Tịnh Độ Tông Khái Luận

VI. Dùng Quán Tưởng Hỗ Trợ Trì Danh

Đọc thầm: “Ngày... tháng... năm... con tên... , nay tại nước... , tỉnh... , huyện... , xã... , thôn... phát nguyện, nguyện khi mạng chung, được đức Phật A-di-đà đến tiếp dẫn, vãng sanh về thế giới Cực lạc”.

Trước khi phát nguyện cần phải lễ thỉnh chư Phật và chư vị Bồ-tát đến chứng minh, sau đó mới phát nguyện, như thế là có sự chứng giám đầy đủ. Khi phát nguyện đọc thêm ngày, tháng, năm, họ tên người phát nguyện, như vậy văn tự phát nguyện đầy đủ. Sau khi nghi lễ phát nguyện xong xem như là một “bản án”, không thể thay đổi, khi chết sẽ vãng sanh, gặp muôn ngàn yên ổn may mắn, không những niềm tin trong lòng của chính mình được vững chắc, mà còn được đức Phật Thích-ca, Di-đà và chư Phật, Bồ-tát cùng hỗ trợ tiếp dẫn.

VI. DÙNG QUÁN TƯỞNG HỖ TRỢ TRÌ DANH

A. Quán tưởng khó hơn trì danh:

Pháp quán tưởng rất quan trọng, nếu người tu Tịnh độ không niệm danh hiệu Phật, chỉ dựa vào quán tưởng cũng có thể vãng sanh. Trong kinh Quán Vô lượng thọ có 16 pháp quán tưởng được trình bày rất rõ, có thể dựa vào đó mà tu quán, nếu tu thành công, thì đương nhiên vãng sanh về thế giới Cực lạc. Trong luận Vãng sanh cũng liệt kê 29 cách quán, tán trợ vãng sanh. Nhưng có điều: Một, cảnh giới rộng lớn vi tế, không dễ gì ghi nhớ quán tưởng. Hai, thân chưa qua cảnh giới ấy, ấn tượng còn mơ hồ, hoàn toàn dựa vào sự ức đoán, dễ mất đi sự chân thật. Ba, chúng sanh thời mạt pháp, nghiệp chướng nặng nề, trí tuệ yếu kém, tâm thì tạp loạn, nhiều việc quấy nhiễu, suy nghĩ không thể tập trung. Vì ba lý do này nên pháp quán rất khó. Nếu chuyên tu quán, không tu pháp khác, e rằng không có hy vọng thành công, do vậy mà gần đây người tu

Tịnh độ ít tu pháp quán, đa số là trì danh. Nhưng quán tưởng là một trong những pháp môn của Tịnh độ, có tác dụng rất lớn, hiệu lực của nó có thể tới thẳng thức thứ 8, phát huy công năng loại nhiễm giúp tịnh, làm cho hạt giống thanh tịnh chín sớm, diện kiến đức Phật thành tựu. Nếu như dụng chí bất phân, tâm quán rõ ràng, thì có thể chuyển Ta-bà thành Cực lạc.

Do đó không nên buông bỏ pháp quán này. Biện pháp hết sức thích nghi và tốt nhất hiện nay là lấy trì danh làm chính, quán tưởng làm phụ, bởi vì đã hiểu rõ căn bản của trì danh thì quán tưởng có thành công hay không thành công không thành vấn đề. Nếu có thể thành công thì đương nhiên là tốt, còn không thành công thì làm duyên tăng thượng ít nhiều cho trì danh. Từ đó chúng ta có thể đưa ra một kết luận hết sức rõ ràng, là: Một, chuyên tu quán tưởng, không kiêm tu các pháp khác, thì khó thành công. Hai, nếu đem quán tưởng hỗ trợ trì danh, thì có thể làm cho tịnh nghiệp càng tăng thượng, không có một mảy may gì sơ suất. Xem ra, lấy quán tưởng hỗ trợ niệm Phật lại là phương pháp vi diệu, thực hành khá phổ biến.

Đây chỉ sao chép 16 cách quán trong kinh Quán vô lượng thọ, còn 29 cách quán trong luận Vãng sanh sẽ chép sau. Xin hành giả cứ như pháp quán tưởng, công đức vô lượng. Nếu ai không thể quán tưởng thì có thể bỏ không dùng, chỉ dùng trì danh là tốt lắm rồi, chắc chắn sẽ được vãng sanh.

Tiết hai và tiết ba dưới đây khi hành giả tu pháp quán, có cảm nhận cảnh giới rộng lớn phiền toái, không thể quán hết, hoặc khi quán chưa rõ ràng cho lắm, thì thực hành một hoặc hai cũng được. Trong nhất quán, chỉ quán đến một bộ phận nhỏ, hoặc hôm nay quán cách này mai quán cách khác đều có thể được. Khi tu quán Không thì không sợ chấp pháp, tham muốn nhiều đều không kỵ, đây là đặc sắc của pháp môn Tịnh độ.

Lại niệm mười niệm liền được vãng sanh, phương pháp trì danh niệm Phật là muôn người tu muôn người thành, vì chặng giữa là bền, sau lại chắc, cho nên tu quán có thể dùng hỗ trợ cho tịnh nghiệp, chỉ cần đặt vị trí pháp quán ở địa vị hỗ trợ, thì thành công hay không không thành vấn đề. Như đóng một cái bàn, lấy pháp trì danh làm gỗ, pháp quán tưởng làm sơn, khi đóng bàn xong, sơn có đẹp hay không không quan trọng nữa. Hoặc như công việc dệt vải, lấy pháp trì danh làm sợi, lấy pháp quán tưởng làm hoa văn trang trí, khi sản phẩm vải đã thành, thì hoa văn có hay không không sao. Nếu hiểu được nghĩa này cứ tùy theo đó mà vận dụng cho tốt.

Giả như có người bác bỏ: “Kinh Quán vô lượng thọ là đức Thích Tôn vì tất cả chúng sanh bị giặc phiền não làm hại, nên Ngài mới triển khai pháp môn quán tưởng; nay cớ sao lại vọng tưởng, gièm pha thêm, dùng nó để hỗ trợ pháp Tịnh độ?” Lời khiển trách này tôi xin nhận. Nhưng từ khi đức Thích Tôn mở bày pháp Tịnh độ, thử hỏi có bao nhiêu chúng sanh nhờ trì danh mà được vãng sanh Cực lạc? Có bao nhiêu người nhờ quán tưởng mà sanh về Cực lạc? Số lượng của hai cách này lại khác xa, hai cõi này quả thật con người đã hiểu quá rõ, do vậy mà số mục sai khác quá xa, mà lúc này lại gặp thời mạt pháp, cho nên tôi mới dám khuyến khích rộng rãi lấy trì danh làm chính, quán tưởng làm phụ. Nếu như thành tựu cả hai pháp thì càng tốt, còn như chỉ thành công một trong hai pháp đó vẫn được vãng sanh; chỉ vì pháp trì danh dễ thành, cho nên tạm lấy làm chính, pháp quán tưởng khó thành, nên tạm lấy làm phụ, quyết định này tôi tự nhận là không trái với kinh giáo. Xưa đại sư Thiện Đạo tuy có soạn: Pháp môn quán niệm công đức tướng hảo của đức Phật A-di-đà và pháp tu quán tưởng niệm Phật, nhưng ngài chỉ dạy người chuyên trì danh hiệu Phật, không cần tu quán, bởi vì lý do: “Chúng

sanh nghiệp chướng nặng nề, cảnh tế tâm thô, thần thức bay tán loạn, cho nên quán khó thành”.[31] Vì vậy mà thuyết quán tưởng chỉ dành cho bậc lợi căn thượng trí. Còn như nói pháp cho người phổ thông thì chỉ chuyên trì danh, đây chính là phương tiện khéo léo của bậc cổ đức tiếp dẫn hậu tấn.

B. Dựa vào kinh Quán vô lượng thọ để quán.

1. Quán tưởng mặt trời:

Ngồi tư thế ngay thẳng, hướng về phía Tây, quán chỗ mặt trời lặn, tưởng thấy mặt trời sắp lặn, giống như cái trống đang treo, ánh sáng đỏ rực, rọi ngang chân trời, nhắm mắt, mở mắt đều thấy rõ.

2. Quán tưởng nước:

Kế đến là tưởng nước, ý không phân tán, thấy nước trong vắt; thấy nước rồi, lại quán tưởng nước đóng băng, thấy băng rồi, lại quán tưởng lưu ly. Quán này thành rồi, lại quán đất lưu ly ở nước Cực lạc, ánh sáng thông suốt, dưới có kim cang bảy báu, cờ vàng cắm trên đất lưu ly, cờ cắm khắp tám phương tám góc, mỗi góc đều làm bằng trăm thứ báu, mỗi châu báu có ngàn tia sáng, mỗi mỗi tia sáng có tám vạn bốn ngàn màu sắc, đất lưu ly ánh lên như ngàn ức mặt trời, không thể thấy hết. Trên đất lưu ly, dùng dây bằng vàng ròng đan xen lẫn nhau, dùng bảy báu làm ranh giới, phân chia rõ ràng.

Trong mỗi thứ báu, có trăm ngàn tia sáng, ánh sáng ấy như hoa, lại giống như mặt trăng hay các vì sao, treo lơ lửng trên hư không, thành đài sáng rực. Ngàn vạn lầu gác, do trăm thứ báu hợp thành. Ở hai bên đài, có trăm ức tràng hoa, vô lượng

———

[31] A-di-đà kinh nghĩa sớ 1, T37n1761, p361c26; Tịnh độ hoặc vấn 1, T47n1972, p301c02…

nhạc cụ dùng làm trang nghiêm, tám thứ gió mát[32] từ trong ánh sáng thổi vào nhạc cụ, phát ra âm thanh khổ, không, vô thường, vô ngã.

3. Quán tưởng đất:

Khi tưởng nước thành công rồi, nhắm mắt mở mắt không thấy tan mất, và ngay cả khi ăn uống cũng nhớ việc này. Người tưởng được như thế gọi là thấy nước Cực lạc một cách sơ lược, nếu dùng tam-muội để thấy nước ấy một cách rõ ràng thì không thể trình bày hết được. Quán này thành công rồi, khi xả thân liền được sanh về nước Cực lạc.

4. Quán tưởng cây:

Quán bảy hàng cây, mỗi cây cao đến tám ngàn do-tuần,[33] hoa lá bằng bảy báu, mỗi hoa mỗi lá có màu sắc báu khác lạ, trong màu lưu ly phóng ra ánh sáng vàng ròng, trong màu pha lê phát ra ánh sáng màu hồng, trong màu mã não phát ra ánh sáng xà cừ, trong màu xà cừ phát ra ánh sáng màu xanh trân châu, san hô, hổ phách. Tất cả các loại báu đều dùng ánh sáng trang sức. Lưới trân châu vi diệu, bao phủ trên cây, trên mỗi cây có bảy lớp lưới, khoảng giữa mỗi lớp lưới có năm trăm ức cung điện hoa vi diệu, giống như cung Phạm vương, đồng tử của chư thiên vui chơi trong đó, mỗi đồng tử có năm

———

[32] Tám thứ gió mát (Bát chủng thanh phong 八種清風), là gió mát thổi từ bốn phương, bốn góc.

[33] Do-tuần 由旬: Skt=Pāli. Yojana, dịch hạn lượng… Đơn vị đo độ dài thời xưa ở Ấn Độ. Phạn ngữ Yojana, có nghĩa “mang ách”, phát xuất từ gốc “yuj”, tức chỉ đoạn đường con bò mang ách đi một ngày. Theo Đại Đường Tây Vực ký 2, một Do-tuần chỉ lộ trình một ngày hành quân của vua. Theo Yết-ma yếu chỉ (Thích Đỗng Minh, Thích Nguyên Chứng soạn tập), tr. 54: có ba cách tính về một do-tuần - hoặc bằng khoảng 4 dặm Anh tức khoảng 6500m, hoặc khoảng 5 dặm Anh tức khoảng 8000m, hoặc khoảng 9 dặm Anh tức khoảng 14500m.

trăm ức Ma-ni Thích-ca tỳ-lăng-già[34] dùng làm anh lạc, ánh sáng Ma-ni đó chiếu sáng trăm do-tuần, như hòa chung trăm ức mặt trời mặt trăng, tên của nó không thể kể hết, các báu đan xen nhau, màu sắc cũng như ở trên. Các loại cây báu này hàng lối bằng nhau, lá lá kế nhau, khoảng giữa của các lá trổ ra các loại hoa vi diệu, trên hoa tự nhiên có trái bảy báu. Mỗi lá cây ngang dọc bằng nhau 25 do-tuần, lá ấy có ngàn màu sắc, có trăm thứ gân, giống như anh lạc trời, có các hoa đẹp làm bằng màu sắc vàng Diêm-phù-đàn,[35] quay tròn như vòng lửa, uyển chuyển giữa khóm lá, biến ra nhiều loại quả, giống như bình Đế Thích.[36] Có các loại ánh sáng lớn, hóa thành cờ phướn, và vô lượng lọng báu, trong lọng báu hiện ra ba ngàn đại thiên thế giới, tất cả Phật sự và cõi Phật trong mười phương đều hiện trong đó. Thấy cây này rồi, nên lần lượt quán rõ từng chi tiết một, quán sát thấy cây, cành, nhánh lá, hoa trái một cách rõ ràng.

5. Quán tưởng tám nước công đức:

Kế đến quán tám ao nước ở Cực lạc, mỗi ao nước đều làm bằng bảy báu, báu ấy mềm mại, sanh ra từ châu vương như ý,[37] chia thành 14 nhánh, mỗi một nhánh được làm bằng

———

[34] Ma-ni Thích-ca tỳ-lăng-già 釋迦毘楞伽摩尼: Skt. śakrābhi lagna-maṇi-ratna, loại ngọc trang sức ở cổ trời Đế Thích, thường phóng ra ánh sáng. Trong kinh cũng nói là vật trang nghiêm của Phật và Bồ-tát.

[35] Vàng Diêm-phù-đàn 閻浮檀金: Skt. jambūnada-suvarṇa, là loại vàng được sản sinh từ sông Na-đa (nada, đàn) ở giữ núi Hương Tuý và núi Tuyết (Himālaya), chảy qua rừng cây Diêm-phù (jambū), nên gọi là vàng Diêm-phù-đàn. Loại vàng này quí giá nhất, có màu vàng đỏ óng ánh như tia lửa.

[36] Bình Đế Thích 帝釋瓶: bình báu của trời Đế Thích, bình này tuỳ theo sự ưa thích mà biến ra các món đồ dùng.

[37] Hán: Như ý châu vương 如意珠王, là loại ngọc như ý đẹp nhất nên gọi là vương (vua).

màu sắc của bảy báu vi diệu, vàng ròng làm kênh, dưới kênh đều dùng kim cang đủ màu để làm cát trải đáy. Trong mỗi ao nước, có sáu mươi ức hoa sen bảy báu, mỗi hoa sen tròn trịa bằng nhau 12 do-tuần. Nước Ma-ni chảy vào trong hoa, rồi từ trên cây đổ xuống phát ra âm thanh vi diệu, diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã và các Ba-la-mật, lại còn ca ngợi tướng hảo của chư Phật. Giống như bảo châu vương quý báu, tuôn ra màu sắc vàng ròng, ánh sáng vi diệu, ánh sáng hóa thành chim có trăm màu sắc quý báu, hòa nhau ca hót tiếng tao nhã, thường luôn ca ngợi niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.

