Kinh Trường A - Hàm Tập 1

22. Kinh Chủng Đức

22. KINH CHỦNG ĐỨC

[94a19] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật ở tại Ương-già,¹ cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị, du hành trong nhân gian, nghỉ đêm tại thành Chiêm-bà bên bờhồ Già-già.

Lúc ấy có Bà-la-môn tên Chủng Đức² sống ở Chiêm-bà. Thành ấy nhân dân đông đúc, sầm uất, sung túc. Vua Ba-tư-nặc phong thành này cho Bà-la-môn ấy làm phạm phần.³

Người Bà-la-môn này, bảy đời cha mẹ trở lại đều chân chính không bị người khác khi dễ,4 đọc tụng thong suốt ba bộ sách của dị học,⁵ có thể phân tích các thứkinh thư; chỗ sâu xa của thế điển không thứ nào không nghiền ngẫm; lại giỏi xem tướng đại nhân, xem thời tiết tốt xấu, nghi lễ tế tự. Ông có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không bỏ phế.

Bấy giờ, trong thành Chiêm-bà các Bà-la-môn, trưởng giả, Cư sỹ, nghe tin Sa-môn Cù-đàm, con nhà họ Thích, xuất gia và thành đạo, từ Ương-già, du hành trong nhân gian, [94b] đến thành Chiêm-bà, ở bên bờhồ Già-già. Ngài có tiếng tăm lớn, đồn khắp thiên hạ, là Như Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa Chư Thiên, người đời, Ma hoặc Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn, tự thân chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người,⁶ pháp được thuyết thiện xảo khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanh tịnh. Bậc chân nhân như vậy nên đến viếng thăm. Nay ta cũng nên đến thăm Ngài.’ Nói như vậy xong, bèn rủ nhau ra khỏi thành Chiêm-bà, từng đoàn lũ lượt nối nhau, muốn đến chỗ Phật.

———

* 第三分[04]種德經第三

¹ Ương-già 鴦伽, Pl.: Aṅga. Chiêm-bà 瞻婆, Pl.: Campā. Giàgiàtrì 伽伽池, Pl.: Gaggarā pokkharaṇī. Xem kinh 10 “Thập thượng”.

² Chủng Đức. Pl.: Soṇadaṇḍa.

³ Xem cht. 7, T 1(20) kinh A-ma-trú.

⁴Xem cht. 8, T 1(20) kinh A-ma-trú.

⁵Hán: dị học tam bộ 異學三部. Xem cht. 9 T 1(20) kinh Á-matrú..

⁶ Xem cht. 12, T 1(20) kinh A-ma-trú.

Lúc ấy, Bà-la-môn Chủng Đức đang ngồi trên đài cao, từ xa trông thấy đoàn người lũ lượt nối nhau, bèn quay hỏi người hầu:

“Những người ấy vì nhân duyên gì mà lũ lượt nốinhau, muốn đi đâu vậy?”

Người hầu thưa:

“Tôi nghe nói Sa-môn Cù-đàm, con nhà họ Thích,xuất gia và thành đạo, từ Ương-già, du hành trong nhân gian, đến thành Chiêm-bà, ở bên bờ hồ Già-già. Ngài có tiếng tăm lớn, đồn khắp thiên hạ, là Như Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa Chư Thiên, người đời, Ma hoặc Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn, tự thân chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người, pháp ấy thiện xảo khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanhtịnh. Các Bà-la-môn, trưởng giả, Cư sỹ trong thành Chiêm-bà này tụ họp, nối nhau để đến thăm viếng Sa-môn Cù-đàm vậy.”

Rồi Bà-la-môn Chủng Đức liền ra lệnh cho người hầu rằng:

“Ngươi hãy nhanh chóng mang lời ta đến với các người ấy rằng: ‘Các khanh hãy dừng lại một lát, hãy đợi ta đến, rồi cùng đi đến chỗ Cù-đàm kia.’”

Người hầu tức thì mang lời của Chủng Đức đến nói với các người ấy rằng: “Các người hãy dừng lại một lát, hãy đợi ta đến, rồi cùng đi đến chỗ Cù-đàm kia.”

Lúc ấy, mọi người trả lời rằng:

“Ngươi hãy nhanh chóng trở về thưa với Bà-la-môn rằng, nay thật là phải thời, nên cùng nhau đi.”

Người hầu trở về thưa:

“Những người ấy đã dừng rồi. Họ nói: nay thật là phải thời, nên cùng nhau đi.”

Bà-la-môn liền xuống đài, đến đứng cửa giữa. Bấy giờ có năm trăm Bà-la-môn khác, có chút duyên sự, trước đó đã tụ tập dưới cửa. Thấy Bà-la-môn Chủng Đức đến, thảy đều đứng dậy nghinh đón, hỏi rằng:

“Đại Bà-la-môn, ngài muốn đi đâu đây?”

Chủng Đức đáp:

“Có Sa-môn Cù-đàm, con nhà họ Thích, xuất gia vàthành Đạo, từ

Ương-già, du hành trong nhân gian, đến thành Chiêm-bà, ở bên bờ hồ Già-già. Ngài có tiếng tăm lớn, đồn khắp thiên hạ, là Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa ChưThiên, người đời, Ma hoặc [94c] Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn, tự thân chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người, pháp ấy thiện xảo khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanh tịnh. Bậc chân nhân như vậy nên đến viếng thăm. Nay ta muốn đến thăm Ngài.”

Năm trăm người Bà-la-môn liền thưa với Chủng Đức:

“Ngài chớ đi thăm. Vì sao? Kia nên đến đây chứ đây không nên đến kia. Nay Đại Bà-la-môn, bảy đời cha mẹ đều chân chính không bị người khác khinh chê. Nếu ngài đã có đủ điều kiện như vậy, thì đàng kia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia. Lại nữa, Đại Bà-la-môn tụng đọc thông suốt ba bộ sách dị học, cóthể phân tích các loại kinh thư, những chỗ sâu xa của thế điển, không chỗ nào không nghiền ngẫm. Lại giỏi xem tướng đại nhân, xem tướng tốt xấu, nghi lễ tế tự. Ngài đã thành tựu những pháp ấy, thì đàng kia nênđến đây, chứ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn dung mạo đoan chính, códáng vẻ của Phạm Thiên.⁷ Ngài đã thành tựu pháp ấy thì đàng kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn có giới đức tăng thượng,⁸ trítuệ thành tựu. Đã thành tựu pháp ấy, thì kia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn có lời nói nhu hòa, biện tài đầy đủ, nghĩa và vị thanh tịnh. Ngài đã thành tựu pháp ấy thì đàng kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn là đại tôn sư, có đông đệ tử. Ngài đã thành tựu pháp ấy thì đàng kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn thường dạy dỗ năm tram Bà-la-môn. Đã thành tựu pháp ấy, thì kia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn có học giả bốn phương đến xin thọ giáo; ai hỏi các kỹ thuật, các pháp tế tự, ngài thảy đều trả lời được cả. Ngài đã thành tựu pháp ấy thì đàng kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

———

⁷ Hán: Phạm Thiên sắc tượng 梵天色像. Pl.: brahmavaṇṇībrahmavaccasī: có dung sắc như Phạm thiên, uy nghi như Phạmthiên.

⁸ Giới đức tăng thượng 戒德增上; Pl.: vuddhasīlā, đạo đức được trọng vọng.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn được vua Ba-tư-nặc và vua Bình-sa cung kính cúng dường. Ngài đã thành tựu pháp ấy thì đàng kia nên đến đây chớ đây không nên

đến kia.

“Lại nữa, Đại Bà-la-môn trí tuệ sáng suốt, nói năng thong lợi, không hề khiếp nhược. Ngài đã thành tựu pháp ấy thìđàng kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.”

Chủng Đức nói với các Bà-la-môn:

“Đúng vậy! Đúng vậy! Đúng như điều các ông nói. Tôi có đủ các đức ấy, chớ không phải không [95a] có. Nhưng các ông hãy nghe tôi nói. Sa-môn Cù-đàm có

công đức mà chúng ta nên đến kia chớ đàng kia không nên đến đây. Sa-môn Cù-đàm từ bảy đời trở lại cha mẹ đều chân chính, không bị người khác khinh chê.

Vị ấy đã thành tựu pháp này, chúng ta nên đến kia, chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm có dung mạo đoan chính, xuất thân từ giai cấp Sát-lị. Đã thành tựu pháp này, chúng ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm sinh chỗ tôn quý, nhưng đãxuất gia hành đạo. Thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm sắc sáng đầy đủ, chủng tính chân chính, nhưng đã xuất gia tu đạo. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm sinh vào gia đình giàu có, cóuy lực lớn, nhưng đã xuất gia hành đạo. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm có đủ giới Hiền Thánh,thành tựu trí tuệ. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khéo léo nơi ngôn ngữ, dịu dàng hòa nhã. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm là bậc Đạo Sư của đại chúng, có đông đệ tử. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm vĩnh viễn diệt trừ dục ái, không có sơ suất

thô tháo,⁹ ưu tư và sợ hãi đã trừ, lông tóc không dựng đứng,¹⁰ hoan hỷ, hòa vui; được mọi người khen ngợi, khéo nói quả báo của hành vi,¹¹không chê bai đạo khác. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm thường được vua Ba-tưnặc và vua Bình-sa lễ kính cúng dường. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia, chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm được Bà-la-môn Phất-giàla- sa-la¹² lễ kính cúng dường; cũng được Bà-la-môn Phạm,¹³Bà-la-môn Đa-lị-già,¹⁴ Bà-la-môn Cứ Xỉ,¹⁵Thủ-ca Ma-nạp Đô-da Tử¹⁶ thăm gặp cúng dường. Đãthành tựu pháp ấy, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm được Thanh-văn đệ tửsùng phụng, lễ kính cúng dường; cũng được chư thiên và các chúng quỷ thần khác cung kính. Các dòng họThích-ca, Câu-lị, Minh-ninh, Bạt-kì, Mạt-la, Tô-ma,¹⁷ thảy đều tôn phụng. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến ta.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm truyền trao cho vua Ba-tư- nặc và vua Bình-sa ba quy và năm giới. Đã thành tựu [95b] pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm truyền trao ba quy năm giới cho Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la vân vân. Đãthành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên

đến đây.

