở Tì-xá-li này sau khi thân hoại mạng chung sinh vào trời Đao-lị. Ông đến nói với Ta rằng: ‘PhạmchíBa-lê Tử kia không biết xấu hổ, phạm giới, vọng ngữ, ở Tì-xá-li, giữa quần chúng, nói lời phỉ báng nhưvầy: Đại tướng A-do-đà sau khi thân hoại mạng chung sinh vào loài quỷ thây ma biết đi.³⁰ Nhưng thật sự con thân hoại mạng chung sinh vào trời Đao-lị.’ Ta đã tựmình biết trước việc Ba-lê Tử, và cũng do chư Thiênnói lại nên biết.’”

Phật nói:

“Kẻ ngu si, Thiện Tú, ngươi không tin Ta, thì hãy vào thành Tì-xá-li, tùy ý mà rao lên. Ta sau bữa ăn sẽ đi đến chỗ Phạm-chí Ba-lê Tử.’”

Phật lại nói với Phạm-chí:

“Bấy giờ, Thiện Tú kia sau khi qua đêm khoác y cầm bát vào thành khất thực. Khi ấy Thiện Tú kia hướng đến các Bà-la-môn, Sa-môn, Phạm-chí trong thành Tì-xá-li kể đủ câu chuyện rằng: ‘Phạm-chí Ba-lê Tử ởgiữa đại chúng đã tuyên bố lời này: ‘Sa-môn Cù-đàm tự nhận là có trí tuệ; ta cũng có trí tuệ. Sa-môn Cùđàm có đại uy lực; ta cũng có đại uy lực. Sa-môn Cùđàm tự nhận có đại thần túc; ta cũng có đại thần túc. Sa-môn hiện một, ta sẽ hiện hai; cho đến, tùy theo Samôn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’ Nhưng nay Sa-môn Cù-đàm sẽ đi đến chỗ Ba-lê Tử kia. Các vị cũng nên đến đó hết.’

“Khi ấy Phạm-chí Ba-lê đang đi trên đường. Thiện Tú trông thấy, vội vã đến gần, nói rằng: ‘Ông ở giữađám đông của Tì-xá-li đã tuyên bố như vầy: ‘Sa-môn Cù-đàm có đại trí tuệ, ta cũng có đại trí tuệ, cho đến, tùy theo Sa-môn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’ Sa-môn Cù-đàm nghe lời tuyên bố ấy, nay muốn đến chỗ ông. Ông hãy về nhanh đi.’ Đáp rằng: ‘Ta sẽvề ngay. Ta sẽ về ngay.’ Nói như thế rồi, giây lát cảm thấy hoảng sợ, lông tóc dựng đứng, không trở về chỗcũ, mà đi đến khu

———

²⁹ A-do-đà đại tướng 阿由陀大將. Pl.: Ajita, vị tướng quân người Licchavi.

³⁰ Khởi thi quỷ 起尸鬼. D 24: mahānirayaṃ upapanno, sinh vào địa ngục lớn.

rừng của Phạm-chí Đạo-đầu-ba-lê, ngồi trên võng,³¹rầu rĩ, mê loạn.”³²

Phật bảo Phạm-chí:

“Ta, sau bữa ăn, cùng với nhiều người Lệ-xa, Sa-môn, Bà-la-môn, Phạm-chí, Cư sỹ, đi đến trú xứ của Balê-tử, ngồi lên chỗ ngồi. Trong đám đông ấy có một Phạm-chí tên là Giá-la.³³ Khi ấy, mọi người kêu Giá-la, bảo rằng: ‘Ông hãy đi đến rừng Đạo-đầu nói với Ba-lêTử: ‘Nay nhiều người Lệ-xa, Sa-môn, Bà-la-môn, Phạm-chí, Cư sỹ đều tụ tập hết nơi rừng của ông. Mọi người cùng bàn luận rằng, Phạm-chí Ba-lê ở giữa đám đông tự mình xướng lên lời này: ‘Sa-môn Cù-đàm cóđại trí tuệ, ta cũng có đại trí tuệ, cho đến, tùy theo Sa-môn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’ Sa-môn Cù-đàm vì vậy đã đến nơi rừng của ông. Ông hãy đến xem.’ Rồi thì, Già-la sau khi nghe mọi người nói, bèn đi đến rừng bảo Đạo-đầu Ba-lê Tử rằng: ‘Nay nhiều người Lệ-xa, Sa-môn, Bà-la-môn, Phạm-chí, Cư sỹđều tụ tập hết nơi rừng của ông. Mọi người cùng bàn luận rằng, Phạm-chí Ba-lê ở giữa đám đông tự mình xướng lên lời này: ‘Sa-môn Cù-đàm có đại trí tuệ, ta cũng có đại trí tuệ, cho đến, tùy theo Sa-môn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽ hiện gấp đôi.’ Sa-môn Cù-đàm nayđang ở nơi rừng kia. Ba-lê, ông có về không?’ Khi ấy,Phạm-chí Ba-lê liền đáp: ‘Sẽ về. Sẽ về.’ Nói như vậy xong, ở trên võng mà day trở không yên. Bấy giờ, võng lại làm cho vướng chân, khiến ông không thể rời khỏi võng, huống hồ đi đến Thế Tôn.

“Thế rồi, Già-la nói với Phạm-chí Ba-lê: ‘Ngươi tự vôtrí, chỉ có tiếng nói rỗng không: ‘Sẽ về. Sẽ về.’ Nhưng vẫn không thể rời khỏi [68c] cái võng ấy, sao có thể đi đến chỗ đại chúng?’ Trách mắng Ba-lê Tử xong, ông bèn trở về chỗ đại chúng, báo rằng: ‘Tôi nhân danh đại chúng, đi đến đó nói với Ba-lê Tử. Y trả lời: ‘Sẽvề. Sẽ về.’ Ngay lúc ấy, ông ta ở trên võng chuyển động thân thể, nhưng võng dính vào chân không rời được. Y còn không thể rời khỏi cái võng, sao có thểđến đại chúng này được?’

———

³¹Đạo-đầu-ba-lê Phạm-chí lâm 道頭波梨梵志林. Pl.: Tindukkhānuparibbājaka- ārāma.

³²Hán: thằng sàng 繩床, giường dây.

³³ Giá-la 遮羅. Pāli: Jāliya? D 24 (iii 22): jāliyo dāruputtikantevāsī, Jāliya, đệ tử của Dāruputtika.

“Bấy giờ, có một Lệ-xa Tử là Đầu-ma³⁴ đang ngồi trong chúng, liền đứng dậy, trịch áo bày vai phải, quỳdài, chắp tay, bạch đại chúng rằng: ‘Đại chúng hãy đợi

một lát. Tôi sẽ tự mình đến dẫn người ấy lại đây.’”

Phật nói:

“Ta khi ấy nói với Lệ-xa Tử Đầu-ma rằng: ‘Người kia đã tuyên bố như vậy, ôm giữ kiến giải như vậy, khởi kiêu mạn như vậy; mà muốn khiến cho người ấy đi đến chỗ Phật, thì không thể được. Đầu-ma Tử, giả sử ông lấy dây quấn nhiều lớp, rồi khiến bầy bòcùng kéo, cho đến thân thể người ấy bị rã rời, cuối cùng người ấy vẫn sẽ không thể từ bỏ lời nói như vậy, kiến giải như vậy, kiêu mạn như vậy, để đến chỗ Ta. Nếu không tin lời Ta, ngươi hãy đến đó tự mình khắc biết.’

“Bấy giờ, Lệ-xa Tử Đầu-ma vẫn cố đi đến chỗ Ba-lêtử, nói với Ba-lê Tử rằng: ‘Nhiều người Lệ-xa, Samôn, Bà-la-môn, Phạm-chí, Cư sỹ đều tụ tập hết nơi rừng của ông. Mọi người cùng bàn luận rằng, PhạmchíBa-lê ở giữa đám đông tự mình xướng lên lời này:‘Sa-môn Cù-đàm có đại trí tuệ, ta cũng có đại trí tuệ, cho đến, tùy theo Sa-môn ấy hiện nhiều hay ít, ta sẽhiện gấp đôi.’Sa-môn Cù-đàm nay đang ở nơi rừng kia. Ông hãy về đi.’ Lúc ấy, Ba-lê Tử đáp: ‘Sẽ về. Sẽ về.’ Nói như vậy rồi, ông ở trên võng mà chuyển động thân mình, nhưng khi ấy võng lại vướng vào chân, khiến ông không thể rời khỏi võng, huống nữa là đi đến chỗ Thế Tôn.

