Tịnh Độ Tông Khái Luận

VIII. Lược Chuyện Các Bậc Tiền Nhân Vãng Sanh

là khế hợp với Phật nguyện, nên có thể được vãng sanh, đó là nghĩa dễ thực hành.

Thứ ba, sau khi sanh về Cực lạc, ở trong hoàn cảnh ưu việt, dưới bóng mát nguyện lực của Phật, bất luận tu những pháp gì, chứng những quả gì, đều rất dễ thành tựu. Giống như chim non bám lấy nhành cây, như trẻ thơ bên mẹ, được sự chở che nuôi dưỡng đắc lực, nên ở thế giới Cực lạc, trải qua quá trình từ Thanh văn, Bồ-tát cho đến thành Phật, như cây nương vách núi lên đến ngàn thước, thế mạnh không bao giờ kiệt, đó là nghĩa dễ thực hành.

Xem ra ba nghĩa trên, điều mà gọi là dễ thực hành, thứ nhất hạ thủ dễ dàng, đó là dễ thực hành. Thứ hai, vãng sanh dễ dàng, đó là dễ thực hành. Thứ ba, thành Phật dễ dàng, đó là dễ thực hành. Trọn vẹn ba nghĩa này nên pháp môn niệm Phật được gọi là con đường dễ thực hành (dị hành đạo). Lịch trình này thật như kim thanh ngọc chấn,[73] do từ đầu đến cuối, từ phàm phu cho đến thành Phật, trong khoảng thời gian đó, có lúc này lúc nọ, nghĩa là hiểu rõ được sanh tử là vãng sanh, niệm Phật là thành Phật; như con tằm, con nhộng, con ngài không thể phân biệt được, nhưng chúng ta nói con tằm tức là con ngài, đều được cả.

VIII. LƯỢC CHUYỆN CÁC BẬC TIỀN NHÂN VÃNG SANH

Chúng sanh trong mười phương thế giới, nhờ niệm danh hiệu Phật A-di-đà mà được vãng sanh, sanh vào ao báu ở thế giới Cực lạc không thể kể hết, nhiều như cỏ mọc đầy trên bình

———

[73] Kim thanh ngọc chấn 金聲玉振: kim là chỉ cho chuông, ngọc chỉ cho khánh (ngọc); nghĩa là tỉ dụ cho người tài trí tiếng tăm vang dội, hay một sự việc chấn động vang xa.

nguyên vào tiết xuân. Tại thế giới Ta-bà của chúng ta đây, số người như vậy không phải là ít, lại có những người ở núi rừng, hay ở lều tranh vách nứa, lo việc nhà cửa, bếp núc, tiếng tăm không có, số người này không tài nào đếm hết; trong số đó, đâu có bao nhiêu người được ghi chép vào sử sách, không quá một phần ngàn. Đọc lại cuộc đời của họ, thật để chúng ta thán phục. Ở đây chỉ sưu tập, tuyển chọn một số chuyện vãng sanh của các bậc tiền nhân tiêu biểu đặc biệt và chỉ ghi chép sơ lược. Mong rằng đó là tấm gương cho độc giả noi theo, đừng khởi tâm cho là người xưa khoe khoang tài năng, còn muốn biết thêm có thể xem trong Vãng sanh tập.

Ngài Tuệ Viễn ba lần thấy Thánh tướng

Đại sư Tuệ Viễn, người đất Nhạn Môn, huyện Lâu Phiền (nay là huyện Quách, tỉnh Sơn Tây) đời Tấn, bát thông kinh điển, sống ở chùa Đông Lâm, Lô Sơn, kiến lập niệm Phật xã, 30 năm không vào chợ, chuyên chí Tây phương, đặt ra sáu thời liên tục, niệm Phật không dứt. Tăng tục bạn bè gồm 123 người, đều đồng chí hướng hợp với chánh đạo, thệ nguyện cùng sanh về nước Cực lạc. Sau 19 năm, ngài ở tại đài Bát-nhã, vừa mới xuất định thấy đức Phật A-di-đà hiện giữa hư không, có vô lượng hóa Phật vây quanh, Quán Âm, Thế Chí đứng hầu hai bên. Lại thấy nước chảy ánh sáng rực rỡ, chia làm 14 nhánh, đổ từ trên xuống, diễn nói pháp vi diệu. Đồng thời đức Phật nói:

“Ta dùng sức bổn nguyện mang niềm an lạc đến cho ngươi, sau bảy ngày ngươi sẽ về nước Ta”.

Lại thấy Phật-đà-da-xá, Tuệ Trì, Tuệ Vĩnh, Lưu Di Dân, các bạn trong Liên xã, những người đã vãng sanh, đều đứng bên đức Phật. Lúc đó, ngài Tuệ Viễn nói với các đệ tử: “Ở nơi đây ta đã ba lần thấy Thánh tướng, nay lại thấy nữa, nhất

định sanh Tịnh độ thôi!” Đến kỳ hẹn, ngài ngồi ngay thẳng an nhiên thị tịch.

Ngài Đàm Loan đốt kinh Tiên, chuyên tu tịnh nghiệp

Ngài Đàm Loan đời Hậu Ngụy, tuy xuất gia nhưng lại ham thích đạo trường sanh, được 10 quyển kinh tiên, dựa theo đó tu. Về sau, gặp Bồ-đề-lưu-chi, ngài hỏi: “Trong Phật môn có thuật trường sanh bất tử không?” Ngài Bồ-đề-lưu-chi đáp: “Trường sanh bất tử chính là đạo Phật của ta.” Rồi Bồ-đề-lưu-chi trao cho quyển kinh Quán vô lượng thọ và bảo: “Hãy cố gắng học kinh này nhất định ra khỏi ba cõi sáu đường, cắt đứt phần đoạn sanh tử, thọ mạng vô số kiếp không thể nào đếm được.” Nghe xong, ngài Đàm Loan về đốt kinh tiên, chuyên tu tịnh nghiệp. Chúa nhà Ngụy ban hiệu ngài là Thần Loan. Khi sắp lâm chung, tự biết thời giờ đã đến, ngài cho triệu tập đệ tử đến răn dạy: Các khổ ở địa ngục không thể không sợ, chín phẩm tịnh nghiệp không thể không tu, dạy xong, liền bảo đệ tử hãy lớn tiếng niệm Phật, ngài hướng về Tây đảnh lễ rồi thị tịch. Lúc đó, cả chúng đều nghe thiên nhạc từ phía Tây vọng lại, rất lâu mới hết.

Ngài Thiện Đạo niệm Phật đến khi kiệt sức mới thôi

Đại sư Thiện Đạo đời Đường, mỗi lần niệm Phật, đến khi nào kiệt sức mới thôi, tuy tiết trời mùa đông giá rét nhưng ngài vẫn niệm Phật cho đến toát cả mồ hôi hột. Trải qua hơn 30 năm không màng ngủ nghỉ, số tiền có được, ngài lại đem thuê người chép kinh Di-đà 10 vạn, vẽ Tịnh độ biến tướng[74] 300 bức, đồ chúng được ngài giáo hóa rất đông. Không những thế, ngài còn làm kệ khuyên đời rằng:

———

[74] Tịnh độ biến tướng: xem cht. 116, tr. 70.

Lần lần tóc bạc da nhăn,

bước đi lụm khụm khó khăn dường nào.

Vàng ngọc cứ muốn thu vào,

khó mà tránh khỏi suy tàn bệnh đau.

Mặc anh vui sướng bao lâu,

vô thường ập đến mang theo được gì?

Tu hành đường tắc cứ đi,

A-di-đà Phật liên trì hóa sanh.

Bỗng một hôm ngài dạy rằng: “Thân này đáng chán biết bao, sao không quay gót về Tây thử nào!” Nói xong, ngài leo lên cây liễu,[75] thác hóa nhẹ nhàng.

Ngài Hoài Ngọc thề giữ đài vàng

Thích Hoài Ngọc người Đài Châu đời Đường, mỗi ngày chỉ ăn đúng giờ ngọ, thường ngồi không nằm, tụng kinh A-di-đà đến 30 vạn lần, nhật khóa niệm danh hiệu Phật năm vạn tiếng. Năm đầu niên hiệu Thiên bảo, thấy tượng Phật khắp cả hư không và có một người cầm đài bạc đến, thấy thế ngài hỏi: “Tôi cả đời tu hành tinh tấn, thề giữ đài vàng, nay cớ sao lại đem đài bạc đến tiếp tôi?” Ngài vừa hỏi xong, đài bạc liền biến mất. Sau 21 ngày lại thấy người cầm đài vàng đến trước ngài và nói: “Sư nhờ tinh tấn cho nên được lên thượng phẩm.” Qua ba ngày có hương lạ thơm ngát cả nhà, ngài mỉm cười thị tịch. Quan Thái thú họ Đoạn (Đoạn Hoài Nhiên) mới làm kệ ca ngợi ngài rằng:

Thầy tôi một niệm lên Sơ địa,

cõi Phật hân hoan đón hai lần.

———

[75] Phật tổ thống kỷ 26, T49n2035, p263b15: “Ngài leo lên cây liễu quay về hướng Tây nguyện ‘Nguyện Phật tiếp độ con, Bồ-tát trợ lực cho con, giúp con không mất chánh niệm, được sinh về An dưỡng’. Nói xong, từ trên cây gieo mình xuống đất chết.”

