Lược Giải Những Pháp Số Căn Bản

Mục Lục

LƯỢC GIẢI

NHỮNG PHÁP SỐ CĂN BẢN

HẠNH CƠ

LƯỢC GIẢI NHỮNG

PHÁP SỐ CĂN BẢN

NHÀ XUẤT BẢN TỔNG HỢP TP. HỒ CHÍ MINH

LƯỢC GIẢI NHỮNG PHÁP SỐ CĂN BẢN

Cư sĩ Hạnh Cơ biên soạn, đánh máy,

và trình bày trang sách

Nữ cư sĩ Tịnh Kiên đọc và sửa chữa bản thảo

Làng Cây Phong in lần thứ nhất, Montreal, 1996

Ban Bảo Trợ Phiên dịch Pháp Tạng Việt Nam

in lần thứ hai, California, 2008

(có sửa chữa và bổ túc)

Ban Phiên Dịch Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam

in lần thứ ba, Nha Trang, Việt Nam, 2009

MỤC LỤC

LỜI THƯA NHÂN KÌ TÁI BẢN........................................................................... 13

LỜI GIỚI THIỆU.................................................................................................... 15

LỜI NÓI ĐẦU......................................................................................................... 17

SỐ 1:......................................................................................................................... 21

MỘT A-TĂNG-KÌ................................................................................................... 21

MỘT CHỮ KHÔNG NÓI....................................................................................... 21

MỘT CON ĐƯỜNG – MỘT CỖ XE...................................................................... 21

MỘT DO – TUẦN................................................................................................... 22

MỘT ĐẠI KIẾP....................................................................................................... 23

MỘT ĐẠI SỰ NHÂN DUYÊN.............................................................................. 23

MỘT ĐỜI THÀNH PHẬT...................................................................................... 23

MỘT HẠT BỤI NHỎ.............................................................................................. 24

MỘT LÀ TẤT CẢ, TẤT CẢ LÀ MỘT................................................................... 24

MỘT LÒNG............................................................................................................. 25

MỘT LÒNG KHÔNG TÁN LOẠN....................................................................... 26

MỘT NA-DO-THA.................................................................................................. 26

MỘT NIỆM ............................................................................................................. 27

MỘT NIỆM BA NGÀN.......................................................................................... 27

MỘT NIỆM KHÔNG SINH................................................................................... 30

MỘT PHÁP GIỚI.................................................................................................... 30

MỘT PHÁP TRUNG ĐẠO .................................................................................... 30

MỘT PHẨM............................................................................................................. 31

MỘT SÁT - NA........................................................................................................ 31

MỘT TÂM BA PHÉP QUÁN................................................................................. 31

MỘT THẾ GIỚI....................................................................................................... 33

MỘT TIỂU KIẾP..................................................................................................... 34

MỘT TRẦN KHÔNG NHIỄM............................................................................... 34

MỘT TRUNG KẾP.................................................................................................. 35

SỐ 2.......................................................................................................................... 37

HAI CÁI THẤY CỰC ĐOAN................................................................................ 37

HAI CHƯỚNG NGẠI............................................................................................ 39

HAI CON ĐƯỜNG (HAY HAI CỖ XE)............................................................... 40

HAI DÒNG.............................................................................................................. 43

HAI ĐỨC NHẨN ................................................................................................... 44

HAI HOẶC.............................................................................................................. 44

HAI KIẾN CHẤP VỀ NGÃ................................................................................... 46

HAI LẬU................................................................................................................. 47

HAI LOẠI CHẤP NGÃ.......................................................................................... 48

HAI LOẠI HAT GIỐNG ...................................................................................... 49

HAI LOẠI NGHIỆP .............................................................................................. 49

HAI LOẠI SINH TỬ............................................................................................... 52

HAI NGHIỆP BÁO................................................................................................. 53

HAI NGƯỜI LÀM CHẢY MÁU THÂN PHẬT................................................... 54

HAI PHƯƠNG TIỆN.............................................................................................. 55

HAI SỰ BẢO TRÌ................................................................................................... 55

HAI SỰ THẬT......................................................................................................... 56

HAI THẾ GIAN...................................................................................................... 58

HAI TRÍ TUỆ.......................................................................................................... 59

HAI VÔ NGÃ.......................................................................................................... 60

HAI VÔ THƯỜNG................................................................................................. 62

SỐ 3.......................................................................................................................... 63