6. Quán tưởng tổng thể:

Quán tưởng các quốc độ quý báu, trên mỗi cõi có năm trăm ức lầu gác báu, trong lầu gác đó có vô lượng chư thiên, trổi nhạc trời, lại còn có các loại nhạc cụ treo ở hư không, như tràng báu trời, không trổi tự kêu, trong các tiếng này đều nói niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Quán tưởng này thành, là thấy cây báu, đất báu, ao báu ở thế giới Cực lạc một cách sơ lược. Nếu ai thấy được như thế thì sẽ trừ được ác nghiệp cực trọng trong vô lượng kiếp, sau khi mạng chung liền sanh về thế giới Cực lạc.

7. Quán tưởng tòa hoa:

Quán tưởng hoa sen trong ao bảy báu, mỗi lá hoa sen có trăm màu sắc báu, có tám vạn bốn ngàn gân, giống như bức tranh trời, từng đường gân có tám vạn bốn ngàn tia sáng, khi quán cần phải thấy được một cách rõ ràng như thế. Hoa lá nhỏ ngang rộng 250 do-tuần, hoa sen này có đủ tám vạn bốn ngàn lá, giữa mỗi lá có trăm ức châu vương Ma-ni, dùng làm trang sức. Mỗi châu Ma-ni phóng ra ngàn tia sáng, ánh sáng ấy giống như cái lọng, được làm bằng bảy báu che phủ cả mặt

đất, dùng báu Thích-ca tỳ-lăng-già làm đài. Đài hoa sen này được trang sức bằng tám vạn bốn ngàn kim cang chân bảo Chân-thúc-ca,[38] chân bảo Phạm ma-ni,[39] và lưới trân châu tuyệt đẹp. Ở trên đài tự nhiên có bốn trụ cờ báu, mỗi cờ báu như trăm ngàn vạn ức núi Tu-di, màn báu trên cờ, như cung trời Dạ-ma, lại có năm trăm ức châu báu đẹp, dùng làm trang sức, mỗi châu báu có bốn vạn tám ngàn tia sáng, mỗi tia sáng có bốn vạn bốn ngàn màu sắc bằng vàng khác lạ, mỗi sắc vàng có khắp cả trên cõi báu, biến hóa khắp nơi, làm thành tướng dị thường, hoặc làm đài kim cang, hoặc làm lưới trân châu, hoặc kết mây hoa tạp sắc, khắp cả mười phương, tùy ý biến hiện, làm mọi Phật sự. Nếu người nào muốn niệm đức Phật A-di-đà, nên quán tưởng tòa hoa này trước. Khi quán tưởng, không được quán xen tạp mà phải nên quán từng chi tiết, như mỗi lá, mỗi hạt châu, mỗi tia sáng, mỗi đài, mỗi cờ một cách rõ ràng, cũng như soi gương thấy rõ mặt mình. Nếu quán tưởng này thành thì diệt trừ được tội sanh tử trong năm vạn ức kiếp, nhất định được sanh về thế giới Cực lạc.

8. Quán tưởng tượng Phật:

Thấy tòa hoa rồi, kế đến quán tưởng tượng Phật, nhắm mắt mở mắt đều thấy một tượng báu như sắc vàng Diêm-phù-đàn ngồi trên hoa ấy. Thấy tượng ngồi, nhãn tâm được bừng sáng một cách rõ ràng. Thấy nước Cực lạc được trang nghiêm bằng bảy báu, đất báu, ao báu, cây báu thẳng hàng, màn báu của chư thiên che lên trên, các màn lưới báu đầy cả hư không, thấy việc này hết sức rõ ràng như thấy lòng bàn tay. Sau đó

———

[38] Chân bảo Chân-thúc-ca 甄叔迦寶: Skt. kiṃśuka, dịch là vật báu màu đỏ, là một loại đá quí.

[39] Phạm ma-ni 梵摩尼: Skt. brahma-maṇi, là chỉ cho các loại ngọc trong sạch, thuần khiết.

lại tác tưởng một hoa sen lớn ở bên trái đức Phật, bằng hoa sen trước không khác, lại tác tưởng một hoa sen lớn nữa ở bên phải đức Phật. Tưởng một tượng Bồ-tát Quán Thế Âm ngồi trên tòa hoa bên trái, cũng màu sắc vàng ròng như trước không khác. Tưởng một tượng Bồ-tát Đại Thế Chí ngồi trên tòa hoa bên phải. Khi tưởng này thành thì tượng Phật, Bồ-tát đều phóng ánh sáng, ánh sáng ấy màu vàng ròng, chiếu các cây báu, dưới mỗi cây cũng có ba hoa sen, trên các hoa đó đều có một tượng Phật và hai Bồ-tát khắp cả nước đó. Khi tưởng này thành, hành giả sẽ nghe dòng nước, ánh sáng, các cây báu, thiên nga, nhạn và uyên ương đều nói pháp vi diệu, xuất định nhập định thường nghe pháp vi diệu. Những gì hành giả đã nghe, đến khi xuất định nhớ mãi không xả, khiến cùng hợp với Tu-đa-la,[40] nếu không hợp gọi là vọng tưởng. Còn hợp thì gọi là quán tưởng thấy thế giới Cực lạc phần thô. Người tu pháp quán này trừ được tội sanh tử trong vô lượng ức kiếp, và thân hiện tại đạt được niệm Phật tam-muội.

9. Quán tưởng khắp tất cả sắc thân:

Tưởng trước thành rồi, kế đến nên quán thân tướng rạng ngời của đức Phật Vô lượng thọ, thân Phật sắc vàng, cao sáu mươi vạn ức na-do-tha[41] hằng hà sa do-tuần. Lông trắng giữa hai chân mày xoay tròn về hướng phải, như năm núi Tu-di. Mắt đức Phật giống như nước của bốn biển cả, xanh trắng rõ ràng, các lỗ chân lông trên thân phóng ra ánh sáng, như ánh sáng tròn đầy của đức Phật ấy ở núi Tu-di, như trăm ức đại thiên thế giới, ở trong ánh sáng tròn đầy có trăm ức na-do-tha hằng

———

[40] Tu-đa-la 修多羅: Skt. Sūtra, Kinh.

[41] Na-do-tha 那由他: Skt. Nayuta, theo luận Câu-xá quyển 12, tính 1 na-do-đa(tha) là 1.000 ức. Còn cách tính thông thường của người Ấn, na-do-đa là 100 vạn (10⁶, 1.000.000).

hà sa hóa Phật, mỗi hóa Phật có vô số hóa Bồ-tát làm thị giả. Đức Phật Vô lượng thọ có tám vạn bốn ngàn tướng, trong mỗi tướng lại có tám vạn bốn ngàn tướng tốt, trong mỗi tướng tốt có tám vạn bốn ngàn ánh sáng, mỗi ánh sáng chiếu hết chúng sanh niệm Phật trong mười phương thế giới, nhiếp thủ không bỏ. Ánh sáng tướng hảo đó cùng với hóa Phật không thể nói hết được, chỉ nên nhớ tưởng và thấy bằng tâm nhãn. Người thấy được việc này tức là thấy tất cả chư Phật trong mười phương, gọi là niệm Phật tam-muội. Người thực hành pháp quán này gọi là quán tất cả thân Phật, do quán được thân Phật, nên cũng thấy được tâm Phật. Tâm Phật là tâm đại từ bi, đem vô duyên từ (vô duyên đại từ) mà nhiếp hóa chúng sanh. Người tu pháp quán này, sau khi xả bỏ thân ở thế gian liền sanh về gặp chư Phật, được Vô sanh nhẫn.

Do đó người trí cần nên buộc tâm, quán kỹ đức Phật Vô lượng thọ. Người quán đức Phật Vô lượng thọ, chỉ quán một tướng tốt lông trắng giữa hai chân mày, nhưng khi quán rõ ràng, thấy rõ tướng lông trắng, thì tám vạn bốn ngàn tướng tốt tự nhiên hiện ra. Người thấy đức Phật Vô lượng thọ, tức vô lượng chư Phật trong mười phương hiện tiền thọ ký.

10. Quán sắc tướng chân thật của Bồ-tát Quán Thế Âm:

Thấy đức Phật Vô lượng thọ rồi, cũng nên quán Bồ-tát Quán Thế Âm, thân của Bồ-tát này cao đến 80 ức na-do-tha do-tuần, thân màu vàng tía, trên đỉnh có nhục kế, cổ có ánh sáng tròn, trong ánh sáng có năm trăm hóa Phật, mỗi hóa Phật có năm trăm hóa Bồ-tát, có vô lượng chư thiên làm thị giả. Tất cả sắc tướng, ánh sáng toàn thân của Bồ-tát đều hiện rõ trong năm đường[42] chúng sanh. Trên đỉnh đội mão thiên quan làm

———

[42] Năm đường 五道: địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh, trời, người.

bằng ngọc Ma-ni Tỳ-lăng-già. Trong mão có một vị hóa Phật, cao 25 do-tuần. Mặt Bồ-tát sắc vàng, tướng lông giữa hai chân mày đủ màu sắc bảy báu, phóng ra tám vạn bốn ngàn tia sáng, mỗi tia sáng có vô số hóa Phật, mỗi hóa Phật có vô số hóa Bồ-tát làm thị giả, khắp cả mười phương thế giới.

Ví như hoa sen màu hồng có tám mươi ức tia sáng, dùng làm anh lạc, trong anh lạc đó hiện rõ các việc trang nghiêm. Tay Bồ-tát cầm năm trăm ức hoa sen đủ màu sắc, mười ngón tay ngay thẳng, đều có tám vạn bốn ngàn đường chỉ, giống như hoa văn, mỗi đường chỉ có tám vạn bốn ngàn màu sắc, mỗi màu sắc có tám vạn bốn ngàn tia sáng, ánh sáng ấy dịu dàng, tay báu này chiếu khắp tất cả, tiếp dẫn chúng sanh.

Khi Bồ-tát bước chân, dưới chân có ngàn hình hoa văn bánh xe, hóa thành năm trăm ức đài ánh sáng, khi dặm chân có hoa kim cang Ma-ni, mỗi bước chân làm hoa tung lên bay khắp nơi, phủ kín khắp tất cả. Còn thân tướng khác, đầy đủ các tướng tốt, giống như đức Phật không khác, chỉ có nhục kế trên đỉnh và vô kiến đỉnh tướng[43] là không bằng đức Thế Tôn.

Người hành pháp quán này, không gặp các họa, trừ sạch nghiệp chướng, trừ tội sanh tử từ vô lượng kiếp. Nếu ai quán Bồ-tát này, trước nên quán nhục kế trên đỉnh, kế đến là quán mão thiên quan, rồi lần lượt quán các tướng khác, tất cả đều thấy một cách rõ ràng. Chỉ nghe tên của Bồ-tát này mà còn được phước vô lượng, huống nữa là quán sắc tướng chân thật của Bồ-tát.

11. Quán tướng sắc thân của Bồ-tát Đại Thế Chí:

———

[43] Vô kiến đỉnh tướng 無見頂相: Skt. uṣṇīṣaśiraskatā, tướng đỉnh đầu của đức Phật cao đến độ không thấy (vô kiến).

Tiếp đến là quán Bồ-tát Đại Thế Chí, thân lượng lớn nhỏ của Bồ-tát này cũng giống như Quán Thế Âm, hào quang tỏa xung quanh mặt Bồ-tát đến 125 do-tuần, chiếu xa 250 do-tuần, ánh sáng toàn thân chiếu đến mười phương quốc độ, phóng màu sắc vàng tía, chúng sanh có duyên thảy đều được thấy, nhưng chỉ thấy một lỗ chân lông sáng của Bồ-tát này, tức là thấy được ánh sáng thanh tịnh vi diệu của vô lượng chư Phật trong mười phương, thế nên hiệu là Ánh sáng vô biên. Dùng ánh sáng trí tuệ chiếu khắp tất cả, khiến những ai bị đọa lạc sẽ lìa khỏi ba đường (địa ngục, ngạ quỉ, súc sinh), được năng lực vô thượng, cho nên hiệu là Đại Thế Chí. Mão thiên quan của Bồ-tát này có 500 hoa báu, mỗi mỗi hoa có 500 đài báu, trong mỗi đài đều hiện rõ cõi Tịnh độ của chư Phật mười phương. Nhục kế trên đảnh giống như hoa Bát-đầu-ma,[44] ở trên nhục kế có một bình báu, chứa đầy ánh sáng hiện hết mọi Phật sự, còn các thân tướng khác đều giống Bồ-tát Quán Thế Âm. Khi Bồ-tát này bước đi, tất cả mười phương thế giới đều chấn động, chỗ mặt đất bị động có năm trăm ức hoa báu, mỗi hoa báu trang nghiêm rạng rỡ, giống như thế giới Cực lạc. Khi Bồ-tát này ngồi, bảy báu trong quốc độ cùng một lúc lay động, từ phương dưới cõi Phật Kim Quang cho đến phương trên cõi Phật Minh Vương, ở khoảng giữa vô lượng trần số phân thân Vô lượng thọ Phật, phân thân Quán Âm, Thế Chí, tất cả đều vân tập tại nước Cực lạc, đầy khắp không trung, ngồi trên tòa hoa sen diễn nói pháp vi diệu.

Người tu pháp quán này trừ được tội sanh tử từ vô số kiếp, không ở trong bào thai, thường đi du hóa đến các nước thanh tịnh vi diệu của chư Phật.

———

[44] Hoa Bát-đầu-ma 鉢頭摩華: Skt. Padma, dịch là hoa sen đỏ.

12. Quán tưởng phổ quát:

Nên suy nghĩ mình được sanh về thế giới Cực lạc, ngồi xếp bằng trên hoa sen, quán tưởng hoa khép, quán tưởng hoa nở. Khi quán tưởng hoa nở, có 500 tia sáng chiếu đến thân mình, khi mở mắt thấy Phật, Bồ-tát đầy cả hư không. Những âm thanh phát ra và nước, chim, cây cối đều diễn nói pháp vi diệu, xứng hợp với mười hai bộ kinh. Nếu như xuất định, nhớ mãi không mất, đó gọi là thấy thế giới Cực lạc. Đức Phật Vô lượng thọ hóa thân vô số, cùng Quán Âm, Thế Chí thường đến chỗ người này.

13. Quán tưởng xen lẫn:

Như trước đã nói, đức Phật Vô lượng thọ thân lượng vô biên, tâm lực của hàng phàm phu không thể nào bắt kịp. Trước tiên nên quán tượng một trượng sáu, ở trên ao nước, thân màu vàng ròng, hóa Phật ánh sáng tròn đầy và hoa sen báu; như trên đã nói Quán Âm, Thế Chí ở khắp tất cả, thân đồng với chúng sanh, chỉ quán tướng đầu, biết là Quán Thế Âm, biết là Đại Thế Chí.