Hòe già trước cửa sừng sững đứng,

cành cây thấp xuống treo đài vàng.

Ngài Tông Bổn tu cả Thiền lẫn Tịnh

Thiền sư Tông Bổn, người đất Vô Tích, tỉnh Giang Tô, đời Tống, tu cả Thiền tông lẫn Tịnh độ. Lúc đó, có pháp sư Lôi Phong Tài xuất thần đi đến Tịnh độ, thấy có một hoa sen rất đẹp, mới hỏi người ở nước Cực lạc: “Hoa này là của ai?”, người kia đáp: “Hoa này để chờ Thiền sư Tịnh Từ Tông Bổn”. Lại có ông Tư Phước Hy, đến đảnh lễ sát chân ngài Tông Bổn rồi dâng cúng vàng, có người hỏi lý do, ông đáp: “Trong định tôi thấy hoa sen vàng, (có người nói) là đợi ngài Tông Bổn vãng sanh, cho nên tôi đến kính lễ”. Ông còn nói: “Thấy hoa sen vô số, trong đó có hoa héo. Nói là: Hoa héo này là của những người niệm Phật mà giữa chừng biếng nhác thối lui”. Lại có người hỏi ngài Tông Bổn: “Ngài lưu tâm Thiền học, vì cớ gì hoa sen ở nước Cực lạc đã có nêu họ tên ngài”. Tông Bổn đáp: “Tuy tôi ở thiền môn, nhưng tu cả Tịnh độ, nên mới được như vậy”. Khi sắp lâm chung, ngài ngồi yên ổn mà thị tịch, tên thụy của ngài là Thiền sư Viên Chiếu.

Ngài Khả Cửu thấy hoa sen nêu tên

Hòa thượng Khả Cửu đời Tống, ở Minh Châu (nay là huyện Ngân tỉnh Chiết Giang), tụng kinh Pháp hoa, nguyện sanh về Tịnh độ, mọi người đều gọi ngài là “Cửu Pháp Hoa”. Năm thứ 8, niên hiệu Nguyên Hựu, ngài ngồi thác hóa, lúc đó được 81 tuổi, nhưng sau ba hôm ngài sống lại, bảo mọi người rằng: “Ta thấy cảnh Tịnh độ, thật đúng với lời kinh dạy, trên đài hoa sen đều nêu họ tên người niệm Phật, đợi họ vãng sanh, trong số đó có một đài bạc, nêu tên Từ Đạo Cô ở Minh Châu, một đài vàng nêu tên Tôn Thập Nhị Lang ở Minh Châu, một đài nêu tên Khả Cửu”. Nói xong lại thác hóa. Sau năm năm,

Từ Đạo Cô mất, hương lạ thơm cả nhà; mười hai năm sau, Tôn Thập Nhị Lang tịch, nhạc trời trổi trên hư không, nhân đó mới biết lời ngài Khả Cửu không hư dối.

Hòa thượng Oánh Kha sửa lỗi được vãng sanh

Hòa thượng Oánh Kha đời Tống, tuy đã xuất gia nhưng không kiêng kỵ rượu thịt. Một hôm, Hòa thượng suy nghĩ mình là Tăng nhân mà ăn uống như vậy, tương lai nếu đọa vào đường ác thì làm sao đây? Nghĩ thế, Hòa thượng liền lấy truyện Vãng sanh đọc, mỗi lần đọc một truyện, đều làm dấu trên mỗi câu truyện để sách tấn mình. Sau khi đọc xong, ngài ngồi hướng về phía Tây, tuyệt thực niệm Phật ba ngày, mộng thấy đức Phật bảo rằng: “Ngươi còn sống được mười năm nữa, hãy tự nỗ lực lên”.

Hòa thượng Oánh Kha thưa: “Cõi này ác trược, dễ mất chánh niệm, nguyện sớm sanh An dưỡng phụng sự chư Thánh”.

Đức Phật nói: “Nếu ngươi đã muốn thế, thì sau ba ngày Ta sẽ đến đón ngươi”.

Đến kỳ hẹn, Hòa thượng mời đại chúng tụng kinh Di-đà, bất chợt ngài nói: “Đức Phật và đại chúng đều đến”, rồi yên lặng thác hóa.

Tỳ-kheo-ni Ngộ Tánh được sanh trung phẩm

Tỳ-kheo-ni Ngộ Tánh đời Đường, ở Lô Sơn niệm Phật, kiên quyết nguyện vãng sanh. Một hôm, bỗng nghe trên không có tiếng nhạc, mới quay sang nói với người xung quanh:

“Tôi đã được sanh trung phẩm, các vị hãy lập chí siêng năng niệm Phật, nhất định có hoa sen đợi chờ, mong các vị cố gắng tự nỗ lực”, nói xong liền thị tịch.

Nhân duyên Lưu Di Dân cúng Phật Thích-ca trước

Lưu Di Dân người đất Bành Thành đời Tấn, mất cha từ thuở nhỏ, nên thờ mẹ rất chí hiếu, gia nhập Liên xã của ngài Tuệ Viễn, chuyên chí niệm Phật. Trải qua 15 năm, thấy đức Phật A-di-đà phóng ánh sáng ngọc hào,[76] đưa tay an ủi, Lưu Di Dân bái lạy khẩn thiết thưa: “Con chỉ nguyện đức Như Lai đưa tay xoa đầu con và lấy y trùm thân con”. Nói xong, quả nhiên đức Phật duỗi tay xoa đầu và trùm y lên mình ông. Đêm nọ, ông mộng thấy đức Phật chỉ nước tám công đức trong ao, và bảo ông uống, Lưu Di Dân uống xong cảm thấy mát ngọt, tỉnh giấc, hương lạ từ chơn lông phát ra, mới bảo chúng rằng:

“Duyên Tịnh độ đã đến, ta nhờ đức Thích-ca dạy bảo mà biết đức Phật A-di-đà, nay vì báo ân đức đó nên dùng hương trước cúng đức Thích-ca, kế đến là cúng đức Phật A-di-đà và kinh Pháp hoa, nguyện cho tất cả hữu tình đều sanh Tịnh độ”. Nói xong chắp tay hướng về Tây mà mất.

Vương Nhật Hưu bỏ nghề kinh sử chuyên tu Tịnh độ

Vương Nhật Hưu, người đất Long Thư (nay là huyện Thư Thành tỉnh An Huy) đời Tống, bác thông kinh sử, một hôm chợt ngộ nói:

“Cái nghề chính của ta đây chẳng phải là pháp rốt ráo, không thể vượt qua sanh tử, ta nên niệm Phật cầu sanh Tây phương”.

Từ đó bỏ nghề kinh sử, chuyên tinh Tịnh độ. Năm 60 tuổi, ông ăn chay mặc áo vải thường, nhật khóa lạy cả ngàn lạy, về khuya mới ngủ. Không những thế, ông còn làm văn Tịnh độ

———

[76] Ngọc hào 玉豪: sợi lông trắng ở khoảng giữa 2 đầu chân mày của Phật, sáng như ngọc trắng. Từ sợi lông mày phóng ra ánh sáng, chiếu rọi khắp các thế giới mười phương.

khuyên đời. Ba ngày trước khi chết, đi gặp hết các bậc tri thức từ biệt, đến kỳ hẹn vẫn lễ lạy niệm Phật như thường, bất chợt xướng rằng: “Đức Phật đến đón tôi”. Nói xong, đứng vững thị tịch.

Văn Ngạn Bác kết Xã niệm Phật

Văn Ngạn Bác đời Tống, làm tướng hơn 50 năm, làm quan đến chức Thái sư, được phong là Lộ quốc công, sùng tín Tam bảo, chuyên tu tịnh nghiệp, lúc còn ở kinh sư, cùng với pháp sư Tịnh Nghiêm kết xã niệm Phật, ý muốn khuyên 10 vạn người cùng sanh Tây phương. Lúc đó, Sĩ Đại Phu làm thơ tặng ông:

“Biết ông dũng khí lớn như trời,

nguyện kết Tây phương mười vạn duyên,

lo việc khéo léo không vì mình,

mà mong mọi người đến bờ giác”.[77]

Đến khi ông lâm chung không có bệnh hoạn gì, an nhiên niệm Phật thác hóa, thọ 92 tuổi.

Vương Cổ giữ giới sát, tập thiền, niệm Phật, tu quán

Vương Cổ đời Tống, tự là Mẫn Trọng, làm quan đến chức Lễ bộ thị lang, lòng nhân từ thương yêu các loài vật, bảy đời không sát sanh, thâm hiểu Thiền học, tu tập Tịnh độ. Không những thế, ông còn trước tác bộ Trực chỉ tịnh độ quyết nghi tập gồm 3 quyển, khuyến khích mọi người niệm Phật. Sự đi đứng nằm ngồi của ông chỉ là việc quán chiếu, niệm Phật, chuỗi hạt không bao giờ rời tay. Hôm nọ, ông tắm rửa thay y phục rồi ngồi an ổn niệm Phật vãng sanh.