“Thế rồi, Đầu-ma nói với Ba-lê Tử rằng: ‘Ngươi tự vôtrí, chỉ có tiếng nói rỗng không: Sẽ về, sẽ về. Nhưngtự mình còn không thể rời khỏi cái võng này, đâu có

thể đi đến chỗ đại chúng!’

“Đầu-ma lại nói với Ba-lê Tử: ‘Những người có trí, do ví dụ mà được hiểu rõ.35 Thuở xa xưa có một sư tử, chúa tể loài thú sống trong rừng sâu. Vào buổi sáng sớm,³⁶sư tử ra khỏi hang, nhìn ngắm bốn phía, vươn mình rống lên ba tiếng, sau đó rảo quanh kiếm thịt màăn. Này Ba-lê Tử, sư tử chúa tể loài thú kia ăn xong rồi trở về rừng, thường có một con [69a] dã can đi theo sau ăn tàn, khí lực sung mãn, bèn tự bảo: Sư tửtrong rừng kia cuối cùng là con thú gì? Hơn ta đượcchăng? Nay ta hãy

———

³⁴ Hán: nhất Đầu-ma Lệ-xa tử 一頭摩隸車子; bản Pl.: jāliyo dārupattikantevāsī. Jāliya, đệ tử của Dārupatti.

³⁵ Trong bản Pāli, ví dụ này do Jāliya nói.

³⁶Hán: thanh đán. D 24: sāyanhasamayaṃ, vào buổi chiều.

độc chiếm một khu rừng, sáng sớm ra khỏi hang, nhìn quanh bốn phía, vươn mình rống lên ba tiếng, sau đó rảo quanh. Nó muốn học tiếng rống sư tử, nhưng lại ré lên tiếng dã can. Này Ba-lêTử, ngươi ở đây cũng vậy. Nhờ uy đức của Phật màsống còn ở đời, được người cúng dường; nhưng nay lại tranh đua với Như Lai.’ Rồi Đầu-ma nói bài kệ chỉ trích:

Dã can xưng sư tử

Tự cho mình vua thú

Muốn rống tiếng sư tử

Lại ré tiếng dã can.

Một mình trong rừng vắng

Tự cho mình vua thú

Muốn rống tiếng sư tử

Lại ré tiếng dã can.

Quỳ xuống kiếm chuột hang,

Tha ma tầm xác chết;

Muốn rống tiếng sư tử,

Lại ré tiếng dã can.

“Đầu-ma nói rằng: ‘Ngươi cũng vậy. Nhờ ơn Phật mà sống còn ở đời, được người cúng dường; nhưng nay lại tranh đua với Như Lai.’ Khi ấy Đầu-ma lấy bốn thí dụ, trách mắng thẳng mặt, sau đó, trở về chỗđại chúng, báo rằng: ‘Tôi đã nhân danh đại chúng đi gọi Ba-lê Tử. Người kia trả lời tôi: ‘Sẽ về. Sẽvề.’ Rồi ông ta ở trên võng chuyển động thân, nhưng võng liền vướng chân không thể rời ra được. Ông ta vẫn không thể rời khỏi võng, nói gì chuyện đi đến đại chúng này!’

“Bấy giờ Thế Tôn nói với Đầu-ma: ‘Ta đã nói trước với ngươi, muốn cho người ấy đi đến chỗ Phật, khôngthể được. Giả sử ngươi lấy sợi dây da bó nhiều lớp rồi

cho bầy bò kéo, cho đến thân thể rã rời, cuối cùng ông kia vẫn không xả bỏ lời ấy, kiến giải ấy, kiêu mạn ấy, để đi đến Ta.’

“Này Phạm-chí, bấy giờ, Ta liền thuyết nhiều pháp khác nhau cho đại chúng, khai thị, giáo huấn, làm cho ích lợi, hoan hỷ. Ở trong chúng, Ta ba lần cất tiếng rống sư tử, rồi cất mình bay lên hư không, Ta trở vềchỗ cũ.”