———

⁹ Hán: vĩnh diệt dục ái, vô hữu thốt bạo 永滅欲愛無有卒暴. D 4 (i. 114): khīṇakāmarāgo vigatacāpallo, đã diệt ái dục, không phùphiếm.

¹⁰ Hán: y mao bất thụ 衣毛不豎.

¹¹ Hán: thiện thuyết hành báo 善說行報. Pl.: kammavādī kiriyavādī, làngười chủ trương về nghiệp, chủ trương về hành vi.

¹² Phất-gìa-la-sa-la, Pl.: Pokkharasādi, xem kinh số 20 “A-ma-trú”, tr. 55 tt.

¹³Phạm Bà-la-môn 梵婆羅門(?).

¹⁴Đa-lợi-giá 多利遮, Pl.: Tārukkha.

¹⁵Cứ Xỉ 鋸齒tức Cứu-la-đàn-đầu 究羅檀頭, xem T 1(23) kinh Cứu-la-đàn-đầu. Pl.: Kuṭadanta.

¹⁶ Thủ-ca-ma-nạp Đô-da tử 首迦摩納都耶子, Pl.: Sukhamāṇava-Toddeyaputta.

¹⁷ Một số nước lớn thời Phật: Thích chủng 釋種, dòng họ Thích, Pl.: Sakka; Câu-lị 俱利, Pl.: Koḷiyā; Minh-ninh 冥寧, Pl.: Mithilā; Bạt-kì跋祇, Pl.: Vajji; Mạt-la 末羅, Pl.: Mallā; Tô-ma 酥摩, Pl.: Soma.

“Lại nữa, đệ tử của Sa-môn Cù-đàm thọ ba quy năm giới; chư thiên, dòng họ Thích, Câu-lị, vân vân, thảy đều thọ ba quy năm giới. Đã thành tựu pháp này, ta

nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khi du hành được hết thảy mọi người cung kính cúng dường. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, những thành quách, tụ lạc mà Sa-môn Cù-đàm đã đến, đều được mọi người cúng dường. Đãthành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, những nơi Sa-môn Cù-đàm đi đến, các loài phi nhân, quỷ thần không dám xúc nhiễu. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, những nơi Sa-môn Cù-đàm đi đến, nhân dân ở đó đều thấy ánh sáng, nghe âm nhạc trời. Đãthành tựu pháp này thì ta nên đến kia chớ kia không

nên đến ta.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khi muốn rời khỏi chỗđã đến, mọi người đều luyến mộ, khóc lóc mà tiễn đưa. Đã thành tựu pháp này thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Sa-môn Cù-đàm khi mới xuất gia, cha mẹ khóc lóc, thương nhớ tiếc nuối. Đã thành tựu pháp này thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến ta.

“Sa-môn Cù-đàm xuất gia khi còn trai trẻ, dẹp bỏ các thứ trang sức, voi, ngựa, xe báu, ngũ dục, anh lạc. Đãthành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không

nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khước từ ngôi vị Chuyển luân vương, xuất gia hành đạo. Nếu Ngài tại gia, sẽ trịvì bốn thiên hạ, thống lãnh dân vật, thì chúng ta đều

là thần thuộc. Đã thành tựu pháp ấy, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm hiểu rõ Phạm pháp,¹⁸cóthể nói cho người khác, và cũng nói chuyện trao đổi với Phạm Thiên. Đã thành tựu pháp ấy, thì ta nên đến

kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm đầy đủ cả ba mươi hai tướng. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớkia không nên đến đây.

———

¹⁸Phạm pháp 梵法, pháp tế tự Phạm thiên. Pl.: Brahmadhamma

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm có trí tuệ [95c] thông suốt, không có khiếp nhược. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Cù-đàm kia nay đến thành Chiêm-bà này, ở bên bờhồ Già-già, đối với ta là tôn quý, vả lại là khách. Ta nên thân hành đến thăm viếng.”

Năm trăm Bà-la-môn khi ấy thưa với Chủng Đức rằng:

“Kì diệu thay, hy hữu thay, công đức của vị kia đến như vậy chăng? Trong các đức, vị kia chỉ cần có một đức là đã không nên đến đây rồi, huống hồ nay gồm

đủ cả. Vậy ta hãy kéo hết đi thăm hỏi.”

Chủng Đức đáp:

“Các người muốn đi thì nên biết thời.”

Rồi Chủng Đức cho thắng cỗ xe báu, cùng với năm trăm Bà-la-môn và các trưởng giả trong thành Chiêmbàtrước sau vây quanh, đi đến hồ Già-già. Cách hồkhông xa, ông thầm nghĩ rằng: ‘Giả sử ta hỏi Cù-đàm, mà hoặc giả không vừa ý Ngài, thì vị Sa-môn ấy sẽchê trách ta, bảo rằng: ‘Nên hỏi như vầy. Không nên hỏi như vầy.’ Mọi người mà nghe được, cho rằng ta vô trí, sẽ tổn hại cho thanh danh của ta. Giả sử Samôn Cù-đàm hỏi ta về nghĩa, mà ta đáp hoặc không vừa ý Ngài, vị Sa-môn ấy sẽ khiển trách ta, bảo rằng: ‘Nên trả lời như vầy. Không nên trả lời như vầy.’ Mọi người mà nghe được, cho rằng ta vô trí, sẽ tổn hại cho thanh danh của ta. Giả sử ở đây ta im lặng rồi trở về, mọi người sẽ nói: ‘Ông này chẳng biết gì. Cuối cùng, không thể đến chỗ Sa-môn Cù Đàm.’ Thế thì cũng tổn hại thanh danh của ta. Nếu Sa-môn Cù-đàm hỏi ta vềpháp của Bà-la-môn, ta sẽ trả lời Cù-đàm đầy đủ, hiệp ý Ngài.”

Khi ấy, Chủng Đức ở bên bờ hồ suy nghĩ như vậy rồi, liền xuống xe đi bộ dẫn đầu đến chỗ Thế Tôn, chào hỏi xong, ngồi sang một bên. Bấy giờ các Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sỹ thành Chiêm-bà, có người lễ Phật xong rồi ngồi; có người chào hỏi xong rồi ngồi; hoặc có người xưng tên rồi ngồi; hoặc có người chắp tay hướng về Phật rồi ngồi; hoặc có người im lặng màngồi xuống. Khi mọi người đã ngồi yên, Phật biết ýnghĩ trong lòng của Chủng Đức, bèn bảo rằng:

“Điều mà ông suy nghĩ, hãy theo ước nguyện của ông.”

Rồi Phật hỏi Chủng Đức:

“Bà-la-môn của ông, có mấy pháp để thành tựu?”

Bấy giờ Chủng Đức nghĩ thầm rằng:

“Kì diệu thay, hy hữu thay, Sa-môn Cù-đàm có đại thần lực mới thấy được tâm của người, đúng theo ýnghĩ của ta mà hỏi.”

Bà-la-môn Chủng Đức bèn ngồi thẳng người lên, nhìn bốn phía đại chúng, tươi cười hớn hở, rồi mới trả lờiPhật rằng:

“Bà-la-môn của tôi [96a] có năm pháp cần thành tựu, để cho lời nói mới chân thành, không có hưdối. Những gì là năm? 1. Bà-la-môn có bảy đời cha mẹ chân chính không bị người dèm pha.¹⁹2. Đọc tụng thông lợi ba bộ dị học, có thể phân tích các thứ kinh thư, những chỗ u vi của thế điển, không chỗ nào không tổng luyện, lại có thể giỏi phép xem tướng đại nhân, xét rõ cát hung, nghi lễtế tự.²⁰3. Dung mạo đoan chính.²¹ 4. Trì giới đầy đủ.²² 5. Trí tuệ thông suốt.²³ Đó là năm. Thưa Cù-đàm, Bà-la-môn thành tựu năm pháp này, thì lời nói mới chí thành, không có hư dối.”

Phật nói:

“Lành thay, Chủng Đức, vả có Bà-la-môn nào, trong năm pháp, bỏ một, thành tựu bốn, mà lời nói chí thành, không có hư dối chăng?”

Chủng Đức bạch Phật:

“Có. Vì sao? Thưa Cù-đàm, cần gì dòng họ?²⁴Nếu Bà-la-môn đọc tụng thông suốt ba bộ dị học, phân tích các loại kinh thư, những chỗ u vi của thế điển, không đâu là không tổng luyện, lại giỏi phép xem tướng đại nhân, xét rõ cát hung, tế tự nghi lễ, dung mạo đoan chính, trì giới đầy đủ, trí tuệ thông suốt; có bốn pháp thì lời nói thành thật, không có hư dối.”

Phật nói với Chủng Đức:

“Lành thay, lành thay, nếu trong bốn pháp này, bỏmột, thành tựu ba, mà lời nói vẫn thành thật, không có hư dối, vẫn được gọi là Bà-la-môn chăng?”