14. Quán tưởng sanh bậc thượng:

Thượng phẩm thượng sanh là: đương lúc sanh tiền cần nên phát ba thứ tâm: 1. Tâm chí thành; 2. Tâm sâu sắc; 3. Tâm phát nguyện hồi hướng. Người nào trang bị cho mình đầy đủ ba tâm này thì nhất định vãng sanh về nước Cực lạc. Lại có ba hạng chúng sanh sẽ được vãng sanh: 1. Người có lòng từ bi không giết hại, đầy đủ các giới hạnh; 2. Người đọc tụng kinh điển Đại thừa Phương đẳng; 3. Người tu hành lục niệm, hồi hướng phát nguyện, nguyện sanh về nước Cực lạc, người có đầy đủ công đức này, từ một ngày cho đến bảy ngày liền được vãng sanh. Khi sanh về nước Cực lạc, người này do có

lòng tinh tấn dũng mãnh nên được đức Phật A-di-đà, Quán Âm, Thế Chí, vô số hóa Phật, trăm ngàn chúng Thanh văn, vô lượng chư thiên, và cung điện bảy báu đều hiện ra trước mặt người ấy. Bồ-tát Quán Thế Âm cầm đài kim cang, cùng Bồ-tát Đại Thế Chí đến trước hành giả, và đức Phật A-di-đà phóng ánh sáng lớn, chiếu thân hành giả, các Bồ-tát đưa tay tiếp đón, ca ngợi khuyến khích tinh tấn, hành giả vui mừng, thấy mình ngồi tòa kim cang, đi theo sau Phật, trong khoảng khảy móng tay liền vãng sanh về nước Cực lạc. Người sanh về thế giới đó thấy sắc tướng Phật, Bồ-tát đầy đủ ánh sáng rừng báu, diễn nói pháp vi diệu, nghe rồi ngộ được Vô sanh pháp nhẫn,[45] trong khoảng chốc lát qua sự phụng thờ chư Phật, mà được ở trước chư Phật khắp mười phương thế giới, lần lượt chư Phật thọ ký, rồi trở về nước mình, đạt được vô lượng trăm ngàn môn Đà-la-ni.

Thượng phẩm trung sanh là: không thọ trì đọc tụng kinh điển Phương đẳng, nhưng lại hiểu rõ nghĩa lý, đối với nghĩa đệ nhất, tâm không kinh động, rất tin nhân quả, không hủy báng Đại thừa, đem công đức này hồi hướng nguyện sanh về nước Cực lạc. Hành giả khi sắp lâm chung được đức Phật A-di-đà cùng Quán Âm, Thế Chí, vô lượng quyến thuộc vây quanh, cầm đài vàng tía, đến trước hành giả khen rằng:

Này pháp tử! Ngươi thực hành Đại thừa, hiểu nghĩa đệ nhất nên nay Ta đến đón tiếp ngươi.

Nói rồi ngay lúc ấy cùng với ngàn hóa Phật dẫn đi, hành giả thấy mình ngồi đài vàng tía, chắp tay tán thán đức Phật, bằng khoảng một niệm liền sanh trong ao nước Cực lạc, trải qua một đêm hoa sen liền nở, thân hành giả màu vàng tía, dưới

———

[45] Vô sanh pháp nhẫn: xem cht. 14 trước.

chân có hoa sen bảy báu, ánh sáng của Phật chiếu thân, mắt liền bừng sáng, nghe hết các tiếng, nói nghĩa đế đệ nhất thậm thâm, bước xuống đài vàng, trải qua bảy ngày tán thán đức Phật, đối với Vô thượng chánh giác không có thoái chuyển, tức thời liền bay đi mười phương, phụng thờ chư Phật, ở chỗ chư Phật tu các tam-muội, trải qua một tiểu kiếp, đạt được Vô sanh nhẫn và được thọ ký ngay hiện tại.

Thượng phẩm hạ sanh là: tin nhân quả, không hủy báng Đại thừa, chỉ phát đạo tâm vô thượng, đem công đức này hồi hướng nguyện cầu sanh về nước Cực lạc. Hành giả khi sắp lâm chung, được đức Phật A-di-đà và Quán Âm, Thế Chí, cùng với các vị Bồ-tát cầm hoa sen vàng ròng, hóa thành năm trăm đức Phật, đến đón người này, năm trăm hóa Phật cùng lúc đưa tay khen rằng: Này pháp tử! Nay ngươi thanh tịnh, phát đạo tâm vô thượng, nay Ta đón ngươi. Khi thấy được việc này, tức là thấy thân mình ngồi hoa sen vàng, ngồi vào hoa khép lại, theo sau đức Thế Tôn, liền được vãng sanh trong ao bảy báu, trải qua một ngày một đêm hoa sen mới nở, trong bảy ngày mới được thấy Phật, tuy thấy thân Phật nhưng đối với các tướng tốt tâm không rõ ràng, sau hai mươi mốt ngày mới được thấy rõ, nghe các âm thanh, đều diễn pháp vi diệu, dạo chơi mười phương, cúng dường chư Phật, ở trước chư Phật nghe pháp thậm thâm, trải qua ba tiểu kiếp, được trăm pháp đi vào cửa trí, trụ địa Hoan hỷ.

15. Quán tưởng sanh bậc trung:

Trung phẩm thượng sanh là: nếu người thọ trì năm giới, trì bát quan trai giới, tu hành các giới, không tạo ngũ nghịch, không có lỗi lầm, đem căn lành này hồi hướng nguyện cầu sanh nước Cực lạc, khi lâm chung được đức Phật A-di-đà và quyến thuộc vây quanh, phóng ánh sáng kim sắc đến chỗ

người này, diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã, ca ngợi xuất gia, được lìa mọi sự đau khổ. Hành giả thấy rồi tâm rất vui mừng, thấy mình ngồi đài hoa sen, quỳ gối chắp tay, đảnh lễ đức Phật, trong khoảng thời gian chưa ngẩng đầu lên đã vãng sanh về thế giới Cực lạc, hoa sen vừa nở nghe các tiếng ca ngợi bốn đế, liền chứng quả A-la-hán, đạt được ba minh, sáu thông và tám giải thoát.

Trung phẩm trung sanh là: nếu người nào trong một ngày một đêm thọ trì bát quan trai giới, hoặc một ngày đêm giữ giới Sa-di, hoặc một ngày đêm giữ giới Cụ túc, giữ gìn oai nghi đầy đủ, rồi đem công đức này hồi hướng nguyện cầu sanh về nước Cực lạc, giới hương huân tu, như vậy, khi hành giả sắp lâm chung, thấy đức Phật A-di-đà cùng các quyến thuộc, phóng ánh sáng kim sắc, cầm hoa sen bảy báu đến trước hành giả, hành giả nghe trên không trung có tiếng khen rằng:

“Này thiện nam tử! Ngươi là người tốt, vâng theo lời dạy của chư Phật ba đời, cho nên nay Ta đến đón ngươi.”

Hành giả thấy mình được ngồi hoa sen báu, hoa sen liền úp, sanh về thế giới Cực lạc, ở trong hoa sen 7 ngày, hoa sen mới nở, mở mắt chắp tay tán thán Thế Tôn, nghe pháp vui vẻ đắc Tu-đà-hoàn, trải qua nửa kiếp thành A-la-hán.

Trung phẩm hạ sanh là: người nào hiếu dưỡng cha mẹ, thực hành nhân từ ở thế gian, khi người ấy sắp chết, gặp thiện tri thức, nói cho nghe về sự vui ở quốc độ Phật A-di-đà, cũng nói bốn mươi tám nguyện của Tỳ-kheo Pháp Tạng, nghe xong mạng chung. Trong khoảng thời gian co duỗi cánh tay, liền sanh thế giới Cực lạc, trải qua bảy ngày, gặp Quán Âm, Thế Chí, nghe pháp hoan hỷ, đắc Tu-đà-hoàn, qua một tiểu kiếp, thành A-la-hán.

16. Quán tưởng sanh bậc hạ:

Hạ phẩm hạ sanh là: hoặc có chúng sanh, tạo các nghiệp ác, tuy không phỉ báng kinh điển Phương đẳng (kinh Đại thừa), nhưng tạo nhiều pháp ác, không có tàm quý, khi sắp mạng chung, gặp thiện tri thức, nói cho nghe tên đầu đề của mười hai bộ kinh Đại thừa, do nghe tên các kinh như vậy, nghiệp ác cực nặng của ngàn kiếp đều được dứt sạch.

Người trí lại dạy chắp tay niệm “Nam-mô A-di-đà Phật”, do xưng danh hiệu Phật, trừ được tội sanh tử trong 15 ức kiếp. Lúc đó, Phật A-di-đà liền cho hoá Phật, hóa thân Quán Âm, Thế Chí đến trước hành giả, khen rằng: Này thiện nam tử! Do ông xưng danh hiệu Phật nên các tội tiêu diệt, Ta đến đón ông. Hành giả liền thấy ánh sáng của hóa Phật tràn đầy phòng, thấy rồi hoan hỷ, lập tức mạng chung, ngồi hoa sen báu, theo sau hoá Phật, sanh vào ao báu, trải qua 49 ngày hoa mới nở. Quán Âm, Thế Chí, phóng ánh sáng lớn, đứng trước người ấy, nói cho người ấy nghe mười hai bộ kinh sâu xa. Nghe xong, người ấy tin hiểu, phát tâm vô thượng đạo, trải qua 10 tiểu kiếp, đầy đủ trăm pháp đi vào cửa trí, được vào Sơ địa.

Hạ phẩm trung sanh là: hoặc có chúng sanh hủy phạm năm giới, tám giới và giới Cụ túc, trộm vật chúng Tăng, cướp vật của hiện tiền Tăng, nói pháp bất tịnh mà không biết xấu hổ. Tội nhân này nhất định đọa địa ngục, khi sắp chết các lửa địa ngục cùng bốc lên. Nhưng may gặp được thiện tri thức, vì ca ngợi mười lực oai đức của Phật A-di-đà, tán thán rộng rãi về ánh sáng thần lực của đức Phật ấy, cũng khen ngợi giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến. Người này nghe rồi trừ được tội sanh tử 80 ức kiếp, lửa dữ địa ngục hóa thành gió mát, thổi các hoa trời, trên hoa đều có hóa Phật, Bồ-tát đến đón tiếp người này, trong khoảng một niệm liền vãng sanh

vào ao bảy báu. Ở trong hoa sen trải qua sáu kiếp mới nở, Bồ-tát Quán Âm, Thế Chí dùng Phạm âm[46] đến an ủi người này, rồi nói kinh điển Đại thừa thậm thâm. Sau khi nghe, người này liền phát đạo tâm vô thượng.

Hạ phẩm hạ sanh là: hoặc có chúng sanh, tạo nghiệp bất thiện, năm nghịch, mười ác,[47] không có việc ác nào là không làm, nên đọa vào đường ác, trải qua nhiều kiếp, chịu khổ vô cùng. Khi người này sắp chết gặp được thiện tri thức an ủi mọi cách, rồi nói pháp vi diệu, dạy cách niệm Phật, nhưng người này bị khổ bức bách, không kịp niệm Phật, thiện hữu bảo rằng: “Nếu bạn không thể niệm Phật thì nên niệm Phật Vô lượng thọ, chí tâm như thế, niệm mãi không thôi”, niệm đủ mười niệm, xưng “Nam-mô A-di-đà Phật”, nhờ trong từng niệm xưng danh hiệu Phật, nên trừ được tội sanh tử trong 80 ức kiếp. Khi mạng chung người này thấy được hoa sen vàng, như vầng mặt trời đứng ngay trước mặt, trong khoảng một niệm liền được vãng sanh về thế giới Cực lạc, ở trong hoa sen, mãn 12 đại kiếp hoa mới nở, Bồ-tát Quán Âm, Thế Chí dùng tiếng đại bi, nói thật tướng của các pháp, trừ diệt tội chướng, nghe rồi hoan hỷ, phát tâm Bồ-đề.

C. Dựa vào luận Vãng sanh để quán:

Bồ-tát Thế Thân viết luận Vãng sanh tịnh độ, còn gọi là Vô lượng thọ kinh Ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ. Trong nội dung, ngài đem chúng sanh thế gian thanh tịnh của nước Cực lạc, nhóm thuộc công đức thành tựu của Phật được chia thành tám thứ, còn nhóm thành tựu công đức của Bồ-tát có bốn thứ.

———

[46] Phạm âm 梵音: chỉ cho âm thanh của Phật và Bồ-tát, 1 trong 32 tướng hảo của Phật.

[47] Năm nghịch, mười ác: là giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu và phá hòa hợp Tăng; mười ác là mười nghiệp bất thiện.

Nhưng đối với việc thành tựu công đức quốc độ trong khí thế gian[48] thanh tịnh lại chia thành 17 loại, tổng cộng có 29 loại, cũng xếp chung vào loại quán tưởng. Loại quán tưởng này, tính ra thuộc phần nhận thức thì nhiều, phần tư duy thì ít, khác với 16 cách quán trong Quán kinh. Cách quán này giúp hành giả quán tưởng thế giới Cực lạc, có thể lưu được ấn tượng để trợ giúp cho việc vãng sanh.

(1). Chúng sanh thế gian thanh tịnh.

* Tám cách quán thành tựu công đức của Phật:

1. Thành tựu công đức: Tòa trang nghiêm.

Lời kệ:

Vô lượng đại bảo vương,

đài hoa tịnh vi diệu.

Ý nghĩa: Quán tòa ngồi của Phật bằng đài sen thanh tịnh vi diệu, do vô lượng hoa báu tạo thành.

2. Thành tựu công đức: Thân trang nghiêm.

Lời kệ:

Tướng tốt chiếu một tầm,

sắc tướng hơn quần sanh.

Ý nghĩa: Ánh sáng của thân đức Di-đà vô lượng nên khó quán tưởng, nay dựa vào chúng sanh ở cõi này quán đức Thích-ca, lấy ánh sáng một tầm của thân làm tiêu chuẩn, một tầm gồm tám thước, Như Lai đã có tướng tốt lại còn có ánh sáng, cho nên vượt hơn quần sanh.

3. Thành tựu công đức: Miệng trang nghiêm.

———

[48] Khí thế gian 器世間: Skt. bhājana-loka, chỉ thế giới quốc độ mà tất cả chúng sanh đang cư trú

Lời kệ:

Như Lai tiếng vi diệu,

Phạm âm vang mười phương.

Ý nghĩa: Lời của đức Phật nói ra vi diệu, giống như Phạm thiên, âm thanh vang khắp mười phương.

4. Thành tựu công đức: Tâm trang nghiêm.

Lời kệ:

Giống đất, nước, lửa, gió,

hư không, không phân biệt.

Ý nghĩa: Phật phổ độ chúng sanh với tâm bình đẳng, không phân biệt, giống như thế gian vạn vật, chẳng luận tinh thô, đẹp xấu: như đất chịu đựng mọi thứ, như nước có thể rửa, lửa có thể đốt, gió có thể thổi, hư không có thể dung chứa.

