Tịnh Độ Tông Khái Luận

Dẫn Từ

TỊNH ĐỘ TÔNG KHÁI LUẬN

PHÁP TẠNG PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Việt dịch:

Thích Quảng Hạnh

Hiệu chính và phụ chú:

Thích Tâm Nhãn

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA – VĂN NGHỆ

Mục Lục

MỤC LỤC

Phi lộ:...................................................................................................................... 9

Giải Thích Chữ A (अ)............................................................................................. 13

Lời Tựa : .................................................................................................................18

Khái Luận Tịnh Độ Tông Phật Giáo:...................................................................21

I. Cương Yếu Phật Pháp:.......................................................................................21

II. Mở Bày Giáo Lý Tịnh Độ:.................................................................................... 28

III.Hạnh Môn Về Tông Chỉ Tịnh Độ:...................................................................... 38

IV. Hạnh Môn Của Tôn Sư Đông Độ:.................................................................... 57

Luận Về Pháp Môn Tịnh Độ....................................................................................113

Khái Thuật Về Pháp Tịnh Độ:..................................................................................123

Lời Nói Đầu:................................................................................................................123

I. Ý Nghĩa Về Tịnh Độ:.............................................................................................. 130

II. Phác Thảo Về Nước Cực Lạc............................................................................137

III. Con Đường Tắc Tu Hành Tịnh Độ:...................................................................161

IV. Trì Danh Niệm Phật:............................................................................................173

V. Phát Nguyện Vãng Sanh Cực Lạc.....................................................................183

VI. Dùng Quán Tưởng Hỗ Trợ Trì Danh............................................................... 189

VII. Bàn Luận Các Nghĩa Khác..............................................................................217

VIII. Lược Chuyện Các Bậc Tiền Nhân Vãng Sanh.............................................243

Khái Lược Tông Tịnh Độ........................................................................................ 255

I. Sự Truyền Thừa Và Trước Thuật........................................................................ 256

II. Lai Lịch Thánh Hiệu Đức Phật A- DI-ĐÀ...........................................................259

III. Lý Do Xưng Danh Niệm Phật:............................................................................262

IV. Hiện Thực Và Phân Loại Tịnh Đột:....................................................................267

V. Việc Cần Thiết Đẩu Tiên Của Tịnh Độ................................................................270

Đại Ý Tông Tịnh Độ............................................................................................. 275

I. Tây Phương Tịnh Độ: .......................................................................................275

II. Quá Trình Phát Triển Và Biến Đổi:...................................................................278

Nghĩa Yếu Tịnh Độ Tông:.......................................................................................291

I. Tổng Luận:...........................................................................................................291

II. Triết Học Quán Niệm:........................................................................................296

III. Triết Học Xưng Danh:......................................................................................303

VI. Triết Học Của Tín Tâm...................................................................................307

V. Triết Học Của Tịnh Độ:.....................................................................................310

Luận Yếu Về Tông Tịnh Độ Lô Sơn:.....................................................................315

I. Lời Nói Đầu:............................................................................................................315

II. Thần Thức Bất Diệt, Sanh Tử Lưu Chuyển...........................................................319

III. Tư Tưởng Tịnh Độ Của Ngài Tuệ Viễn:..................................................................329

IV. Kết Luận :...............................................................................................................343

Tông Chỉ, Cương Yếu Pháp Môn Tịnh Độ.....................................................................347

Luận Biện Về Tịnh Độ:................................................................................................ 357

Giảng Giải Luận Vãng Sanh Tịnh Độ: ...........................................................................365

I. Giải Thích Đề.................................................................................................................365

II. Giải Thích Văn............................................................................................................ 372

Luận Về Tịnh Độ Giáo Của Cư Sĩ....................................................................................437

I. Tịnh Độ Giáo Của Vương Long Thư............................................................................438

II Tịnh Độ Giáo Của Viên Trung Lang:...........................................................................440

III. Tịnh Độ Giáo Của Châu An Sĩ:.................................................................................445

VI. Tịnh Độ Giáo Của Trương Sư Thành........................................................................446

V. Tịnh Độ Giáo Của Bành Nhị Lâm ..............................................................................447

Tịnh Độ Và Hiện Thực ...................................................................................................453

I. Hai Sứ Mệnh To Lớn Của Phật Giáo: .................................................................453

II. Tư Tưởng Tịnh Độ Kết Hợp Với Hai Sứ Mệnh Lớn:........................................456

III. Quán Chiếu Tịnh Độ:.........................................................................................460

IV: Tha Phương Tịnh Độ...........................................................................................463

V. Tương Lai Cõi Này Là Tịnh Độ:...........................................................................465

VI. Lời Kết:....................... ......................................................................................471

Nói Về Tịnh Độ:.......................................................................................................475

I. Lời Nói Đầu:.........................................................................................................475

II. Giải Thích Nghĩa Tịnh Độ:..................................................................................476

III. Nguyên Lý Niệm Phật:......................................................................................477

IV. Sự Quan Hệ Giữa Thiền Và Độ...........................................................................488

V: Các Phương Pháp Trì Danh:.................................................................................500

VI. Pháp Nguyện Vãng Sanh :....................................................................................505

VII. Lâm Chung Chánh Niệm:....................................................................................511

VIII. Thiền Tùy Bút Sau Cùng:..................................................................................512

Pháp Dễ Hành Trong Môn Dễ Hành: ...........................................................................527

I. Hai Môn Dễ Hành Và Khó Lành:................................................................................527

II. Cái Khó Của Sự Khó Hành:.........................................................................................530

III. Định Đoạt Việc Khó Dễ Trong Môn Dễ Hành:...........................................................536

IV. Sự Chọn Lựa Của Năm Pháp.......................................................................................547

V. Kết Luận:.....................................................................................................................550

Sách Dẫn.........................................................................................................................555

Bảng Viết Tắt...................................................................................................................565

Tài Liệu Tham Khảo Hiệu Chính Và Phụ Chú:................................................................567

Phi Lộ

PHI LỘ

Là Tứ Chúng Phật tử trong tổ chức Phật Giáo Việt Nam, không ai là người không muốn thấy Phật Giáo Việt Nam có một Tam tạng Thánh giáo hoàn chỉnh bằng tiếng mẹ đẻ.

Từ nhiều trăm năm về trước, theo sử liệu của Phật giáo Việt Nam ghi rõ là Thầy Tổ của chúng ta đã từng dịch Hán văn thành chữ Nôm, những bộ kinh quan trọng để phổ biến như: kinh Địa Tạng, kinh Pháp hoa, kinh Pháp bảo đàn v.v…

Một trăm năm gần đây, các ngài tiếp tục dịch từ Hoa văn ra Việt văn một số kinh, luật, luận đáng kể. Trong số đó, quý ngài dịch nhiều nhất là: Hòa thượng Trí Tịnh, Hòa thượng Thiện Siêu, Hòa thượng Trí Quang, Hòa thượng Trí Nghiêm v.v… Đặc biệt là Hòa thượng Minh Châu, dịch xong Ngũ bộ kinh của hệ phái Nguyên thủy, từ Pāli thành tiếng Việt. Nhưng tất cả quý ngài đều dịch với tính cách tự phát, chứ chưa hệ thống thành Tam tạng Thánh giáo cho Phật Giáo Việt Nam.

Chúng tôi được nghe Hòa thượng Trí Quang kể lại là năm 1951, chư Tôn đức tại Huế có ý định mùa an cư năm đó, quý ngài vân tập về an cư tại chùa Thiên Mụ để tập hợp tất cả kinh, luật, luận tiếng Việt, lập thành tủ sách Tam tạng Phật giáo Việt Nam, nhưng rồi đã không thực hiện được.

Năm 1973, thừa lệnh Viện Tăng Thống, Viện Hóa Đạo Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất đã tổ chức một phiên họp tại Viện Đại Học Vạn Hạnh, để thành lập một hội đồng phiên dịch Đại Tạng Kinh Việt Nam, nhưng vì thời cuộc nên cũng chưa thực hiện được.

Năm 1991, Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay quyết định thành lập Hội đồng chỉ đạo phiên dịch và ấn hành Đại Tạng Kinh Việt Nam. Đến nay (2002), thời gian 11 năm, Hội đồng mới tập hợp hầu hết những bản đã dịch như:

- Ngũ bộ kinh của Hòa thượng Thích Minh Châu.

- Trường A-hàm của Viện Cao Đẳng Phật Học Huệ Nghiêm.