Nguyên Tử Tài nghe nhạc dở nhạc hay

———

[77] Tịnh độ toàn thư 2, X62n1176, p173c22 v.v…

Nguyên Tử Tài ở chùa Quán Âm, tỉnh Nhuận Châu (nay là huyện Trấn Giang, tỉnh Giang Tô) đời Đường, ông thường tụng kinh Di-đà và niệm danh hiệu Phật. Bất chợt một hôm xảy ra chuyện lạ, Nguyên Tử Tài nghe trên hư không có hương khí, âm nhạc, liền nói:

“Nhạc dở đã qua, nhạc hay lại tiếp tục đến, ta đi cho rồi”. [78] Nói xong, niệm Phật thị tịch, để lại mùi hương lạ phảng phất nhiều ngày mới tan.

Tôn Lương ngày tụng vạn tiếng, trải qua 20 năm không dứt

Tôn Lương người Tiền Đường (nay là tỉnh Chiết Giang) đời Tống, ông sống ẩn dật nghiên cứu kinh tạng, đọc đến kinh Hoa nghiêm ngộ ra lẽ đạo, rồi nương luật sư Đại Trí thọ giới Bồ-tát, ngày tụng danh hiệu Phật vạn tiếng, suốt 20 năm không bao giờ gián đoạn. Một hôm bất chợt dạy người nhà thỉnh Tăng niệm Phật để hỗ trợ vãng sanh. Khi Tăng đến niệm Phật mới được một lát, ông liền ngó lên không chắp tay nói rằng: “Phật và Bồ-tát đã đến rồi”. Nói xong ngồi mà mất.

Tô Kì Sơn trong bốn oai nghi lúc nào cũng niệm Phật

Tô Kì Sơn người Côn Sơn (tỉnh Giang Tô), lúc còn trẻ không những ông lưu tâm Thiền học mà còn đi tham cứu học hỏi khắp các bậc thiện tri thức, và có chỗ liễu ngộ. Cả đời ông giữ giới sát sanh, đến cả trùng, kiến cũng không làm tổn thương. Về già, ông lại siêng tu Tịnh độ, đi đứng nằm ngồi chưa từng gián đoạn. Năm Kỷ Mão, niên hiệu Khang Hi, tuổi đã 80, gặp lúc mùa đông giá rét ông choàng áo ngồi, giờ Ngọ ngày 26 tháng 11, ông nói với Tôn Điện Phương: “Trước đây

———

[78] Theo Tây qui trực chỉ 4, X62n1173, p124c07: “Nghe trên hư không có hương khí, âm nhạc, tựa như có người nói 聞空中香氣樂音, 似有人言…”

ba ngày ta thấy đức Phật đến, như vậy là duyên Tịnh độ đã chín muồi, giờ Tý đêm nay ta sẽ vãng sanh”. Đến đêm, ông thắp hương đốt đèn, ngồi thẳng hướng về Tây, lệnh cho mọi người trong nhà đều niệm Phật hỗ trợ, vừa đến canh ba, tiếng niệm Phật của Kì Sơn càng lúc càng yếu dần, đại chúng đến xem thì ông đã tạ thế.

Điền Bà nói kệ rồi mất

Điền Bà người Thái Châu (nay huyện Thái tỉnh Giang Tô), cả vợ lẫn chồng đều tin Tam bảo, bà rất siêng năng niệm Phật. Trải qua 12 năm, bỗng một hôm bà bảo người nhà: “Hôm nay ta về Tây phương đây!” rồi nói kệ:

“Năm mươi sáu năm việc lớn xong,

chồng và con chớ nên khóc nhiều.

Ta nay buông tay về đất Phật,

Ma-ha bát-nhã ba-la-mật”.

Nói xong, ngồi ngay ngắn mà qua đời.

Hoàng Đả Thiết lấy nước Cực lạc làm nhà

Hoàng Đả Thiết, người Đàm Châu tỉnh Hồ Nam thời Tống, làm nghề thợ rèn, tự trách mình đời trước không tu, nay phải chịu nghèo khổ, muốn tu hành, nhưng khổ nỗi là không biết đường tu, đã thế lại không có thời gian để tu. Hôm nọ, thấy một vị Tăng đi ngang qua quán, ông mới thỉnh vị Tăng ấy vào quán dâng trà và thỉnh giáo phương pháp tu hành, nhưng không bỏ nghề. Vị Tăng liền dạy ông ta vừa rèn sắt vừa niệm Phật, bằng cách như tay cầm ống thụt gió, hễ kéo lên thì niệm một câu, đẩy xuống cũng niệm một câu. Khi đập sắt cũng vậy, mỗi búa đập xuống niệm một câu. Còn khi không đập thì đi cũng niệm, ngủ cũng niệm. Vâng lời dạy đó, Hoàng Đã Thiết chuyên tâm niệm Phật, nhờ thế mà không biết nóng lại không

biết mệt khi dùng sức. Thời gian được ba năm, một hôm tự biết giờ đã đến, ông liền cắt tóc, tắm rửa, thay y phục, rồi bảo vợ:

“Hôm nay tôi phải về nhà thôi.”

Nghe thế, vợ ông hỏi:

“Ông về nhà nào?”

Ông đáp:

“Nước Tây phương cực lạc là nhà tôi.”

Ông đi đến bên lò rèn, rút cây sắt đỏ hồng đưa lên nói kệ:

“Đập búa chan chát,

luyện lâu thành thép,

thái bình đến gần,

tôi về Tây đây”.

Nói xong, niệm Nam-mô A-di-đà Phật, dở búa đập một cái, rồi đứng thác hóa.

Trương Thiện Hòa niệm 10 tiếng thấy Phật

Trương Thiện Hòa đời Đường, làm nghề mổ bò, lúc sắp lâm chung thấy bầy bò nói bằng tiếng người đến đòi mạng, lại dùng sừng húc ông, phía sau lại có lửa lớn ập đến, không có đường rút lui. Thấy thế ông hoảng sợ gọi vợ nói: “Bà hãy mau chóng đi mời chư Tăng đến sám hối cho tôi.” Tăng đến bảo ông rằng:

“Trong Quán kinh có dạy: Nếu người nào khi sắp lâm chung, ác tướng hiện đến thì chí tâm niệm Phật sẽ được vãng sanh.”

Nghe thế, Thiện Hòa lấy lửa đốt hương, mặt quay về phía Tây nhất tâm chí thiết niệm Phật, chỉ mười tiếng rồi nói: “Đức Phật đến đón tôi”. Nói xong liền qua đời.

Chim anh vũ thiêu có xá-lợi

Giữa năm Trinh Nguyên đời Đường, nhà họ Bùi ở Hà Đông, có nuôi một con chim anh vũ, thường niệm Phật, quá ngọ không ăn. Một hôm nó bị bệnh, nó niệm Phật hơn mười tiếng rồi tắt thở. Sau khi hỏa thiêu, được xá-lợi hơn mười viên, sáng lòa chói cả mắt người xem. Tỳ-kheo Tuệ Quán xây tháp cho nó và Thành đô Duẩn Vi Cao làm bài ký.

Lưỡi của chim sáo mọc hoa sen

Ở Đàm Châu có người nuôi một con sáo, người này dạy nó niệm Phật, lâu dần thành thói quen. Sau khi nó chết, người chủ đem nó đi chôn, vài hôm sau, chỗ chôn nó mọc lên một đóa sen. Thấy thế mọi người đào lên để kiểm nghiệm, thì ra hoa sen mọc từ miệng chim sáo.

Khái Lược Tông Tịnh Độ

KHÁI LƯỢC TÔNG TỊNH ĐỘ

Như Thích

Các bậc đại đức xưa nay đã chú thích, luận sớ về “Ba kinh một luận”[1] của tông Tịnh độ, hoặc đem kiến thức của mình biên soạn nhiều tác phẩm nói về tư tưởng Tịnh độ, bao nhiêu đó cũng đủ cho chúng ta dốc hết tinh thần và sức lực ra để nghiên cứu cả đời; như vậy có thêm bài viết này như vẽ rắn thêm chân, lời lẽ dư thừa. Nhưng trên thế gian này không một pháp nào sanh khởi mà không có nguyên nhân, cho nên tôi viết bài Khái lược tông Tịnh độ này cũng có duyên khởi của nó.

Nhân vì tôi là người tu theo pháp môn Tịnh độ, xưng niệm Thánh hiệu Di-đà, vậy mà có người đến hỏi đôi chút về đạo lí tông Tịnh độ, tôi cảm thấy bối rối khó xử. Do đó tôi mới tranh thủ thời gian nghiên cứu kinh luận để có chút ít kiến thức, đồng thời làm kim chỉ nam cho bước đường tu học của mình; tôi bèn đến Phật học viện Phước Nghiêm học, mỗi học kỳ tôi đều có tâm đắc một bài. Lúc này, nhân duyên đã hội đủ, khích lệ tôi nghiên cứu, tìm đọc những trước thuật liên quan đến Tịnh độ của các bậc đại đức xưa nay, sau đó tôi trích dẫn, biên soạn thành một tập “Khái lược tông Tịnh độ” hoàn chỉnh.

———

[1] Ba kinh một luận: tức 4 bộ kinh luận mà tông Tịnh độ y cứ. Ba kinh là chỉ cho kinh Vô lượng thọ, Quán vô lượng thọ, và kinh A-di-đà. Còn một luận là Vô lượng thọ kinh ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ.