5. Thành tựu công đức: Chúng trang nghiêm.

Lời kệ:

Chúng trời người bất động,

sanh biển trí thanh tịnh.

Ý nghĩa: Hoặc là trời, người, hay các chúng nghiệp bất động[49] ở nước Cực lạc, đều do năng lực công đức trí tuệ thanh tịnh như biển của Phật, khiến được vãng sanh.

6. Thành tựu công đức: Thượng thủ trang nghiêm.

Lời kệ:

Như núi chúa Tu-di,

thù thắng không gì bằng.

———

[49] Hán: Bất động nghiệp 不動業. Du-già sư địa luận 9, T30n1579, p319c23: Bất động nghiệp, nghiệp chiêu cảm dị thục của Sắc và Vô sắc, và thuận thọ thiện nghiệp (dẫn tái sanh) ở cõi Sắc và vô sắc.

Ý nghĩa: Thượng thủ là chỉ cho Bồ-tát Đại thừa bất thoái, công đức cao vời vợi, như núi chúa Tu-di, không có gì sánh bằng.

7. Thành tựu công đức: Chủ trang nghiêm.

Lời kệ:

Chúng trời người trượng phu,[50]

kính đi quanh chiêm ngưỡng.

Ý nghĩa: Từ trong các đại Bồ-tát thượng thủ này, hiển xuất kính Phật làm chủ, vị chủ này được chúng sanh lễ kính, đi kinh hành và chiêm ngưỡng.

8. Thành tựu công đức: Làm trú trì trang nghiêm không hư dối.

Lời kệ:

Quán sức bổn nguyện Phật,

người gặp không luống uổng,

có thể mau đầy đủ,

biển báu đại công đức.

Ý nghĩa: Người sanh nước Cực lạc gặp đức Phật A-di-đà, không có uổng công, sức bổn nguyện của Ngài có khả năng khiến chúng sanh mau chóng đầy đủ biển báu công đức, chứng Bồ-đề viên mãn.

* Bốn thứ thành tựu công đức của Bồ-tát Quán Âm:

1. Thành tựu công đức: Đối với một cõi Phật, thân không lay động, lại còn ứng hóa các thân khắp cả mười phương, tu hành như thật, thường làm Phật sự.

———

[50] Trượng phu 丈夫: Skt. puruṣa, cũng dịch là Sĩ phu, chỉ cho người nam các căn đầy đủ.

Lời kệ:

Nước An lạc thanh tịnh,

thường chuyển pháp vô nhiễm.[51]

Hóa Phật, hóa Bồ-tát,

như mặt trời đứng vững

trên đỉnh núi Tu-di.

Ý nghĩa: Bồ-tát nương vào nước Cực lạc thanh tịnh, thường chuyển pháp luân thanh tịnh, khiến tất cả chúng sanh lìa phiền não cấu nhiễm, tuy hóa Phật hóa Bồ-tát, nhưng báo thân ấy an trụ bất động, đứng vững như Tu-di.

2. Thành tựu công đức: Ứng hóa thân bất cứ giờ nào, không trước không sau, nhất tâm nhất niệm, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương thế giới, giáo hóa chúng sanh, dùng mọi phương tiện tu hành, diệt trừ mọi nỗi khổ của tất cả chúng sanh.

Lời kệ:

Sáng trang nghiêm thanh tịnh,

một niệm và một thời,

chiếu khắp các hội Phật,

lợi ích các quần sanh.

Ý nghĩa: Ánh sáng thanh tịnh ở trong khoảng một niệm, hoặc một thời gian chiếu khắp các cõi Phật, lợi ích các quần sanh, diệt trừ mọi khổ não.

3. Thành tựu công đức: Bồ-tát ấy đối với tất cả thế giới không có nơi nào là không bình đẳng, ánh sáng chiếu đến đại chúng trong hội Phật không xót chỗ nào, cúng dường rộng lớn vô

———

[51] Hán: Vô cấu luân 無垢輪, là xe quay không nhơ bẩn, tức pháp luân thanh tịnh; chỉ cho sự thuyết pháp của Phật.

lượng, cung kính tán thán chư Phật Như Lai.

Lời kệ:

Trời mưa nhạc, hoa, y,

và cúng dường hương thơm.

Tán thán công đức Phật,

không có tâm phân biệt.

Ý nghĩa: Bồ-tát ấy bình đẳng, mưa tất cả để trang nghiêm, cúng dường đầy đủ như âm nhạc, hoa, y phục, hương; cúng dường tán thán chư Phật.

4. Thành tựu công đức: Tất cả thế giới trong mười phương, nơi nào không có Tam bảo thì Ngài đến đó, trụ trì trang nghiêm biển cả công đức của Phật, Pháp, Tăng bảo, chỉ dạy tất cả mọi người tu hành như thật.

Lời kệ:

Thế giới nào không có,

báu Phật pháp công đức,

con đều nguyện vãng sanh,

dạy pháp Phật như Phật.

Ý nghĩa: Bồ-tát ấy hay dùng tuệ nhãn quán sát thế giới nào không có Phật bảo, Pháp bảo thì ngài nguyện vãng sanh đến đó, kiến lập Phật pháp, như Phật không khác.

(2). Khí thế gian thanh tịnh.

* Mười bảy cách quán thành tựu công đức quốc độ:

1. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức thanh tịnh.

Lời kệ:

Quán tướng thế giới ấy,

hơn hẳn cả ba cõi.

Ý nghĩa: Quán nước Cực lạc là sự thành tựu thiện căn thanh tịnh vô lậu của xuất thế gian, vượt hơn cả ba cõi, sáu đường.

2. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức so lường.

Lời kệ:

Rốt ráo như hư không,

rộng lớn không ngằn mé.

Ý nghĩa: Thế giới Cực lạc ngang bằng với hư không, rộng lớn không ngằn mé, giả sử chúng sanh trong mười phương thế giới đều vãng sanh đến đó, thì nơi ấy đều có thể dung chứa hết.

3. Thành tựu công đức: Thành tựu tánh công đức.

Lời kệ:

Chánh đạo đại từ bi,

xuất thế sanh căn lành.

Ý nghĩa: Tánh tức là chủng tử, tức là nhân tánh, nước ấy ba thừa cùng tu Bát chánh đạo, và tâm từ bi của Đại thừa bất cộng pháp,[52] đều là chủng tử nhân tánh sanh ra, hiển hiện nhân quả thanh tịnh.

4. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức thân tướng.

Lời kệ:

Đủ ánh sáng thanh tịnh,

sáng như vầng nhật nguyệt.

Ý nghĩa: Các hình sắc trong nước ánh sáng đều đầy đủ, chiếu sáng mười phương, trong sáng như gương, sáng như mặt trời mặt trăng.

———

[52] Bất cộng pháp: xem cht. 22 trước.

5. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức mọi việc.

Lời kệ:

Đủ các tánh trân báu,

trang nghiêm đẹp tuyệt vời.

Ý nghĩa: Sự vật đều đầy đủ tánh trân báu, trang nghiêm đẹp đẽ vi diệu không thiếu món gì.

6. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức diệu sắc.

Lời kệ:

Sáng tinh khiết rực rỡ,

chiếu thanh tịnh thế gian.

Ý nghĩa: Mọi hiển sắc của nước Cực lạc đều tinh khiết không dơ, ánh sáng rực rỡ chiếu khắp tất cả thế gian.

7. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức xúc.

Lời kệ:

Tánh báu cỏ công đức,

mềm mại quay hai bên.

Sờ vào sanh vui mừng,

hơn Ca-chiên-lân-đà.

Ý nghĩa: Tánh báu cỏ công đức, hết sức mềm mại làm cho người rờ vào sanh cảm giác khoái lạc, nó mềm mại vi tế còn hơn là cỏ Ca-chiên-lân-đà[53] ở Ấn Độ.

8. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức trang nghiêm.

Lời kệ:

———

[53] Cỏ Ca-chiên-lân-đà 迦旃鄰陀草: Ca-chiên-lân-đà, Skt. kācilindi, kācilindika, kākaciñcika, vốn là tên một loài chim nước, dịch là chim rất đáng yêu. Chim này có bộ lông mềm mại, có thể dùng dệt y phục. E rằng người ta vay mượn ý tên chim Ca-chiên-lân-đà để đặt tên cỏ!?

(a). Nước trang nghiêm, kệ rằng:

Hoa báu ngàn muôn thứ,

phủ cả ao, sông, suối,

gió nhẹ thổi hoa lá,

ánh sáng chiếu đan nhau;

(b). Đất trang nghiêm, kệ rằng:

Cung điện các lầu gác,

quán mười phương không ngại.

Nhiều cây sáng khác thường,

lan can báu bao quanh;

(c). Hư không trang nghiêm, kệ rằng:

Vô lượng báu đan nhau,

màn lưới khắp hư không.

Các chuông phát ra tiếng,

nói pháp âm vi diệu.

Ý nghĩa: Trang nghiêm phân làm ba loại: Nước, đất, hư không như trên đã thuật.

9. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức mưa.

Lời kệ:

Mưa áo hoa trang nghiêm,

vô lượng hoa xông khắp.

Ý nghĩa: Cõi ấy từ trên hư không mưa xuống những thứ để trang nghiêm như hoa, y phục..., tất cả đều có hương thơm, xông khắp cả nước.

10. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức ánh sáng.

Lời kệ:

Ánh sáng trí tuệ Phật,

trừ ngu si thế gian.

Ý nghĩa: Trí tuệ của đức Phật có khả năng phá tâm ngu si tối tăm của chúng sanh, giống như mặt trời quang đãng, xua tan mọi tối tăm sắc pháp ở thế gian.

11. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức âm thanh.

Lời kệ:

Tiếng Phạm thanh vang xa,

vi diệu vang mười phương.

Ý nghĩa: Âm thanh của cõi Phật Cực lạc, Bồ-tát, Thanh văn, cho đến âm thanh của gió, nước, mỗi âm thanh ấy như âm thanh Phạm thanh tịnh, khắp cả mười phương đều nghe.

12. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức chủ.

Lời kệ:

Chánh giác A-di-đà,

Pháp vương khéo giữ gìn.

Ý nghĩa: Đức Phật A-di-đà là vua của nước Cực lạc, như là vua các pháp, có khả năng giữ vững cõi ấy như vậy, là chủ công đức thành tựu.

13. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức quyến thuộc.

Lời kệ:

Như Lai tịnh các hoa,

hoa Chánh giác hóa sanh.

Ý nghĩa: Các chúng ở nước Cực lạc đều hóa sanh từ hoa sen thanh tịnh, làm quyến thuộc của Phật, nên nói hoa Chánh giác hóa sanh.

14. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức thọ dụng.

Lời kệ:

Cảm thọ vị pháp lạc,

ăn bằng thiền tam-muội.

Ý nghĩa: Chúng sanh ở cõi đó lấy pháp vị thiền và các tam-muội của Phật làm thức ăn, không giống với chúng sanh ở cõi này.

15. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức, không có các tai nạn.

Lời kệ:

Lìa phiền não thân tâm,

hưởng vui mãi không thôi.

Ý nghĩa: Y phục, thức ăn tự nhiên cung cấp đầy đủ, xa lìa sự não loạn của thân, không tham, sân, si, buồn rầu... , xa lìa sự não loạn của tâm, cho nên hưởng vui không gián đoạn.

16. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức Đại thừa.

Lời kệ:

Đại thừa căn giới lành,

không có tiếng cơ hiềm,

không người nữ, thiếu căn,

không sanh hạt Nhị thừa.

Ý nghĩa: Tất cả đều là cảnh giới thiện căn của Đại thừa, bình đẳng một tướng; không có Nhị thừa, người nữ, người thiếu căn, đó gọi là lìa thể cơ hiềm;[54] không có tên Nhị thừa, tên người nữ, tên người thiếu căn, gọi là lìa tên cơ hiềm. Nước đó tuy có Tiểu thừa nhưng đều làm thềm thang cho Đại thừa, chẳng phải là chủng tánh của Nhị thừa có thể so sánh.

———

[54] Vô lượng thọ kinh ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ chú 2, T40n1816, p838b17: Thể có 3 loại, người Nhị thừa, người nữ, người các căn không đầy đủ, không có ba lỗi này gọi là lìa thể cơ hiềm (khinh thường).

VII. Bàn Luận Các Nghĩa Khác

17. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức của mọi sở cầu.

Lời kệ:

Chúng sanh ưa thích gì,

tất cả đều đầy đủ.

Ý nghĩa: Do sức bổn nguyện của Phật nên tất cả chúng sanh ở cõi ấy mong cầu vui thích những gì đều được đầy đủ, không thiếu thứ gì.

VII. BÀN LUẬN CÁC NGHĨA KHÁC

Nếu không sanh cõi Phật thì nhất định đọa vào đường ác.

Mười phương thế giới chỉ có hai cảnh giới: Một là cõi Phật, hai là ba cõi. Sanh vào cõi Phật là đã rõ được phần đoạn sanh tử,[55] sanh vào ba cõi là chưa rõ phần đoạn sanh tử. Người đời nếu chỉ tu năm giới, thập thiện của thế gian mà không niệm Phật là không có duyên với Phật. Do không có duyên với Phật nên trong ruộng thức thứ 8 (a-lại-da) không thể nảy mầm hạt giống thanh tịnh vô lậu xuất thế gian, nếu may mắn thì chỉ sanh lên cõi trời mà thôi, chứ không thể sanh vào cõi Phật. Nhưng tuổi thọ ở cõi trời lại có sự sai khác, có hạn lượng, khi hưởng hết phước là xong một đời sanh tử, đó là nhờ vào hạt giống thiện nên được sanh thiên, lúc nghiệp đến cũng phải suy tàn.

Lại nữa, nếu hạt giống thập thiện của mình đã gieo thuộc vào thượng phẩm chín muồi thì được sanh lên cõi trời. Nếu thập thiện thuộc trung phẩm thì sanh vào cõi người. Nếu thập

———

[55] Phần đoạn sinh tử 分段生死: hay gọi là hữu vi sinh tử; chỉ cho sự sinh tử của chúng sanh trong 3 cõi. Do tạo nghiệp khác nhau nên chúng sanh chiêu cảm quả báo sinh tử trong 3 cõi có thân tướng đẹp xấu, tuổi thọ dài ngắn không giống nên gọi là phần đoạn sinh tử.

thiện thuộc hạ phẩm thì sanh vào Tu-la. Nếu thập ác thuộc thượng phẩm thì sanh vào địa ngục. Nếu thập ác thuộc trung phẩm thì sanh vào ngạ quỷ. Nếu thập ác thuộc hạ phẩm thì sanh vào súc sanh. Bởi vì những hạt giống trong sáu đường đều đủ tính chất luân hồi, và duyên chín muồi liên quan nên phải trải qua sáu đường.