- Trung A-hàm của Viện Cao Đẳng Phật Học Hải Đức v.v… hiệu đính in thành 33 đầu sách, theo mẫu mã của Đại tạng kinh Việt Nam. Còn kinh, luật, luận của hệ phát triển (Đại thừa) thì chưa in được tập nào! Trong khi đó, theo mẫu mã hiện nay của Đại tạng kinh Việt Nam, thì Đại tạng kinh và Tục tạng của Trung Quốc có thể in thành cả ngàn tập, mà mới in được 33 tập.

Theo sử liệu phiên dịch của Trung Hoa, thì Tăng, Ni, Phật tử Trung Quốc đã đầu tư vào việc chuyển ngữ từ Phạn văn thành Hán văn – thời gian trên 800 năm mới hoàn thành hệ thống Tam tạng Thánh giáo của họ ngày nay.

Để góp phần mình trong vấn đề hoàn thành Tam tạng Thánh điển Việt Nam, đồng thời làm phong phú thêm cho ngôi nhà văn học và văn hóa của dân tộc ta, chúng tôi, nhóm Tăng, Ni, Phật tử tại Nha Trang (Khánh Hòa) tự nguyện đứng ra thành lập Ban phiên dịch “Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam”, để chuyển ngữ từ Hán văn thành Việt văn, giới hạn các loại sau đây:

1. Lược thuật duyên khởi của Luật tạng và Pháp cú thí dụ.

2. Bộ “Hiện đại Phật giáo học thuật tùng san”.

3. Bộ “Thái Hư toàn thư”.

4. Bộ “Ấn Thuận toàn thư”.

Ngoài ra, chúng tôi còn dịch những bài giảng của Hòa thượng Tinh Vân và một số sách giáo lý Phật giáo bằng tiếng Anh.

Chúng tôi in mẫu tự A (अ) làm phù hiệu cho Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam này.

Chúng tôi cho in mẫu tự A vào bìa trước của mỗi tập sách, gọi tắt là “Tạng chữ A”.

Theo trình tự trong sự phiên dịch của Phật giáo Trung Quốc, thì mỗi dịch phẩm – từ khi bắt đầu đến khi hoàn thành gồm có 9 công đoạn. Với Phật giáo Việt Nam ta hiện nay, không làm gì có đủ. Do đó, việc làm của chúng tôi được xem như tạo một “cảo bản”, rồi hậu thế sẽ hoàn chỉnh.

Chúng tôi trân trọng ghi vào đây một Tăng thượng duyên thù thắng, khiến cho Phật sự tương đối trọng đại này đã được thành hình một cách mau chóng, chỉ trong vòng 6 tháng, kể từ khi chúng tôi phát khởi ý niệm… Tăng thượng duyên đó là: quý Pháp hữu của chúng tôi hiện có mặt tại Hoa Kỳ, nguyên là những cựu Học tăng của Phật học viện Việt Nam và đồng bào Phật tử ở ngoài nước hưởng ứng theo thư gợi ý của chúng tôi, liền đứng ra thành lập Ban bảo trợ cho Phật sự phiên dịch này. Chúng tôi nghĩ rằng: Đây là “Pháp cúng dường” với tất cả lòng thành đúng chánh pháp của người con Phật chúng ta. Mong quý vị chứng tri!

Cầu Tam bảo gia hộ cho chúng ta thành tựu viên mãn Phật sự này!

Mùa Phật Đản năm 2546 – 2002

THÍCH ĐỖNG MINH

Cẩn bạch

Giải Thích Chữ A (अ)

GIẢI THÍCH CHỮ A (अ)

DÙNG LÀM PHÙ HIỆU CHO

“PHÁP TẠNG PHẬT GIÁO VIỆT NAM”

Chữ A là một thuật ngữ. Chữ A là vận bắt đầu của 12 mẫu vận Tất-đàn. Chữ A là một trong 50 tự ngôn. Âm này là gốc sanh ra tất cả các âm Phạn. Chữ này là đầu mối sanh ra tất cả các chữ Phạn. Kinh Đại nhật sớ, quyển 7 nói chữ A là gốc của tất cả các Pháp giáo. Tất cả những âm khai khẩu đều là âm A, nếu tách rời âm A thì không còn một lời nào cả, cho nên nó là mẹ của các âm thanh. Bộ lý thú tích nói: Chữ A là nghĩa Bồ-đề tâm, là chữ đầu tiên của tất cả các chữ. Theo giáo nghĩa căn bản của Mật giáo thì chữ A có nghĩa vốn không sanh. “Vốn không sanh” có nghĩa là từ trước không có, nay mới sanh ra, đó là nghĩa thật của chữ A.

Nay chữ A là chữ căn nguyên của mọi chữ, càng không có cái nhân năng sanh, cho nên biết đó cái nghĩa không sanh. Nay dựa vào chữ A khiến cho người ta biết cái nghĩa hết thảy các pháp không sanh. Bộ đại sớ, quyển 7 nói rằng chữ A có 4 tác dụng: 1. Vì vốn là không sanh, nên có tác dụng dập tắt tai ương; 2. Vì vốn là không sanh, nên tất cả công đức đầy đủ không thiếu, tức có tác dụng tăng ích; 3. Vì vốn là không sanh, nên vô số lầm lỗi diệt trừ không sót, tức là có tác dụng hàng phục; 4. Không một pháp nào nảy sanh từ cái vốn không sanh này, nên có tác dụng nhiếp phục.

(Theo Tự điển Phật học Hán-Việt,

Phân viện nghiên cứu Hà Nội – 1998)

Lời Tựa

LỜI TỰA

Một thời, Thế Tôn trú tại nước Tì-xá-li, trong Đại lâm. Bấy giờ, các Tỳ-kheo để bát ngoài chỗ đất trống, bát của Thế Tôn cũng có trong số ấy, có một con khỉ ôm bát Thế Tôn đi, các Tỳ-kheo la ó, sợ nó làm bể bát của Thế Tôn, nhưng Thế Tôn bảo: “Hãy để yên, đừng la. Nó không làm bể bát đâu”. Con khỉ ôm bát đến một cây sa-la, chậm rãi leo lên lấy mật bỏ đầy bát rồi chậm rãi leo xuống, nó trở lại dâng bát mật lên Phật. Đức Phật không thọ nhận, vì trong bát có sâu, con khỉ lấy đũa gắp bỏ sâu rồi dâng lên, đức Phật cũng không thọ nhận. Con khỉ mới múc nước đổ vào trong mật, dâng lên Phật, Ngài liền thọ nhận. Con khỉ vui mừng hớn hở, múa may nhảy nhót, va đầu vào đá mà chết.

Chúng Tỳ-kheo thắc mắc hỏi Phật, lẽ ra con khỉ lấy mật cúng dường cho Thế Tôn thì được phước báo thọ mạng lâu dài, chứ sao lại mạng yểu như thế? Đức Phật giải thích, con khỉ cúng dường mật cho Phật, phước báo ấy quá lớn nên đã xả bỏ thân khỉ xấu xí mà sanh thiên rồi.

Đời người ngắn ngủi, số tuổi có khi chưa được xem là hưởng thọ mà ra đi sớm, ra đi vì một cơn bạo bệnh, hay ngủ vùi một đêm sáng ngày mất…, chưa hẳn như thế là phước nghiệp mỏng manh. Phu nhân Ma-da, mẫu thân của Phật, sau khi hạ sanh Ngài được bảy ngày thì bà mất, có thuyết nói bà sinh về cung trời Đao-lợi, đó cũng do phước của bà làm mẹ Phật quá lớn, nên xả thân này không phải sống lâu thêm. Đại đức Thích Quảng Hạnh cũng đột ngột qui Tây lúc tuổi đời mới 41. Thầy sinh ra và lớn lên tại thôn Xuân Tự, Vạn Hưng, Vạn

Ninh, Khánh Hòa; trưởng thành trong gia đình kính tín Tam bảo, nên Phật đạo thấm nhuần dần qua tư duy cuộc sống. Năm 1980, thầy xin song thân thoát tục xuất gia tại tu viện Giác Hải tọa lạc trong thôn. Năm 1993, thầy thọ Cụ túc giới. Từ năm 1990 đến năm 1996, thầy học xong lớp Phật học khóa I tại Nha Trang, Khánh Hòa và khóa Hán Nôm nâng cao tại tu viện Quảng Hương Già-lam, Sài Gòn. Sau đó, thầy trở về Nha Trang tham gia Ban phiên dịch miền Trung, do Cố hòa thượng Tuyên luật sư Thích Đỗng Minh tổ chức, Hòa thượng Tịnh Hạnh tài trợ; lúc này thầy dịch được một số kinh trong tạng Đại chánh tân tu tập 14, 17. Đến năm 2002, nhờ các vị pháp hữu ở hải ngoại hỗ trợ, Cố hòa thượng Đỗng Minh vận động thành lập Ban phiên dịch “Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam”, Hòa thượng giữ chức Trưởng ban. Hòa thượng đề xướng dịch bộ Hiện đại Phật giáo học thuật tùng san, 100 quyển, do cư sĩ Trương Mạn Đào chủ biên, nhà xuất bản Đại thừa văn hóa ấn hành năm 1976. Thầy Quảng Hạnh nhận dịch tác phẩm “Tịnh độ tông khái luận” (淨土宗概論) quyển 64. Vì nhiều duyên chi phối, Phật sự đa đoan, thầy vừa giảng dạy tại trường Phật học Khánh Hòa, vừa làm tri sự chăm lo cho bổn tự…, nên dịch phẩm của thầy còn dở dang, đến khi thầy chấp bút dịch tiếp phần còn lại thì ngã bệnh, vào buổi chiều tiết Lập đông, giờ Thân, năm Canh Dần (2010), thầy an nhiên vãng sanh về Tịnh độ.