I. Sự Truyền Thừa Và Trước Thuật Của Các Tông Sư

I. SỰ TRUYỀN THỪA VÀ TRƯỚC THUẬT CỦA CÁC TÔNG SƯ

1. Sự truyền thừa của các ngài

Trong Bát tông cương yếu[2] có một đoạn văn ghi: “... Vốn phát xuất từ luận Khởi tín, kế đến là luận giáo của Long Thọ, Bồ-tát Thiên Thân, Bồ-đề-lưu-chi, Đàm Loan, Đạo Xước, Thiện Đạo, Hoài Cảm rồi đến nước Nhật...” Nghĩa là Tịnh độ khởi nguyên từ ngài Mã Minh, Long Thọ, Thiên Thân, Bồ-đề-lưu-chi ở Ấn Độ và các vị Tổ sư Tịnh độ Trung Quốc như Đàm Loan, Đạo Xước, Thiện Đạo, Hoài Cảm v.v..., sau đó mới truyền đến Nhật Bản. Nếu theo Phật giáo sử Trung Quốc thì sự truyền thừa của các ngài về tông Tịnh độ được liệt kê theo biểu đồ sau: Tuệ Viễn — Trí Khải — Kết Tạng (Học giả của các tông khác kiêm cả tông Tịnh độ). Sau khi ngài Đàm Loan tịch, Tịnh độ giáo tiếp tục truyền thừa từ ngài Đạo Xước — Thiện Đạo — Hoài Cảm — Thiếu Khang — Ca Tài — Huệ Nhật (Lúc này mới kế thừa truyền thống Tịnh độ).

2. Sự trước tác của các ngài

Theo như trong Bát tông cương yếu giới thiệu thì tông Tịnh độ bắt đầu từ Ấn Độ. Sau khi đức Thích Tôn diệt độ khoảng 600 năm, Bồ-tát Mã Minh trước tác Khởi tín luận (phần tu hành phát lòng tin), kế thừa có luận Thập trụ tỳ-bà của Bồ-tát Long Thọ (phẩm Dị hành phán tu, pháp môn Tịnh độ là pháp dễ thực hành), và luận Tịnh độ của Thiên Thân, Quán kinh của Bồ-đề-lưu-chi.

———

[2] Bát tông cương yếu, do ngài Ngưng Nhiên ở chùa Đông Đại Nhật Bản soạn, gồm 2 quyển. Quyển thượng trình bày sơ lược lịch sử Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ. Quyển hạ tóm tắt về các tông phái, cuối quyển bàn thêm về Thiền tông và Tịnh độ tông.

Còn Trung Quốc có Tịnh độ luận chú của Đàm Loan, An lạc tập của Đạo Xước, Quán kinh tứ thiếp sớ của Thiện đạo, Quần nghi luận v.v... của Hoài Cảm, rồi đến Nhật Bản có Nguyên tín vãng sanh yếu tập. Những bộ sách này hoàn toàn là những bộ sách quan trọng truyền thừa tông Tịnh độ.

Lại nữa, trong Phật sử giới thiệu: Ngài Tuệ Viễn có Vô lượng thọ kinh nghĩa sớ, 2 quyển, Quán kinh nghĩa ký, 1 quyển... Ngài Trí Khải có Quán kinh sớ, 2 quyển, Di-đà kinh nghĩa ký, 1 quyển... Ngài Cát Tạng có Vô lượng thọ kinh nghĩa sớ v.v… Còn An lạc tập (bản biệt ký giảng giải Quán vô lượng thọ kinh) của ngài Đạo Xước, là khuếch trương mạnh mẽ về cương giáo Tịnh độ. Sự nhận thức của đại sư Thiện Đạo và ngài Tuệ Viễn khác nhau rất nhiều, ở đây không thể ghi chép đầy đủ, nếu ai muốn nghiên cứu thì xem thêm trong Phật sử. Ngài Hoài Cảm soạn luận Thích tịnh độ quần nghi (Mục đích sách này giải thích những điều hồ nghi về việc vãng sanh Tịnh độ. Nhưng đáng tiếc bộ sách này chưa hoàn thành thì ngài Hoài Cảm viên tịch, sau do Hoài Uẩn là người đồng môn tiếp tục bổ sung để hoàn thành). Ngài Thiếu Khang (Đầu năm Trinh Nguyên đời Đường, đến chùa Bạch Mã ở Lạc Dương, nhân đọc bài Tây phương hoá đạo, văn của ngài Thiện Đạo, vui mừng thấy có duyên với Tịnh độ, từ đó chuyên tu Tịnh độ; người đương thời đều gọi ngài là hậu thân Thiện Đạo) trước tác bộ Vãng sanh tây phương tịnh độ thụy ứng san truyện. Tập sự tích này ghi chép từ đại sư Tuệ Viễn thời Đông Tấn, đến Thiệu Nguyện Bảo v.v... đời Đường, gồm 48 người. Ngài Ca Tài trước tác bộ luận Tịnh độ gồm 3 quyển. (Thời ấy có ngài Pháp Chiếu, dựa theo kinh Vô lượng thọ mà lập ra Ngũ hội niệm Phật. Hoàng đế Đại Tông kính lễ tôn ngài làm Quốc sư; Trân Cơ lấy Ngũ hội dạy người trong cung niệm Phật. Lại trước tác Tịnh độ ngũ hội niệm Phật lược

pháp sự nghi tán và Đại thánh trúc lâm kí). Ngài Huệ Nhật có viết tập Vãng sanh Tịnh độ, Bát-chu tam-muội tán, Tây phương tán (khi ấy, Đường Huyền Tông kính ngưỡng đức độ của ngài, phong tặng hiệu cho ngài là Từ Ân Tam Tạng).

Chú giải thêm: An lạc tập của đại sư Đạo Xước có ba ý thú — Một là đả phá sự nhận thức sai lầm chấp chặt tà vạy. Hai là đối phá sự hiểu biết sai lệch của các tông sư. Ba là mở bày sơ lược những điều cốt lõi cho đời sau. Bởi vì đương thời có ba nhóm, sự hưng thịnh mạnh mẽ của Nhiếp luận, các vị Nhiếp luận đều cho là chỉ có phát nguyện mà được vãng sanh Tây phương, đó là ý riêng, nhằm ngăn chặn sự truyền bá rộng rãi của Tịnh độ. Cho đến các nhà Tam luận cũng cho là nguyện sanh Tịnh độ là thủ tướng chấp trước. Do vậy nên ngài Đạo Xước mới soạn thuật sách này, đưa ra điều thứ nhất là đả phá sự nhận thức, chấp chặt sai lầm tà vạy của các tông sư ấy. Lại nữa, các bậc đại sư tiền bối như ngài Tuệ Viễn coi Di-đà là hóa thân Phật, cõi Cực lạc là hóa độ. Đây là cản trở hàng phàm phu nhập Báo độ,[3] chứng đại đạo báo thân. Như An lạc tập[3] nói rằng: “Hiện tại Di-đà là báo thân, nước Cực lạc trang nghiêm bằng các thứ báu là Báo độ. Nhưng sự tương truyền xưa kia, đều cho là đức Phật A-di-đà là hóa thân, độ là hóa độ, đó là điều sai lầm lớn nhất”. Cho nên mới có điều thứ hai của ngài Đạo Xước là đối trị sự hiểu biết sai lệch của các sư. Nhưng chúng sanh thời mạt pháp muốn ra khỏi con đường sanh tử, chỉ có một lối an ổn chắc chắn nhất

———

[3] Báo độ 報土: 1. Đất nước do tự nghiệp chúng sanh chiêu cảm; 2. Cõi nước trong đó Báo thân Phật ở, còn gọi là Thực báo độ, Chân thực báo độ; đồng nghĩa với “Thọ dụng độ”, tức là cõi Tịnh độ được thành tựu để báo đáp lại các hạnh nguyện của đức Phật khi tu hành nhân vị ở quá khứ.

[4] An lạc tập 1, T47n1958, p05c12.

II. Lai Lịch Thánh HIệu Đức Phật A-Di-Đà

đó là pháp môn Tịnh độ. Bởi vì ý thú thứ ba trong An lạc tập là mở bày rộng rãi pháp môn Tịnh độ cho tất cả chúng sanh, pháp môn này là con đường quan trọng để xuất ly.

II. LAI LỊCH THÁNH HIỆU ĐỨC PHẬT A-DI-ĐÀ

1. Nói theo tư tưởng của dân tộc Ấn Độ

A-di-đà dịch nghĩa là “Vô lượng quang, Vô lượng thọ”. (Sau từ Phạn [Sanskrit] “Amita” thêm “bha”, dịch thành Vô lượng quang [Amitābha], là tên Phật A-di-đà. Hoặc sau từ “Amita” thêm “yus”, nghĩa là Vô lượng thọ [Amitāyus], cũng là tên Phật A-di-đà). Hai danh xưng này đều là Thánh hiệu của đức Phật Di-đà. Nhưng ý nghĩa của Vô lượng quang nếu tham cứu một cách kỹ lưỡng thì nó bắt nguồn từ bối cảnh đương thời xã hội Ấn Độ. Đức Phật A-di-đà và thần thái dương mà người Ấn Độ tín ngưỡng có sự quan hệ rất mật thiết. Thái Dương được tín đồ Bà-la-môn ở Ấn Độ kính ngưỡng. Thần Thái dương gọi là Di-đà-la (Mitra). Kinh điển Phật giáo tuy không có ghi chép như thế, nhưng qua quá trình đáp ứng căn cơ chúng sanh của Đại thừa, thì tư tưởng sùng bái thần Thái dương, vô hình trung cũng là phương tiện giáo hóa liên hệ đến Phật A-di-đà. Theo như sự ghi chép của kinh luận Tịnh độ có những điểm sau:

1. Cách quán thứ nhất trong kinh Quán vô lượng thọ Phật là quán mặt trời lặn (rồi sau đó mới lần lượt quán nước, đất, vườn rừng, phòng nhà, Phật A-di-đà, Quán Thế Âm, Đại Thế Chí v.v...).