Nhưng tư tưởng và hành vi của tất cả chúng sanh đều lấy thân kiến[56] ngã chấp làm điểm xuất phát, cho nên lúc nào cũng ác nhiều thiện ít, mà thời gian sanh vào ba đường ác so với ba đường thiện cũng lâu hơn. Như kinh nói: “Chúng sanh lấy ba đường ác làm cố hương”,[57] chính là nhân duyên này. Như vậy tất cả hữu tình nếu không sanh vào cõi Phật thì nhất định sẽ đọa vào đường ác. Còn muốn sanh vào cõi Phật một cách chắc chắn thì phải niệm Phật, đạo lý này không có gì phá nổi.

Tông Tịnh độ giúp mọi người một mình vững bước trong thời kỳ mạt pháp.

Thuở xưa, tuy đức Như Lai đã diệt độ, nhưng chánh pháp vẫn còn hưng long, lúc đó chúng sanh phước nhiều phiền não ít, nên tu pháp gì cũng đều thành tựu. Đến thời kỳ tượng pháp, cách Phật hơi xa, lòng người dần dần không giống như xưa, tư tưởng bị tạp niệm xen lẫn, mười người tu hành may mắn có một người đắc đạo. Đến thời mạt pháp hiện nay, phong tục đến mức độ hình như không còn, người tu đạo chân chánh càng hiếm thấy, thì có đâu mà nói đến chứng quả. Bởi vì thời mạt pháp, lòng người càng bại hoại, suy nghĩ càng bị tạp loạn,

———

[56] Thân kiến 身見: một trong 5 thứ ác kiến, còn gọi là Tát-ca-da kiến 薩迦耶見 (Skt. sat-kāya-dṛṣṭi), tức chấp có sự tồn tại của cái “ta”.

[57] Theo Địa tạng bổn nguyện kinh khoa chú 4, X21n384, p727c18 ghi: Phật bảo, chúng sinh lấy ba đường ác làm nhà 佛言眾生以三惡道爲家.

cho nên tu pháp nào cũng trở ngại, huống gì là tự dựa vào chính mình càng khó thành tựu.

Do vậy mà muốn chống đỡ vận pháp trong thời kỳ này chỉ còn cách là niệm Phật, vừa đơn giản vừa kiêm cả lực tự và tha lực. Kinh Đại tập dạy:

“Đời mạt pháp ức ức người tu hành, hiếm có người đắc đạo, chỉ có dựa vào niệm Phật mới vượt qua được sanh tử”.[58]

Càng về sau, chỉ còn lác đác vài tông giáo kéo dài được vận pháp, cứu độ chúng sanh, trong đó có tông Tịnh độ. Các tông khác như Thiền giáo, Luật tông v.v... chỉ là trợ duyên, tu tập tự lực khó có kết quả. Trong kinh Vô lượng thọ,[59] đức Thích Tôn cũng nói:

“Đời đương lai, kinh đạo diệt hết, với lòng từ bi thương xót của Ta, đặc biệt giữ lại kinh này, nhưng chỉ có một trăm năm, nếu như có chúng sanh nào được gặp kinh này, tùy theo sở nguyện đều có thể được độ.”

Như vậy rõ ràng, trong thời kỳ mạt pháp chỉ có pháp môn Tịnh độ mới có khả năng độ thoát sanh tử, thích hợp mọi căn cơ và giúp mọi người độc hành vững bước.

Không đoạn hoặc, nghiệp mà dự vào dòng Thánh.

Tất cả chúng sanh bị rơi vào sanh tử, đều do hoặc nghiệp từ vô thỉ gây ra, như hai thứ vô minh gốc và ngọn, khiến hữu tình trong ba cõi trôi nổi khắp sáu đường, chịu mọi sự đau khổ, gọi là Lưu chuyển môn. Nếu theo con đường tắc tu hành phổ thông thì chỉ có đoạn hoặc, mới có thể chứng chơn, như phá một phần vô minh, chứng một phần pháp thân, gọi là

———

[58] Cf. A-di-đà kinh yếu giải tiện mông sao 3, X22n430, p882b11; Tịnh độ thập yếu 1, X61n1164, p658c10 v.v…

[59] Kinh Vô lượng thọ 2, T12n360, p279a11.

Hoàn diệt môn. Hành giả từ lúc mới đoạn hoặc, cho đến cuối cùng chứng chơn, cần phải lựa chọn cho mình một con đường tắc tuyệt đối chính xác, không có sai lệch, phải nhờ vào sức mình, trải qua ba đại a-tăng-kỳ kiếp, sau đó mới được Vô thượng chánh giác. Chứng A-la-hán cũng dựa vào sức mình, phá sạch 112 phẩm Kiến hoặc[60] và 81 phẩm Tư hoặc[61] trong ba cõi, lúc đó mới thành tựu. Đó là một quá trình gian nan, nghiệm mà biết. Nhưng nếu tu pháp Tịnh độ thì không như vậy, không luận lúc còn sống làm nghiệp gì, chỉ cần siêng niệm, có thể vãng sanh, chứng bất thoái. Đây chính là tiện nghi lớn nhất, không đoạn hoặc nghiệp mà được dự vào dòng Thánh. Và sau khi vãng sanh, nương vào cảnh tốt đẹp, tự nhiên được như vậy, nghiệp chướng tiêu trừ, trí tuệ sáng suốt, công viên quả mãn, như thuyền xuôi gió trên sông lớn, không cần phải phí sức, mà nó tự vào biển cả. Đây là tiện nghi mượn sức người khác, cũng là điểm đặc biệt ưu tiên của pháp môn Tịnh độ. Độc giả hãy thể nghiệm qua sự hành trì, không phiền phải giới thiệu nhiều.

———

[60] 112 phẩm Kiến hoặc: Kiến hoặc (mê Lý hoặc), tên đầy đủ Kiến đạo sở đoạn hoặc 見道所斷惑 (Skt. darśana-mārga-prahātavyānuśaya). Chỉ cho những phiền não được đoạn diệt khi tiến lên giai vị Kiến đạo. Tông Duy thức cho rằng Kiến hoặc có 12 thứ, tức trong 4 đế cõi Dục có 10 hoặc: Tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, tất cả 40 hoặc. Trong 4 đế cõi Sắc và Vô sắc, mỗi 4 đế trừ sân, chỉ còn 9 hoặc, cộng chung 72 hoặc, vì thế cả 3 cõi là 112 phẩm.

[61] 81 phẩm Tư hoặc: Tư hoặc (mê Sự hoặc), tên đầy đủ Tu đạo sở đoạn hoặc 修道所斷惑 (Skt. bhāvanā-mārga-prahātavya-kleśa), là những phiền não được đoạn diệt khi đạt đến giai vị Tu đạo, gọi là Tu hoặc hay Tư hoặc. Tu hoặc, trong cõi Dục (tham, sân, si, mạn): 1. Ngũ thú địa: 9 phẩm; cõi Sắc (tham, si, mạn): 2. Ly sinh hỷ lạc địa, 3. Định sinh hỷ lạc địa, 4. Lý hỷ diệu lạc địa, 5. Xả niệm thanh tịnh địa, mỗi địa đều 9 phẩm. Cõi Vô sắc (tham, si, mạn): 6. Không vô biên xứ, 7. Thức vô biên xứ, 8. Vô sở hữu xứ, 9. Phi tưởng phi phi tưởng xứ, mỗi xứ đều 9 phẩm, cộng lại là 81 phẩm.

Học Phật, niệm Phật không sợ người cười.

Ở đời có nhiều người rất muốn tu học Phật pháp, nhưng lại sợ người khác chê cười, sợ gia đình nói là tiêu cực, hủ bại, nói là học theo thói mê tín của những kẻ thiện nam, tín nữ; do vậy mà không dám học Phật một cách công khai, chỉ đem kinh Phật đến nơi vắng vẻ, không có người, xem lén lút. Hoặc niệm Phật, sợ người khác nghe, chỉ niệm sau lưng mọi người, đủ mình nghe. Ai sợ như vậy là sai lầm lớn. Phật giáo đương nhiên là một tôn giáo triết học cao sâu nhưng môn học này rất thực tiễn, dễ nghiên cứu, thâu nhiếp cả lý lẫn sự, là đỉnh cao giáo nghĩa.

Do đó, nghiên cứu theo lý cũng được, thực hành theo sự cũng được, hay thực hành cả hai thì càng tốt. Vì người đời nông cạn, “quơ đũa cả nắm”, lấy trí cạn cợt của mình mà làm thước đo với giáo nghĩa viên mãn uyên áo. Môn học vi diệu này, nếu cho nó là mê tín, là tiêu cực, là hủ bại, thì giống như người mù bình luận tranh chữ, nhắm mắt nói khan. Người không hiểu Phật pháp, chưa từng để tâm nghiên cứu, thấy bà già niệm Phật, phê bình niệm Phật là nông cạn, là mê tín, là do họ không biết: Bà già niệm Phật, các đại Bồ-tát Đại Thế Chí, Văn-thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thọ, Thế Thân v.v..., hay các đại cư sĩ như Lôi Thứ Tông, Bạch Cư Dị, Văn Ngạn Bác, Vương Nhật Hưu v.v... cũng niệm Phật đó sao? Pháp môn niệm Phật, vừa uyên thâm, vừa giản dị, phổ thông, thích hợp cho mọi căn cơ, từ kẻ phàm phu ngu muội cho đến bậc hiền thánh, từ người không biết chữ cho đến văn nhân học phú giỏi dang, đều có thể tu học. Pháp môn Tịnh độ dưới thấu hàm linh, trên đạt Thánh đạo, bao quát tám giáo,[62] nhiếp

———

[62] Tám giáo: xem cht. 7, tr. 122.

trọn năm tông,[63] vì vậy mình tu tập không sợ người khác chê cười. Đồng thời, trong sinh hoạt thường nhật, Phật tử thờ Phật, đốt hương, quỳ lạy, cúi đầu, tụng kinh, bái sám, cho đến niệm Phật, nhất cử nhất động đều hàm chứa tác dụng sâu xa mầu nhiệm của pháp môn Tịnh độ.

Đó là nhờ cảnh mà thanh tịnh tâm niệm, điều khiển sáu căn, công đức thấm nhuần tám thức, có khả năng phá trừ hoặc nghiệp từ vô thỉ, gieo trồng hạt giống xuất thế. Cho nên chúng ta hãy khuyến khích học giả mạnh dạn tu tập, đừng sợ người khác chê cười. Pháp môn này là châu ngọc quý giá, không nên xem thường, hay ngại sợ, để rồi đánh mất tất cả châu ngọc giá trị, mãi mãi làm kẻ nghèo hèn.

Tán tâm niệm Phật cũng có công hiệu.

Miệng niệm Phật, tâm nghĩ đến Phật, gọi là niệm định tâm. Miệng niệm Phật, tâm không nghĩ đến Phật mà nghĩ đến các việc khác, gọi là niệm tán tâm. Niệm tán tâm hiệu lực thua xa niệm định tâm, do vậy không thể lấy đó làm phương pháp. Cho nên các bậc thạc đức xưa nay đều dạy người định tâm niệm Phật, tuyệt đối không một ai đồng tình với cách niệm tán tâm. Thật ra, mọi cử chỉ đều được lưu lại trong thức thứ 8 (a-lại-da), nếu nói niệm tán tâm không có công hiệu thì miệng niệm sáu chữ từ đâu mà ra? Thứ nhất, sáu chữ đó vốn ở trong thức thứ 8; thứ hai, do sức huân tập từ bên ngoài. Vì vậy mà niệm tán tâm cũng có công hiệu, nhưng chẳng qua là công hiệu đó không bằng niệm định tâm mà thôi! Mặc dù các ngài không tiện nói ra nhưng vẫn có hàm ý đó. Cho nên cổ nhân có lưu lại bài kệ:

———

[63] Năm tông: chỉ cho 5 tông Đại thừa, là tông Thiên thai, Hoa nghiêm, Pháp tướng, Tam luận và tông Luật.

Di-đà nhất cú pháp trung vương,

tạp tiệm phân phân dã bất phương,

Vạn lí phù vân già xích nhật,

Nhơn gian xứ xứ hữu dư quang.

Bài kệ này nói rất rõ ràng, là nương vào hạt giống thành thục thanh tịnh trong thức thứ 8, nhờ huân tập từ thức thứ 6 được tịnh niệm, rồi từ thức thứ 6 hướng dẫn năm thức trước (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thức) khởi hiện hành. Nhưng có lúc tịnh niệm ở thức thứ 6 cũng bị bụi trần đã huân tập quá dày cản trở, nhiễm niệm trấn áp, khiến sóng tâm nổi lên dữ dội, như bị mây bay che khuất mặt trời. Tất nhiên ở nhân gian nhiều nơi không ánh sáng, nhưng nơi đây dẫu mây chưa tan hết, thì nơi khác vẫn có ánh sáng mặt trời chiếu đến. Cho nên bình thường có đôi lúc chúng ta niệm Phật bị tán tâm, tạp niệm, song chỉ cần niệm Phật liên tục, niệm “truy đảnh” khép kín, thì mọi thứ đều tan biến, tức khắc “ngựa ý” về chuồng, “vượn tâm” vào động, chánh niệm được rõ ràng, ôm trọn tâm Phật, dụng không chấp trước, lấy bỏ, điều dưỡng tự nhiên thuần thục. Do đó trong mười hai thời, ta chỉ cần siêng năng niệm, không ngại gì tán tâm. Người xưa trong bốn oai nghi, đi, đứng, ngồi, nằm đều niệm. Hoặc có người cho rằng, nếu dùng định tâm khi đi ra đường rất dễ bị tai nạn, như “dã tràng xe cát” v.v... không ích lợi gì, nên dùng tán tâm mà niệm. Ở đây tôi không đề xướng tán tâm, định tâm niệm đương nhiên là tốt nhất, nhưng chẳng qua là muốn nói rõ rằng: dù tán tâm niệm vẫn có công hiệu của nó, với hai lý do: 1. Tán tâm niệm cũng là từ chủng tử mà sanh ra hiện hành, từ hiện hành quay lại huân vào thức thứ 8, bất quá là sức huân tập đó yếu hơn định tâm mà thôi, thà như vậy tốt hơn là không niệm. 2. Sau khi tán tâm buộc niệm, thì tự nhiên trở thành định tâm, như

thế từ đầu đến cuối đều từ tán tâm sẽ đến định tâm. Căn cứ vào hai lý do này nên tôi không phản đối tán tâm niệm Phật.

Nếu như chữ “A 阿” tồn tại thì mọi chữ khác đều tồn tại.

Khi hành giả niệm Nam-mô A-di-đà Phật, nếu sợ tâm niệm tán loạn, thì có thể dùng phương pháp nhớ mười niệm trong tiết thứ hai, chương IV (phần 2 ở trước, h. niệm nhớ mười), là niệm mười tiếng, lần một hạt, như thế vừa niệm Phật, vừa nhớ được số, dùng hết tâm lực thì mọi phan duyên đều bị cắt đứt. Hoặc không nhớ mười thì nhớ chắc chữ “A” trong câu, nếu nhớ chữ “A” thì mấy chữ khác niệm tiếp được. Khi tâm hành giả được định, buộc niệm vững chắc thì tâm cảnh thuần hóa, kết thành một khối, ngang bằng hư không, không Phật không ta, liền với núi sông đại địa; đến khi hành giả đắc được niệm Phật tam-muội là tâm cảnh đều quên; khác với việc lúc niệm Phật ban đầu tâm đắm trước tạp cảnh. Người hành trì nên chú ý điều này.