Tịnh độ vốn dịch từ chữ “Sukhāvatī”, là cõi nước thanh tịnh, là nơi an trụ của Phật, hay chỉ cho cõi Tịnh độ của đức Phật A-di-đà, còn gọi là Tây phương tịnh độ, thế giới Cực lạc.

Tư tưởng cầu sanh về thế giới Cực lạc của Phật A-di-đà là tiêu biểu của tông Tịnh độ. Tư tưởng này tuy có từ thời xa xưa tại Ấn Độ nhưng trong lịch sử ghi lại, sau khi đức Phật nhập diệt khoảng 900 năm, Bồ-tát Thế Thân soạn luận Vãng

sanh tịnh độ, rồi các vị luận sư Mã Minh, Long Thọ trình bày ý nghĩa cương yếu của 3 bộ kinh Vô lượng thọ, Quán vô lượng thọ Phật, và kinh A-di-đà Phật, thì tông Tịnh độ bắt đầu hình thành, rồi tư tưởng này tiếp tục mở ra một thời đại mới tại đất Trung Hoa, khi ngài Bồ-đề-lưu-chi truyền dạy kinh Quán vô lượng thọ cho ngài Đàm Loan vào năm đầu niên hiệu Vĩnh bình, thời Bắc Ngụy (508). Song, người hoằng dương giáo lý Tịnh độ mạnh nhất là ngài Tuệ Viễn đời Đông Tấn (đầu thế kỷ thứ V), ngài kết Bạch liên xã ở Lô Sơn, cùng mọi người chuyên tu tam-muội niệm Phật, theo yếu chỉ kinh Bát-chu tam-muội. Tông phong Tịnh độ lại hưng thịnh theo dòng chảy thời gian qua các thời Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, và đến đầu năm Dân quốc. Còn tại Việt Nam, từ câu chuyện ngài Không Lộ tạo tượng Di-đà bằng đồng ở chùa Quỳnh Lâm và năm 1057, một lang tướng thời Lý Thánh Tông tạc tượng Phật Di-đà tại núi Lạn Kha, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh cũng đánh dấu được giáo lý Tịnh độ có mặt tại Việt Nam khoảng giữa thế kỷ thứ XI.

Tông Tịnh độ là một tông giáo triết học, pháp môn hành trì thực tiễn, không theo học thuyết lý luận. Học giả Phật học Nhật Bản Junjiro Takakusu (Cao Nam Thuận Thứ Lang, 1866-1945) chứng minh tư tưởng Di-đà là phù hợp với Phật tính trong tác phẩm “Tinh hoa triết học Phật giáo” của ông: Nếu bạn loại bỏ tất cả những đặc tính ngoại tại của đức Phật Thích-ca Mâu-ni (đức Phật lịch sử) và tất cả những cơ duyên trong đời sống của Ngài ở Ấn Độ, thì bạn sẽ tìm thấy một vị Phật lý tưởng phù hợp với sự giác ngộ viên mãn của Ngài. Nói cách chính xác hơn, nếu chúng ta mô tả một vị Phật dựa trên căn bản giác ngộ viên mãn, chúng ta sẽ đi đến một lý tưởng về Phật, nghĩa là đức Phật của Ánh sáng vô hạn (Vô lượng quang) và Tuổi thọ vô hạn (Vô lượng thọ). Khi lý

tưởng về niết-bàn, vốn là phi không gian phi thời gian, bất sinh, bất diệt, bất động, được thể hiện, thì đấy chính là Vô hay Vô lượng (A-di-đà, Amita hay Amitabhā). Sự mô tả về cõi Cực lạc, ý nghĩa Vô lượng quang, Vô lượng thọ và nhân cách giác ngộ của trí tuệ, từ bi vô cùng tận, tất cả chỉ giản dị là những giải thích về “Vô lượng”.

Ngài Long Thọ (Nāgārjuna, khoảng 150-250 TL) cũng cả quyết trong Thập trụ tì-bà-sa luận quyển 5, phẩm 9 “Dị hành” (Dễ hành), tạng Đại chánh tập 26: Dựa vào kinh điển giáo pháp đã dạy, những ai tích lũy huân tu các công đức, đoạn trừ mê lầm chứng đạt chân lý, tu nhân đắc quả ở cõi này thì đều thuộc về con đường khó hành (nan hành đạo). Còn những ai nương theo pháp môn niệm Phật, cầu vãng sanh Tịnh độ, nương thần lực của Phật, thành tựu quả vị Chánh giác ở cõi kia thì thuộc về con đường dễ hành (dị hành đạo). Như vậy, trong các tông môn, ngoài tông Tịnh độ thì các tông môn khác đều thuộc về pháp môn khó hành.

Tinh hoa tôn giáo là đời sống chứ không phải triết lý; lời Tựa chỉ là câu chuyện dẫn nhập bằng ngôn từ hữu hạn ước lệ, độc giả có thể tham cứu tiếp trong phần nội dung dịch phẩm và thể nghiệm giáo lý Tịnh độ qua đời sống thực của chính mình.

Trong tác phẩm này gồm nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu Phật học, Ban biên tập (Đài Loan) bộ Hiện đại Phật giáo học thuật tùng san đã sưu tập từ năm 1911 hay trước đó nữa; tính đến nay đã hơn 100 năm, do vậy mà có những đoạn thấy không thích hợp với đời sống hiện nay hay đối với xã hội Việt Nam bây giờ, Ban biên tập chúng tôi xin phép lược dịch, và có một số bài nội dung trùng lặp, chúng tôi đã chọn lựa, chỉ giữ lại những bài có tính chất nghiên cứu sâu sắc; đồng thời bỏ bớt nội dung mang nặng hình thức tín ngưỡng cúng kính, lễ bái dân gian...

Để tiếp nối công trình dở dang của thầy Quảng Hạnh, chúng tôi đã nhờ đại đức Thích Hoằng Trí dịch giúp bài cuối cùng, coi như dịch phẩm hoàn thành với bao khó khăn như đường đạo đầy thử thách mà thầy Quảng Hạnh đã trọn vẹn đi qua. Ban biên tập Pháp tạng Phật giáo Việt Nam xin gởi đến quý độc giả xa gần một dịch phẩm hoàn thiện trong tương đối, hơi muộn màng mà ý tình muốn người đọc cảm rằng, thầy Quảng Hạnh ra đi là để trở lại, trở lại tiếp tục kiến thiết Tịnh độ nhân gian mà bản hoài của thầy chưa thực hiện xong.

“Hư không hữu tận, ngã nguyện vô cùng”.

Nha Trang, Long Sơn Tự.

Pl. 2556, năm Nhâm thìn, Mạnh hạ

Ban phiên dịch

Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam

Khái Luận Tịnh Độ Tông Phật Giáo, I. Cương Yếu Phật Pháp

KHI LUẬN TỊNH ĐỘ TÔNG PHẬT GIÁO

Xí Tịnh

I. CƯƠNG YẾU PHẬT PHÁP

TỊNH VÀ NHIỄM

Bốn Thánh sáu phàm là mười pháp giới,[1] sáu phàm là pháp nhiễm, bốn Thánh là pháp tịnh. Thanh tịnh tột cùng là cảnh giới của chư Phật. Ba Hiền (Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi) mười Thánh còn nằm trong phạm vi quả báo, chỉ có chư Phật mới ở Tịnh độ. Một chữ tịnh, chỉ có chư Phật mới làm được, còn chúng sanh thì khó có thể làm được. Vì vậy mà đức Phật thương xót chúng sanh, dùng mọi phương tiện, rũ lòng từ bi ban bố niềm vui khắp cho mọi loài, tùy theo từng loại mà hiện thân, cứu vớt tất cả chúng sanh ô nhiễm, đưa họ quay về thanh tịnh.