———

¹⁹ Pl.: ubhato sujāto hoti…

²⁰ Pl.: ajhāyako hoti…

²¹ Pl.: abhirūpo hoti …

²² Pl.: sīlavā hoti …

²³ Pl.: paṇḍito hoti …

²⁴Hán: hà dụng sinh 何用生, (huyết thống) thọ sinh mà làm gì ? Pl.: Kiṃ hi vaṇṇo karissati: dung sắc mà làm gì ? Trong bản Hán, dung sắc được loại trừ ở cấp thứ ba, ngược với Pl., huyết thống thọ sinh được loại bỏ ở cấp thứ ba.

Chủng Đức trả lời:

“Có. Cần gì dòng dõi. Cần gì đọc tụng. Nếu Bà-lamôn có dung mạo đoan chính, trì giới đầy đủ, trí tuệthông suốt; thành tựu ba pháp này, thì lời nói chân thành, không có hư dối; được gọi là Bà-la-môn.”

Phật nói:

“Lành thay, lành thay. Thế nào, nếu trong ba pháp, bỏ một pháp, thành hai, mà kia lời nói vẫn chí thành, không có hư dối; được gọi là Bà-la-môn chăng?”

Đáp: “Có. Cần gì dòng dõi, đọc tụng và đoan chính?””

Lúc bấy giờ năm trăm Bà-la-môn ai nấy đều lớn tiếng,nói với Bà-la-môn Chủng Đức:

“Sao lại chê bỏ dòng dõi, đọc tụng và đoan chính, cho là không cần?”

Thế Tôn nói với năm trăm Bà-la-môn rằng:

“Nếu Bà-la-môn Chủng Đức có dung mạo xấu xí, không có dòng dõi, đọc tụng không thông suốt, không có biện tài, trí tuệ, khéo trả lời, không đủ khả năng nói

chuyện với Ta, thì các ngươi nên nói. Nếu Bà-la-môn Chủng Đức có dung mạo đoan chính, chủng tính đầy đủ, đọc tụng thông suốt, trí tuệ biện tài, giỏi vấn đáp,

[96b] đủ khả năng cùng Ta luận nghị, thì các ngươi hãy im lặng, nghe người này nói.”

Bấy giờ, Bà-la-môn Chủng Đức bạch Phật:

“Xin Cù-đàm tạm ngừng giây lát. Tôi sẽ tự mình đúng theo pháp đi khuyên bảo những người này.”

Chủng Đức ngay sau đó nói với năm trăm Bà-la-môn:

“Ương-già Ma-nạp²⁵ nay đang ở trong chúng này. Đólà cháu của ta. Các ngươi có thấy không? Nay các đại chúng cùng tụ hội hết ở đây. Duy trừ Cù-đàm códung mạo đoan chính, kì dư có ai bằng Ma-nạp này? Nhưng nếu Ma-nạp này sát sinh, trộm cướp, dâm dật, vô lễ, dối trá, lừa gạt, lấy lửa đốt người, chặn đường làm chuyện ác. Này các Bà-la-môn, nếu Ương-giàMa-nạp này làm đủ chuyện ác, thế thì đọc tụng, xinh đẹp, để làm gì?”

Năm trăm Bà-la-môn lúc ấy im lặng không trả lời. Chủng Đức bạch

———

²⁵Ương-gia-ma-nạp 鴦伽摩納. Pl.: Aṅgako nāma māṇavako.

Phật:

“Nếu trì giới đầy đủ, trí tuệ thông suốt, thế thì lời nói chí thành, không hư dối, được gọi là Bà-la-môn.”

Phật nói:

“Lành thay, lành thay! Thế nào, Chủng Đức, trong hai pháp ấy, nếu bỏ một mà thành tựu một, thì lời nói vẫn thành thật, không có hư dối, được gọi là Bà-la-môn chăng?”

Đáp:

“Không thể được. Vì sao? Giới tức trí tuệ. Trí tuệ tức giới. Có giới, có trí, sau đó lời nói mới thành thật, không có hư dối, tôi gọi là Bà-la-môn.”

Phật nói:

“Lành thay, lành thay! Đúng như ông nói. Có giới thìcó tuệ. Có tuệ thì có giới. Giới làm thanh tịnh tuệ. Tuệlàm thanh tịnh giới. Chủng Đức, như người rửa tay,

tay trái và tay phải cần cho nhau. Tay trái rửa sạch tay phải, tay phải rửa sạch tay trái. Cũng vậy, có tuệthì có giới. Có giới thì có tuệ. Giới làm sạch tuệ. Tuệlàm sạch giới. Bà-la-môn, ai đầy đủ giới và tuệ, ta gọi người đó là Tỳ-kheo.”²⁶

Bấy giờ, Chủng Đức bạch Phật:

“Thế nào là giới?”

Phật nói:

“Hãy lắng nghe, hãy lắng nghe! Hãy suy ngẫm kỹ! Ta sẽ phân biệt từng điều một cho ông nghe.”

Đáp rằng: “Kính vâng. Vui lòng muốn nghe.”

Bấy giờ, Phật nói với Chủng Đức:

“Nếu Như Lai xuất hiện ở đời, là vị Ứng cúng, Chính biến tri,²⁷ Minh hành túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn, ở giữa Chư Thiên, người đời, Sa-môn,

———

²⁶ Pl.: sīlapaññānañ ca pana lokasmiṃ aggam akkhāyatīti: giới vàtuệ được nói là bậc nhất trong thế gian.

²⁷Ứng cúng, Chánh biến tri 應供正遍知, trong các đoạn khác, bản Hán cũng nói là Chí chân, Đẳng chánh giác. Pl.: arahaṃsammāsambuddho.

Bà-la-môn, màtự thân chứng ngộ, rồi giảng thuyết cho người; pháp ấy thiện xảo khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối, đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanh tịnh. Nếu có trưởng giả, hay con trai trưởng giả, sau khi nghe pháp này, tín tâm thanh tịnh. Do tín tâm thanh tịnh, người ấy suy xét nhưvầy: ‘Tại gia [96c] thật khó, ví như gông cùm; muốn tu hành phạm hạnh mà không thể tự tại. Ta nay hãy cạo bỏrâu tóc, bận ba pháp y, xuất gia tu đạo.’ Người ấy, sau đó, từ bỏ gia đình, bỏ sản nghiệp, từ giã thân tộc, bận ba pháp y, dẹp các trang sức, đọc tụng tì-ni, đầy đủ giới luật, từ bỏ không sát sinh,... (cho đến),²⁸ tâm pháp tứ thiền,²⁹ đạt được an lạc ngay trong hiện tại. Vì sao? Ấy là do tinh tấn, chính niệm, chính tri, ưa sống một mình chỗthanh vắng mà được vậy. Bà-la-môn, đó gọi là giới.”

Lại hỏi:

“Sao gọi là tuệ?” Phật nói:

“Nếu Tỳ-kheo, bằng với tâm định tĩnh, thanh tịnh không cấu uế, mềm mại, dễ điều phục, an trú trạng thái bất động,… (cho đến), chứng đắc ba minh, trừkhử vô minh, phát sinh trí tuệ, diệt trừ tối tăm, phát sinh ánh sáng đại pháp, xuất trí lậu tận. Vì sao? Ấy làdo tinh cần, chính niệm, chính tri, ưa sống một mình nơi thanh vắng mà được vậy. Bà-la-môn, đó là đầy đủtrí tuệ.”

Khi ấy, Chủng Đức liền bạch Phật rằng:

“Nay con quy y Phật, Pháp, Thánh Chúng. Cúi mong Thế Tôn nhận con làm ưu-bà-tắc trong Chính pháp. Từnay về sau, suốt đời không giết, không trộm, không tà dâm, không dối, không uống rượu.”

Bấy giờ, Chủng Đức Bà-la-môn sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

———

²⁸Xem T 1(20) kinh A-ma-trú, T 1(21) kinh Phạm võng trên.

²⁹ Trong bản Pl., từ chứng đắc tứ thiền trở đi, thuộc phần tuệ.

23. Kinh Cứu - La - Đàn - Đầu

23. KINH CỨU-LA-ĐÀN-ĐẦU

[96c16] Tôi nghe như vầy:

Một thời, Phật ở tại nước Câu-tát-la, cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị du hành trong nhân gian, đến phía Bắc xóm Bà-la-môn Khư-nậu-bà-đề¹ở Câu-tát-la, nghỉ đêm trong rừng Thi-xá-bà.²

Bấy giờ, có Bà-la-môn tên Cứu-la-đàn-đầu³ đang nghỉtại thôn Khư-nậu- bà-đề. Xóm ấy sung túc, nhân dân đông đúc, vườn quán, ao tắm, cây cối, trong xanh, tươi mát. Vua Ba-tư-nặc phong thôn ấy cho Bà-lamôn Cứu-la-đàn-đầu làm phạm phần. Bà-la-môn này từ bảy đời trở lại cha mẹ đều chân chính, không bịngười khinh nhờn, đọc tụng thông suốt ba bộ dị học, có khả năng phân tích các loại kinh thư. Thế điển u vi, không thứ nào không tổng luyện; lại giỏi phép xem tướng đại nhân, dự đoán cát hung, tế tự nghi lễ. Ông có năm trăm đệ tử, dạy dỗ không hề bỏ phế. Khi ấy, Bà-la-môn muốn thiết lễ đại tế,⁴ chuẩn bị năm tram con bò đực,⁵năm trăm con bò cái,⁶ năm trăm con bêđực,⁷ năm trăm con bê cái,⁸ năm trăm con dê đực⁹ và năm trăm con cừu,¹⁰ để dâng cúng.

———

* 佛說長阿含第三分究羅檀頭經第四

¹Câu-tát-la Khư-nậu-bà-đề-Bà-la-môn thôn 俱薩羅佉[少/兔] 婆提婆羅門村. D5: một làng Bà-la-môn ở Magadha tên là Khānumata.