2. Kinh Vô lượng thọ (kinh Đại A-di-đà) cũng nói: khi lễ kính đức Phật A-di-đà thì nên “hướng về phía mặt trời lặn”.

Do sự dẫn chứng của hai bộ kinh Tịnh độ này, nên biết Thánh hiệu đức Phật A-di-đà đích xác là được sự tịnh hóa từ việc

sùng bái thần Thái dương. Tư tưởng nhiếp thủ lễ kính thần Thái dương, đối với tất cả vô lượng vô số chư Phật đều có sự chọn lọc từ Phật Vô lượng quang mà ra. Nhưng mà sự sùng bái thần Thái dương của người Ấn Độ cũng mang một ý nghĩa tượng trưng đặc thù, mặt trời lặn là chỗ ánh sáng về ngủ, như vậy Thái dương lặn về phía Tây không phải là không có.

Thế thì ánh sáng về nghỉ là chỗ nương tựa; sáng mai Thái dương lại mọc từ phía Đông, như vậy là chỗ nương tựa xuất hiện một cách rõ ràng. Như kinh luận Đại thừa thường nói: Pháp thân của Phật là chỗ thường trụ vắng lặng, không như Tiểu thừa cho rằng thân lụn tàn, trí mai một, mà là thường hằng không gián đoạn, an trụ vào bản thể lý tính của tịch diệt, rồi khởi lên diệu dụng rộng lớn hóa độ chúng sanh vô biên. Đây là chiếu theo nghĩa ánh sáng Thái dương về nghỉ, mà dung quán cả tịch diệt chuyển hóa tư tưởng.

Tóm lại, mặt trời lặn là chỗ tựa cuối cùng của tất cả ánh sáng. Vô lượng quang của chư Phật là bản tính lý thể không vắng lặng. Mặt trời lặn là bao hàm cả vô lượng quang và vô lượng thọ (Thọ là thể hiện nghĩa thường hằng). Pháp thân, tuệ mạng của chư Phật cũng là vô lượng quang, vô lượng thọ thường trụ bất diệt. Đây là chiếu theo tư tưởng diễn dịch của kinh luận Tịnh độ. Chủ nghĩa Phật giáo bình đẳng, chủ trương rằng “Phật Phật đạo đồng”, cho nên nghĩa vô lượng thọ, vô lượng quang của Phật A-di-đà cũng muốn nói chư Phật mười phương đều có khả năng công đức ấy. Từ đó mới biểu hiện rõ tư tưởng viên dung vô ngại của Đại thừa là “Một tức là tất cả, tất cả tức là một”.

2. Quả Thánh hiệu của Phật Di-đà là từ Nhân địa tu hành của Pháp Tạng

Căn cứ theo sự thuyết minh của kinh Đại bổn A-di-đà Phật (kinh Vô lượng thọ) thì quả đức Thánh hiệu có được của “Đức Phật Vô lượng thọ” là từ nhân địa[5] tu hành của Tỳ-kheo Pháp Tạng. Kinh nói quá khứ vô lượng kiếp, vào thời đức Phật Thế Tự Tại Vương, có một vị vua thiện căn sâu dày, nghe đức Phật diễn nói đại pháp đạo giác vi diệu, tâm sanh vui mừng, liền phát khởi chí nguyện lớn, trên mong cầu đạo giác ngộ vô thượng và dưới hóa độ chúng sanh có ý chí kiên cường. Nhân đó nhà vua mới vứt bỏ vương vị mà muôn người tôn quí, cắt ái từ thân, phát tâm xuất gia làm con của Pháp vương! Lúc đó, đức Phật Thế Tự Tại Vương liền ban pháp hiệu cho nhà vua là Tỳ-kheo Pháp Tạng. Hôm nọ, Tỳ-kheo Pháp Tạng, sửa pháp y, quỳ gối trước đức Phật, hết lòng cung kính ca ngợi tuyên dương công đức của Phật. Sau khi ca ngợi xong, Pháp Tạng lại bạch Phật: “Bạch đức Thế Tôn! Nay con xin phát hoằng nguyện vô thượng, ngưỡng mong Phật-đà thương xót vì con diễn nói rộng rãi về pháp môn Tịnh độ của các đức Như Lai, con sẽ vâng lời thừa hành ý chỉ từ bi khai thị của Phật-đà, với pháp môn nào mà hoàn toàn ứng với tâm nguyện của con đã phát hôm nay”.

Khi đó, đức Phật Thế Tự Tại Vương nhìn thấy rõ căn cơ phi phàm của Tỳ-kheo Pháp Tạng, đồng thời trí lực cũng cao siêu, nghị lực mạnh mẽ, thiện căn thành thục. Thấy thế, đức Phật Thế Tự Tại Vương vì Pháp Tạng mà khai thị diễn nói hai trăm mười ức cõi chư Phật. Tỳ-kheo Pháp Tạng nghe đức Phật Thế Tự Tại Vương đã vì mình mà diễn nói cõi nước của chư Phật và trời người; nghe xong, trong lòng Pháp Tạng phấn chấn mạnh mẽ liền phát 48 nguyện rộng lớn, rộng nhiếp hóa chúng sanh có duyên cùng về Cực lạc,

———

[5] Nhân địa: xem cht. 21, tr. 29.

III. Lý Do Xưng Danh Niệm Phật

đồng chứng Vô sanh pháp nhẫn. Đó là kết quả hiện thực của đức Phật A-di-đà.

III. LÝ DO XƯNG DANH NIỆM PHẬT

1. Nói cho những người tâm lý yếu đuối, sợ hãi…

Trong kinh luận của các bậc cổ đức xưa nay, chỉ dạy rất nhiều phương pháp niệm Phật, như niệm thật tướng, niệm kim cang v.v... Nhưng vì sao hiện nay chỉ chuyên nghiên cứu cách niệm xưng danh, và cách niệm này có được hiệu quả gì? Về niệm Thánh hiệu của đức Phật, phải nói là có rất sớm, minh chứng như trong kinh A-hàm nói “tam tùy niệm”: niệm Phật, niệm pháp, niệm Tăng, hoặc tăng thêm niệm thí, niệm thiên, niệm giới,[6] gọi là pháp môn lục niệm (trong kinh Quán vô lượng thọ cũng có lục niệm), sáu niệm này là niệm buộc tâm tư duy. Sau này lại dựa vào nội dung kinh Đại thừa bảo nguyệt đồng tử vấn pháp[7] mà có pháp niệm mười phương chư Phật và xưng danh hiệu Phật, rồi dần dần tiến đến tư tưởng niệm Phật A-di-đà và niệm các vị đại Bồ-tát mười phương v.v..., tức kinh điển Đại thừa đều ghi chép niệm Phật sáu phương, mười phương… Đến thời kì Bồ-tát Long Thọ, pháp môn phương tiện này đã thích hợp phổ cập tuyệt đối đến với những người tu hành Tịnh độ.

Pháp môn niệm Phật là phương tiện dẫn đạo, là phương tiện đặc biệt, thích hợp chung cho những người tâm lý yếu đuối, nghĩa là trong trường hợp những người gặp chuyện nguy cấp thống khổ mà không có giải pháp gì giúp đỡ thì dạy họ niệm

———

[6] Kinh Trường A-hàm 8, T01n01, p52a18…; Tạp A-hàm 33, T02n99, p.237b26; Tăng nhất A-hàm 34, T02n125, p.740a2…

[7] Kinh Đại thừa bảo nguyệt đồng tử vấn pháp, 1 quyển, Thi Hộ dịch thời Tống, T14n437.

danh hiệu Phật. Hoặc trong tình huống họ đang bệnh nặng, khủng hoảng, lo lắng, buồn rầu, hoặc một mình sống nơi hoang dã không bạn bè, về đêm đối diện bóng đêm cô tịch, hoặc cảnh người thân yêu sanh ly tử biệt v.v…, với những người này, với những hoàn cảnh như vậy, Phật đều dạy niệm Phật lớn tiếng.