Phật nói với Phạm-chí:

“Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói rằng: ‘Tất cả thếgian đều do Phạm –

Tự Tại Thiên³⁷ sáng tạo.’Ta hỏi họ: ‘Hết thảy thế gian có thật do Phạm - Tự

Tại Thiên sáng tạo chăng?’ Họ không thể trả lời,³⁸nhưng lại hỏi Ta rằng: ‘Cù-đàm, [69b] sự ấy là thếnào?’

“Ta trả lời họ:

“Có một thời, khi thế giới này bắt đầu hủy diệt, có một chúng sinh nọ39 mà mạng hết, hành hết, từ trời Quang âm mạng chung,⁴⁰sinh đến trú xứ Phạm Thiên còn trống không.⁴¹ Rồi ở nơi đó, nó khởi tham ái, sinh tâm đắm trước,⁴²lại mong muốn có chúng sinh khác cũng sinh đến chỗ này. Những chúng sinh khác khi mạng hết, hành hết, lại sinh vào chỗ này. Bấy giờ, chúng sinh kia⁴³ tự nghĩ như vầy: ‘Ta nay là Đại Phạm Vương, ngẫu nhiên mà hiện hữu, không do ai sáng tạo. Ta có thể thấu suốt mục đích của các ý nghĩa,⁴⁴tuyệt đối tự tại trong một nghìn thế giới, có thể tác thành, có thể biến hóa, vi diệu bậc nhất, là tổ phụ của loài người.⁴⁵Ta đến đây trước nhất, một mình không bầu bạn; do năng lực của ta mà có chúng sinh này. Ta sáng tạo ra chúng sinh này.’ Các chúng sinh còn lại kia cũng thuận tòng, gọi đó là Phạm Vương, ngẫu nhiên hiện hữu, có

———

³⁷Phạm Tự Tại Thiên sở tạo 梵自在天所造. D 24 (iii 28): issarakuttaṃ brahmakuttaṃ, được sáng tạo bởi Issara (Tự Tại Thiên), được sáng tạo bởi Brahma (Phạm Thiên).

³⁸ D 24: “Ta hỏi: Có thật….(khởi nguyên của thế giới)? Họ đáp: Thật vậy. Ta hỏi: được tác thành như thế nào (kathaṃvihitakaṃ)…? Họ không trả lời được.”

³⁹ Nguyên Hán: dư chúng sinh 餘眾生. Đây cần hiểu số ít để phù hợp với ý niệm về Phạm Thiên tiếp theo đoạn sau. Pl.: aññatarosatto, một chúng sinh nọ.

⁴⁰Rõ ràng bản Hán nhảy sót một đoạn. Cf. kinh số 5 “Tiểu duyên” trên, kinh 21 “Phạm võng (Phạm động” sau; Pāli D 24: vào thời kiếp hoại (ayaṃ loko saṃvaṭṭati), phần lớn chúng sinh sinh lênCực quang thiên (ābhassara) (…). Sau một thời gian dài, khi thế giới chuyển thành (ayaṃ loko vivaṭṭati), chúng sinh từ Cực quang thiên, thọ hết, phước hết, mạng chung (āyukkhayā vāpuññakkhayā vā cavitvā) …

⁴¹Dư không Phạm xứ 餘空梵處. Pl., thành cú: suññaṃbrahmavimānaṃ, Phạm cung trống không.

⁴²Cf. D 24: sau một thời gian dài sống một mình, nó không vui, chán nản, ước muốn khởi lên (tassa tattha ekassa dīgharattaṃnivusitattā anabhirati paritassanā upapajjati) …

⁴³ Pl.: yo so satto paṭhamaṃ upapanno, chúng sinh sinh ra đầu tiên kia.

⁴⁴ Hán: tận đạt chư nghĩa sở thú 盡達諸義所趣. Pl.: aññadatthudaso; đấng thấy khắp tất cả (biến nhẫn), theo phân tích hợp từ: aññad-atthu-dasa; nhưng Hán phân tích khác: añña-da(dā)-attha-dasa. xem kinh 21 “Phạm võng”.