²Thi-xá-bà 尸舍婆(Pl.: Siṃsapa). D5: trong rừng cây Ambalatthika ở Khānumata.

³Cứu-la-đàn-đầu 究羅檀頭. Pl.: Kūṭadanto.

⁴Đại tự 大祀. Pl.: Mahāyañña.

⁵Đặc ngưu 特牛. Pl.: usabha, bò đực.

⁶Tự ngưu 牸牛.

⁷Đặc độc 特犢. Pl.: vacchatara, bê đực.

⁸ Tự độc 牸犢, Pl.: vacchatarī, bê cái.

⁹ Cổ dương 羖羊. Pl.: urabbha, dê đực.

¹⁰ yết dương 羯羊, Pl.: aja, sơn dương đực. Mỗi thứ bảy trăm con, theo bản Pl., và chỉ kể 5 loại thú hy sinh. Bản Hán, 6 loại.

Lúc bấy giờ,¹¹các Bà-la-môn, [97a] trưởng giả, Cư sỹtrong thôn Khư-nậu-bà-đề nghe tin Sa-môn Cù-đàm,con trai dòng họ Thích, đã xuất gia và thành đạo, từ

nước Câu-tát-la, du hành trong nhân gian, đến nghỉở rừng Thi-xá-bà. Ngài có tiếng tăm lớn, lan truyền khắp thiên hạ, là Như Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác, mười hiệu đầy đủ, ở giữa chư Thiên, người đời, Ma hoặc Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn mà tự thân chứng ngộ, rồi giảng pháp cho người, pháp ấy khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối đều thiện xảo, đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanh tịnh. “Bậc chân nhân như vậy, nên đến thăm viếng. Nay chúng ta hãy cùng đi thăm viếng Ngài.” Nói như vậy rồi, họ kéo nhau ra khỏi thôn Khư-nậu-bà-đề, từng đoàn nối tiếp nhau, cùng đến chỗ Phật.

Khi ấy Bà-la-môn Cứu-la-đàn-đầu đang ở trên lầu cao, từ xa trông thấy từng đoàn người nối tiếp nhau, bèn quay lại hỏi người hầu:

“Những người kia do nhân duyên gì mà từng đoàn nốitiếp nhau, muốn đi đâu vậy?”

Người hầu thưa:

“Tôi nghe đồn, Sa-môn Cù-đàm, con trai dòng họThích, đã xuất gia và thành đạo, từ nước Câu-tát-la, du hành trong nhân gian, đến nghỉ ở rừng Thi-xá-bà. Ngài có tiếng tăm lớn, lan truyền khắp thiên hạ, làNhư Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác, mười hiệu đầy đủ, ở giữa Chư Thiên, người đời, Ma hoặc Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn mà tự thân chứng ngộ, rồi giảng thuyết pháp cho người, pháp ấy khoảng đầu, khoảng giữa và khoảng cuối đều thiện xảo, đầy đủ nghĩa vàvị, phạm hạnh thanh tịnh. Những người Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sỹ trong thôn này, từng đoàn nối tiếp nhau, muốn đến thăm viếng Sa-môn Cù-đàm vậy.”

Rồi Bà-la-môn Cứu-la-đàn-đầu liền ra lệnh cho người hầu rằng:

“Ngươi hãy nhanh chóng mang lời ta đến với các người ấy rằng: ‘Các khanh hãy dừng lại một lát, hãy đợi ta đến, rồi cùng đi đến chỗ Cù-đàm kia.’”

Người hầu tức thì mang lời của Cứu-la-đàn-đầu đến nói với các người ấy rằng: “Các người hãy dừng lại một lát, hãy đợi ta đến, rồi cùng đi đến chỗ Cù-đàm kia.”

———

¹¹ Chi tiết từ đây trở xuống, giống như trong kinh 22 “Chủng Đức”, với một ít thay đổi nhỏ.

Lúc ấy, mọi người trả lời rằng:

“Ngươi hãy nhanh chóng trở về thưa với Bà-la-môn rằng, nay thật là phải thời, nên cùng nhau đi.”

Người hầu trở về thưa:

“Những người ấy đã dừng rồi. Họ nói: nay thật là phải thời, nên cùng nhau đi.”

Bà-la-môn liền xuống đài, đến đứng cửa giữa.

Bấy giờ có năm trăm Bà-la-môn khác đang ngồi bên ngoài cửa giữa, giúp Cứu-la-đàn-đầu thiết lễ đại tự. Thấy Bà-la-môn Cứu-la-đàn-đầu đến, thảy đều đứng dậy nghinh đón, hỏi rằng:

“Đại Bà-la-môn, ngài muốn đi đâu đây?”

Cứu-la-đàn-đầu đáp:

“Có Sa-môn Cù-đàm, con nhà họ Thích, xuất gia vàthành đạo, đang ở Câu-tát-là, du hành trong [97b]nhân gian, đến rừng Thi-xá-bà, phía Bắc thôn Khưnậu- bà-đề. Ngài có tiếng tăm lớn, đồn khắp thiên hạ, là Như Lai, Chí chân, Đẳng Chính Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa Chư Thiên, người đời, Ma hoặc Ma thiên, Sa-môn, Bà-la-môn, tự thân chứng ngộ, rồi thuyết pháp cho người, phấp ấy khoảng đầu, khoảng giữa vàkhoảng cuối thảy đều thiện xảo, đầy đủ nghĩa và vị, phạm hạnh thanh tịnh. Bậc chân nhân như vậy nên đến viếng thăm. Này các ngài Bà-la-môn, ta lại nghe nói Cù-đàm biết ba loại tế tự,¹²mười sáu tư cụ tế tự.¹³Ta tuy là hàng tiên học cựu thức trong chúng, nhưng cóchỗ chưa biết rõ. Nay ta muốn cử hành đại tế tự, bò và dê đã đủ. Ta muốn đến Cù-đàm để hỏi về ba pháp tế tựvà mười sáu tư cụ tế tự. Nếu chúng ta có được pháp tếtự rồi, công đức đầy đủ, tiếng tăm sẽ đồn xa.”

Năm trăm người Bà-la-môn liền thưa với Cứu-la-đàn-đầu:

“Đại sư chớ đi. Vì sao? Kia nên đến đây chứ đây không nên đến kia. Đại sư có bảy đời cha mẹ đều chân chính, không bị dèm pha. Nếu đã có đủ yếu tốnhư vậy, thì kia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia. Lại nữa, Đại sư tụng đọc thông suốt ba bộ sách dị học, có thể phân tích các loại

———

¹²Tam chủng tế tự 三種祭祀. Pl.: tividhayaññasampadam: tế ngựa, tế bò, tế dê; hoặc như kinh giải thích ở đoạn sau.

¹³Thập lục tự cụ 十六祀具. Pl.: soḷasaparikkhāram, chi tiết sẽ được kể sau.

kinh thư, thế điển u vi, không thứ nào là không tổng luyện. Lại giỏi xem tướng đại nhân, xem tướng tốt xấu, nghi lễ tế tự. Đãthành tựu những pháp ấy, thì kia nên đến đây, chứ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư dung mạo đoan chính, có sắc tướng của Phạm Thiên. Đã thành tựu pháp ấy thì kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư có giới đức tăng thượng, trí tuệ thành tựu. Đã thành tựu pháp ấy, thì kia nên đến đây, chớđây không nên đến kia.”

“Lại nữa, Đại sư có lời nói nhu hòa, biện tài đầy đủ, nghĩa và vị thanh tịnh. Đã có đủ pháp ấy, thì kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư là vị dẫn đầu đại chúng, có đông đệtử. Đã có đủ pháp ấy, thì kia nên đến đây, chớ đâykhông nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư thường dạy dỗ năm trăm Bà-la-môn. Đã thành tựu pháp ấy, thì kia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư có học giả bốn phương đến xin thọgiáo; ai hỏi các kỹ thuật, các pháp tế tự, thảy đều trảlời được cả. Đã thành tựu pháp ấy, thì kia nên đến đây,

chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư được vua Ba-tư-nặc và vua Bình-sa cung kính cúng dường. Đã thành tựu pháp ấy thì kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư giàu có nhiều tài bảo, kho tàng đầy ắp. Đã thành tựu [97c] pháp ấy thì kia nên đến đây chớ đây không nên đến kia.

“Lại nữa, Đại sư có trí tuệ sáng suốt, nói năng thong lợi, không hề khiếp nhược. Đã thành tựu pháp ấy, thìkia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia.

“Đại sư nếu đã đủ mười một pháp như vậy, thì kia nên đến đây, chớ đây không nên đến kia.