PHÁP HOA PHẬT THỪA

Rũ lòng thương dùng phương tiện - kinh Pháp hoa chép:[2] “Lúc Ta mới ngồi nơi đạo tràng, dưới cội Bồ-đề, quán sát và đi kinh hành, trong hai mươi mốt ngày, suy nghĩ như vầy: Trí tuệ mà Ta đã đạt được thật là vi diệu đệ nhất. Chúng sanh các căn ám độn, đắm trước dục lạc, bị ngu si làm mờ mịt, vậy làm sao để hóa độ?”

———

[1] Mười pháp giới: Hiển giáo căn cứ kinh Pháp hoa gọi lục phàm: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, A-tu-la, nhân, thiên. Bốn Thánh (tứ Thánh): Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, Phật, là mười pháp giới (thập pháp giới).

[2] Kinh Pháp hoa (Diệu pháp liên hoa kinh) 1, T9n262, p9c04.

Kinh nói tiếp:

“Ngài nghĩ đến sức phương tiện mà chư Phật quá khứ đã dùng và nghĩ rằng: Nay Ta đắc đạo, cũng nên nói ba thừa như các Ngài .”

Phật đạo thì cao sâu mà căn tánh chúng sanh lại ám độn, do đó Như Lai thương xót, phương tiện độ sanh, vận dụng trăm ngàn vạn ức pháp môn, rũ lòng giảng dạy tiếp độ, khiến cho tất cả chúng sanh đều nhập vào tri kiến Phật, tu hành Phật thừa.

Chỉ thẳng Phật thừa - kinh Pháp hoa chép:[3]

“Xá-lợi-phất nên biết! Người căn trí ám độn hẹp hòi, đắm trước kiêu mạn không thể tin pháp này. Nay Ta hoan hỷ vô úy, đối với các Bồ-tát, dứt khoát bỏ phương tiện, chỉ nói đạo vô thượng”.

Đạo vô thượng chính là Phật đạo - kinh lại dạy:[4]

“Đem thâm tâm niệm Phật, tu trì tịnh giới, những người này nghe được thành Phật, toàn thân phấn khởi. Đức Phật biết được tâm hạnh của những người này nên nói Đại thừa.”

Đức Thích Tôn giáo hóa, trải qua bốn mươi chín năm, giảng kinh hơn ba trăm hội, chỉ vì một đại sự nhân duyên giúp chúng sanh ngộ nhập vào tri kiến của Phật, tu hành đúng như thật, quay về Tịnh độ. Cho nên trải qua bốn mươi chín năm, Ngài phương tiện nói pháp, cho đến trên hội Pháp hoa mới nói ra hoài bão của mình là chỉ thẳng Phật thừa, nên các kinh Tịnh độ dạy niệm Phật thấy Phật, một đời thành Phật, thật đúng là tông chỉ Pháp hoa. Đó chính là pháp môn đặc biệt của Tịnh độ, chẳng qua chưa đến lúc khai quyền hiển thật mà chỉ là mật thuyết.

———

[3] ibid., p10a16.

[4] ibid., p8a12.

NGŨ THỜI GIÁO

Trí Giả đại sư dựa vào kinh Pháp hoa chia thành năm thời giáo: Hoa nghiêm, A-hàm, Phương đẳng, Bát-nhã và Pháp hoa. Hoa nghiêm, Pháp hoa cùng chiếu trên núi cao.[5] A-hàm, Phương đẳng, Bát-nhã dần dần mới lên cao.[6] Pháp hoa là truyền thừa sự nghiệp của chư Phật, tức là trí Bát-nhã, nên Pháp hoa đứng trước các giáo phái khác, sau đó A-hàm, Phương đẳng mới khai quyền hiển thật. Bốn đế, mười hai nhân duyên, ba mươi bảy phẩm trợ đạo đều nằm trong Viên thừa. Còn pháp môn Tịnh độ xuyên suốt cả Hoa nghiêm, Pháp Hoa, hoàn toàn chỉ nói về Phật thừa. Cho nên nói thời kỳ này là đặc biệt cho cả Viên giáo và Đốn giáo.

PHÁP GIỚI HOA NGHIÊM

Hoa nghiêm là pháp giới của Phật, cảnh Tịch quang thật báo. Nhân hạnh của chư Phật mỗi mỗi đều thấu triệt pháp giới, nếu chẳng phải người phát đại tâm thì không thể tu hành được. Do vậy mà hàng phàm phu Nhị thừa đối với “bảy chỗ chín hội”[7] cũng như đui như điếc, không thấy không nghe.

———

[5] Ngài Trí Giả ví kinh Hoa nghiêm như mặt trời mới lên, chiếu sáng những ngọn núi cao trước (Nhật chiếu cao sơn). Pháp hoa như mặt trời ở vào giữa trưa (Nhật luân đương ngọ).

[6] Ngài lại cho rằng A-hàm như mặt trời đã lên hơi cao, soi sáng những hang tối nơi sườn núi (Nhật chiếu u cốc); Phương đẳng như mặt trời đã lên khá cao, chiếu sáng những nơi đất bằng (Nhật chiếu bình địa); và Bát-nhã như mặt trời ở vào giờ Tị (10 giờ trưa - Ngung trung thời).

[7] Hán: Thất xứ cửu hội 七處九會. Tân dịch Hoa nghiêm kinh thất xứ cửu hội tụng thích chương 1, T36n1738, p711a24 giải thích: Trong bốn châu phía nam gọi là cõi người, ở nước Ma-kiệt-đà có ba chỗ thù thắng: chỗ đạo tràng dưới cội Bồ-đề, chỗ pháp đường Phổ quang minh và vườn Kỳ-thọ Cấp Cô Độc… và bốn cõi trời là Đao-lợi, Dạ-ma, Đâu-suất-đà, Tha hóa tự tại (họp 3 nơi cõi người, bốn cõi trời gọi là thất xứ). Chín hội là hội đầu tiên (đức Phật giảng Hoa nghiêm) tại Bồ-đề đạo tràng, hội thứ hai ở điện Phổ quang, thứ ba tại trời Đao-lợi, thứ tư tại trời Dạ-ma, thứ năm tại trời Đâu-suất, thứ sáu tại trời Tha hóa, thứ bảy, thứ tám lại giảng ở điện Phổ quang, và thứ chín tại vườn Cấp Cô Độc.

Khi đức Phật xuất thế, kẻ phàm phu trí tuệ thấp kém, đối với pháp này (Hoa nghiêm) hoàn toàn mờ mịt, đời sau mới có thể biết được. Những ai không trải qua ba thời A-hàm, Phương đẳng, Bát-nhã thì không thể mở bày tri kiến Phật, như thế làm sao có khả năng chứng ngộ một cách thấu triệt pháp giới của chư Phật mà thật đắc thọ dụng hành trì? Đức Như Lai khởi lên lòng từ, vận dụng tâm bi, mở bày ba thừa, chỉ rõ con đường tiệm tu, lại nói pháp môn Tịnh độ đặc biệt là lộ trình hướng thẳng đến Phật thừa. Do đó tông Tịnh độ gọi là tu hành bằng con đường tắt. Đường tắt là không trải qua con đường uốn khúc quanh co của ba thừa mà vào thẳng Phật thừa. Cho nên phát tâm rộng lớn là chánh nhân vãng sanh Tây phương. Trì danh hiệu Phật, quán cảnh Phật là chánh hạnh sanh Tây phương. Giáo pháp Tịnh độ là giáo pháp lớn nhất để thể nhập vào cửa Hoa nghiêm và Bồ-tát Phổ Hiền đã đem mười đại nguyện dắt dẫn chúng sanh về Cực lạc.