⁴⁵Nguyên Hán: vi nhân phụ mẫu 為人父母, chép dư chữ mẫu. Xem kinh 21 “Phạm võng.”

thể thấu suốt mục đích của các ý nghĩa, tuyệt đối tự tại trong một nghìn thế giới, có thể tác thành, có thể biến hóa, vi diệu bậc nhất, là cha mẹ của loài người, là vị duy nhất hiện hữu trước, còn chúng ta hiện hữu sau. Chúng ta do vị Đại Phạm Vương ấy sáng tạo.’ Các chúng sinh này tùy theo khi tuổi thọ của chúng hết, tái sinh vào thế gian này; rồi dần dần trưởng thành, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo. Vị ấy nhập định ý tam-muội, tùy với tâm định tĩnh mà nhớ đời sống trước của mình. Vị ấy nói như vậy: ‘Vị Đại Phạm Vương này ngẫu nhiên mà hiện hữu, không do ai sáng tạo; có thể thấu suốt mục đích của các ý nghĩa; tuyệt đối tự tại trong một nghìn thế giới; có thể tác thành, có thể biến hóa, vi diệu bậc nhất, là cha mẹ của loài người. Đại Phạm Thiên kia thường trụ, không biến chuyển, không phải là pháp biến dịch. Chúng ta đều do Phạm Thiên sáng tạo, cho nên không thường hằng, không tồn tại lâu dài, là pháp biến dịch.’ Như vậy, Phạm-chí, các Sa-môn, Bà-la-môn kia do duyên này, thảy đều nói Phạm - Tự Tại Thiên sáng tạo thế giới này. Này Phạm-chí, sự sáng tạo của thế giới không phải là điều mà những vị ấy có thể vươn tới; duy chỉ Phật mới có thể biết. Lại còn vượt qua sự ấy, Phật cũng đều biết cả. Tuy biết nhưng không tham trước, mà biết một cách như thật về khổ, tập khởi, diệt khổ, vị ngọt, tai hoạn, và sự xuất yếu; bằng chính quán mà giải thoát vô dư. Ấy gọi là Như Lai.”

Phật bảo Phạm-chí:

“Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói như vầy: ‘Hý tiếu và giải đãi là khởi thủy của chúng sinh.’⁴⁶Ta nói với họ: ‘Có thật các ngươi nói rằng: Hý tiếu và giải đãi là khởi thủy của chúng sinh?’ Họ không thể trả lời mà hỏi ngược lại rằng: ‘Cù-đàm, sự ấy là thế nào?’ Ta đáp: ‘Một số chúng sinh ở trời Quang âm do chơi bời và biếng nhác,⁴⁷ khi thân hoại mạng chung, tái sinh vào thế gian này; rồi dần trưởng thành, cạo bỏrâu [69c] tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, cho đến khi nhập tâm định tam-muội;⁴⁸do năng lực tam-muội,nhận thức được đời sống trước, bèn nói như vầy: ‘Các chúng sinh kia do không chơi bời biếng nhácNên

———

⁴⁶Hán: hý tiếu giải đãi thị chúng sinh thủy 戲笑懈怠是眾生始, Pl.: khiḍdāpadosikaṃ ācariyakaṃ aggaññaṃ, theo truyền thuyết, sự đam mê tiêu khiển là khởi nguyên của thế giới.

⁴⁷ Sớ giải Vibhaṅga (tr. 519) nói: một loại Chư Thiên trong trời Tứthiên vương được gọi là Khiḍḍāpadosikā (Đam hý thiên). Cf. Câu-xá 5 (26c15): Hý vong niệm thiên 戲忘念天, một hạng Chư Thiên ở Dục giới.

⁴⁸ Đoạn trên, Hán dịch là định ý tam muội.

thường hằng ở chỗ ấy, tồn tại lâu dài, không biến chuyển. Chúng ta do thường xuyên chơi bời dẫn đến pháp vô thường, biến dịch này.’ Như vậy, Phạm-chí, Sa-môn, Bà-la-môn kia do duyên ấy nói rằng hý tiếu là khởi thủy của chúng sinh. Những điều ấy Phật biết tất cả, lại còn biết hơn thế nữa. Biết nhưng không đắm trước, do không đắm trước mà như thật biết khổ, sự tập khởi, sự diệt trừ, vị ngọt, tai hoạn, sự xuất yếu;bằng chính quán mà giải thoát vô dư. Ấy gọi là Như Lai .”