Cứu-la-đàn-đầu nói với các Bà-la-môn:

“Đúng vậy, đúng vậy! Đúng như điều các ông nói. Tôi thật có đủ các đức ấy, chớ không phải không có. Nhưng các ông hãy nghe tôi nói. Sa-môn Cù-đàm cócông đức để chúng ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây. Sa-môn Cù-đàm từ bảy đời trở lại cha mẹđều chân chính không bị dèm pha. Kia đã thành tựu pháp này, chúng ta nên đến kia, chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm có dung mạo đoan chính, xuất thân từ giai

cấp Sát-lị. Đã thành tựu pháp này, chúng ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm sinh chỗ tôn quý, nhưng đãxuất gia hành đạo. Thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm sắc sáng đầy đủ, chủng tính chân chính, nhưng đã xuất gia tu đạo. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm sinh vào gia đình giàu có, cóuy lực lớn, nhưng đã xuất gia hành đạo. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm có đủ giới Hiền Thánh, thành tựu trí tuệ. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khéo léo nơi ngôn ngữ, dịu dàng hòa nhã. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm là bậc Đạo sư của đại chúng, có đông đệ tử. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm vĩnh viễn diệt trừ dục ái, không có sơ suất thô tháo, ưu tư và sợ hãi đã trừ, long tóc không dựng đứng, hoan hỷ, hòa vui; được người khen thiện, khéo nói quả báo của hành vi, không chêbai đạo khác. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm thường được vua Ba-tư-nặcvà vua Bình-sa lễ kính cúng dường. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia, chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm được Bà-la-môn Phất-già-la- sa-la lễ kính cúng dường; cũng được Bà-la-môn Phạm, Bà-la-môn Đa-lị-gia, Bà-la-môn Chủng Đức, Thủ-ca Ma-nạp Đâu-da Tử¹⁴ thăm gặp cúng dường. Đã thành tựu pháp ấy, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm [98a] được Thanh-văn đệtử tôn thờ, lễ kính cúng dường; cũng được chư Thiên và các chúng quỷ thần khác cung

———

¹⁴ Để bản: Thủ-già Ma-nạp Đâu-da Tử首伽摩納兜耶子. Trên kia phiên âm là Thủ-ca ma-nạp Đô-da Tử.

kính. Các dòng họThích-ca, Câu-lê, Minh-ninh, Bạt-kì, Mạt-la, Tô-ma, thảy đều tôn thờ. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến Ta.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm truyền trao cho vua Ba-tư-nặc và vua Bình-sa ba quy y và năm giới. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm truyền trao ba quy năm giới cho Bà-la-môn Phất-già-la-sa-la vân vân. Đãthành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, đệ tử của Sa-môn Cù-đàm thọ ba quy năm giới; chư Thiên, dòng họ Thích, Câu-lị…, thảy đều thọ ba quy năm giới. Đã thành tựu pháp này, ta nên

đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khi du hành được hết thảy mọi người cung kính cúng dường. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, những thành quách, thôn ấp mà Cù-đàm đã đến, không đâu là không khuynh động, cung kính cúng dường. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, những nơi Sa-môn Cù-đàm đi đến, các loài phi nhân, quỷ thần không dám xúc nhiễu. Đã thành tựu pháp này, ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, những nơi Sa-môn Cù-đàm đi đến, nhân dân ở đó đều thấy ánh sáng, nghe âm nhạc trời. Đãthành tựu pháp này thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khi muốn rời khỏi chỗđã đến. Mọi người đều luyến mộ, khóc lóc mà tiễn đưa. Đã thành tựu pháp này thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Sa-môn Cù-đàm khi mới xuất gia, cha mẹ, tông thân, khóc lóc, thương nhớ tiếc nuối. Đã thành tựu pháp này thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến ta.

“Sa-môn Cù-đàm xuất gia khi còn trai trẻ, dẹp bỏ các thứ trang sức, voi, ngựa, xe báu, ngũ dục, anh lạc. Đãthành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không

nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm khước từ ngôi vị Chuyển luân vương, xuất gia hành đạo. Nếu Ngài tại gia, sẽ trịvì bốn thiên hạ, thống lãnh dân vật,

thì chúng ta đều là thần thuộc. Đã thành tựu pháp ấy, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm hiểu rõ Phạm pháp, có thểnói cho người khác, và cũng nói chuyện trao đổi với Phạm Thiên. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm hiểu rõ ba loại tế tự, mười sáu tư cụ. Chúng ta tuy là hàng túc cựu nhưng vẫn cóđiều [98b] không biết. Đã thành tựu pháp này, thì ta

nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm đầy đủ cả ba mươi hai tướng. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớkia không nên đến đây.

“Lại nữa, Sa-môn Cù-đàm có trí tuệ thông suốt, không có khiếp nhược. Đã thành tựu pháp này, thì ta nên đến kia chớ kia không nên đến đây.

“Cù-đàm kia nay đến thôn Khư-nậu-bà-đề này, đối với ta là tôn quý, vả lại là khách. Ta nên thân hành đến thăm viếng.”

Năm trăm Bà-la-môn khi ấy thưa với Cứu-la-đàn-đầu rằng:

“Kì diệu thay, hy hữu thay! Công đức của vị kia đến như vậy chăng? Trong các đức, giả sử Cù-đàm chỉ cần có một đức là đã không nên đến đây rồi, huống hồ nay gồm đủ cả. Vậy ta hãy kéo hết đi thăm hỏi.”

Cứu-la-đàn-đầu đáp:

“Các ngươi muốn đi thì nên biết thời.”

Rồi Bà-la-môn liền thắng cỗ xe báu, cùng với năm trăm Bà-la-môn và các Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sỹở Khư-nậu-bà-đề, trước sau vây quanh, đi đến rừng Thi-xá-bà. Đến nơi, họ xuống xe, đi bộ tiến đến chỗThế Tôn, chào hỏi xong, ngồi xuống một bên. Trong lúc ấy, trong số các Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sỹ, có người lễ Phật rồi ngồi xuống; có người chào hỏi xong rồi ngồi xuống; có người chỉ xưng tên rồi ngồi xuống; có người chắp tay hướng về Phật rồi ngồi xuống; có người im lặng ngồi xuống. Khi mọi người ngồi yên chỗ, Cứu-la-đàn-đầu bạch Phật rằng:

“Tôi có điều muốn hỏi. Nếu Ngài có rỗi, cho phép, tôi mới dám hỏi.

Phật nói:

“Xin cứ hỏi tùy ý.”

Bà-la-môn bạch Phật:

“Tôi nghe nói Cù-đàm thông hiểu ba loại tế tự và mười sáu tư cụ tế tự

là những điều mà chúng tôi, tiên túc kì cựu, không hiểu biết. Nay chúng tôi muốn cử hành đại tế tự; đã chuẩn bị đủ năm trăm bò đực, năm tram bò cái, năm trăm bê đực, năm trăm bê cái, năm tram con dê, năm trăm con cừu. Hôm nay cố ý đến đây, tôimuốn hỏi ba pháp tế tự và mười sáu tế cụ. Nếu tế tựnày mà được thành tựu, sẽ được quả báo lớn, tiếng tăm đồn xa, được trời và người kính trọng.”

Bấy giờ, Thế Tôn nói với Cứu-la-đàn-đầu rằng:

“Nay ông hãy lắng nghe, hãy lắng nghe, hãy suy ngẫm kỹ, tôi sẽ giảng thuyết cho.”

Bà-la-môn nói:

“Xin vâng, thưa Cù-đàm, tôi rất muốn nghe.”

Rồi Phật nói với Cứu-la-đàn-đầu:

“Vào một thời quá khứ xa xưa, có vị vua Quán Đảnh thuộc dòng Sát-lị, muốn thiết lễ đại tự, bèn tập họp Đại thần Bà-la-môn¹⁵ đến bảo rằng:

“Ta nay rất giàu có, tài bảo [98c] dồi dào, ngũ dục thỏa mãn. Tuổi ta đã già yếu. Dân chúng cường thịnh, không có sự khiếp nhược. Kho tàng đầy ắp. Nay ta muốn thiết lễđại tự. Theo các ngươi, pháp tế tự cần những gì?”

“Khi ấy, vị Đại thần kia tâu vua rằng:

“Tâu Đại vương, quả như lời Đại vương, nước giàu, binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Nhưng dân chúng phần nhiều ôm ác tâm, tập các phi pháp. Nếu tế tự vào lúc này thì không thành phép tế tự. Như sai ăn cướp đuổi ăn cướp, thì sự sai khiến chẳng thành.

“Tâu Đại vương, chớ nghĩ rằng, đây là dân của ta; ta có thể đánh, có thể giết, có thể khiển trách, có thểngăn cấm. Những kẻ gần gũi vua, nên cung cấp chúng những thứ cần yếu. Những người buôn bán, nên cung cấp chúng tài bảo. Những người chuyên lo điền sản, hãy cung cấp chúng bò, bê, hạt giống. Chúng mỗi người tự mình kinh doanh. Vương không bức bách dân, thì dân được an ổn, nuôi nấng con cháu, cùng nhau vui đùa.”

Phật lại nói với Cứu-la-đàn-đầu:

———

¹⁵ Bà-la-môn đại thần 婆羅門大臣, chỉ người Bà-la-môn làm tư tế cho vua, hoặc làm quốc sư, phụ tướng. Pl.: purohita brāhmaṇa.

“Rồi thì, sau khi nghe lời của các Đại thần, vua liền cung cấp y phục ẩm thực cho những người thân cận, tài bảo cho những người buôn bán, trâu bò, thóc giống cho những người làm ruộng. Bấy giờ nhân dân mỗi người tự lo công việc của mình, không xâm hại nhau, nuôi nấng con cháu, cùng nhau vui đùa.”

Phật lại nói:

“Sau đó, vua lại triệu quần thần đến bảo rằng: ‘Ta nước giàu, binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Ta cung cấp cho nhân dân không thiếu thốn cái gì. Chúng nuôi dưỡng

con cháu, cùng nhau vui đùa. Nay ta muốn thiết lễ đại tự. Theo các ngươi, phép tế tự cần có những gì?’

“Các Đại thần tâu: ‘Đúng vậy, đúng vậy! Như lời Đại vương nói: ‘Nước giàu, binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Tacung cấp cho nhân dân không thiếu thốn cái gì. Chúng nuôi dưỡng con cháu, cùng nhau vui đùa.’ Nếu Đại vương muốn tế tự, có thể truyền lệnh cho cung nội biết.’