ĐẠI BÁT-NHÃ

Từ lòng tin mà vào trí – Phật pháp Đại thừa rốt ráo là ở pháp giới Hoa nghiêm và mở bày để ngộ nhập tri kiến Phật. Tri kiến của Phật là hai trí[8] mà đức Phật đã chứng đắc, đó là đại Bát-nhã. Người nào muốn chứng được trí này thì trước hết phải tu tín tâm. Như nói: Đại Trí Văn-thù còn phải từ nơi lòng tin mà vào. Phẩm Phương tiện trong kinh Pháp hoa ghi: Ngài Xá-lợi-phất ba lần thưa thỉnh đức Phật nói pháp; sở dĩ

———

tràng, hội thứ hai ở điện Phổ quang, thứ ba tại trời Đao-lợi, thứ tư tại trời Dạ-ma, thứ năm tại trời Đâu-suất, thứ sáu tại trời Tha hóa, thứ bảy, thứ tám lại giảng ở điện Phổ quang, và thứ chín tại vườn Cấp Cô Độc.

[8] Hai trí (nhị trí 二智): Như lí trí, Như lượng trí; Căn bản trí, Hậu đắc trí; Chân trí, Tục trí; Thật trí, Quyền trí; Nhất thiết trí, Nhất thiết chủng trí. Theo tông Hoa nghiêm lấy Như lí trí, Như lượng trí. Tông Pháp tướng: Căn bản trí, Hậu đắc trí. Tông Thiên thai: Quyền trí, Thật trí.

phải đợi đến ba lần thưa thỉnh là để chúng sanh khởi lòng tin kiên cố hỏi pháp; hoặc Phẩm Như Lai thọ lượng (kinh Pháp hoa) lại chép: Bồ-tát Di-lặc ba lần bạch đức Phật, “Chúng con tin nhận lời Phật dạy”; như thế là thể hiện lòng tin thỉnh cầu giáo pháp. Phẩm Tùng địa dõng xuất (kinh Pháp hoa), đức Như Lai nói kệ:[9]

“Phải tinh tấn nhất tâm,

Ta muốn nói việc này,

Chớ có nghi ngờ gì,

Trí Phật không nghĩ bàn,

Các ông nên tin chắc,

Trụ trong việc nhẫn thiện.

Ai xưa chưa nghe pháp,

thì nay đều được nghe.”

Do đó, nếu muốn nhập vào trí Phật thì cần phải có lòng tin.

Tu phước phát sanh lòng tin – kinh Kim cang bát-nhã Ba-la-mật dạy:[10] “Sau năm trăm năm, có người trì giới tu phước, nghe được những lời này phát sanh lòng tin, nhận ra là sự thật, nên biết người này trồng các căn lành không chỉ ở nơi một đức Phật, hai đức Phật, ba, bốn, năm đức Phật mà đã từng trồng nhiều căn lành trong vô lượng ngàn vạn đức Phật.”

Phẩm Tựa trong kinh Pháp hoa[11] dạy: “Siêng năng làm các việc thiện sẽ được thấy vô số đức Phật, cúng dường chư Phật, do tùy thuận thực hành đại đạo, đầy đủ sáu Ba-la-mật nên nay thấy được đấng Thích Sư Tử.”

———

[9] ibid. 5, T9n262, p41a20.

[10] Kinh Kim cang 1, T8n235, p749a28.

[11] ibid. 1, p5b09.

Phẩm Phương tiện dạy:[12] “Người này phước đức ít cho nên không có khả năng kham thọ pháp này.”

Kinh Vô lượng thọ[13] dạy: “Nếu người không có thiện tâm thì không nghe được kinh này. Người có giới thanh tịnh mới được nghe chánh pháp. Những ai đã từng thấy đức Thế Tôn, nhất định tin việc này. Người có đức tánh khiêm cung khéo hay phụng hành thì tinh thần lúc nào cũng phấn khởi vô hạn. Còn người luôn ôm lòng kiêu mạn biếng nhác thì khó có thể tin được pháp này. Bởi do đời trước từng diện kiến chư Phật, cho nên nay mới thích nghe giáo pháp này.”

Phẩm Thế chủ Diệu Nghiêm trong kinh Hoa nghiêm[14] nói: “Ai gieo trồng vô lượng thiện sẽ gặt hái rất nhiều phước, nhất định vào biển đại nguyện phương tiện. Còn ai với hành động thanh tịnh, đối với đạo xuất ly có khả năng xuất ly, thường thấy chư Phật chiếu sáng rõ ràng, nhờ sức hiểu biết thù thắng nên được vào biển cả công đức của Như Lai.”

Luận Khởi tín[15] dạy: “Được gặp chư Phật, thân cận cúng dường, phát khởi lòng tin tu hành, trải qua một vạn kiếp, lòng tin được thành tựu, chư Phật Bồ-tát dạy dỗ khiến phát tâm.”

Qua các kinh luận dẫn chứng trên cho chúng ta thấy được, trước tiên thực hành mười điều thiện, siêng năng tu hạnh bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định; sau đó sanh lòng tin đối với Phật trí, rồi phát tâm đại Bồ-đề, tu lục độ vạn hạnh mới có khả năng thành tựu quả vị Phật. Thế nên nói: Phật đạo dài xa, nhiều kiếp phải huân tu, không thì khó thoát khỏi ba cõi.

———

[12] ibid. 1, p7c17.

[13] Kinh Vô lượng thọ 2, T12n360, p273a28.

[14] Kinh Hoa nghiêm (Đại phương quảng Phật hoa nghiêm kinh) 2, T10n279, p5c02.

[15] Luận Đại thừa khởi tín 1, T32n1666, p580b21.

BÁT-NHÃ VÀ TỊNH ĐỘ

Người chưa hiểu đúng nghĩa Bát-nhã thì chưa thông Tịnh độ, bởi vì còn chấp chặt vào sự hiểu biết cạn cợt về cái “Không” của mình. Trong đó lại có nhiều trường phái, như phái ngoại đạo ở Ấn Độ thấy về cái Không, hoặc Tiểu thừa thiên lệch cái Không, không chấp nhận có tha phương Tịnh độ, tất cả chỉ tu thiền định, thâm nhập cảnh giới Không. Hoặc phái Lý học Tống Minh[16] bàn về Không, hoặc người hiểu sai lầm Thiền tông bàn về Không. Tất cả đều không phải thật chứng mà chỉ bàn nói suông cho sướng miệng mà thôi. Ngài Vĩnh Gia[17] dạy: “Hiểu Không một cách rỗng toác, bác bỏ nhân quả, để rồi tối tăm mờ mịt chuốt lấy họa tai ương.”[18] Giẫm chân lên cái có mà lại bàn cái không, cho rằng không có nhân quả, nghĩa kinh thì sâu xa mà lại hiểu cạn cợt, đùa giỡn với pháp môn, quả báo tại A-tỳ, việc này trong kinh có dạy rõ. Tai họa này sâu nặng thật đáng đau lòng! Cái nghĩa Không trong kinh Kim cang bát-nhã không phải là trống không. Khi nói đến cái Không ấy cần phải thấy là Không thì mới lìa được cả hai bên,

———

[16] Phái Lý học Tống Minh (Tống Minh lý học gia 宋明理學家): học thuyết mới đời Tống và Minh, lấy tư tưởng Nho gia làm trung tâm, rồi dung hợp thành quả tư duy lý luận của Phật gia, Đạo gia mà hình thành. Chủ yếu do giải thích, phân tích hình thức Danh Lý trong kinh nghĩa Nho gia rồi tìm hiểu sâu tới, quan hệ Lý Khí và vấn đề Tính mệnh, Thiên đạo. Tống Minh lý học manh nha từ giữa đời Đường với Hàn Dũ, Lý Ngao. Đầu đời Bắc Tống, Hồ Viện, Tôn Phục, Thạch Giới đề xướng môn học Tính mệnh đạo đức, nhưng những người sáng tạo mở đầu thực tế của Lý học chính là Chu Đôn Di, Thiệu Ung, Trương Tải, Trình Hạo, Trình Di đời Bắc Tống, đến Chu Hi đời Nam Tống là tập đại thành.

[17] Vĩnh Gia (665-713): Thiền tăng sống vào đời Đường, người huyện Vĩnh Gia, Ôn Châu (Chiết Giang), họ Đới tự Minh Đạo, hiệu Vĩnh Gia Huyền Giác. Sư có trước tác Chứng đạo ca, Thiền tông ngộ tu viên chỉ 1 quyển, Vĩnh Gia tập 10 quyển.

[18] Vĩnh Gia chứng đạo ca 1, T48n2014, p396a27.