Phật nói với Phạm-chí:

“Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói rằng: ‘Thất ý⁴⁹ làkhởi thủy của chúng sinh.’ Ta nói với họ: ‘Có thật các ngươi nói rằng sự thất ý là khởi thủy của chúng sinh chăng?’ Họ không biết trả lời, bèn hỏi lại Ta rằng: ‘Cù-đàm, sự ấy thế nào?’ Ta nói với họ: ‘Một số chúng sinh do dòm ngó nhau một thời gian sau bèn thất ý;⁵⁰ do thế, mạng chung tái sinh vào thế gian này; rồi lớn dần, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, bèn

nhập tâm định tam-muội; do năng lực tam-muội vị ấy nhận thức được đời sống trước, bèn nói như vầy: Như chúng sinh kia do không dòm ngó nhau nên không thất ý, do vậy mà thường hằng bất biến. Chúng ta do thường xuyên dòm ngó nhau bèn thất ý; do thế dẫn đến pháp vô thường, biến dịch.’ Như vậy, Phạm-chí, Sa-môn, Bà-la-môn kia do duyên ấy nói rằng sự thất ý là khởi thủy của chúng sinh. Điều như vậy, duy Phật mới biết; lại còn biết hơn thế nữa. Biết nhưng không đắm trước; do không đắm trước mà như thật biết khổ, sự tập khởi, sự diệt tận, vị ngọt, tai hoạn, sự xuất yếu; do chính quán mà giải thoát vô dư.”Phật nói với Phạm-chí: “Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn nói: ‘Ta xuất hiện từ vô nhân.’⁵¹Ta đến nói với họ rằng: ‘Có thật các ông nói: bản lai do vô nhân mà xuất hiện chăng?’ Họ không thể trả lời Ta được, mà lại hỏi ngược lại Ta. Khi ấy Ta trả lời họ rằng:

———

⁴⁹ Hán: thất ý 失意; Pl.: manopadosika, loạn ý. Sớ giải kinh Brahmajāla: manena padussanti vinassantī’ti manopadosikā, etecātumahārājikā, do bởi ý (issāpakatattā, bản chất đố kỵ) màchúng bị hư hỏng, bị tiêu vong; chúng là chư Thiên trong Tứ

⁵⁰D 24: te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijhāyanti … cittāni nappadūsenti, trong một thời gian dài chúng đố kỵ lẫn nhau, dođó tâm của chúng bị ô nhiễm.

⁵¹ D 24 (iii 33): adhiccasamuppannaṃ, xuất hiện không từ cơ sở nào cả: vô nhân.

“Hoặc có chúng sinh vô tưởng vô tri.⁵²Khi chúng sinh ấy khởi tưởng thì mạng chung mà tái sinh vào thếgian này. Rồi người ấy trưởng thành dần dần, sau đócạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo, bèn nhập tam muội tâm định. Do lực của tam-muội màbiết được đời sống trước kia, vị ấy bèn nói như vầy: ‘Ta trước kia không, nay hốt nhiên có. Thế gian này trước kia, nay có.⁵³Đây là sự thật.’ “Này Phạm-chí, Sa-môn, Bà-la-môn do bởi duyên này mà nói sự xuất hiện là vô nhân. Duy Phật biết rõ điều đó; lại còn biết hơn thế nữa. Biết [70a] vậy rồi nhưng không nhiễm trước. Sau khi như thật biết khổ, sự tập khởi, sự diệt tận, sự xuất yếu, bằng chính quán mà giải thoát vô dư. Do đó hiệu là Như Lai.”