“Vua làm như lời các Đại thần; vào truyền lệnh cung nội: ‘Ta nước giàu, binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Ta cung cấp cho nhân dân không thiếu thốn cái gì. Chúng

nuôi dưỡng con cháu, cùng nhau vui đùa. Nay ta muốn thiết lễ đại tự.’

“Các phu nhân liền tâu vua: ‘Đúng vậy, đúng vậy, như lời Đại vương, nước giàu binh mạnh, kho tàng đầy ắp, tài bảo dồi dào. Nếu muốn tế tự, nay thật đúng lúc.’

“Vua trở ra, báo cho quần thần biết: ‘Ta nước giàu, binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Ta cung cấp cho nhân dân không thiếu thốn cái gì. Chúng nuôi dưỡng con cháu,

cùng nhau vui đùa. Nay ta muốn thiết lễ đại tự. Ta đã truyền lệnh cung nội. Các ngươi hãy nói hết cho ta, cần có những thứ gì?’ Bấy giờ, các Đại thần liền tâu vua rằng: ‘Đúng vậy, đúng vậy, như lời Đại vương nói. Đại vương muốn tế tự. Đã truyền cho nội cung biết, nhưng chưa nói cho Thái tử, Hoàng tử, Đại thần, Tướng sĩ biết.¹⁶[99a] Đại vương nên lệnh truyền cho biết.’

“Vua nghe lời các Đại thần, bèn truyền lệnh cho Thái tử, Hoàng tử, Đại thần, Tướng sĩ rằng: ‘Ta nước giàu binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Nay ta

———

¹⁶Bốn tư trợ của đại tự, theo bản Hán: hoàng hậu, thái tử, quần thần và tướng sĩ. Theo bản Pl., cattāro anumatipakkhā (bốn tư trợ thuận tùng): 1. hoàng tộc (janapade khattiyā), 2. triều thần (amaccāparisajjā), 3. bà-la-môn phú hào (brāhmaṇa-mahāsāla), 4. Cư sỹphú hào (gahapati-necayikā).

muốn thiết lễ đại tự.’

“Khi ấy, Thái tử, Hoàng tử, Quần thần và các Tướng sĩ, tâu vua rằng: ‘Đúng vậy, đúng vậy, như lời Đại vương, nước giàu binh mạnh, kho tàng đầy ắp, tài bảo dồi dào. Nếu muốn tế tự, nay thật đúng lúc.’

“Vua lại báo cho quần thần biết: ‘Ta nước giàu, binh mạnh, kho tàng đầy ắp. Tài bảo dồi dào. Nay ta muốn thiết lễ đại tự. Ta đã truyền lệnh cung nội, Thái tử, Hoàng tử, cho đến Tướng sĩ. Nay muốn thiết lễ đại tự, cần có những thứ gì?’

“Các Đại thần liền tâu: ‘Như lời Đại vương. Muốn thiết lễ đại tự, nay chính là lúc.’

“Vua nghe lời, cho dựng những ngôi nhà mới ở thành Đông. Vua đi vào nhà mới. Mình khoác áo da hươu, thoa mình bằng dầu bơ thơm, lại đội sừng hươu lên đầu. Sai trét phân bò lên đất, rồi ngồi nằm trên đó. Trong lúc đó, đệ nhất phu nhân, đại thần Bà-la-môn, chọn một con bò cái màu vàng. Một phần sữa để vua ăn; một phần sữa để cho phu nhân ăn; một phần sữa đểcho đại thần ăn; một phần sữa cúng dường đại chúng. Còn lại, cho bê. Bấy giờ, nhà vua thành tựu tám pháp, đại thần thành tựu bốn pháp.

“Những gì là tám pháp nhà vua thành tựu?

“Nhà vua thuộc dòng Sát-lị, từ bảy đời trở lại cha mẹđều chân chính, không bị người khinh chê; đó là thànhtựu pháp thứ nhất. Nhà vua thuộc dòng tộc Sát-lị, có

dung mạo đoan chính; đó là pháp thứ hai. Nhà vua có giới đức tăng thạnh, trí tuệ đầy đủ; đó là pháp thứ ba. Nhà vua tập đủ các loại kỹ thuật: cưỡi voi, xe ngựa,

đao mâu, cung tên, phương pháp chiến đấu; không thứ nào là không biết; đó là pháp thứ tư. Nhà vua có uy lực lớn, thâu nhiếp các tiểu vương; không ai không thần phục; đó là pháp thứ năm. Nhà vua khéo léo về ngôn ngữ, lời nói dịu dàng, đầy đủ nghĩa và vị; đó là pháp thứ sáu. Nhà vua có tài bảo dồi dào, kho tàng đầy ắp; đó là pháp thứ bảy. Nhà vua có trí mưu, dũng mãnh, quả cảm, không hề run sợ; đó là pháp thứtám.¹⁷ Nhà vua thuộc dòng Sát-lị kia thành tựu tám pháp này.

———

¹⁷Tám yếu tố này hơi khác với bản Pl. (D.i. 137): 1. thuần chủng (sujāta), 2. dung sắc (abhirūpa), 3. giàu có (aḍḍha), 4. uy lực (balavā), 5. tín tâm (saddha), 6. học rộng (bahussuta), 7. giỏi ngôn ngữ (bhāsitassa attham janāti), 8. hiền minh (paṇdta).

“Thế nào là đại thần18 thành tựu bốn pháp? Đại thần Bà-la-môn kia từ bảy đời nay cha mẹ đều chân chính không bị người khinh chê; đó là pháp thứ nhất. Đại

thần đọc tụng thông suốt ba bộ dị học, có khả năng phân tích các loại kinh thư; thế điển u vi, không thứnào không tổng luyện; lại giỏi phép xem tướng đại nhân, dự đoán tốt xấu, tế tự nghi lễ; đó là pháp thứ hai. Lại nữa, đại thần giỏi về [99b] ngôn ngữ, lời nói dịu dàng, nghĩa vị đầy đủ; đó là pháp thứ ba. Lại nữa, Đại thần có trí mưu, dũng cảm, quả quyết, không hề run sợ; thấu hiểu tất cả mọi pháp tế tự; đó là pháp thứ tư.

“Bấy giờ, vua thành tựu tám pháp; đại thần Bà-la-môn thành tựu bốn pháp; và vua có đủ bốn viện trợ. Đó là, ba pháp tế tự, với mười sáu tư cụ tế tự.¹⁹

“Bấy giờ, đại thần Bà-la-môn ở nơi ngôi nhà mới khai giải tâm ý của vua bằng mười sáu việc, dứt trừ ý tưởng nghi ngờ của vua. Mười sáu việc ấy là gì? Đại thần tâu vua:

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng từ bảy đời trở lại cha mẹ vua không chân chính, thường bị người khinh chê. Giả sử có lời ấy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương từbảy đời nay cha mẹ đều chân chính.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng dung mạo xấu xí, không thuộc dòng dõi Sát-lị. Giả sử có lời ấy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương có dung mạo đoan chính, thuộc dòng dõi Sát-lị.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không có giới tăng thượng, trí tuệ không đầy đủ. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương giới đức tăng thượng, trí tuệ đầy đủ.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không giỏi các thuật: cỡi voi, xe ngựa, các thứ binh pháp cũng không biết. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vươnggiỏi các kỹ thuật, binh pháp chiến trận, không thứ nào không biết

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không

———

¹⁸ Đây chỉ đại thần Bà-la-môn, tức vị tư tế của vua (purohitabrāhmaṇa).

¹⁹ Bốn đức tính theo bản Pl. (D.i.. ibid.): 1. huyết thống (sujāta), 2. tụng đọc (ajjhāyaka), 3. có giới đức (sīlavā), 4. hiền minh (paṇḍita)

có uy lực lớn để thống nhiếp các tiểu vương. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương có uy lực lớn, thống nhiếp các tiểu vương.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không giỏi ngôn ngữ; lời nói thô lỗ, không đủ nghĩa vị. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương giỏi ngôn ngữ, lời nói dịu dàng, đầy đủ nghĩa và vị.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không có nhiều tài bảo. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương có nhiều tài bảo, kho lẫm tràn đầy.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không có trí mưu, ý chí khiếp nhược. Giả sửcó lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao?

Đại vương có trí mưu, dũng mãnh và quả cảm, không hề khiếp nhược.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không nói với [99c] nội cung. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại

vương muốn tế tự, trước đã nói cho nội cung.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không nói với Thái tử và các Hoàng tử. Giảsử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương muốn tế tự, trước đã nói với Thái tửvà các Hoàng tử.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không nói với quần thần. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương muốn tế tự, trước đã nói với quần thần.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng không nói với tướng sĩ. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Đại vương

muốn tế tự, trước đã nói với Tướng sĩ.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng Bà-la-môn Đại thần từ bảy đời trở lại cha mẹ không chân chính, bị người khinh chê. Giả sử có

lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Tôi bảy đời trở lại cha mẹ chân chính, không bị người khinh chê.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng Bà-la-môn Đại thần không đọc tụng thong suốt ba bộ dị học, không có khả năng phân tích các

thứ kinh thư, thế điển u vi không hề lão luyện, không giỏi phép xem tướng đại nhân, dự đoán cát hung, tế tự nghi lễ.

Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Tôi đọc tụng thông suốt ba bộ dị học, có khả năng phân tích các thứ kinh thư, thế điển u vi không thứ nào không lão luyện, lại giỏi phép xem tướng đại nhân, dự đoán cát hung, tế tự nghi lễ.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng Bà-la-môn Đại thần không giỏi ngôn ngữ; nói năng thô lỗ, nghĩa vị không đủ. Giả sử có lời như

vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Tôi khéo léo nơi ngôn ngữ; nói năng dịu dàng, đầy đủ nghĩa và vị.