II. Mở Bày Giáo Lý Tịnh Độ

thẳng vào Trung đạo, cho nên kinh nói: “Chớ có nghĩ rằng, Như Lai chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng chánh giác mà không cần tới các tướng đầy đủ.”[19] Nếu hiểu được nghĩa Chân không của Bát-nhã là đi thẳng vào cửa Diệu hữu của Tịnh độ. Trí Phật viên mãn rõ ràng, đầy đủ vạn hạnh, không phải chỉ có một cái Không. Kinh Vô lượng thọ[20] cũng dạy: “Nếu có chúng sanh tin hiểu trí của Phật một cách rõ ràng, cho đến trí thù thắng, làm các việc công đức, đem lòng tin hồi hướng thì các chúng sanh này tự nhiên hóa sanh trong hoa bảy báu.” Tin hiểu trí của Phật một cách rõ ràng, chẳng phải là trí Bát-nhã ư? Vì thế nên biết Diệu hữu của Tịnh độ, Chân không của Kim cang là một không phải hai.

II. MỞ BÀY GIÁO LÝ TỊNH ĐỘ

BI NGUYỆN CỦA NHƯ LAI

May thay! Được gặp pháp môn Tịnh độ. Hạnh phúc thay! Bi nguyện của Như Lai. Đức Phật A-di-đà từ vô lượng kiếp trước phát thệ nguyện rộng lớn, thành tựu Tịnh độ, nhiếp thọ chúng sanh trong mười phương niệm Phật, giúp kẻ phàm có lòng tin thâm sâu, nguyện lực bền chắc, xưng tụng hồng danh Phật được sanh về Tịnh độ, siêng năng tu trì không bị rơi trở lại. Trong các kinh Đại thừa, bất luận chỗ nào, đức Phật Thích-ca Mâu-ni cũng khuyến khích vãng sanh. Mười phương chư Phật hiện tướng lưỡi rộng dài, khen ngợi chứng minh bi nguyện của Như Lai thật sâu xa thắm thiết!

———

[19] Kinh Kim cang 1, T8n235, p752a20. Trong kinh Kim cang, đoạn trước đức Phật dạy Tu-bồ-đề không nên dùng ba mươi tướng mà quán Như Lai. Sau đức Phật lại nói, Như Lai chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng chánh giác cũng cần ba mươi hai tướng, là ý kinh dạy không nên chấp thường (chấp có) và chấp đoạn (chấp không).

[20] Kinh Vô lượng thọ 2, T12n360, p278a28.

KINH LUẬN TỊNH ĐỘ

Kinh Vô lượng thọ:

Đức Phật ở trong núi Linh Thứu, nước Ma-kiệt-đà, nói về nhân địa[21] ban đầu của đức Phật A-di-đà, bỏ nước xuất gia, phát bốn mươi tám lời nguyện.

Lại nữa, Ngài trải qua nhiều kiếp lâu xa, nương vào nguyện lực tu hành, cho đến lúc phước đức trí tuệ viên mãn được thành Phật đạo, tạo ra thế giới trang nghiêm, mười phương chư Phật đều khen ngợi, mười phương Bồ-tát cùng hàng Nhị thừa bỏ Tiểu hướng Đại, kẻ phàm phu đầy dẫy hoặc nghiệp đều được nhiếp thọ, đều được vãng sanh, đó là kinh Vô lượng thọ. Kinh này nói về hạnh nguyện nhân địa của Phật và tướng Tịnh độ trang nghiêm vi diệu. Người tu hành Tịnh độ chân thật nên đọc kinh này.

Kinh Quán vô lượng thọ:[22]

Đức Phật ở trong cung vua, nước Ma-kiệt-đà, nói về ba phước tịnh nghiệp, mười sáu cách quán vi diệu, khiến cho tất cả chúng sanh nhận biết tâm này làm Phật, tâm này là Phật; chư Phật là biển chánh biến tri, từ tâm mà sanh ra, và tâm này cũng làm chúng sanh, cũng là chúng sanh, tạo ra biển nghiệp phiền não của chúng sanh, rõ ràng không sai. Giáo lý thâm sâu vi diệu, đưa chúng sanh sanh về chín phẩm, dần dần tu lên thượng phẩm, đó là kinh Quán vô lượng thọ Phật. Có giác ngộ thì thấy được chư Phật, còn mê thì chỉ thấy chúng sanh. Nếu không nghiên cứu triệt để cùng tận về lãnh vực

———

[21] Nhân địa 因地, đồng nghĩa với nhân vị 因位. Chỉ cho các địa vị hoặc giai vị đạt được trong quá trình từ khi tu tập nhân hạnh cho đến chứng quả vị.

[22] Kinh Quán vô lượng thọ, tên khác Quán vô lượng thọ Phật, Quán kinh v.v…, 1 quyển, Cương-lương-da-xá dịch thời Lưu Tống (T12n365).

chúng sanh khởi hoặc tạo nghiệp, thì khó hiểu được cái nghĩa tâm làm, tâm là. Đây chính là cương yếu của Phật pháp.

Kinh A-di-đà:[23]

Đức Phật ở vườn Cấp Cô Độc, nước Xá-vệ, nói về quả báo vi diệu y chánh Tịnh độ, khiến mọi người sanh lòng tin, khuyến khích người nghe cầu vãng sanh để lập nguyện, lại khiến hành giả chấp trì danh hiệu để lập hạnh. Tín, hạnh, nguyện là tông cương yếu của pháp môn Tịnh độ. Ai trang bị cho mình đầy đủ ba pháp này, hoặc cả đời chấp trì cho đến khi được nhất tâm; hoặc khi lâm chung mới nghe, chỉ xưng mười niệm, đều được đức Phật tiếp dẫn vãng sanh Tây phương. Đây là kinh A-di-đà.

Than ôi! Trong kinh đức Phật lặp đi lặp lại ba lần là pháp khó tin. Kỳ lạ thay! Chúng sanh thời mạt pháp, người tin Tịnh độ thật là hiếm! Kinh này vốn tên là kinh Khen ngợi công đức không thể nghĩ bàn, tất cả chư Phật đều hộ niệm, công đức khó nghĩ. Lạ thay, chúng sanh thời mạt pháp, người tin hiểu công đức kinh này thật là hiếm! Người chưa thông đạt đến cảnh vượt khỏi phàm tình, loại bỏ kiến chấp thì khó bàn về áo nghĩa Tịnh độ.

Chương Bồ-tát Đại Thế Chí niệm Phật viên thông trong kinh Lăng-nghiêm:[24]

———

[23] Kinh A-di-đà, 1 quyển, Cưu-ma-la-thập dịch thời Diêu Tần (T12n366).

[24] Kinh Lăng-nghiêm (Đại Phật đảnh Như Lai mật nhân tu chứng liễu nghĩa chư Bồ-tát vạn hạnh thủ lăng-nghiêm), 10 quyển, ngài Bát-lạt-mật-đế dịch thời Đường (T19n945). Cuối quyển 5 (kinh Lăng-nghiêm) phần “Thế Chí căn đại”, nói về ngài Đại Thế Chí nhân phép niệm Phật tam-muội, nhiếp phục cả sáu căn, qui cả sáu căn thâu về nhất niệm niệm Phật. Cf. Đại Phật đảnh thủ lăng-nghiêm kinh Đại Thế Chí Bồ-tát niệm Phật viên thông chương, X16n311B, p373.

Các kinh Đại thừa đều nói rất nhiều về Tịnh độ, nhưng đặc biệt chương Đại Thế Chí niệm Phật viên thông trong kinh Lăng-nghiêm, chính là nói đến pháp môn niệm Phật khai thị vi diệu tối thượng.

Trong kinh nói chúng ta có đầy đủ lòng tin nguyện lực chân chánh, nhiếp phục sáu căn, như con nhớ mẹ, từng niệm liên tục thanh tịnh, tức là phản niệm, niệm tự tánh của Bồ-tát Thế Chí, phản văn (nghe), nghe tự tánh của Bồ-tát Quán Âm, công phu hai lớp, dung chứa nhất tâm, niệm vạn đức hồng danh của Như Lai, cứ thế sẽ chuyển nghiệp tâm thức của chúng sanh thành tạng bí mật Như Lai. Nghĩa là được quả vị giác ngộ là từ cái nhân của tâm tu tập, tức thấu triệt nguồn nhân và bao trùm biển quả.[25] Người nào có duyên tu tập thì thật là may mắn thay!