Phật nói với Phạm-chí:

“Những điều Ta thuyết là như vậy. Hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn ở sau lưng⁵⁴ Ta mà chê bai Ta rằng: ‘Samôn Cù-đàm tự cho rằng đệ tử mình chứng nhập giải thoát thanh tịnh,⁵⁵ thành tựu hành thanh tịnh. Vị ấy biết sự thanh tịnh, thì biết khắp cả đều bất tịnh.’⁵⁶ Nhưng Ta không nói như vậy: ‘Đệ tử của Ta khi chứng nhập giải thoát thanh tịnh, thành tựu hành thanh tịnh, vị ấy khi biết thanh tịnh, thì biết khắp cả đều bất tịnh.’ Này Phạm-chí, chính Ta nói rằng: ‘Đệ tử Ta chứng nhập giải thoát thanh tịnh, thành tựu hành thanh tịnh; vị ấy biết thanh tịnh, thì cũng biết tất cả đều thanh tịnh.’”⁵⁷

———

⁵² Pl.: asaññasattā nāma devā, có loại Chư Thiên tên là Vô tưởng hữu tình.

⁵³Pl.: so evam āha: adhiccasamuppanno attā ca loko ca, người ấy nói: ‘Ta và thế giới hiện khởi do bởi đâu.’

⁵⁴ Hán: ư bình xứ 於屏處: lén lút.

⁵⁵ Hán: tịnh giải thoát 淨解脫; không chỉ riêng tịnh giải thoát trong tám giải thoát (xem kinh Chúng tập, mục tám pháp trên). Pl.: subhaṃ vimokkhaṃ, sớ giải nói, chỉ các biến xứ về hiển sắc (vaṇṇakasiṇa) như màu xanh tinh khiết, màu vàng tinh khiết, v.v. (sunīlaka- supītakādi- vaṇṇakasiṇaṃ)

⁵⁶ Hán: bất biến tri tịnh 不遍知淨. Bản Hán có thể chép sai, nên cầnđọc lại: biến tri bất tịnh 遍知不淨, cho phù hợp với nội dung giáo nghĩa được Phật xác định ngay đoạn tiếp theo. Cf. D 24 (iii 34): Samaṇo Gotamo evam āha: yasmiṃ samaye subhaṃ vimokkhaṃupasampajja viharati, sabbaṃ tasmiṃ samaye asubhaṃ t’ eva sañjānāti, Sa-môn Gotama nói như vầy: vị nào khi chứng nhập và an trú tịnh giải thoát, vị ấy khi ấy nhận thức tất cả đều bất tịnh.

⁵⁷ Hán: nhất thiết biến tịnh 一切遍淨; nên đọc: nhất thiết biến tri 知tịnh. Cf. Pl.: evañca khvāhaṃ vādāmi – yasmiṃ samaye subhaṃvimokkhaṃ upasampajja

Lúc bấy giờ, Phạm-chí bạch Phật:

“Người kia không được thiện lợi khi phỉ báng Sa-môn Cù-đàm rằng: ‘Sa-môn Cù-đàm tự nói đệ tử của mình nhập giải thoát thanh tịnh, thành tựu hành thanh tịnh;

vị ấy khi biết thanh tịnh, thì biết khắp cả đều bất tịnh.’Nhưng Thế Tôn không nói như vậy. Chính Thế Tôn nói: ‘Đệ tử Ta chứng nhập giải thoát thanh tịnh, thành

tựu hành thanh tịnh; vị ấy biết thanh tịnh, thì cũng biết tất cả đều thanh tịnh.”

Rồi ông lại bạch Phật:

“Tôi cũng sẽ nhập giải thoát thanh tịnh, thành tựu hành thanh tịnh này, để biết tất cả đều thanh tịnh.”⁵⁸

Phật bảo Phạm-chí:

“Ngươi muốn nhập, quả thật rất khó. Ngươi do kiến giải dị biệt, kham nhẫn dị biệt, sở hành dị biệt, màmuốn y trên kiến giải đó để chứng nhập giải thoát thanh tịnh, thì thật là quá khó. Nhưng nếu ngươi tin vui nơi Phật, tâm không đoạn tuyệt, thì trong lâu dài sẽ luôn luôn được an lạc.”

Bấy giờ, Phạm-chí Phòng-già-bà, sau khi nghe những điều Phật nói, hoan hỷ phụng hành.

———

viharati, subhantveva tasmiṃ samaye pajānāti, “Ta nói: khi chứng nhập và an trú giải thoát thanh tịnh,khi ấy cũng biết tất cả đều thanh tịnh.”

⁵⁸ Hán: nhất thiết biến tri一切遍知; xem các đoạn trên và các cht.