Đích thực, trong cuộc sống thế gian, hằng ngày những hiện tượng này luôn luôn xảy ra, chính mình hoặc người khác khi va chạm, đối diện với khủng hoảng, sợ hãi, không có cách giải quyết, trong khoảnh khắc ấy ai cũng nghĩ đến người thân nhất như cha mẹ; lúc đó không cần suy nghĩ, có thể thốt lên: “Ba”, “Mẹ”. Ở đời, cha mẹ là người thân nhất, luôn che chở bảo bọc cho mình, gọi ba mẹ như nghĩ đến điểm tựa tinh thần, khi ấy kinh sợ, thống khổ tự nhiên cũng giảm đi phần nào. Đạo lý này giống người thế tục hay kêu “Chúa ơi!” (hoặc gọi đến thượng đế, đấng thần linh) lúc gặp nguy khốn. Cho nên giải pháp quan trọng cho người bị khủng hoảng, gặp nguy hiểm là nên trì niệm danh hiệu Phật, tức niệm Thánh hiệu Phật A-di-đà, may ra lúc ấy giúp tâm lý bớt lo lắng, khủng hoảng v.v... Các bậc đại đức tu trì Tịnh độ đều có những kinh nghiệm này.

Sự thật trên, đứng về phương diện tùy theo căn cơ mà nói là trong pháp Phật, xưng danh niệm Phật rất thích hợp với tình người, và cũng là nhu cầu tất yếu không thể thiếu cho mọi người.

Ở Ấn Độ, khi Phật pháp còn thịnh hành, pháp môn này rất được phổ biến, còn Trung Quốc, trào lưu Tịnh độ “Nhà nhà A-di-đà” cũng phát triển cực thịnh vào thời nhà Đường. Có một vài câu chuyện thật mà trong kinh đã ghi chép:

1. Chủ lái buôn Hải Sanh — Kinh Tuyển tập bách duyên[8] kể: “Có một lái buôn tên là Hải Sanh, đi vào biển cả lấy châu báu, không may gặp phải bão táp phong ba nổi dậy, thổi thuyền tấp vào nước quỉ La-sát![9] Lúc đó chủ buôn mới hướng dẫn mọi người thành khẩn xưng niệm Thánh hiệu đức Phật A-di-đà, cuối cùng thoát được nạn quỉ La-sát!

2. Xưng niệm thánh hiệu A-di-đà liền được vãng sanh — Triều đại đời Đường, Tịnh độ rất thịnh hành, ngài Tuệ Viễn thành lập Liên tông. Tịnh độ thập yếu[10] dẫn rằng:

“Viễn tổ đời Đông Tấn, xướng lập tông Tịnh độ ở Khuông Lô (Lô Sơn), số người thực hành Tịnh độ có đến 123 người. Tổ sư ba lần thấy được Thánh tướng, đúng như nguyện được vãng sanh”.

3. Xưng niệm hiệu Phật chứng được La-hán — Đại trang nghiêm kinh luận của ngài Mã Minh ghi: Khi đức Phật còn tại thế, hôm nọ có một ông già đến chỗ ngài Xá-lợi-phất cầu xin xuất gia, chúng đệ tử đều cho ông già này không có căn lành nên cự tuyệt không chấp nhận! Nhưng đức Phật lại chấp nhận cho ông xuất gia, không lâu ông ta chứng quả A-la-hán. Không hiểu vì sao, ngài Xá-lợi-phất... thưa hỏi Phật. Đức Phật dạy:

Bởi vì ông già này vào thuở xa xưa đã từng niệm thánh hiệu “Nam-mô Phật” mà thoát khỏi nạn cọp sói! Bởi nhờ niệm

———

[8] Kinh Tuyển tập bách duyên 9 (ngài Chi Khiêm dịch thời Ngô, gồm 10 quyển), T04n200, p224b10.

[9] Quỉ La-sát 羅刹: Skt. rākṣasa, dịch là quỉ đáng sợ, quỉ bay nhanh… Tương truyền La-sát vốn là tên gọi thổ dân Ấn Độ, sau khi người Aryan chinh phục Ấn Độ, La-sát trở thành danh từ chỉ cho kẻ ác, và dần dần dùng làm tên gọi chung cho loài ác quỉ.

[10] Tịnh độ thập yếu 7, X61x1164, p721a12.

danh hiệu Phật mà gieo trồng căn lành, nên nay mới có duyên vào trong Tăng đoàn của Ta.[11]

Những mẩu chuyện dẫn chứng trên cho chúng ta thấy, niệm Phật, không những trừ được mọi thống khổ, sợ hãi, mà còn thấy Phật, chứng Thánh. Điều này cả Tiểu thừa và Đại thừa đều công nhận.

2. Nói cho những người chán rườm rà, thích đơn giản.

Lý do có phương pháp niệm Phật đặc biệt này cũng vì một số người ít muốn tham khảo giáo lý cao siêu huyền nhiệm, về lý luận của Giáo môn,[12] thực tế không dễ gì quán triệt được hệ thống tư tưởng của tính ấy, còn Tông môn thì tham cứu câu “Niệm Phật là ai”? Do vậy mà xưng niệm Thánh hiệu Phật thật sự là giản đơn nhiều! Có thể minh chứng điều này bằng câu chuyện ngoại quốc ghi lại vào cuối đời nhà Tấn:

“Người nước An-tức (nay là Iran), ở nơi biên địa bản chất ngu muội nên không biết gì về Phật pháp. Lúc đó có một con chim anh vũ, màu sắc vàng óng, cườm màu xanh trắng... (Nó nói) Nếu muốn nuôi ta, thì nên xướng danh hiệu đức Phật,[13]...

———

[11] Nguyên văn chuyện kể trên là Tác giả tóm lược từ ý chính trong Đại trang nghiêm kinh luận 10 (Bồ-tát Mã Minh tạo, ngài Cưu-ma-la-thập dịch thời Hậu Tần, gồm 15 quyển), T4n201, p311b24, chuyện 57.

[12] Giáo môn: là gọi chung các tông phái của Phật giáo, trừ Thiền tông. Thiền tông gọi là Tông môn.

[13] Đoạn này trong chánh văn Tác giả lược. Trong Tam bảo cảm ứng yếu lược lục 1 (ngài Phi Trược soạn tập thời Tống, gồm 3 quyển), T51n2084, p831c11, truyện thứ 17, dẫn khởi “Đức Phật A-di-đà hóa chim anh vũ cảm ứng nước An-tức” chép: “…Chim anh vũ, màu sắc vàng óng, cườm màu xanh trắng, có thể nói tiếng người. Vua, quan, nhân dân đều yêu quí nó… Có người hỏi: ‘Ngươi ăn thứ gì?’, nó nói: ‘Tôi nghe âm thanh niệm Phật A-di-đà làm thức ăn… Nếu muốn nuôi tôi thì nên xướng danh hiệu đức Phật.’ Mọi người tranh nhau xướng, chim bay dần lên không trung rồi trở lại mặt đất đậu, và hỏi: ‘Mọi

Vua và quần thần khen là điềm lạ mới nói: ‘Con chim anh vũ này là do đức Phật A-di-đà hóa ra, để nhiếp hóa người biên địa, há chẳng phải hiện thân vãng sanh sao?’... Mỗi ngày trai (mọi người) tu pháp niệm Phật...

Từ đó trở đi, người nước An-tức, tuy biết Phật pháp rất ít, nhưng vãng sanh Tịnh độ thì rất nhiều!”

Trong Tịnh độ tân luận[14] của pháp sư Ấn Thuận có viết:

“Không biết gì về Phật pháp, nhưng Tịnh độ thì rất thịnh hành, điều này cũng đủ chứng minh rằng, pháp môn này rất phổ thông cho mọi đối tượng trong dân gian.[15] Cho nên thời Hán và Tam Quốc, các dịch sư từ Nguyệt Chi, An-tức, Khang Cư ở phía Tây bắc Ấn Độ đến (Trung Quốc), số kinh điển được các ngài dịch ra đều có truyền pháp môn xưng danh và niệm Phật. Xưng danh, vốn không phải pháp môn tu hành của Phật pháp, khi giáo pháp đức Phật được truyền đến An-tức..., do dân chúng ở biên địa thiếu trình độ nên không đủ khả năng để hiểu thật tướng các pháp sâu xa của Bát-nhã và từ bi của Đại thừa, vì thấp kém như thế, nên mới rộng rãi truyền bá pháp môn xưng danh”.

Nhưng tông Tịnh độ đến thời đại nhà Đường mới lập thành tông phái lớn thật sự, cũng là nhờ sự hoằng dương của các

———

người có muốn thấy quốc thổ giàu có phì nhiêu không?’ Họ đáp: ‘Muốn’ Chim bảo: ‘Muốn thì hãy cỡi trên lông của tôi’ Mọi người liền cỡi trên lông cánh của chim, nhưng sức quá yếu, (bay không được). Chim anh vũ khuyên mọi người nên niệm Phật, nói rồi liền bay lên không trung, thẳng về Tây phương bay mất. Nhà vua và quần thần khen là điềm lạ mới nói: .… Sau đó tại nơi đất ấy lập tinh xá, đặt là chùa Anh Vũ. Và mỗi ngày trai (mọi người) tu niệm Phật…”.

[14] Tịnh độ tân luận, chương 8. Xưng danh và niệm Phật, tr. 62 – trong tập 17 “Tịnh độ và thiền”, Ấn Thuận trước tác.

[15] Pháp sư Ấn Thuận chứng minh từ ý truyện chim anh vũ.