Phẩm Bồ-tát Phổ Hiền hạnh nguyện trong kinh Hoa nghiêm:

Phẩm Phổ Hiền hạnh nguyện và phẩm Nhập pháp giới phần cuối trong kinh Hoa nghiêm 80 quyển.[26] Thiện Tài tham học khắp năm mươi ba vị tri thức, khi đến chỗ của ngài Phổ Hiền, nhờ sự khai thị và sức oai thần của ngài Phổ Hiền mà chứng Đẳng giác. Ngài Phổ Hiền mới nói kệ, khen ngợi công đức thù thắng vi diệu của đức Như Lai, khuyến tấn Thiện Tài và Hải chúng hoa tạng, cùng đem công đức mười đại nguyện vương hồi hướng vãng sanh thế giới Cực lạc, hẹn ngày viên mãn quả Phật.

———

[25] Hán: Quả hải 果海, ví dụ trí tuệ, công đức của Phật sâu rộng như biển.

[26] Kinh Hoa nghiêm, 80 quyển, Thật-xoa-nan-đà dịch thời Đường (T10n279). Phẩm “Phổ Hiền” (thứ 36) trong quyển 49, phẩm “Nhập pháp giới” (thứ 39) trong quyển 60.

Kinh này nói rõ nhân quả một đời thành Phật, nhưng điểm chính là cầu sanh về Tây phương. Có thể biết, pháp niệm Phật cầu sanh Tây phương là pháp môn thâu nhiếp tất cả chư Phật trong mười phương ba đời, trên thành Phật đạo dưới hóa độ chúng sanh, trước sau đều thành tựu.

Phẩm Tịnh hạnh trong kinh Hoa nghiêm:[27]

Phẩm Tịnh hạnh trong kinh Hoa nghiêm là đem cái tâm nhân địa hoằng thệ đại nguyện khế hợp với cái quả giác ngộ. Tuy đã chứng đến địa vị cao thượng như Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng, Thập địa, Đẳng giác, nhưng vẫn còn áp dụng một trăm bốn mươi mốt nguyện làm căn cứ để tiến tu. Cho nên phẩm kinh này rất quan trọng cho người tiến tu vào đạo. Chúng sanh đời mạt thế căn cơ còn thấp hèn phải thường tụng văn này để ba nghiệp mau chóng thanh tịnh, niệm niệm khế hợp với tâm Phật, khi lâm chung có thể lên thẳng thượng phẩm!

Luận Vãng sanh:[28]

Bồ-tát Thiên Thân tạo, ngài soạn nhiều bộ luận nhằm xiển dương hoằng hóa Phật thừa, lại trước tác Vô lượng thọ luận, Nguyện sinh kệ luận và chỉ dạy Ngũ môn tu pháp (năm pháp môn tu học), khuyến khích mục đích cứu cánh là vãng sanh; trình bày rõ mọi cách như lễ bái, tán thán, phát nguyện, quán sát, hồi hướng. Đối với môn quán sát, chỉ rõ trang nghiêm

———

[27] Phẩm Tịnh hạnh (thứ 11), kinh Hoa nghiêm 14, T10n279.

[28] Luận Vãng sanh, có 3 bản: 1. Tên gọi đủ là Vô lượng thọ kinh Ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ, ngài Thiên Thân (Thế Thân) tạo, Bồ-đề-lưu-chi dịch thời Nguyên Ngụy, 1 quyển, T26n1524; 2. Vô lượng thọ kinh Ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ chú (tên khác Tịnh độ luận chú…) 2 quyển, ngài Đàm Loan chú giải thời Bắc Ngụy, T40n1819; 3. Tịnh độ luận 3 quyển, ngài Ca Tài soạn thời Đường, T47n1963.

Tịnh độ và pháp lực của đức Như Lai, công đức của Bồ-tát, những ai thấy nghe đều nguyện vãng sanh. Pháp sư Đàm Loan[29] soạn thảo chú thích tường tận, giảng rõ thệ nguyện Di-đà, nói lên tư tưởng của ngài Thiên Thân đã thể hiện trọn vẹn bằng cả tâm can của mình. Nếu ngài Thiên Thân chẳng phải thâm đắc Phật tâm, đầy đủ biện tài vô ngại thì làm sao có thể viết ra được như thế.

Luận Tịnh độ thập nghi:[30]

Pháp càng vi diệu thì lại càng khó tin, nên trong kinh Pháp hoa đức Như Lai có nói khó tin. Pháp môn Tịnh độ giúp phàm phu được bước lên thềm Thánh địa, chuyển tri kiến chúng sanh nhập vào tri kiến Phật là pháp khó tin, nhưng lại là điều làm được! Muốn có niềm tin sâu sắc, trước hết phải giải quyết mọi nghi ngờ. Trong tựa luận Tịnh độ thập nghi[31] có ghi rằng: Lấy luận Thập nghi của đại sư Trí Giả làm đầu, và lời tựa Dương Thứ Công[32] viết:

———

[29] Đàm Loan (476-542), Cao tăng Tịnh độ giáo thời Nam Bắc triều, người Nhạn Môn (huyện Đại, tỉnh Sơn Tây); có thuyết nói sư là người Vấn Thuỷ, Tinh Châu (Thái Nguyên, Sơn Tây), không rõ họ gì. Nhật Bản tôn sư là Sơ tổ trong 5 vị Tổ của tông Tịnh độ, Tổ thứ 3 trong 7 vị Tổ của Chân tông. Sư đã kết hợp hai trào lưu tư tưởng lớn của Phật giáo Ấn Độ nơi tổ Long Thọ và Thế Thân, đem tư tưởng Không tông dung hợp vào giáo nghĩa Tịnh độ. Sư có trước tác Vãng sanh luận chú 2 quyển, Tán A-di-đà Phật kệ v.v…

[30] Luận Tịnh độ thập nghi, tên khác A-di-đà thập nghi, Thiên thai thập nghi v.v…, 1 quyển, do ngài Trí Khải soạn thời Tùy (T47n1961). Nội dung sách này nêu ra 10 nghi vấn về pháp môn niệm Phật cầu vãng sanh Tịnh độ.

[31] Trong bản nguyên tác, tác giả viết nhầm là Thích nghi luận.

[32] Dương Thứ Công là cư sĩ Phật giáo Trung Quốc, tên Dương Kiệt, tự là Thứ Công, hiệu Vô Vi Tử, người tỉnh Vô Vi (An Huy), thời Bắc Tống. Ông là người tài trí, sớm thích tu thiền… Về sau, đến cuối năm Tống Thần Tông Hi Ninh (1068-1077), ông về quê thăm mẹ, rồi qui tâm Tịnh

Tán thán giáo quán của đức Phật A-di-đà, sách ấy chất cao như núi, nhưng chỉ có bộ luận Tịnh độ thập nghi của đại sư Trí Giả phái Thiên Thai là bộ luận đứng đầu. Viện dẫn lời Thánh, giải quyết mọi nghi ngờ, như ngôi nhà hoang bị tối tăm vạn năm, nhưng khi ánh sáng mặt trời chiếu vào, thì sự tối tăm đều tan mất. Nước chảy dài muôn dặm, thuyền chạy không phải nhọc công. Nếu chẳng phải hậu thân của Pháp Tạng[33] thì không thể đạt đến như thế. Thật là điển tịch của tông yếu Tịnh độ vậy![34]

Luận Niệm Phật tam-muội bảo vương:[35]

Pháp môn Tịnh độ đơn giản nhưng lại sâu rộng, nhờ đơn giản mà nhiều người tầm thường có thể niệm Phật được vãng sanh. Do sâu rộng nên Thánh nhân Tam thừa đều nguyện cầu về Cực lạc.

Luận Bảo vương của pháp sư Phi Tích[36] là niệm ba đời chư Phật, quy nạp kinh Pháp hoa vào môn Tịnh độ, tức là tất cả chúng sanh đều đi vào con đường niệm Phật tam-muội. Đem công đức này hồi hướng, cầu sanh Tây phương, hết tất cả

———

độ. Ông đến chùa Bạch Liên ở núi Thiên Thai, xin làm đệ tử ngài Chân Hàm và lễ bái tháp ngài Trí Giả. Những năm cuối đời, ông chuyên tu Tịnh độ và mất lúc năm 70 tuổi.

[1] Trong kinh Vô lượng thọ quyển thượng nói, tiền thân đức Phật A-di-đà là Tỳ-kheo Pháp Tạng, bỏ ngôi vua xuất gia, tu hành nơi đức Phật Thế Tự Tại Vương, sau thành Phật A-di-đà.

[2] Luận Tịnh độ thập nghi 1, T47n1961, p77b11.

[3] Luận Niệm Phật tam-muội bảo vương, 3 quyển, ngài Phi Tích soạn thời Đường (T47n1967).