Có cơ hội niệm Phật cứ niệm, chớ đợi đến tuổi già yếu!

Người đời đối với việc niệm Phật, nên coi như là việc khẩn cấp, gặp cơ hội nên làm ngay. Đức Phật dạy mạng sống con người chỉ trong hơi thở, từng năm, từng tháng, từng ngày, từng giờ, chúng ta có thể chết bất cứ lúc nào, không một ai dám đảm bảo tuổi thọ của mình kéo dài bao nhiêu. Người xưa hay nói:

“Hôm qua cưỡi ngựa chơi đầu phố, mà nay nằm lịm trong quan tài”.

Việc này là xác thật, chứ không phải dối trá. Vì đề phòng cái chết ập đến bất ngờ, nên trong từng giờ, từng khắc, phải niệm Phật, như thế thì sát-na cuối cùng không phải luống cuống tay chân. Chớ nên cho rằng: Ta nay còn khỏe, ngày tháng còn

dài, đợi lúc già yếu niệm Phật cũng chưa muộn. Nếu tính như vậy là sai lầm lớn. Ngày xưa có người đến nhà bạn là Trương Tổ Lưu chơi và khuyên ông Trương niệm Phật. Ông Trương nói rằng: Nay tôi còn ba việc lớn chưa làm xong, không rảnh để tu. Một, cha mẹ chưa khuất bóng; hai, con trai chưa kết hôn; ba, con gái chưa xuất giá, đợi đến khi nào tôi làm xong ba việc này, lúc đó tu cũng chưa muộn. Nghe thế, người kia liền cáo biệt ra về, vài tháng sau, ông ta quay lại nhà ông Trương, mới biết Tổ Lưu đã chết, liền thở dài một tiếng, làm bài thơ rằng:

Bạn tôi tên là Trương Tổ Lưu,

khuyên ông niệm Phật nói ba điều,

e rằng Diêm vương chưa kịp hiểu,

ba điều chưa xong đã bắt rồi.

Ý thơ nói rằng: ông ta bảo khi nào làm việc thế tục xong rồi mới niệm Phật, nhưng thử hỏi “Diêm chúa” có đợi ông hay không. Trên cõi đời này, ai dám đảm bảo rằng mình không phải là ông Trương thứ hai, do đó người có chí tu hành, cần nên niệm Phật, cứ niệm Phật, chớ đừng đi theo vết xe đổ của người trước, để rồi phải ân hận suốt đời.

Tịnh độ Đâu-suất.

Trong mười phương thế giới, uế độ vô số, Tịnh độ cũng vô số. Mỗi khi đức Thích Tôn nói pháp đều giới thiệu tha phương Tịnh độ, khuyến khích tất cả vãng sanh, đặc biệt trong đó giới thiệu kỹ lưỡng rõ ràng về Tịnh độ Cực lạc của đức Phật A-di-đà và Tịnh độ nội viện Đâu-suất thiên của đức Phật Di-lặc. Giới thiệu Tịnh độ Đâu-suất là ý muốn hành giả nối gót học tập Bồ-tát Di-lặc, tương lai nối gót hạ sanh mà được độ, và làm đệ tử Thanh văn của Ngài trong Long hoa tam hội. Vì đức Thích Tôn từng nói qua kinh Di-lặc thượng sanh, Hạ

sanh, thì Tịnh độ Đâu-suất được đức Phật khuyến khích ca ngợi đương nhiên là đúng và có hướng cho người học Phật tu theo Tịnh độ Đâu-suất. Đặc biệt Ngài Di-lặc là bậc thầy Duy thức, từng nói qua luận Du-già sư địa, cho nên cõi này người tu học Duy thức, phần đông phát nguyện vãng sanh Đâu-suất, để được gần Ngài Di-lặc và học tập tinh thông Duy thức. Đối với việc này, tôi chỉ biết tán thán lòng từ bi vô lượng của đức Thích Tôn, đã mở nhiều cửa phương tiện, khen ngợi người nguyện sanh, ham học không chán, và tinh thần dũng mãnh của Ngài Di-lặc nguyện tiếp tục quay lại cõi uế độ. Nhưng có ba lý do lớn mà tôi không nguyện về Đâu-suất mà nguyện sanh về Cực lạc: Một, như ngài Sư Tử Giác[64] còn bị năm dục lôi kéo mà lưu luyến quên về, huống chi mình không giỏi bằng ngài, e rằng dễ bị nguy hiểm. Hai, không biết nước Cực lạc. Ba, Ngài Di-lặc chưa từng phát nguyện khi lâm chung đến tiếp dẫn, nhỡ khi bệnh nặng ập đến chúng ta, tinh thần hôn mê, hoàn toàn chỉ dựa vào sức mình thì e rằng không vững. Giả như có người hỏi tôi: Sanh về Tịnh độ Cực lạc và sanh về Tịnh độ Đâu-suất, cái nào tốt hơn? Tôi chỉ có thể đáp: Sanh về Cực lạc thì muôn người tu muôn người thành, cho

———

[64] Sư Tử Giác 師子覺: Skt. Buddhasiṃha; theo Tây Vực ký 5, T51n2087, p896c02 chép rằng, cả ba ngài Sư Tử Giác, Vô Trước và Thế Thân từng nói với nhau: “Chúng ta tu hành mục đích mong được hầu cận đức Từ Thị (Di-lặc), nếu ai xả bỏ thân trước, được toại nguyện xưa, thì nên báo tin cho nhau biết có được sinh về Đâu-suất hay không?” Về sau, ngài Sư Tử Giác tịch trước, trải qua 3 năm vẫn không thấy tin tức. Đến ngài Thế Thân cũng tịch, qua 6 tháng cũng không thấy tin. Một hôm, lúc đầu đêm, ngài Vô Trước đang dạy đệ tử pháp thiền định thì có một người từ cõi trời đi xuống nói: “Từ khi tôi bỏ thân mạng, được thác sinh từ hoa sen ra và ở trong chúng đức Từ Thị trên cõi trời Đổ-sử-đa… Tôi trở lại đây báo tin cho ngài biết”. Lại nói thêm: “Khi tôi đi quanh thì thấy Sư Tử Giác ở trong số người bên ngoài đang tham đắm dục lạc, không rảnh rỗi để nhìn nhau, thì làm sao trở về báo tin.”

nên tôi dám dứt khoát như thế, còn sanh về Đâu-suất thì không dám đoán định. Ý kiến của tôi chỉ có như thế thôi, chưa bao giờ trái với kinh giáo, còn như nói cõi này tốt cõi kia kém thì quả nhiên không dám.

Tác dụng của niệm Phật, bao quát cả Thiền, Luật, Giáo và Mật.

Nếu niệm Phật lúc chưa được định thì khác xa với Thiền, bởi vì thiền tâm không có những trạng thái vui, buồn, lấy, bỏ, còn niệm Phật thì ham thích Lạc bang, chán ghét uế độ. Thiền tâm không đắm trước cảnh, một khi đắm trước thì mất hết bản lai, còn niệm Phật tâm cảnh đối đãi, năng sở giống nhau. Thiền tâm xa lìa pháp chấp, còn niệm Phật lợi dụng pháp chấp. Thiền tâm tức là thân pháp tánh, chẳng phải là nghĩa sanh tử, còn niệm Phật thì quán tưởng chết đây sanh kia. Những điều này cho thấy là Thiền-Tịnh khác nhau. Nhưng khi đắc định thì hoàn toàn giống nhau. Đạt tới cảnh giới niệm Phật tam-muội là hư không nát vụn, đại địa bằng phẳng, tâm tánh nhất niệm là cùng dung hợp pháp thân mười phương chư Phật, như trăm ngàn cây đuốc chiếu sáng một căn nhà. Ánh sáng ấy chiếu khắp, không hoại không xen tạp, lúc đó liền ly khai sáu thức phân biệt, cùng với chân như tam-muội của Thiền môn không hai không khác, trở thành Thiền-Tịnh bất phân. Việc này xem ra, nếu nói Tịnh tức là Thiền, có gì là không thể?

Nay lại đề cập đến Luật, tác dụng của giới luật có khả năng ngăn ngừa ba nghiệp thân, khẩu, ý, giúp sanh thiện trừ ác. Nhưng khi tu pháp môn Tịnh độ, thân lễ Phật, miệng niệm Phật, ý nghĩ Phật, như thế ba nghiệp đã tập trung, sáu căn tự nhiên đều nhiếp, nếu nói sanh thiện thì thiện sanh vô cùng, nếu nói trừ ác thử hỏi ba nghiệp đã tập trung vào đức Phật,

thì còn gì để mà tạo ác? Việc này xem ra, nói Tịnh tức là Luật, có gì là không thể?

Còn nói về Giáo, một câu Nam-mô A-di-đà Phật, luận về văn tự chỉ có sáu chữ, nhưng nói về tác dụng thì có thể nói ba tạng mười hai phần giáo lý đều nằm gọn trong đó; cũng có thể nói, giáo pháp mà đức Phật Thích-ca Mâu-ni nói trong 49 năm cũng nằm trong đó không sót chữ nào. Như thế còn có giáo nghĩa nào nằm ngoài sáu chữ này. Mục đích nghiên cứu Giáo, là nhằm để sanh lòng tin và sự hiểu biết, đồng thời vạch ra con đường hành chứng, nhưng tác dụng của niệm Phật chính là cắt đứt vọng tâm, được chánh niệm, như thế là đã vượt xa sự hiểu biết và lòng tin, mà tiến thẳng đến giai đoạn hành chứng. Cho nên người học Phật nếu niệm Phật thì không cần nghiên cứu Giáo, vì tất cả giáo nghĩa đã có trọn vẹn, xem ra nếu nói Tịnh tức là Giáo thì có gì là không thể?

Nói đến Mật giáo là chú trọng Tam mật gia trì,[65] cố gắng điều phục tức thân thành Phật, đạt được sáu thứ vô úy,[66] đó là đặc sắc của Mật tông. Ba nghiệp tập trung của pháp môn Tịnh độ, trên thực tế là điều hòa thân, miệng, ý ba mật gia trì, không ham phân biệt; nhưng tác dụng của niệm Phật có khả năng khiến tâm ta, tâm Phật dung hợp thành một, lúc đó tam-muội

———

[65] Tam mật gia trì 三密加持: chỉ cho sự gia trì Tam mật của Phật. Tam mật chỉ thân mật, khẩu mật, ý mật. Khi chúng sanh tu hành Tam mật thì 3 nghiệp thân, khẩu, ý của mình được Tam mật của Phật gia trì.

[66] Sáu thứ vô úy (lục chủng vô úy 六種無畏): Vô úy là không sợ. Sáu thứ công đức của Bồ-đề tâm nhất niệm mà hành giả Chân ngôn (bí mật giáo) đạt được ở 3 kiếp trước Thập địa, cũng là 6 nơi an ổn (6 nơi không sợ) để hành giả Mật giáo tái sanh: 1. Thiện vô úy, tức thiện tâm nhờ tu thập thiện…; 2. Thân vô úy, không sinh tham ái thân; 3. Vô ngã vô úy, chứng lý vô ngã; 4. Pháp vô úy, quán các uẩn đều không; 5. Pháp vô ngã vô úy, quán các pháp vô ngã; 6. Nhất thiết pháp tự tánh bình đẳng vô úy, quán tự tâm rốt ráo là tính Không…

hiện tiền, ánh sáng giác tánh đan nhau, kết thành một khối, không còn phân biệt ai là Phật, ai là ta. Cho nên, khi niệm A-di-đà Phật, niệm là tự thân, tức là tôn trọng đức Phật A-di-đà, đây chính là nói tức thân thành Phật, có gì là không thể? Còn như chưa được tam-muội, mà lúc niệm Phật đã được cảm ứng đạo giao, Phật quang nhiếp thọ, ngay lúc đó hành giả đã được sức thần thông của Phật gia hộ, như thế thì còn sợ gì? Vậy nói Tịnh là Mật, có gì là không thể?

Nhìn chung các nghĩa trên, chúng ta có thể nhận xét: Vì sao xưa nay phần đông các vị danh tăng Đại đức, cao nhân đạt sĩ[67] tu học Phật pháp đều đề xướng tu Tịnh độ?

Cư sĩ Phạm Cổ Nông[68] cũng từng nói: “Học duy thức, mà hành Tịnh độ”, ông là người thông hiểu kinh tạng, lẽ nào chỉ ca ngợi Tịnh độ!? Những người xem thường Tịnh độ là do họ không biết ngọc họ Hòa[69] nhìn lầm là đất đá, điều đó cũng chẳng có gì là lạ!

———

[67] Đạt sĩ 達士: Người thông đạt linh ngộ.

[68] Phạm Cổ Nông (1881-1952), người Gia Hưng, tỉnh Chiết Giang, hiệu Ký Đông. Ông từng du học Nhật Bản, sau trở về nước nhiệt tâm hoằng pháp. Năm Dân Quốc thứ 20 (1931), ông làm Tổng biên tập Phật học thư cục Thượng Hải và còn biên soạn Phật học bách khoa tùng thư v.v…

[69] Ngọc họ Hòa: một người họ Hòa (hay gọi Biện Hòa) ở nước Sở được một viên đá ngọc trong núi Sở, ông ta đem dâng cho Lệ vương. Lệ vương sai thợ ngọc xem, thợ ngọc nói đây là đá. Lệ vương cho người họ Hòa nói dối, liền chặt chân trái ông ta. Sau đó Lệ vương chết, Vũ vương lên ngôi, người họ Hòa lại dâng đá ngọc đó cho Vũ vương, Vũ vương sai thợ ngọc xem, cũng nói là đá. Vũ vương lại chặt chân phải họ Hòa. Vũ vương chết, Văn vương lên ngôi… (chuyện cũng như vậy), nhưng Văn vương sai thợ ngọc gọt giũa viên đá ngọc thành viên ngọc quí. Từ đó có thành ngữ “Ngọc họ Hòa (Hòa thị bích 和氏璧)”, hay “Viên ngọc trứ danh (Hòa bích tuỳ châu 和璧隨珠)”.

Ý nghĩa của Tịnh pháp, chỉ có đức Phật mới biết hết.