“Hoặc có người nói, nay vua Sát-lị muốn cử hành đại tự, nhưng Bà-la-môn Đại thần không đủ mưu trí, ý chí khiếp nhược, không hiểu rõ phép tế tự. Giả sử có lời như vậy, Đại vương vẫn không bị ô uế. Vì sao? Tôi đủmưu trí, ý chí không khiếp nhược, không phép tế tựnào mà không hiểu rõ.”

Phật bảo Cứu-la-đàn-đầu:

“Nhà Vua có mười sáu chỗ ngờ vực, mà đại thần kia cởi mở ý vua bằng mười sáu việc như thế.”

Rồi Phật nói tiếp:

“Bấy giờ, vị đại thần ở nơi ngôi nhà mới, bằng mười sự hành,²⁰ chỉ bày, khuyến khích, khiến cho được ích lợi, hoan hỷ cho nhà vua. Những gì là mười?

“Vị Đại thần nói: Khi Đại vương tế tự, những kẻ sát sinh hay những kẻ không sát sinh cùng tụ hội đến. Hãy bố thí cho họ một cách bình đẳng. Nếu có những kẻ sát sinh [100a] đến, cũng bố thí cho, và kẻ kia sẽtự biết lấy.²¹ Kẻ không sát sinh đến, cũng bố thí cho, vì lý do ấy mà bố thí; bố thí với tâm như vậy.²² Nếu có những kẻ trộm cắp, tà dâm, hai lưỡi, ác khẩu, nói dối, ỷ ngữ, tham lam, tật đố, tà kiến, cùng tụ hội đến, hãy bố

———

²⁰ Sự hành 事行. D.i. 138: dasa-ākārā, 10 hành tướng: pubbeva yaññā das’ ākārehi paṭigghāhakesu vippaṭisāraṃ paṭivinodetuṃ, trước khi tếtự, bằng 10 phương pháp để loại trừ những sự hối tiếc.

²¹ D 5 (i. 138): tesaññeva tena: sự (sát sinh) đó thuộc về chúng. Sớgiải: tesaññeva tena pāpena aniṭṭho vipāko bhavassati na aññesanti, bằng tội ác ấy chính chúng chứ không phải ai khác sẽ nhận báo ứng không mong muốn.

²²D.i. 138: pāṇātipātā paṭiviratā te ārabbha yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ, modataṃ bhavaṃ cittam eva bhavaṃ antaraṃ pasādetu, nhữngngười không sát sinh, đối với họ, bố thí, cúng dường, hoan hỷ, nộitâm sinh khởi tịnh tín.

thí cho họ. Kẻ kia sẽ tự biết lấy. Nếu những kẻ không trộm cắp,… (cho đến), có chính kiến, cùng đến, cũng hãy bố thí cho họ, vì sự ấy mà bố thí, bố thí với tâm như vậy.”

Phật lại nói với Bà-la-môn:

“Vị đại thần kia, bằng mười sự hành này, chỉ bày, khuyến khích, khiến cho được lợi ích, hoan hỷ.

“Rồi thì, vua Sát-lị kia ở nơi ngôi nhà mới sinh ba tâm hối tiếc. Vị Đại thần khiến cho được dứt trừ. Ba tâm hối là gì?

“Nhà vua sinh tâm hối tiếc rằng: Ta nay tổ chức đại tự, đã làm đại tự, sẽ làm đại tự, đang làm đại tự. Tốn nhiều tài bảo. Đại thần tâu vua: Đại vương đã tổ chức đại tự, đã bố thí, sẽ bố thí, đang bố thí. Không nên sinh hối tiếc đối với tế tự có phước này.

“Như thế, nhà vua khi ở ngôi nhà mới có ba sự hối tiếc, đã được Đại thần dứt trừ.”

Phật lại nói với Bà-la-môn:

“Bấy giờ, vua Quán Đảnh dòng Sát-lị, vào ngày¹⁵, khi trăng tròn, ra khỏi ngôi nhà mới, tại khoảng đất trống trước nhà, đốt lên một đống lửa lớn. Tay vua cầm bình dầu rót lên ngọn lửa, xướng lên rằng: ‘Hãy cho! Hãy cho!’²³

“Khi ấy phu nhân của vua hay tin nhà vua vào ngày 15 trăng tròn ra khỏi nhà mới, tại khoảng đất trống trước nhà, đốt lên một đống lửa lớn, tay cầm bình dầu rót lên ngọn lửa, xướng lên rằng: ‘Hãy cho! Hãy cho!’ Bà cùng với thể nữ cầm nhiều tài bảo, đi đến chỗ vua, tâu vua rằng: ‘Các tạp bảo này, giúp Đại vương làm tế tự.’ Này Bà-la-môn, nhà vua liền nói với phu nhân và thể nữ rằng: ‘Thôi, đủ rồi! Các ngươi như thế là đã cúng dường rồi. Ta có sẵn tài bảo riêng mình, đủđể tế tự.’ Phu nhân và các thể nữ suy nghĩ: ‘Chúng ta không nên mang các bảo vật này trở về nội cung. Nếu khi đức vua thiết lễ đại tự ở phương Đông, chúng ta sẽ dùng để hỗ trợ. Này Bà-la-môn, sau đó nhà vua ởphương Đông thiết lễ đại tự, khi ấy phu nhân và các thể nữ liền đem các bảo vật ấy trợ giúp thiết lễ đại tự.

“Bấy giờ, Thái tử, Hoàng tử, hay tin nhà vua, vào ngày 15 trăng tròn, ra khỏi nhà mới, tại khoảng đất trống trước nhà, đốt lên một đống lửa lớn,

———

²² Bản Pl. không có chi tiết này.

tay cầm bình dầu rót lên ngọn lửa, xướng lên rằng: ‘Hãy cho! Hãy cho!’ Thái tử, Hoàng tử cầm nhiều tài bảo, đi đến chỗ vua, tâu vua rằng: ‘Các tạp bảo này, giúp Đại vương làm tế tự.’ Này Bà-la-môn, nhà vua liền nói với Thái tử và Hoàng tử: ‘Thôi, đủ rồi! Các ngươi như thế là đã cúng dường rồi. Ta có sẵn tài bảo riêng mình, đủ để tế tự.’ [100b] Thái tử, Hoàng tử suy nghĩ: ‘Chúng ta không nên mang các bảo vật này trở về. Nếu khi đức vua thiết lễ đại tự ở phương Nam, chúng ta sẽ dùng để hỗtrợ.’ Này Bà-la-môn, sau đó nhà vua ở phương thiết lễđại tự, khi ấy Thái tử, Hoàng tử liền đem các bảo vật ấy trợ giúp thiết lễ đại tự.

“Cũng vậy, đại thần cầm tài bảo đến, hỗ trợ vua tế tựở phương Tây. Tướng sĩ cầm tài bảo đến hỗ trợ vua tếtự ở phương Bắc.”²⁴

Phật lại nói với Bà-la-môn:

“Nhà vua kia khi cử hành đại tự không giết bò, dê vàcác chúng sinh; chỉ dùng bơ, sữa, dầu mè, mật, đường đen, đường mía²⁵ để tế tự.”

Phật lại nói với Bà-la-môn:

“Vua Sát-lị kia khi cử hành đại tự, khoảng đầu hoan hỷ, khoảng giữa hoan hỷ, khoảng cuối hoan hỷ. Đó là phép tổ chức tế tự.”

Phật lại nói với Bà-la-môn:²⁶

“Vua Sát-lị kia, sau khi cử hành đại tự, cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia hành đạo, tu bốn vô lượng tâm. Khi thân hoại mạng chung, sinh lên cõi Phạm

thiên.

“Phu nhân của vua, sau khi cử hành đại tự, cũng cạo tóc, bận ba pháp y, xuất gia hành đạo, hành bốn phạm hạnh. Khi thân hoại mạng chung, sinh lên cõi Phạm

thiên.

“Đại thần Bà-la-môn sau khi chỉ dẫn vua tế tự bốn phương, cũng tổ chức đại thí, sau đó cạo bỏ râu tóc, bận ba pháp y, xuất gia hành đạo, hành bốn phạm hạnh. Khi thân hoại mạng chung, sinh lên cõi Phạm thiên.”

———

²⁴ Bốn tư trợ, đã nói đoạn trên. Xem cht. 15. Bản Pl. nói 4 tư trợ của đại tự tổ chức tùy hậu tế (anuyāgino homā).

²⁵Hán: tô 酥, nhủ 乳, ma du 麻油, mật 蜜, hắc mật 黑蜜, thạch mật 石蜜. Pāli: sappi, tela, navanīta, dadhi, madhu, phāṇita: bơ, dầu mè, bơ sống (sinh tô), sữa đông, mật, đường mía.

²⁶ Các chi tiết kể sau đó không có trong bản Pl..

Phật lại nói với Bà-la-môn:

“Bấy giờ, nhà vua bằng ba pháp tế tự, mười sáu tư cụtế tự, đã tổ chức thành công đại tự. Ý ông nghĩ sao?”

Cứu-la-đàn-đầu nghe Phật nói, im lặng không trả lời. Lúc ấy, năm trăm Bà-la-môn hỏi Cứu-la-đàn-đầu:

“Những điều Sa-môn Cù-đàm nói thật vi diệu, sao Đại sư im lặng không trả lời?”

Cứu-la-đàn-đầu đáp:

“Những điều Sa-môn Cù-đàm nói thật là vi diệu. Không phải tôi không thừa nhận. Lý do mà tôi im lặng, là vì có điều suy nghĩ. Sa-môn Cù-đàm nói sựviệc này, không nói là nghe từ người khác. Tôi thầm nghĩ: Há Sa-môn Cù-đàm không phải là vua Sát-lịkia chăng? Hoặc giả là vị Đại thần Bà-la-môn kia chăng?”