[4] Pháp sư Phi Tích là cao Tăng thời Đường. Năm đầu niên hiệu Vĩnh Thái (765), vua Đại Tông thỉnh sư tham dự dịch trường của ngài Bất Không, dịch các kinh Nhân vương hộ quốc bát-nhã 2 quyển, kinh Mật nghiêm 3 quyển v.v… Sư còn trước tác luận Niệm Phật tam-muội bảo vương để xiển dương Tịnh độ…

chúng sanh trong pháp giới đồng quay về biển tánh Nhất thừa. Đó chẳng phải là đại nguyện của Phổ Hiền ư!?

Tịnh độ hoặc vấn:[37]

Pháp càng mạt thì tà kiến càng mạnh. Lão nhân Thiên Như[38] là bậc thầy cao cả trong Thiền môn, ngài trước tác quyển Tịnh độ hoặc vấn để trợ giúp tông Tịnh độ. Trợ giúp tông Tịnh độ là cứu Thiền môn ra khỏi tệ hại, vì hai môn Thiền và Tịnh đều là con đường chính yếu để thoát ra bể khổ, cắt đứt tình thức, nghiệp tạ trần lao. Thời mạt thế, người tu thiền lại ăn no ngủ kỹ, nên bậc thượng sĩ trong tông môn hỗ trợ Tịnh độ cứu giúp những hạng ấy.

Các vị này đều là những người tài năng cao siêu, chứ chẳng phải là kẻ tầm thường quê kệch. Cõi đời thật là bể sanh tử, cần phải cứu vớt giúp đỡ họ!

Tây trai tịnh độ thi:[39]

Tây trai tịnh độ thi là kệ tán theo văn tiếng Phạn, thanh vận thánh thoát, như Phật bản hành tán[40] của Bồ-tát Mã Minh,

———

[1] Tịnh độ hoặc vấn, 1 quyển, Thiên Như Tắc soạn thời Nguyên (T47n1972).

[2] Thiên Như (?-1354), vị Tăng tông Lâm Tế đời Nguyên, tên Duy Tắc, hiệu Thiên Như, người thôn Vĩnh, huyện Cát An, tỉnh Giang Tây, đắc pháp nơi thiền sư Trung Phong Minh Bản. Sư trước tác Lăng-nghiêm kinh hội giải 20 quyển, Tịnh độ hoặc vấn v.v…

[3] Tây trai tịnh độ thi, 3 quyển, Sa-môn Phạm Kì trước tác thời Minh, (X61n1164, p725).

[4] Phật bản hành tán, hay gọi là Phật sở hành tán, Phật sở hành tán kinh…, 5 quyển, 28 phẩm, Bồ-tát Mã Minh soạn, ngài Đàm-vô-sấm dịch thời Bắc Lương (T4n192). Nội dung tác phẩm này phần nhiều dùng tài liệu trong Vệ-đà, Áo nghĩa thư, và 2 thi phẩm anh hùng ca Mahābhārata, Rāmāyaṇa. Đây là tác phẩm văn học đầu tiên về Phật truyện bằng tiếng Phạn cổ điển. Về giá trị văn chương thì không có một tác phẩm Phật truyện nào sánh kịp.

những ai đã đọc tụng đều khởi tâm kính ngưỡng, gieo trồng căn lành, loại trừ bất giác, nên kệ khen ngợi còn mãi là vậy!

Thiền sư Sở Thạch[41] luôn ôm ấp thơ Tịnh độ trong lòng, vì lẽ đó mà làm nên những dòng kệ tuyệt tác tán thán tông Tịnh độ; sớm chiều ngâm tụng, tinh thần lại bay bổng giữa hoa thơm ao báu, đó chính là thân tại Ta-bà mà tâm về Cực lạc. Như thế là giúp con người hành nghiệp thanh tịnh, lẽ nào lại cho đó là cạn cợt!?

Bảo vương tam-muội niệm Phật trực chỉ:[42]

Pháp môn Tịnh độ đều có thể phá trừ các mối nghi ngờ lớn nhỏ của quyền thật. Phải hiểu, tự tánh là Di-đà, duy tâm là Tịnh độ, chớ lấy thần thức hư vọng làm tự tánh, theo hình bóng bên ngoài làm duy tâm, là ngu si chấp thủ mê tình; cũng không nên vọng chấp thân ta và quốc độ ta đang sống, như nhận giặc làm mình, đó là nhận thức sai lầm không sáng suốt. Do vậy, thiền sư Diệu Hiệp[43] trước tác Niệm Phật trực chỉ, bài bác mãnh liệt về sự sai lầm của những ai chủ trương lập tâm ngoài quốc độ, đó là tai họa dấy lên từ bên trong, khơi dậy chuyện sai lầm!

———

[41] Thiền sư Sở Thạch (1296-1370), người Trung Quốc, họ Châu tên Phạm Kì, tự Sở Thạch. Sư là đệ tử nối pháp ngài Hạnh Đoan ở Kính Sơn. Sư mất năm Hồng Vũ thứ 3 (1370), thọ 75 tuổi. Sư có trước tác Sở Thạch Phạm Kì ngữ lục 20 quyển, Tây trai tịnh độ thi 3 quyển v.v…

[42] Bảo vương tam-muội niệm Phật trực chỉ, 2 quyển, ngài Diệu Hiệp biên tập thời Minh (T47n1974).

[43] Thiền sư Diệu Hiệp (?-1674): Thiền tăng đời Minh, họ Trần, người đời gọi là “Diệp Hiệp Tịnh Khải thiền sư”, người xứ Tiền Đường (nay là Hàng Châu) Trung Quốc. Sư nương Hoà thượng Thạch Vũ xuất gia, sau đó tham yết Tam Nghi Minh Vu ở Vân Môn, có chỗ tỉnh ngộ, được nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Sư mất tháng 9 năm Khang Hy thứ 13.

Luận Tịnh độ sanh vô sanh:[44]

Đại sư U Khê[45] thuộc phái Trung hưng Thiên thai giáo quán, trước tác luận Sanh vô sanh, lấy một niệm hiện tiền tâm không, pháp không để làm căn bản, nên cõi Phật thân Phật đều là tâm ta. Nay dùng một niệm niệm Phật bất khả tư nghị làm y báo, chánh báo Tây phương, viên diệu ba quán,[46] cảm ứng sanh về cõi Phật, hay nhân duyên nhiều kiếp thệ nguyện, cũng không nằm ngoài vấn đề một niệm niệm Phật hiện tiền. Như vậy, qua lại mười phương, nhân quả ba đời, tất cả phàm tiểu, tà kiến thiên lệch, nghi hoặc đều bị đoạn diệt!

Tây phương hợp luận:[47]

Viên Trung Lang[48] là phái Công An, thuộc văn học gia cổ văn. Thuở niên thiếu ông thi đậu tiến sĩ, văn chương danh tiếng chấn động một thời, có chí hướng thượng, có sự ngộ đạo nên biên soạn một tập văn giải quyết sự xung đột của

———

[44] Luận Tịnh độ sanh vô sanh, 1 quyển, ngài Truyền Đăng soạn thời Minh (T47n1975).

[45] Đại sư U Khê, pháp danh Truyền Đăng, họ Diệp hiệu Vô Tận, người Trung Quốc, sống vào thời Minh, ở huyện Tây An, tỉnh Chiết Giang. Sư xuất gia với ngài Tiến Hiền Ánh Am. Năm Vạn Lịch 15 (1587), sư chọn chùa Cao Minh ở U Khê núi Thiên Thai, lập tổ đình Thiên Thai, dạy bảo Tăng chúng nghiên cứu thiền và Tịnh độ. Sư mất năm nào không rõ. Sư có trước tác luận Tịnh độ sanh vô sanh, Lăng-nghiêm kinh huyền nghĩa v.v…

[46] Tam quán: 3 pháp quán của tông Thiên thai, Không quán, Giả quán và Trung quán.

[47] Tây phương hợp luận, 10 quyển, Viên Hoành Đạo soạn thời Minh (T47n1976).

[48] Viên Trung Lang (1568-1610), là cư sĩ Phật giáo Trung Quốc, tên Viên Hoành Đạo, tự Trung Lang, người ở huyện Công An, Hồ Bắc, sống vào đời Minh. Ông là người khai sáng phái văn học Công An, đồng thời cũng là người thích tu thiền. Ban đầu ông học thiền với cư sĩ Lý Trác Ngô, sau ông lại tu Tịnh độ. Ông có tác phẩm Tây phương hợp luận, San hô lâm, Viên Trung Lang toàn tập v.v…