Lý luận của ba kinh Tịnh độ, nếu không giảng giải sâu rộng thì dễ làm cho người khác hiểu lầm rằng: Niệm Phật là lý vô học, chỉ là những thứ mánh khóe lừa gạt người ngu dốt, không phải là pháp tu của bậc cao minh v.v... Đó là sự sai lầm lớn. Cho nên kinh sách Tịnh độ không nói lý luận, mà chỉ khuyến khích chỉ dẫn cho người thực hành. Chẳng phải Tịnh độ không có nghĩa lý, mà nghĩa lý của nó rất nhiều, không thể nói hết, đã nói nghĩa này lại bỏ sót nghĩa khác, nói một sót cả vạn, chi bằng không nói còn hơn. Đó chính là lý do không nói lý luận mà chỉ khuyên tu trì. Nếu ai có khả năng tu trì thì tất cả lý luận đều bao hàm cả bên trong. Giống như người tắm ở biển cả, tức là đã dùng nước của trăm sông. Nếu luận về ý nghĩa và cảnh giới của pháp niệm Phật thì ý nghĩa đó cao sâu rộng lớn biết chừng nào, chỉ có đức Phật mới biết hết sự tuyệt đối của nó, còn các vị đại Bồ-tát như Văn-thù, Phổ Hiền, Đại Thế Chí không thể biết hết được. Thử nghĩ pháp trì danh niệm Phật, nếu không có công đức bất tư nghị, thì làm sao trong kinh A-di-đà, đức Thích Tôn lại nói kinh ấy được chư Phật trong sáu phương tán thán hộ niệm? Nay đức Thích-ca, Di-đà đã lập pháp môn này, chư Phật sáu phương đã tán thán hộ niệm, tức do pháp môn này rất đặc biệt vi diệu, công hiệu rất lớn. Trong kinh cũng nói: “Không thể đem chút ít thiện căn phước đức nhân duyên mà được sanh về nước ấy.” Hay: “Bảy ngày chấp trì danh hiệu liền được vãng sanh.” Do vậy có thể biết, thiện căn phước đức nhân duyên của việc chấp trì danh hiệu quan trọng thế nào!

Chớ nên hiểu lầm lý luận tự tánh Di-đà, duy tâm Tịnh độ.

Hành giả trọng lý khinh sự, cố chấp lý luận tự tánh Di-đà và duy tâm Tịnh độ, do đó nói: Tịnh độ chính trong tâm, chứ

làm gì có Tây phương Tịnh độ? Do vậy mà phủ nhận hết tất cả 48 lời nguyện của đức Phật A-di-đà và cả thế giới Cực lạc. Đó là sự sai lầm rất lớn, đã đem chân đế và tục đế pha trộn lẫn nhau, áp dụng thể và dụng một cách máy móc, cho nên mới đưa ra điều quái dị là chân, tục đều vắng lặng, thể dụng đều không. Người học Phật ai cũng đọc qua Bát-nhã tâm kinh, trong kinh nói rõ ràng: “Không trí cũng không sở đắc, do không sở đắc cho nên...”. Nhưng tiếp đó lại nói: “Chứng đắc Chánh đẳng chánh giác”. Nói không chứng đắc tức là đứng trên lập trường chân đế, còn nói chứng đắc tức là đứng trên lập trường tục đế, nếu chỉ nói một là mâu thuẫn. Trong các kinh khác cũng hay nói ý này. Ở đây không phải thuyết pháp về chân đế, tục đế, học giả chớ có hiểu lầm, làm sai mất ý kinh. Lục tổ phủ định Tây phương cũng là dựa vào chân tâm thường trụ mà nói, người sau chớ nên chấp trước vào lời Tổ nói, mạt sát Cực lạc, như thế mới gọi là khéo đọc sách của người xưa! Đối với việc này nên hiểu: Nếu đứng trên bình diện chân đế mà nói, một pháp cũng không lập, Phật còn không chấp nhận thì làm gì có nước Cực lạc, và niệm Phật vãng sanh, cho nên mới nói tự tánh Di-đà, ngoài tánh không có Di-đà; duy tâm Tịnh độ, ngoài tâm không có Tịnh độ, đây là cảnh giới rốt ráo của đệ nhất nghĩa không. Do đó, lấy dụng quy thể thì không có một pháp nào để chứng đắc. Còn như người tu hành chưa đạt đến trình độ công phu nội chứng, chưa đạt đến tâm cảnh đều không, tưởng thọ vắng lặng, thì phải năng sở rõ ràng, y chánh hiện hữu, lúc đó một sắc, một hương, một hoa, một lá của Cực lạc đều là đối tượng truy cầu, luôn luôn bám đuổi. Phải biết lượng sức mình, chớ vọng chạy theo mọi người đề xướng lý cao siêu tự tánh Di-đà, duy tâm Tịnh độ, như người chưa qua sông mà đã bỏ bè. Thử xem trong ba kinh Tịnh độ, nói về tướng hảo của thân Phật, từng

lỗ chân lông phóng ánh sáng, không chỗ nào là không tinh vi, nói thế giới trang nghiêm, hoa quả, ao báu, màng lưới, không chỗ nào là không nhập diệu (khéo léo thần tình). Và con người, mọi vật đều là có thật, chứ không phải hư cấu không bằng chứng, sao cho rằng một vị cũng không có, để rồi rơi vào không kiến.

Lý sự đều quan trọng, bằng không nên trọng sự.

Trên bước đường tu học, lý sự phải đi đôi với nhau, phối hợp với nhau, cùng hỗ trợ nhau thành tựu. Có lý hành sự mới có căn cứ, mới có cương lĩnh, mới có mục tiêu, mới có tác dụng. Có sự, lý luận thực hiện được thành công, mới lý giải tánh chơn thật một cách chính xác, mới mang lại hiệu quả cao. Có lý lẫn sự cũng giống như đã rành về tuyến đường, lại còn đi trên tuyến đường đó. Có lý không sự như đã biết rõ đường nhưng lại không chịu đi. Có sự không lý như đi mà không biết đường. Nếu chiếu theo lý thì chỉ mới biết đường. Còn người biết cả lý lẫn sự, lại còn đi trên tuyến đường mình đã biết đó mới mong được thành công. Nếu loại hai điều kiện này ra thì không có hy vọng thành công. Những người chịu đi, dù trí tuệ của mình cạn cợt, không thể vạch ra lộ trình, nhưng nếu đi theo lộ trình mà bậc tiền hiền đã vạch sẵn cho người sau thì cũng đạt được mụch đích. Sự tích hoặc những điều được ghi chép trong kinh điển, hay lời dạy của bậc cổ đức là bản đồ hướng dẫn lộ trình, chỉ cần người sau y theo đó mà thực hành, dứt khoát được thành công, không khác gì người xưa. Cho nên người có sự mà không lý, không đến nổi bị tai hoạn, người bị tai hoạn chính là người có lý mà không sự, như chỉ ngồi nói suông mà không chịu đi, cả đời nói đủ mọi chuyện, nhưng nửa thước cũng không bước nổi. Nói một cách nghiêm khắc thì người đã không sự lại còn không lý,

cũng như đã biết tường vách sắp sập lẽ ra phải chạy nơi khác, đằng này lại ngồi yên như không hề hay biết. Thế nên giáo pháp đức Phật có thể độ những người ngu dốt không biết chữ nào, chứ không độ nổi người thế gian có trí thông minh cố chấp, hoặc không chịu tu hành. Lý do này rất đơn giản là nên phân biệt rõ ràng người chịu tu hành và không chịu tu hành. Thuở xưa, ngài Châu-lợi-bàn-đà rất đần độn, đức Phật chỉ dạy hai chữ “phủi bụi”, hễ nhớ chữ “phủi” lại quên chữ “bụi”, nhớ chữ “bụi” lại quên chữ “phủi”. Tuy thế nhưng ngài luôn kiên trì niệm hai chữ này, không lơ đễnh một giây, cuối cùng mọi lậu hoặc đều dứt sạch, chứng quả A-la-hán. Còn Đề-bà-đạt-đa thông minh trí tuệ, đã từng học qua các thần thông, có khả năng tụng sáu vạn pháp tạng, nhưng không tránh khỏi đọa địa ngục. Xem đây có thể biết, dù cho lý giải đầy bụng, nếu không tu hành như thật thì các hoặc nghiệp từ vô thỉ vẫn còn nằm yên không lay động, không bị mài mòn tý nào, thử hỏi như thế có được gì? Không bằng bà già nấu ăn, suốt ngày chỉ biết quần quật trong bếp núc, không biết một chữ nào, nhưng lúc nào cũng tưởng nhớ niệm Phật, rốt cuộc được ngồi đài hoa sen cao, không sợ, không loạn. Những người trọn đời chỉ biết lý luận danh tướng, mong cầu hiểu biết, làm người học Phật uyên thâm, nhưng lại không chịu hạ thủ tu hành, thời xưa trong Phật môn những hạng người này thường bị quở trách là kẻ chỉ nói mà không ăn thì không thể no. Số người đó được xem là quý nhưng không “giàu”, rốt cuộc không bằng người “nghèo cùng khốn khổ”. Nói tóm lại, nếu người nào đã hiểu rõ được lý, mà lại còn làm theo lời đức Phật thì người này đầy đủ phước tuệ, hiểu biết và thực hành tương ưng với nhau, lúc đó nhân thành thục, quả viên mãn, nhất định được thành tựu. Còn lý sự không song hành, chi bằng có sự không lý, tuyệt đối không nên có lý mà không sự.

Người học Phật có chí hướng không thể không hiểu biết điều này.

Pháp Tịnh độ là pháp môn duy nhất của người tại gia.

Người xuất gia không bị vướng lụy bởi vợ con, phiền phức bởi cơm áo, dứt hẳn sự ồn ào chợ búa, nên tu pháp rất dễ, chỉ cần ra công chịu khổ, nhất định được thành tựu. Người tại gia thì không được như thế, cả đời lo việc mưu sinh làm trâu, làm ngựa đến nỗi phải hụt hơi ngạt thở, huống nữa là sống trong căn nhà chật hẹp, bẩn thỉu, dù có muốn thờ Phật, cũng không có chỗ để thờ. Có những người vì cuộc sống mà cả ngày phải luôn để ý đến việc mua bán đổi chác, trông nom quán xá, chiều chuộng chiêu đãi khách khứa, kiểm tra sổ sách, bận rộn suốt ngày, còn đâu thì giờ mà tu. Còn những người làm việc công chức cũng vì sanh nhai mà mỗi ngày phải ngồi ghế tám tiếng, tổn trí lao hình, mãi đến chiều tối mới về, lúc đó gân cốt đã rã rời, thịt xương đau nhói, còn phải lo xử lý việc riêng, đâu có thời gian rảnh rỗi để yên tâm tu đạo. Còn người làm công, hầu như đầu tắt mặt tối cả ngày, dẫu muốn ngồi Thiền, tụng Kinh, trì Luật, học Mật, nghiên cứu kinh điển, đều không thể được.

Việc này xem ra những thiện nam, tín nữ tại gia ở trong nhà lửa,[70] muốn tu pháp xuất thế còn khó hơn lên trời. May mắn đức Như Lai có vô biên trí tuệ, sớm đã vì người tại gia đưa ra pháp môn không phí thời gian, không ngại việc thế tục, hết sức đơn giản, nhưng hiệu lực rất lớn. Đó là pháp môn Tịnh độ, ai tu pháp này đảm bảo đều được thành tựu, bất luận tại gia hay xuất gia, tất cả đều ra khỏi ba cõi, tuyệt đối không sót

———

[70] Trong nhà lửa: Tác giả mượn câu nói trong bài kệ kinh Diệu pháp liên hoa 2, T9n262, p14pc22: “Tam giới vô an, du như hỏa trạch”, tức ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, và Vô sắc) không an giống như nhà lửa.

một ai. Nếu người tại gia học Thiền, học Luật, học Giáo, học Mật thì gặp nhiều khó khăn, không có hướng đi rõ ràng. Vì vậy mà người tại gia hành pháp niệm Phật là đi con đường dễ nhất, nên pháp môn Tịnh độ là pháp môn thích hợp nhất cho thiện nam, tín nữ tại gia, chớ có xem thường bỏ qua.

Ý nghĩa của hai chữ Cực lạc.

Có người hỏi: Trong Khúc lễ[71] có nói: “Chí không thể đủ, vui không thể cùng”. Nhưng tục ngữ lại nói: “Cái vui tột cùng rồi sanh bi ai”, như thế thì danh từ thế giới Cực lạc của đức Phật A-di-đà đâu có khác với ý này?

Trả lời: Cái mà gọi là cái vui không thể cùng và cái vui tột cùng rồi sanh bi ai đó là chỉ cho cái vui không rốt ráo của thế gian mà nói, do không rốt ráo nên trong cái vui đã có sẵn nhân tố khổ, nếu vui cùng cực thì sẽ sanh bi ai! Như lấy gái lầu xanh làm vui, khi tan cuộc vui sẽ bị hao tốn tiền của, hại thân, mọi người khinh rẻ, giảm tuổi thọ, đương nhiên là sanh bi ai! Như lấy việc đánh bạc làm vui, khi tan cuộc vui sẽ bị hao tổn tinh thần, phá nhà, mất cảm tình, phạm hình pháp, như thế thì sanh bi ai! Như uống rượu làm vui, khi tan cuộc vui sẽ xảy ra nhiều sai lầm, bỏ việc công sở, sanh bệnh tật, tội lỗi càng lớn sẽ sanh bi ai!

Muôn việc thế gian, phần lớn đều như vậy, cho nên Thánh nhân mới có lời răn dạy vui không nên quá mức. Còn như cái vúi ở nước Cực lạc là cái vui vô lậu xuất thế gian, hoàn toàn không phải là thú vui ngũ dục của dục giới, tuy vui nhưng

———

[71] Khúc lễ 曲禮: là một trong những thiên chép về sinh hoạt, lễ tiết hằng ngày trong sách Lễ ký 禮記 (tư liệu giải thích nghi lễ). Sách Lễ ký vào thời Tây Hán có hai bản, một do Đái Đức biên tập, gồm 85 thiên; hai do Đái Thánh biên tập, gồm 49 thiên.

không sanh bi ai, không cần phải hạn chế hay kính sợ. Khi đức Thích Tôn nói kinh Di-đà, bảo Xá-lợi-phất:

“Chúng sanh nơi quốc độ đó, không có các khổ, chỉ có hưởng vui nên gọi là Cực lạc”.

Nói rõ về ý nghĩa của hai chữ Cực lạc là chỉ có vui mà không có khổ, như thế bi ai sanh từ đâu? Nếu sanh bi ai thì không thể nói là không có các khổ.

Vì sao hành giả cần phải vãng sanh về nước Cực lạc?