Bấy giờ Thế Tôn nói với Cứu-la-đàn-đầu:

“Lành thay, lành thay! Ông quán sát Như Lai, thật sự là thích hợp. Vua Sát-lị cử hành đại tự lúc ấy há phải là ai khác chăng? Chớ nhận xét như thế. Người ấy chính bản thân Ta vậy. Ta lúc bấy giờ đã huệ thí rất lớn.”

Cứu-la-đàn-đầu bạch Phật rằng:

“Chừng ấy thôi, ba loại tế tự và mười sáu tư cụ tế tự, là được quả báo lớn, hay còn có cái gì hơn thế nữa không?”

Phật nói: “Có.”

Hỏi: “Đó là cái gì?”

Phật nói:

“So với ba tế tự và mười sáu tế cụ, nếu thường [100c] cúng dường chúng Tăng, không để gián đoạn, côngđức còn hơn nhiều.”

Lại hỏi:

“So với ba tế tự và mười sáu tế cụ, nếu thường cúng dường chúng Tăng, không để gián đoạn, do thếcông đức tối thắng. Nhưng còn có cái tối thắng nữa không?”

Phật nói: “Có.”

Lại hỏi: “Đó là cái gì?”

Phật nói:

“Nếu bằng ba tế tự và mười sáu tế cụ, và thường cúng dường chúng Tăng không để gián đoạn, chẳng bằng vì chiêu-đề Tăng mà dựng tăng phòng, nhà cửa, lầu gác. Thí ấy tối thắng.”

Lại hỏi:

“Bằng ba tế tự và mười sáu tế cụ, và thường cúng dường chúng Tăng không để gián đoạn, và vì chiêu đềTăng mà dựng tăng phòng, nhà cửa, lầu gác; phước ấy

tối thắng. Những có cái gì hơn thế chăng?”

Phật nói: “Có.”

Lại hỏi:

“Đó là cái gì?”

Phật nói:

“Nếu bằng ba tế tự và mười sáu tế cụ, và thường cúng dường chúng Tăng không để gián đoạn, và vì chiêu đề Tăng mà dựng tăng phòng, nhà cửa, lầu gác; chẳng bằng khởi tâm hoan hỷ, miệng tự phát thành lời rằng: Tôi quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Phước này tối thắng.”

Lại hỏi:

“Chừng ấy ba pháp quy y được quả báo lớn, hay còn có cái gì hơn nữa?”

Phật nói: “Có.”

Hỏi: “Đó là cái gì?”

Phật nói:

“Nếu với tâm hoan hỷ thọ và hành năm giới, suốt đời không giết, không trộm, không tà dâm, không dối, không uống rượu; phước này tối thắng.”

Lại hỏi: “Chừng ấy ba pháp tế tự (...), cho đến năm giới, được quả báo lớn hay còn có cái gì hơn nữa?”

Phật nói: “Có.”

Lại hỏi: “Đó là cái gì?”

Phật nói:

“Nếu có thể bằng từ tâm nhớ nghĩ chúng sinh bằng khoảnh khắc vắt sữa bò; phước ấy tối thắng.”

Lại hỏi: “Chừng ấy ba pháp tế tự, cho đến từ tâm, được quả báo lớn, hay còn có cái gì hơn nữa?”

Phật nói: “Có.”

Lại hỏi: “Đó là cái gì?”

Phật nói:

“Nếu Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác xuất hiện ở đời, có người theo Phật pháp xuất gia tu đạo, mọi đức đều hoàn bị,… (cho đến), đầy đủ ba minh, diệt các sự tối tăm, đầy đủ tuệ minh. Vì sao? Vì không buông lung, ưa sống nơi thanh vắng; phước này tối thắng.”

Cứu-la-đàn-đầu bạch Phật:

“Thưa Cù-đàm! Tôi vì tế tự mà chuẩn bị bò, dê mỗi thứ năm trăm con. Nay sẽ thả hết, mặc chúng tùy ý đi tìm cỏ, nước. Tôi nay quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, xin nhận tôi làm ưu-bà-tắc trong Chính pháp. Từ nay về sau, cho đến hết đời, không giết, không trộm, không tà dâm, không dối, không uống rượu. Cúi mong Thế Tôn cùng đại chúng nhận lời mời sáng mai của tôi.”

Bấy giờ, [101a] Thế Tôn im lặng nhận lời. Bà-la-môn thấy Phật im lặng nhận lời, liền đứng dậy lễ Phật, đi quanh ba vòng, rồi lui ra.

Trở về nhà, ông sửa soạn đủ các loại hào soạn. Sáng hôm sau, khi đến thời, Thế Tôn khoác y, cầm bát, cùng với đại chúng Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi

vị, đi đến nhà Bà-la-môn, ngồi trên chỗ dọn sẵn. Khi ấy Bà-la-môn tự tay châm chước, cúng Phật và Tăng. Ăn xong, thâu y bát, dùng nước rửa xong, Phật đọc

cho Bà-la-môn nghe một bài tụng:

Tế tự, lửa là nhất.

Đọc tụng, thơ²⁷là nhất.

Loài người, vua là nhất.

Các sông, biển là nhất.

Các sao, trăng là nhất.

Ánh sáng, mặt trời nhất.

———

²⁷ Hán: thi 詩, thi kệ. Bài kệ này không có trong D 5, nhưng cũng được tìm thấy trong Sn 568: aggihuttamukhā yaññā, sāvittī chandaso mukhaṃ; rājā mukhaṃ manussānaṃ, nadīnaṃ sāgaro mukhaṃ. Nakkhattānaṃ mukhaṃ cando, ādicco tapataṃ mukhaṃ; puññaṃākaṅkhamānānaṃ, saṅgho ve yajataṃ mukhan”ti. Trong các tán ca, dẫn đầu là nhã ngữ; trong loài người, đứng đầu là vua; trong các

sông, biển là nhất; trong các sao, trăng là nhất; trong các ánh sáng,mặt trời là nhất; những ai mong cầu phước báo, sự cúng dường Tăng là hàng đầu.

Trên, dưới và bốn phương,

Phàm sinh vật hiện hữu,

Chư Thiên và người đời,

Duy Phật là tối thượng.

Ai muốn cầu đại phúc,

Hãy cúng dường Tam bảo.

Bấy giờ Cứu-la-đàn-đầu dọn một chỗ ngồi khiêm nhượng ngồi trước Phật. Thế Tôn thuyết pháp cho ông theo thứ tự, chỉ bày, khuyến khích, khiến được lợi ích, hoan hỷ. Ngài nói về thí, về giới, về sinh thiên; nói dục là tai họa, là hữu lậu, là chướng ngại, xuất ly là tối thượng, phân bố, hiển thị các hành thanh tịnh. Rồi ThếTôn quán sát Bà-la-môn, ý chí đã mềm dịu, ấm cái đã vơi nhẹ, dễ được điều phục. Như thường pháp của chư Phật, Ngài giảng thuyết cho ông về Khổ thánh đế, phân biệt hiển thị, thuyết Tập thánh đế, Tập diệt thánh đế, Xuất yếu thánh đế. Cứu-la-đàn-đầu ngay trên chỗ ngồi mà xa lìa trần cấu, đắc pháp nhãn tịnh. Cũng như tấm lụa trắng rất dễ nhuộm màu, Bà-la-môn Cứu-la-đàn-đầu cũng vậy, thấy pháp, đắc pháp, thành tựu đạo quả, quyết định an trú, tự tín không do ai, đắc vô sở úy, bèn bạch Phật rằng:

“Nay con ba lần xin quy y Phật, Pháp, Thánh chúng. Nguyện Phật chấp thuận con là một ưu-bà-tắc ở trong Chính pháp. Từ nay về sau, cho đến trọn đời, không giết, không trộm, không tà dâm, không dối, không uống rượu.”

Rồi lại bạch Phật tiếp rằng:

“Cúi mong Thế Tôn nhận lời mời của con trong bảy ngày.”

Thế Tôn khi ấy im lặng nhận lời.

Trong bảy ngày ấy, Bà-la-môn tự tay châm chước, cúng Phật và Tăng. Qua bảy ngày, Thế Tôn du hành trong nhân gian.²⁸Phật đi chưa bao lâu, Cứu-la-đàn-đầu mắc bịnh mà mạng chung. Khi ấy, số đông Tỳ-kheo nghe tin Cứu-la-đàn-đầu sau khi cúng dường Phật bảy ngày, và khi Phật đi chưa lâu, ông lâm bịnh mà mạng chung. Các Tỳ-kheo này bèn nghĩ thầm rằng: “Người kia nay mạng chung, sẽ sinh về đâu?” Rồi các Tỳ-kheo đi đến chỗ Phật, lễ dưới chân Phật xong, ngồi

———

²⁸ Chi tiết tiếp theo không có trong bản Pāli.

xuống một bên, bạch Phật rằng:

“Cứu-la-đàn-đầu nay mạng chung, sẽ sinh về đâu?”

Phật nói với các Tỳ-kheo:

“Người ấy tịnh tu phạm hạnh, thành tựu pháp và tùy pháp, và cũng không bị xúc nhiễu bởi pháp,²⁹do đãđoạn trừ năm hạ phần kết, hiện bát Niết-bàn ở nơi kia,

không trở lại cõi này nữa.”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo sau khi nghe những lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.³⁰

———

²⁹ Hán: diệc bất ư pháp hữu sở xúc nhiễu 亦不於法有所觸擾.

³⁰ Bản hán, hết quyển 15.