IV. Hiện Thực Và Phân Loại Tịnh Độ

bậc Đại đức, nên mới có một tông phái đặc biệt ra đời. Pháp môn xưng niệm Thánh hiệu, trì danh niệm Phật là pháp môn nhiếp hóa chúng sanh rất phổ biến, và được tán dương hưởng ứng. Bởi vì cách thức xưng danh niệm Phật dễ dàng, vãng sanh cũng dễ dàng; còn tham khảo nghiên cứu Thánh điển sâu xa huyền nhiệm là việc rất khó làm, do vậy nên nói xưng danh niệm Phật là con đường phương tiện đặc biệt, mở ra cho những ai chán rườm rà thích đơn giản.

IV. HIỆN THỰC VÀ PHÂN LOẠI TỊNH ĐỘ

Nói về “Tịnh độ” tức là chỉ một nơi rất thanh tịnh, một quốc độ cực kỳ an lạc, một thế giới hết sức trang nghiêm. Cõi an lạc này là một cõi lý tưởng cho toàn thể nhân loại mong cầu hướng đến. Vì bản tánh của nhân loại vốn mong cầu ham muốn an lạc, chỉ khác nhau là nhiệt thành hay chưa nhiệt thành, hoàn thiện hay chưa hoàn thiện mà thôi. Đây chính là đánh vào tâm lý của nhân loại nên Phật giáo mới nói đến một đất nước an lạc, thanh tịnh. Điều này cả hai truyền thống Đại thừa và Tiểu thừa đều chấp nhận. Trong kinh A-hàm nói, tâm thanh tịnh nên chúng sanh thanh tịnh, tức tư tưởng Phật giáo nguyên thủy cho rằng, thân tâm chúng sanh được thanh tịnh là nhờ cắt đứt mọi phiền não dơ bẩn. Còn Thánh điển Đại thừa lại dạy: Tâm tịnh tức quốc độ tịnh. Bởi vì cái đặc sắc của Đại thừa là chú ý cả thế giới hữu tình, làm sao được nhiêu ích, cho nên không những thân tâm chánh báo được thanh tịnh, mà ngay cả y báo quốc độ trang nghiêm cũng được xem trọng. Hiện nay ngài Ấn Thuận được mệnh danh là sao Bắc đẩu, núi Thái sơn của Tam luận,[16] ngài đã dung hợp

———

[16] Hán: Tam luận thái đẩu 三論泰斗. Thái đẩu là sao Bắc đẩu, núi Thái sơn. Tam luận: Trung luận, Thập nhị môn luận và Bách luận.

giữa hai cái nhìn Đại thừa và Tiểu thừa, rồi chiết trung lại chủ trương “Tâm tịnh chúng sanh tịnh, tâm tịnh quốc độ tịnh, Phật pháp vô lượng nghĩa, tất cả đều lấy tịnh làm gốc”. Đó là điểm chính của Phật pháp, lấy một chữ “Tịnh” làm căn bản. Giống như Khổng Phu Tử bảo Tăng Tử: “Đạo của ta chỉ có một mà thông suốt hết tất cả”.[17] Cái một của Phật đạo xuyên suốt tất cả, đó là chữ “Tịnh”. Kinh luận Đại thừa cũng dạy: “Chớ làm các việc ác, siêng làm các việc lành, giữ tâm ý thanh tịnh, chính là điều Phật dạy”,[18] cũng là “Giữ tâm ý thanh tịnh”. Như thế, chữ “Tịnh” không phải là chủ đề chính hay sao? Còn “Cái một thông suốt hết tất cả” của đạo Nho là chữ “Nhân”, chỉ cho lòng trung hậu tha thứ mà thôi!

Ở trên trình bày “Tịnh độ” là nước Cực lạc mà tất cả bản tính, tâm lý nhân loại ai cũng mong cầu, đó là giải thích chung chung, nếu phân biệt kỹ hơn thì có nhiều loại Tịnh độ:

1. Quốc độ chung năm thừa (Nhân, thiên, Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) — Về tư tưởng cầu sanh Tịnh độ, ngoài những hành giả tu học Phật pháp, thế gian cũng có người hướng đến tư tưởng này. Ở Ấn Độ phổ biến về vấn đề hướng đến vãng sanh Tịnh độ là thừa nhận vùng Bắc châu,[19] một trong bốn

———

[17] “Ngô đạo nhất dĩ quán chi 吾道一以贯之”. Luận ngữ, Thiên 4 – Lí nhân.

[18] Đại bát-niết-bàn kinh 15, T12n374, p451c11; Đại trí độ luận 18, T25n1509, p192b9…

[19] Bắc châu: hay gọi Bắc Câu-lư châu 北倶盧洲, Bắc Uất-đơn-việt 北鬱單越…, Skt. Uttara-kuru, dịch là Thắng xứ (chỗ hơn)… Theo sự nghiên cứu của các học giả ngày nay, vào thời Thái cổ, người Indo Aryan sống trên dải đất miền trung Á, sau họ xuống phương Nam vào khu vực Ngũ hà của Ấn Độ, dần dần di cư vào nội địa Ấn Độ. Theo các kinh điển miêu tả, Châu Uất-đơn-việt hòa bình, vui tươi. Đất nước yên vui này, có thể con cháu đời sau của những người Aryan, vì nhớ quê hương tổ tiên của mình mà lý tưởng hóa chăng? Vì tiếng Phạn “Uttara”

châu, chính là thế giới khoái lạc bậc nhất. Giống như tâm lý của người phương Đông, ai cũng có tư tưởng ham thích đến Âu-Mỹ là thiên đường.

2. Quốc độ chung ba thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) — Quốc độ này cả Đại và Tiểu thừa đều có, rất dễ hiểu và rõ ràng, đó là Tịnh độ Di-lặc (xem kinh Di-lặc thượng sanh).

3. Quốc độ không chung (bất cộng) của Đại thừa — Tịnh độ không chung của Đại thừa thì vô cùng tận, theo kinh điển Phật giáo Đại thừa kể: Tịnh độ của Phật A-súc ở phương Đông, Tịnh độ của đức Phật A-di-đà ở phương Tây (cõi này Phật tử Trung Quốc đều xem trọng), Tịnh độ của Phật Dược Sư ở phương Đông…

Theo sự dẫn chứng trên thì Tịnh độ là nơi mong cầu phổ biến chung của mọi người, do vậy Tịnh độ không phải hạn cuộc ở một cõi. Có một số người học Phật khi nghe nói đến hai chữ “Tịnh độ” thì cho rằng chỉ có Tây phương Tịnh độ, đó là sự hiểu nhầm. Như lời đại sư Thái Hư nói: “Tịnh là che chở cả ba thừa”, tức Tịnh độ là thế giới lý tưởng cho cả Đại thừa và Tiểu thừa cùng hướng đến. Các vị tổ sư như tông Thiên thai v.v... đều tu Tịnh độ và hoằng dương Tịnh độ, tức Tịnh độ không còn giới hạn ở phương Tây nữa. Đến đời Đường, mặc dầu Tịnh độ được biểu hiện khả quan như tông phái độc tôn, và mong muốn Tịnh độ được phổ biến một cách rộng rãi, nhưng đường hướng thực hiện như thế nào thì hoàn toàn không rõ ràng; thậm chí còn bị loại ra khỏi tư tưởng không cần biết đến! Việc này chẳng khác nào như cất lầu trên không

———

có nghĩa là phương Bắc. Đồng thời, các thời đại trước kinh điển Phật giáo, như thời Phạm thư, Rāmāyaṇa, Mahābhārata v.v… đều có ghi chép hoặc truyền thuyết về đất nước lý tưởng này mà dân tộc Ấn hằng ấp ủ.

V. Việc Cần Thiết Đầu Tiên Của Tịnh Độ Là Tín, Nguyện, Hạnh

trung, nghĩa là lầu gác chỉ có trên lời nói, hư huyễn, không thực hiện được. Thực hiện Tịnh độ phải có nhân địa, từng tu hành tích lũy công hạnh từ vô lượng, nay mới có kết quả là trang nghiêm Báo độ. Như thực hiện xây dựng tòa lầu cao, cần phải nhờ vào bản vẽ thiết kế của kiến trúc sư, sau đó nhân công thực hiện xây dựng, thì tòa lầu cao mới hoàn thành được. Trang nghiêm Tịnh độ cũng phải như vậy! Chúng ta nên chú ý đến “Không thể chỉ đem chút ít phước đức căn lành mà được vãng sanh về cõi Cực lạc (kinh Di-đà)”,[20] hay là “Muốn đạt được địa vị bất thoái chuyển, không chỉ xưng danh, nhớ nghĩ, lễ bái mà thôi (luận Thập trụ bà-sa)”.[21] Nhân địa nên tu lục độ vạn hạnh, và một mặt niệm Thánh hiệu Phật, một mặt phát đại đạo tâm, thực hành hạnh lợi tha, đến khi công thành quả mãn, thì Tịnh độ thực hiện một cách tự nhiên.

V. VIỆC CẦN THIẾT ĐẦU TIÊN CỦA TỊNH ĐỘ LÀ TÍN, NGUYỆN, HẠNH

Ba chữ tín, hạnh, nguyện là các hạnh thiết yếu để tu hành thành tựu pháp môn Tịnh độ, không thể thiếu. Các kinh luận Tịnh độ của cổ đức và những luận văn Tịnh độ của các tông sư hiện nay, nói đến việc vãng sanh đều đề cập ba pháp bí yếu này. Kinh Hoa nghiêm dạy:

“Tín là căn nguyên của chánh đạo, là mẹ đẻ của công đức, nuôi lớn tất cả các thiện pháp”.[22]

Bởi vì tín là gốc rễ ăn sâu vào đại đạo Bồ-đề, là chỗ nương tựa vững chắc cho muôn hạnh. Trong năm mươi lăm vị,[23] lấy

———

[20] Kinh Di-đà 1, T12n366, p347b09.