Hành giả sanh đến nước Cực lạc, chẳng qua là thay đổi đạo tràng tu học một cách an toàn vĩnh viễn, chứ chẳng phải là lập tức thành Phật. Tiên sinh Dương Nhân Sơn[72] nói:

“Tây phương Tịnh độ là trường học lớn nhất, đức Phật Di-đà tiếp dẫn mười phương chúng sanh về nhập học ở trường đó, cung cấp ăn uống y phục, không cần đòi hỏi học phí, không định nhân số, không hẹn thời gian năm tháng, đất đai rộng rãi vô biên, kiến lập dài xa vô cực. Người vào trường đó không luận trình độ, cho đến chứng nhập Vô sanh nhẫn, đều được xếp vào hàng tốt nghiệp thứ nhất, hoặc siêng năng tu tập ở quốc độ đó, hoặc đến nơi khác giáo hóa, đều tùy theo ý nguyện của họ. Từ đó về sau, trải qua Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng, giai vị Tam hiền viên mãn, liền nhập Sơ địa, lúc đó được xếp vào hàng tốt nghiệp thứ hai. Lại từ Sơ địa trở đi, cho đến Đẳng giác hậu tâm, chứng nhập Diệu giác quả hải, lúc đó được xếp vào tốt nghiệp lần thứ ba. Ở đây nếu luận theo thứ lớp hoặc luận theo viên đốn, thì một người tu tất cả đều tu, một người chứng tất cả đều chứng, viên đốn

———

[72] Dương Nhân Sơn (1837-1911): người Trung Quốc, là cư sĩ nghiên cứu Phật học nổi tiếng thời cận đại. Ông có lưu lại bộ Dương Nhân Sơn cư sĩ di trước, 12 quyển.

thứ lớp, dung nhiếp lẫn nhau. Nói tóm lại, mười phương ba đời, tất cả giáo pháp không đâu là không đủ, cho nên tất cả chư Phật đều tán thán. Tại sao người đời lại trôi nổi trong sanh tử, thoạt xuất thoạt lặn, không mong cầu ra khỏi?”.

Có thể biết, sau khi hành giả sanh về nước đó, cần phải tu đạo mới được thành Phật. Bởi vì nơi đây hoàn cảnh ưu việt, mọi trở ngại đều được loại trừ, nên tu đạo rất dễ. Khi sanh về nước đó, không còn phải sợ luân hồi trong ác đạo, được tuổi thọ vô lượng, có đức Phật Di-đà, Quán Âm, Thế Chí làm thầy, nghe được giáo pháp vi diệu từ tiếng nước, tiếng gió, tiếng chim nói ra. Sống nơi đó không cần phải mưu sinh, cơm áo, tất bật, tất cả đều tự đầy đủ. Con người nơi đó đều rất hiền thiện. Nếu muốn tu đạo cần phải có điều kiện tốt, khi có điều tốt thì mọi thứ được đầy đủ. Cho nên người có chí tu hành, cần phải vãng sanh về nước Cực lạc.

Tịnh độ là pháp Đại thừa, độ mình độ người.

Có người nói rằng: “Tôi không muốn vãng sanh về nước Cực lạc, chỉ nguyện ở cõi này mãi mãi, cứu độ chúng sanh”.

Đây chính là đại nguyện của Bồ-tát, cũng là mười thứ Ba-la-mật của Bồ-tát đã tu, nguyện Ba-la-mật phối hợp với phương tiện Ba-la-mật, trí Ba-la-mật... thì mới làm tròn nhiệm vụ hạnh nguyện. Nhưng muốn cứu người chết đuối, nếu chính mình không học qua bản lĩnh bơi lội thì cả mình lẫn người đều bị chết chìm, việc làm này được coi như có lòng nhân, chứ không có thuật nhân, nên không tránh khỏi thảm kịch cả hai đều bị chết đuối. Xin hỏi người phát đại nguyện có phải đã cắt đứt hoặc nghiệp, đầy đủ các thần thông trí tuệ chưa? Nếu như nói chưa đủ các điều kiện trên, như bản thân không biết bơi lội, làm sao vào nước cứu người, hay là mau chóng

cầu sanh Cực lạc, đợi sau khi phá hết hoặc nghiệp, học hết các thần thông trí tuệ của Bồ-tát, mới trở lại độ sanh, cũng chưa phải là muộn. Lại có người nói: “Tịnh độ là pháp Tiểu thừa, tôi không muốn học”. Vậy tôi xin trình bày 7 lý do dưới đây để chứng minh Tịnh độ là pháp Đại thừa, 7 lý do này đều có thể khảo xét trong kinh sách, nếu không chịu sát hạch, mà chỉ một mực hủy báng đại pháp, thì chẳng khác nào như người nhắm mắt nói càn rằng Khổng Phu Tử không biết chữ, rõ ràng đó là lời vu khống.

1. Phật giáo sau khi đến Trung Quốc, diễn bày thành mười tông, trong số đó chỉ có hai tông Câu-xá và Thành thật là thuộc về Tiểu thừa, còn Luật, Tam luận, Pháp tướng, Hoa nghiêm, Thiên thai, Chơn ngôn, Thiền, Tịnh độ đều thuộc vào tông Đại thừa, được các học giả công nhận từ trăm ngàn năm nay.

2. Sau khi đức Phật diệt độ, Phật pháp thịnh hành ở Ấn Độ, nghiêng về Tiểu thừa, cho đến khoảng năm 600, Bồ-tát Mã Minh là tôn sư trước tác cả trăm bộ kinh điển Đại thừa, ngài soạn luận Đại thừa khởi tín, phát huy áo nghĩa Đại thừa và những gì ngài nêu ra đều là pháp Đại thừa. Điều đặc biệt là cuối bài, ngài trịnh trọng giới thiệu pháp môn niệm Phật, khuyến khích sanh về Tây phương thế giới Cực lạc. Ngài Mã Minh đã trước tác luận hoằng dương Đại thừa, trong lời giới thiệu không phải là pháp Tiểu thừa.

3. Từ xưa đến nay, những người đối với Tịnh độ Cực lạc, từng phát nguyện sanh về nước ấy, phần nhiều thuộc về những người lập hạnh Đại thừa có trí tuệ thâm sâu, tâm nguyện rộng lớn, việc này thường thấy trong kinh truyện, gồm các vị Bồ-tát như Đại Thế Chí, Phổ Hiền, Long Thọ, Thế Thân, cùng với các vị đại sư như Đàm Loan, Tuệ Viễn,

Trí Khải, Đạo Xước, Thiện Đạo, Thanh Lương, Vĩnh Minh, Liên Trì, Ngẫu Ích, Tiệt Lưu, Tĩnh Am v.v..., tất cả đều là bậc tông tượng của Tịnh độ, cũng là hành giả Đại thừa.

4. Đầu kinh Vô lượng thọ, đặc biệt nhấn mạnh đức Phật hội hợp cùng các vị đại Bồ-tát không thể tính đếm, trong đó văn tự nói về công hạnh của Bồ-tát chiếm hết hơn một ngàn chữ, đó là điều hiếm thấy trong các kinh khác. Cuối kinh, đức Phật đích thân di chúc cho Bồ-tát Di-lặc nhất sanh bổ xứ, cần phải chuyên tâm tín thọ, trì tụng hành trì. Mọi hành động đó đều có thâm ý bên trong, thậm chí là chỉ có người tu hành Đại thừa mới có khả năng liễu đạt, gánh vác, hoằng dương pháp Đại thừa rộng lớn này.

5. Hành giả Tiểu thừa được phân làm hai hạng: Một là ngu pháp Tiểu thừa, hạng này tự mãn với pháp giải thoát Tiểu thừa, không hiểu Đại thừa, cũng không nghĩ tiến đến Đại thừa. Hai là không ngu pháp Tiểu thừa, hạng này là lấy Tiểu thừa để làm quá trình tiến đến Đại thừa, chứ chẳng phải vĩnh viễn ở Tiểu thừa. Như học sinh học tiểu học ngày nay, là học sinh đại học trong tương lai. Người đọc sách tiểu học, là lấy tiểu học làm nền tảng, chứ chẳng phải cả đời đọc sách tiểu học, cho nên hạng này không phải là Tiểu thừa thật sự. Kinh Di-đà nói: “Chúng sanh sanh vào đất nước Cực lạc đều là A-bệ-bạt-trí, trong số đó phần đông là nhất sanh bổ xứ, số lượng này rất nhiều, chẳng thể tính đếm được, chỉ có thể dùng vô lượng vô biên a-tăng-kỳ để nói”. A-bệ-bạt-trí dịch là không thoái chuyển. Chúng sanh ở nước đó, công phu không thoái chuyển, không cắt đứt con đường đang tiến về phía trước; trong số đó, các vị đại Bồ-tát được bổ xứ thành quả vị Phật, cũng được nêu ra ở trên là vô lượng vô biên. Xem ra, nước Cực lạc, ngoài các vị Bồ-tát ra, tuy có Tiểu thừa, nhưng

tuyệt đối không phải là ngu pháp, mà là sự mở đầu cho việc tiến đến Đại thừa.

6. Tiểu thừa và Đại thừa là sự sai khác của tâm lượng, không quan hệ với pháp, hành giả khi tu pháp, nếu tâm chỉ mang tính tự lợi, thì bất luận tu học pháp nào cũng đều là Tiểu thừa; ngược lại, nếu tâm kiêm cả lợi tha thì không luận tu học pháp nào đều là Đại thừa. Người tu học Tịnh độ, phần đông đều phát tâm Đại thừa, cho nên Tịnh độ là pháp Đại thừa, trong kệ hồi hướng nói:

“Nguyện đem công đức này, trang nghiêm Tịnh độ Phật, trên đền bốn ân nặng, dưới cứu khổ ba đường, nếu như ai thấy nghe, đều phát tâm Bồ-đề, hết một báo thân này, đồng sanh nước Cực lạc”.

Rõ ràng là nguyện sanh Cực lạc, và nói chắc chắn rằng: Trên đền bốn ân, dưới cứu ba đường, nếu người thấy nghe, phát tâm thành Phật, nguyện cùng với đại chúng, đồng sanh nước Cực lạc, vậy xin hỏi những câu này có phải là Tiểu thừa không? Lại trong nguyện văn của những người trước có nói: “... Nghe rồi liền ngộ Vô sanh nhẫn, không trái với An dưỡng, vào cõi Ta-bà, khéo biết phương tiện, hóa độ chúng sanh, giỏi dùng trần lao làm Phật sự...”. Nói trở lại cõi này, phương tiện độ sanh, nguyện này những người tu Tiểu thừa có thể phát được sao? Lại nữa, trong kệ phát nguyện của Bồ-tát Đại Từ nói: “... Thấy nghe đều tinh tấn, cùng sanh nước Cực lạc, thấy Phật rõ sanh tử, như Phật độ tất cả, đoạn vô biên phiền não, tu vô lượng pháp môn, thệ nguyện độ chúng sanh, đồng nguyện thành Phật đạo”. Cầu sanh Cực lạc, mà phát bốn hoằng thệ nguyện của Bồ-tát là pháp Tiểu thừa sao? Lại trong đoạn cuối bài kệ phát nguyện của pháp sư Tuân Thức (Từ Vân sám chủ) có nói: “... Trong khoảng một niệm,

sanh nước Cực lạc, hoa nở thấy Phật, liền nghe Phật thừa, chóng khai Phật tuệ, độ hết chúng sanh, mãn nguyện Bồ-đề”. Nói độ hết chúng sanh, mới mãn nguyện Bồ-đề, đâu phải là người tu Tiểu thừa phát nguyện? Lại trong bài văn Liên Trì phát nguyện có nói: “... Tất cả công đức, thảy đều thành tựu, sau đó không trái với An dưỡng, quay lại với Ta-bà, phân thân vô số, khắp mười phương cõi, dùng thần lực tự tại bất khả tư nghị, mọi thứ phương tiện, độ thoát chúng sanh, đều khiến lìa nhiễm, tâm lại được thanh tịnh, đồng sanh Tây phương, nhập vào địa vị bất thoái...”. Ở đây, chú trọng việc quay lại cõi uế, phân thân mười phương, độ thoát chúng sanh, cùng sanh Cực lạc, nếu nói hạnh nguyện đó là Tiểu thừa thì thật tình tôi không hiểu pháp Đại thừa là như thế nào?

7. Trong Quán kinh, đức Phật bảo Vi-đề-hy: Người ở bậc thượng phẩm thượng sanh, muốn sanh vào thế giới Cực lạc, cần phải tu ba phước, trong đó phước thứ ba là phát tâm Bồ-đề, tin nhân quả một cách sâu sắc, đọc tụng Đại thừa, khuyến tấn hành giả. Đã là phát tâm thành Phật, đọc kinh điển Đại thừa, khuyến tấn hành giả, như thế đầy đủ tâm Bồ-tát, vậy tại sao nói là Tiểu thừa? Nay không cần luận đến thượng phẩm thượng sanh mà ngay cả các bậc dưới, phần đông cũng đọc tụng kinh điển Đại thừa, phát đạo tâm vô thượng; cho đến bậc thấp nhất, hạ phẩm trung sanh, hạ phẩm hạ sanh, sanh tiền đều tạo mọi tội lỗi, các phàm phu nghịch ác này lẽ ra phải đọa địa ngục, nhưng kinh lại chép: Người ở bậc hạ phẩm trung sanh, sau khi sanh về nước Cực lạc, được Quán Âm, Thế Chí nói kinh điển Đại thừa sâu xa mầu nhiệm, các chúng sanh này sau khi nghe xong đều phát đạo tâm vô thượng. Còn người ở bậc hạ phẩm hạ sanh, sau khi sanh về nước Cực lạc, được Bồ-tát Quán Âm, Thế Chí nói về thật tướng của các pháp, nghe xong đều phát tâm Bồ-đề.

Như vậy ở trên đã nói đến kinh điển Đại thừa, đạo tâm vô thượng, thật tướng các pháp, phát tâm Bồ-đề, đều là nguyên tắc quan trọng của Đại thừa, tuyệt đối không phải cái mà căn khí Tiểu thừa nói đến. Bậc thấp nhất trong chín phẩm, hạ trung hạ hạ phẩm là như thế, suy ra có thể biết được các phẩm trên. Xem ra, người tạo năm nghịch mười ác, sau khi sanh về Cực lạc đều trở thành người Đại thừa tuyệt đối, vậy thì ai dám nói Tịnh độ là pháp Tiểu thừa?

Pháp môn Tịnh độ là pháp dễ thực hành

Pháp môn Tịnh độ, đặc biệt là trì danh niệm Phật rất dễ thực hành, tất cả ai cũng biết. Nhưng dễ thực hành có nhiều nghĩa, chưa chắc mọi người hiểu hết.

Thứ nhất, ai tu pháp môn khác, nếu từ Giáo mà vào thì kinh điển rất nhiều, nghĩa lý thâm sâu, cần phải am hiểu một nghĩa, cho đến hội hợp các nghĩa mới dung thông được. Sau đó rút tỉa các tinh anh, mở ra con đường tắc để tu hành, trọn đời theo đó, việc này nếu không trải qua vài chục năm khổ công thì không thể thành tựu. Hoặc từ Luật mà vào thì phải xuất gia, giới tướng rất phiền toái, cần phải có nghị lực nhẫn nại chịu khổ, tinh thần kiên nhẫn, mới mong thành tựu.

Còn như từ Thiền mà vào, bất luận kiến tánh, chỉ quán, hễ chưa tu túc tuệ, căn khí chưa phát, muốn dùng trình độ thấp kém trông mong pháp thù thắng thì khó có kết quả. Chỉ có pháp trì danh này, ngoài tâm bình thường niệm danh hiệu Phật, còn lại tất cả hình thức, phương pháp khác đều không câu nệ, đó là nghĩa dễ thực hành.

Thứ hai, trên bước đường tu học hoàn toàn dựa vào tự lực, còn niệm Phật đủ cả tha lực mà tha lực thì rất lớn, siêu việt hơn cả tự lực của phàm phu vô số lần. Thực tế, khi niệm Phật