BA CẢM THỌ ........................................................................................................ 63

BA CẢNH................................................................................................................ 63

BA CÕI.................................................................................................................... 66

BA CON DẤU ........................................................................................................ 70

BA CON ĐƯỜNG................................................................................................... 72

BA CỬA GIẢI THOÁT.......................................................................................... 72

BA ĐỨC................................................................................................................... 72

BA ĐƯỜNG............................................................................................................ 73

BA HIỀN................................................................................................................. 74

BA HÌNH THÁI NHẬN THỨC............................................................................. 76

BA KHỔ.................................................................................................................. 77

BA KÌ....................................................................................................................... 78

BA LẦN CHUYỂN PHÁP LUÂN......................................................................... 78

BA LOẠI TỊNH NHỤC.......................................................................................... 80

BA MINH................................................................................................................ 81

BA MÔN HỌC GIÀI THOÁT................................................................................ 82

BA NGHIỆP............................................................................................................ 85

BA NGỘI BÁU....................................................................................................... 86

BA NHÓM TỊNH GIỚI..........................................................................................91

BA NỌC ĐỘC......................................................................................................... 92

BA NƠI QUAY VỀ NƯƠNG TỰA....................................................................... 93

BA PHÉP QUÁN.................................................................................................... 94

BA PHÉP TAM – MUỘI......................................................................................... 94

BA TẠNG................................................................................................................ 94

BA THÂN................................................................................................................ 98

BA THỨ KHÔNG THỂ HẾT.................................................................................. 99

BA TÍNH................................................................................................................ 100

BA TỊNH NGHIỆP .............................................................................................. 101

BA TRÍ................................................................................................................... 102

BA TRƯỜNG HỢP KHÔNG THỂ THỰC HIỆN............................................... 104

BA TUỆ.................................................................................................................. 105

BA TỰ TÍNH......................................................................................................... 106

BA VẦNG............................................................................................................. 108

BA VẦNG THANH TỊNH................................................................................... 109

BA VÔ TÍNH......................................................................................................... 110

SỐ 4........................................................................................................................ 113

BỐN BỘ KINH A-HÀM...................................................................................... 113

BỐN CÁCH THÀNH TỰA CHÚNG SINH........................................................ 118

BỐN CÁCH THU PHỤC...................................................................................... 119

BỐN CÁI THẤY CHÂN CHÁNH...................................................................... 120

BỐN CHÂU........................................................................................................... 121

BỐN CHƯỚNG NGẠI......................................................................................... 123

BỐN ĐIỀU KHÔNG THỂ ĐƯỢC ...................................................................... 125

BỐN ĐIỀU KIỆN................................................................................................. 125

BỐN ĐỨC.............................................................................................................. 127

BỐN ĐỨC VÔ ÚY................................................................................................ 128

BỐN GIA HẠNH.................................................................................................. 129

BỐN HƯỚNG BỐN QUẢ.................................................................................... 129

BỐN HỮU............................................................................................................. 130

BỐN LĨNH VỰC QUÁN NIỆM.......................................................................... 132

BỐN LOÀI............................................................................................................ 141

BỐN LOẠI MA..................................................................................................... 142

BỐN LOẠI THỨC ĂN......................................................................................... 143

BỐN LOẠI TỊNH ĐỘ........................................................................................... 144

BỐN LỜI NGUYỆN LỚN................................................................................... 145

BỐN MỆNH ĐỀ.................................................................................................... 150

BỐN NGUYÊN TỐ............................................................................................... 151

BỐN NÚI............................................................................................................... 152