[21] Luận Thập trụ tì-bà-sa 5, T26n1521, p45a20.

[22] Kinh Hoa nghiêm 6, T9n278, p433a26; kinh Hoa nghiêm 10, T10n279, p72b18.

tín làm đầu, trước chữ tín không có chữ tín nào khác. Học giả Pháp tướng cũng thừa nhận Thập tín là trước hết, nghĩa là tín tâm là đứng trước các thiện pháp. Cho đến các bậc Bồ-tát thuở xưa tạo luận Khởi tín, chư tổ sư trước tác tín tâm v.v... không ai là không chỉ bày rõ ràng cửa chính yếu vào đạo chỉ có một pháp “Tín tâm” mà thôi. Do đó, tu tập pháp tịnh nghiệp nên lấy tín tâm làm đầu. Tín nghĩa là có chánh báo, y báo của Tịnh độ. Tin sáu chữ hồng danh Thánh hiệu là thuốc hay A-già-đà,[24] không có bệnh nào là không trị hết. Là thuyền từ vượt qua biển khổ sanh tử, không một khổ nào là không vượt qua. Là đuốc trí tuệ soi sáng đêm dài vô minh, không một bóng tối nào không được xua tan. Sau khi tín căn được vững chắc, mới phát khởi tác dụng của tín lực, đồng thời cũng đạt được Thánh hiệu khi qua nhĩ căn. Thế nên cần phải đặt niềm tin sâu sắc, chớ sanh tâm nghi ngờ. Vô minh tối tăm từ nhiều đời, không phá tự nhiên bị phá, như con thuyền đang lênh đênh giữa biển sanh tử liền vượt qua biển khổ, đến được bờ giác. Trong Tịnh độ thập yếu[25] có dẫn một mẩu chuyện xưa: Có một vị cư sĩ tên là Vương Trọng Hồi tu hành pháp môn Tịnh độ, một hôm ông ta đến thỉnh giáo với cư sĩ Dương Vô Vi rằng: “Niệm Phật cách nào mới đạt đến tín tâm mà không bị gián đoạn?” Dương cư sĩ trả lời: “Một khi đã khởi niềm tin (chánh tín) thì không nên nghi ngờ”. Nghe thế, Vương tiên sinh vui mừng trở về. Không bao lâu, Dương lão

———

[23] Năm mươi lăm vị (ngũ thập ngũ vị): đây là những giai vị (giai đoạn tu hành) mà Bồ-tát phải trải qua, nhưng do sự phát triển lịch sử về giáo lí nên giai vị cũng có nhiều thuyết, như: 41 giai vị, 52 giai vị v.v… Về 55 giai vị là gồm: Thập tín (mười tín), Thập trụ (mười trụ), Thập hành (mười hành), Thập hồi hướng (mười hồi hướng), Thập địa (mười địa), Tứ gia hạnh (bốn thiện căn) và Đẳng giác.

[24] Thuốc A-già-đà: xem cht. 1, tr. 123.

[25] Tịnh độ thập yếu 10, X61n1164, p775c16.

mộng thấy Vương tiên sinh với dáng vẻ hân hoan mỉm cười đến cảm tạ nói: “Nhân lúc sống nhờ ông chỉ dạy được lợi ích rất nhiều, nay tôi được vãng sanh về Tịnh độ rồi!” Hôm sau, Dương cư sĩ đến thăm con của ông Vương, đồng thời hỏi đến quang cảnh và thời gian tạ thế của thân phụ? Quả đúng không sai, hôm ông Vương chết cũng chính là lúc ông Dương nằm mộng. Hành giả tu trì Tịnh độ, cần phải đặt niềm tin cho vững chắc, tốt nhất là phải tin cho sâu sắc. Lòng tin mà cạn cợt thì cảm ứng không được như ý.

Một niệm tín tâm đương nhiên là quan trọng, nhưng “tâm nguyện” cũng không thể thiếu. Bởi vì pháp môn niệm Phật không có gì đặc biệt, quan trọng nhất là phải “thâm tín”, “nguyện thiết” và “hành thật”. Như chúng ta hiện nay phát nguyện cầu sanh Tịnh độ, cần phải hợp với nguyện lực nhiếp hóa chúng sanh cùng vãng sanh về Tịnh độ, là một trong 48 hoằng nguyện của đức Phật A-di-đà, chỉ cần chí nguyện cầu sanh của chúng ta thành khẩn tha thiết, thì nhất định được đức Phật A-di-đà nhiếp thọ vãng sanh về Tịnh độ. Vì thế nên nói, việc cốt yếu của Tịnh độ là lấy tâm nguyện chí thiết làm đầu. Bởi vì tín là không giống với nguyện, không nhất định hễ có tín tâm, thì tất nhiên sẽ phát nguyện lực. Cần biết rằng hễ có tâm nguyện thì đương nhiên có niềm tin, nhưng có niềm tin chưa chắc đã có nguyện lực.

Cho nên ngoài vấn đề đặt trọn niềm tin sâu sắc vào “công đức y chánh của đức Phật A-di-đà” và “tác dụng thù thắng của pháp môn niệm Phật” ra, cần phải có bề dày của nguyện lực, như đã nêu trên, phải nguyện cầu được thấy bổn nguyện của đức Phật A-di-đà nhiếp thọ vãng sanh về Tịnh độ.

Cho đến thực hành chân thật (hành thật), không thể hành trì một cách qua loa! Cách hành trì này có hai: Một, chánh hạnh;

hai, trợ hạnh. Xưng niệm sáu chữ hồng danh “Nam-mô A-di-đà Phật” là chánh hạnh để vãng sanh Tịnh độ. Hằng ngày gieo trồng nhiều căn lành, làm cho phước đức càng tăng trưởng, lấy đó làm tư lương cho việc vãng sanh, đó là trợ hạnh để vãng sanh Tịnh độ. Hai cách hành trì chánh và trợ như hai cánh chim không thể thiếu một! Bởi vì nếu chỉ niệm danh hiệu Phật, thì chỉ thích hợp với người ác “Bình thường không chịu thắp hương, đến khi sắp chết mới ôm chân Phật.” (Quán kinh). Còn như người bình thường học Phật, họ đem công đức tu tập phước đức của mình hồi hướng Tịnh độ, để trang nghiêm chánh báo và y báo Tịnh độ.

Tóm lại, người tu trì pháp môn Tịnh độ cần phải đứng trên nền tảng của thâm tín (tin sâu sắc) nguyện thiết (nguyện chí thành tha thiết) và hành thật (thực hành một cách chân thật), khát ngưỡng sự nhiếp thọ của đức Phật A-di-đà. Nếu như tin hời hợt, nguyện trống rỗng, thực hành dối trá, thì không khế hợp với nguyện lực của đức Phật A-di-đà! Không ăn khớp với nhau thì làm sao được vãng sanh? Cho nên nói cốt lõi pháp môn Tịnh độ phải hội đủ ba điều kiện là tín, nguyện, hạnh luôn tồn tại trong lòng; đầy đủ ba điều kiện này thì được vãng sanh. Tuy các ngài nói “Pháp môn Tịnh độ” là giáo pháp tha lực, vì phải nhờ vào sức nhiếp thọ của đức Phật A-di-đà mới được vãng sanh Tịnh độ, nhưng tôi không ngại đưa ra thí dụ của ngài Ấn Thuận để kết thúc đạo lý “Nương vào tha lực mới được vãng sanh”. Ngài Ấn Thuận nói: “Như nước Mỹ hay một nước nào đó, vì người phương Đông mở các trường học, hoan nghênh đón tiếp chúng ta đến lưu học, đồng thời cung cấp nơi ăn chốn ở cho chúng ta, thậm chí cung cấp cả phương tiện đi lại. Họ làm theo ước muốn của chúng ta, miễn sao chúng ta chịu đi là được. Nhưng chúng ta không có lòng tin đối với trường học đó,

hoặc chính mình không hứng thú gì thì chẳng đến đó làm gì. Còn như bạn có ý nguyện muốn đi một chuyến, tức là có tín, có nguyện, nhưng lại thiếu một ít giấy tờ như hộ chiếu. Hộ chiếu là giấy tờ chứng minh sự đồng ý giữa bên này và bên kia. Khi hộ chiếu được đóng dấu ký tên rồi, lúc đó bạn chỉ cần ngồi phi cơ thì có thể đến nước nào bạn muốn đi. Việc này cũng giống như người tu hành Tịnh độ, có tín, có nguyện đối với nguyện lực từ bi của đức Phật A-di-đà, lại thêm thủ tục ký tên xưng niệm Phật A-di-đà, là đạt đến mục đích Tịnh độ. Ba yếu tố cần thiết của pháp môn Tịnh độ như cái đỉnh ba chân, thiếu một không thể được. Nếu không đầy đủ ba yếu tố này mà xưng niệm Di-đà như làm giấy tờ giả, không có tác dụng thực tế gì”.