BỐN ƠN................................................................................................................ 152

BỐN PHẦN........................................................................................................... 155

BỐN PHÉP NHƯ Ý.............................................................................................. 156

BỐN PHIỀN NÃO................................................................................................ 157

BỐN QUẢ VỊ THANH VĂN............................................................................... 158

BỐN SỰ CẦN MẪN............................................................................................. 161

BỐN SỰ THẬT...................................................................................................... 162

BỐN SỰ Y CỨ...................................................................................................... 168

BỐN TẤM LÒNG RỘNG LỚN .......................................................................... 171

BỐN THIỀN TÁM ĐỊNH..................................................................................... 175

BỐN THIỆN CĂN................................................................................................ 178

BỐN THỨ KHÔNG THỂ COI THƯỜNG........................................................... 180

BỐN TRÍ NHƯ THẬT.......................................................................................... 181

BỐN TRÍ TUỆ....................................................................................................... 182

BỐN TƯỚNG........................................................................................................ 185

SỐ 5........................................................................................................................ 187

NĂM ẤM............................................................................................................... 187

NĂM CÁI THẤY SAI LẠC................................................................................. 188

NĂM CON MẮT................................................................................................... 192

NĂM CỖ XE......................................................................................................... 193

NĂM DỤC VỌNG................................................................................................ 195

NĂM ĐỊA VỊ......................................................................................................... 196

NĂM ĐỘN SỬ...................................................................................................... 200

NĂM HOẶC ......................................................................................................... 205

NĂM GIAI ĐOẠN TÂM BẤT BIẾN VẬT......................................................... 201

NĂM GIỚI............................................................................................................. 202

NĂM HẠNH.......................................................................................................... 203

NĂM KHẢ NĂNG VÀ NĂM SỨC MẠNH........................................................ 204

NĂM LỢI SỬ........................................................................................................ 206

NĂM PHÉP QUÁN............................................................................................... 206

NĂM THỜI THUYẾT GIÁO............................................................................... 213

NĂM THỨ CHE LẤP........................................................................................... 217

NĂM THỨ DƠ BẨN............................................................................................. 218

NĂM THỨ TRÓI BUỘC...................................................................................... 219

NĂM TỘI NGHỊCH – NĂM NGHIỆP VÔ GIÁN............................................. 220

NĂM UẨN............................................................................................................. 222

NĂM UẨN VÔ LẬU............................................................................................ 225

NĂM VIỆC KHÔNG THỂ NGHĨ BÀN.............................................................. 227

NĂM VÓC CHẤM ĐẤT...................................................................................... 228

SỐ 6........................................................................................................................ 231

SÁU CẢNH........................................................................................................... 231

SÁU CĂN.............................................................................................................. 233

SÁU GIÁC QUAN, SÁU ĐỐI TƯỢNG CỦA GIÁC QUAN, VÀ SÁU THỨC 235

SÁU NẺO.............................................................................................................. 237

SÁU NGUYÊN TẮC SỐNG CHUNG HÒA HỢP............................................. 238

SÁU NHẬP............................................................................................................ 240

SÁU NIỆM TƯỞNG............................................................................................. 240

SÁU PHÁP MÔN MẦU NHIỆM ........................................................................ 241

SÁU PHÁP QUA BỜ............................................................................................ 244

SÁU PHIỀN NÃO GỐC RỄ................................................................................. 248

SÁU THÂN NHÂN............................................................................................... 250

SÁU THẦN THÔNG............................................................................................ 250

SÁU THỨC............................................................................................................ 253

SÁU TÍNH CHẤT CỦA HẠT GIỐNG................................................................ 253

SÁU TÙY MIÊN................................................................................................... 254

SÁU TỨC PHẬT................................................................................................... 255

SÁU TƯỚNG CHẤN ĐỘNG............................................................................... 257

SÁU TƯỚNG VIÊN DUNG................................................................................. 258

SÁU VỊ TÌ-KHEO XẤU....................................................................................... 259

SÁU VIỆC THÀNH TỰU..................................................................................... 262

SÁU YẾU TỐ........................................................................................................ 265

SỐ 7........................................................................................................................ 267

BẢY BÁU ............................................................................................................. 267

BẢY CÁI THẤY ĐIÊN ĐẢO.............................................................................. 269

BẢY CHÚNG........................................................................................................ 270

BẢY CHUYỂN THỨC......................................................................................... 270

BẢY ĐIỀU KHÔNG THỂ TRÁNH KHỎI......................................................... 271

BẢY ĐỨC PHẬT THỜI QUÁ KHỨ................................................................... 272

BẢY LOẠI LẠY PHẬT....................................................................................... 273

BẢY LOẠI TÂM SÁM HỐI ............................................................................... 275

BẢY NGUYÊN TỐ............................................................................................... 277

BẢY PHÁP TÀI.................................................................................................... 278

BẢY PHÉP BẤT THỒI......................................................................................... 281

BẢY PHÉP HÒA GIẢI........................................................................................ 283

BẢY YẾU TỐ GIÁC NGỘ.................................................................................. 285

SỐ 8........................................................................................................................ 287

TÁM BƯỚC GIẢI THOÁT.................................................................................. 287

TÁM CÔNG ĐỨC ..................................................................................................290

TÁM ĐIỀU GIÁC NGỘ CỦA BẬC ĐẠI NHÂN............................................. 290

TÁM ĐIỀU KHÔNG THỀ NGHĨA BÀN........................................................... 292

TÁM KHOA GIÁO............................................................................................... 296

TÁM KHỔ............................................................................................................. 297

TÁM KHÔNG TỨC TRUNG ĐẠO..................................................................... 301

TÁM NẠN............................................................................................................. 303

TÁM NGỌN GIÓ.................................................................................................. 305

TÁM NGUYÊN TẮC HÀNH ĐỘNG CHÂN CHÍNH....................................... 306

TÁM RUỘNG PHƯỚC......................................................................................... 315

TÁM THỨC........................................................................................................... 318

TÁM TÔNG PHÁI ĐẠI THỪA............................................................................ 334

TÁM TRAI GIỚI................................................................................................... 335

TÁM TƯỚNG THỊ HIỆN..................................................................................... 336

SỐ 9........................................................................................................................ 341

CHÍN CÕI.............................................................................................................. 341

CHÍN ĐIỀU KIỆN GIÚP THỨC PHÁT SINH................................................... 343

CHÍN LỖ............................................................................................................... 347

CHÍN PHÁP GIỚI................................................................................................ 348

CHÍN PHẨM HOA SEN...................................................................................... 348

CHÍN PHÉP QUÁN TƯỞNG TRÊN THI THỂ................................................... 353

SỐ 10...................................................................................................................... 357

MƯỜ BA LA MẬT................................................................................................ 357

MƯỜI BẬC THÁNH............................................................................................ 359

MƯỜI BỨC TRANH CHĂN TRÂU ................................................................... 359

MƯỜI DANH HIỆU............................................................................................. 376

MƯỜI DÂY RÀNG BUỘC.................................................................................. 378

MƯỜI ĐẠI NGUYỆN.......................................................................................... 378

MƯỜI ĐỊA............................................................................................................. 380

MƯỜI ĐỘNG LỰC SAI KHIẾN......................................................................... 386

MƯỜI HẠNH........................................................................................................ 387

MƯỜI HẠNH NHẪN .......................................................................................... 388

MƯỜI HỒI HƯỚNG............................................................................................. 390

MƯỜI MÔN MẦU NHIỆM.................................................................................. 391

MƯỜI NGUYỆN LỚN CỦA BỒ TÁT PHỔ HIỀN............................................ 395

MƯỜI NIỆM TƯỢNG.......................................................................................... 396

MƯỜI THỨ NHƯ VẬY........................................................................................ 398

MƯỜI TÍN............................................................................................................. 400

MƯỜI TÔNG PHÁI.............................................................................................. 402

MƯỜI TRÍ LỰC.................................................................................................... 412

MƯỜI TRỤ............................................................................................................ 414

MƯỜI VỊ ĐỆ TỬ LỚN CỦA PHẬT.................................................................... 416

MƯỜI VIỆC THIỆN............................................................................................. 429

NHỮNG SỐ KHÁC.............................................................................................. 433

12 BỘ KINH.......................................................................................................... 433

12 ĐỨC SÁNG...................................................................................................... 434

12 HẠNH ĐẦU ĐÀ.............................................................................................. 436

12 KHU VỰC........................................................................................................ 437

12 NGUYỆN LỚN................................................................................................ 438

12 NHÂN DUYÊN................................................................................................ 442

16 NƯỚC LỚN...................................................................................................... 447

16 PHÉP QUÁN.................................................................................................... 451

18 KHU VỰC........................................................................................................ 455

18 PHÁP KHÔNG CÙNG CHUNG.................................................................... 455

20 VIỆC KHÓ....................................................................................................... 460

25 CÕI.................................................................................................................... 462

28 VỊ TỐ................................................................................................................ 465

32 TƯỚNG TỐT CỦA PHẬT............................................................................... 467

37 PHẨM TRỢ ĐẠO............................................................................................ 472

42 GIAI VỊ............................................................................................................. 473

48 LỜI NGUYỆN.................................................................................................. 473

52 GIAI VỊ............................................................................................................. 479

80 VẺ ĐẸP............................................................................................................. 479

100 PHÁP .............................................................................................................. 485

108 PHIỀN NÃO................................................................................................... 495

1.250 VỊ TÌ - KHEO.............................................................................................. 496

3.000 ĐẠI THIÊN THẾ GIỚI............................................................................... 498

SÁCH DẪN........................................................................................................... 501

TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................................................................... 509

Lời thưa nhân kì tái bản

Lời thưa nhân kì tái bản

Kính thưa chư Tôn Đức Tăng Ni,

Kính thưa chư vị đạo hữu,

Kính thưa chư vị độc giả,

Tập sách LƯỢC GIẢI NHỮNG PHÁP SỐ CĂN BẢN do chúng tôi biên soạn, đã được Làng Cây Phong xuất bản từ 11 năm trước. Hồi đó, khi soạn sách này, chúng tôi chỉ nhắm vào một số độc giả bạn đạo giới hạn, nên chỉ soạn ngắn gọn; nhưng sau khi quyển sách ra đời, thì nó đã được phổ biến thật rộng rãi trong mọi giới độc giả.

Riêng chư Tôn Đức Tăng Ni thì vừa tán thưởng, vừa nhắc nhở soạn giả rằng: “Khi nào tái bản thì nên bổ túc cho đầy đủ hơn, để phổ biến rộng rãi hơn.”

Sách đã phát hành hết từ lâu, rất nhiều quí vị Phật tử và thiện hữu tri thức đã yêu cầu cho tái bản; nhưng thời gian qua chúng tôi còn quá bận với những soạn phẩm khác, nên việc tái bản đành phải chậm lại, mãi đến hôm nay mới thực hiện được. Lần tái bản này, chúng tôi cố gắng sửa chữa những điều cần thiết, và soạn thêm những pháp số mới để bổ túc

cho quyển sách được đầy đủ hơn; nhưng dù sao thì cũng chỉ tự mình tạm cho là “đủ”, chứ sự thật thì chẳng biết bao nhiêu mới là đủ!

Chúng tôi xin chân thành tri ân chư Tôn Đức Tăng Ni và chư vị Phật tử đã quan tâm và khích lệ, khiến chúng tôi luôn luôn tinh tấn trong Phật sự.

Nam Mô Thập Phương Thường Trú Tam Bảo

tác đại chứng minh

Kính cẩn

Hạnh Cơ - Tịnh Kiên

Miền Tây Gia-nã-đại, mùa An-cư PL. 2551 (2007)

Lời giới thiệu

LỜI GIỚI THIỆU

Mười năm trước đây, nhân một khóa tu với Thầy Nhất Hạnh, tôi có duyên gặp cư sĩ Hạnh Cơ, được nghe cư sĩ giảng cho một số anh chị em về Pháp Số. Sau cư sĩ Hạnh Cơ gửi cho chúng tôi những pháp số đã viết. Ai nấy đọc đều lấy làm thích thú, ước ao rằng cư sĩ sẽ hoàn thành công việc biên soạn quý hóa đó.

Tới nay thì lòng mong ước của chúng tôi đã được toại nguyện, và tôi có được niềm vui giới thiệu tập Lược Giải Những Pháp Số Căn Bản với quý vị độc giả bốn phương. Tôi là kẻ hậu học, nên không dám có lời phê bình quyển sách này. Chỉ xin nói rằng, mỗi pháp số được tác giả trình bày một cách gọn gàng và sáng sủa, không sơ sài mà cũng không đi quá vào chi tiết.

Tôi tin chắc rằng cuốn sách sẽ giúp ích rất nhiều cho những vị muốn tìm hiểu đạo Phật và sẽ có chỗ xứng đáng trong tủ sách của mọi Phật tử. Những người muốn tu thân theo phương pháp đạo Bụt sẽ thấy các lời giải thích của Hạnh Cơ rất hữu ích cho

việc tu học. Đạo Bụt không phải chỉ là một kho hiểu biết mà đích thật là trình bày cho chúng ta cách sống để đạt tới an lạc trong cuộc đời này.

Tôi xin ghi lại nơi đây lòng ngưỡng mộ của tôi đối với tác giả, đã dồn nhiều tâm trí thực hiện một công cuộc đòi hỏi rất nhiều hiểu biết và kiên nhẫn.

Chân Hội NGUYỄN TẤN HỒNG

(1995)

Lời nói đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Tại núi Linh Thứu (gần thành Vương Xá), trước khi khởi sự chuyến du hành bố giáo lần cuối cùng hướng về phương Bắc (rừng Câu-thi-na –nơi sẽ nhập Niết-bàn), đức Thế Tôn có dạy chư tăng về Bảy Phép Bất Thối, và Ngài kết luận: “Này các vị khất sĩ! Chừng nào mà các vị còn thực hành được bảy điều ấy, gọi là bảy phép bất thối, thì đạo pháp còn hưng thịnh và giáo đoàn không bị suy thoái.” Sau đó, tại rừng Đại Lâm (gần thành Tì-xá-li), Ngài lại dạy: “Các vị khất sĩ! Những gì mà Như Lai đã thực chứng và đã truyền lại cho quí vị, quí vị hãy thận trọng và khéo léo mà học hỏi, giữ gìn, tu tập, chứng nghiệm, và truyền đạt lại cho những thế hệ tương lai. Nếp sống phạm hạnh cần được nối tiếp vì an lạc và hạnh phúc của mọi người và mọi loài.” Rồi tại rừng Câu-thi-na, trong những phút cuối cùng của cuộcđời hóa đạo, Ngài cũng còn ân cần nhắc nhở cho vị đệ tử cuối cùng là Tu-bạt-đà-la: “Subhadda! Ở đâu, trong đoàn thể nào mà có sự thực hành Bát Chánh Đạo

là ở đó có người đạt đạo.”

Qua các lời dạy trên, chúng ta thấy rõ đức Thế Tôn đã rất quan tâm đến sự tu học, thực chứng, và thực hành giáo pháp. Chánh pháp phải được tu tập, thực chứng, thể hiện, và truyền đạt thì mới trường cửu ở thế gian. Pháp bảo không phải là những bộ Đại Tạng nằm im lìm trong các tủ kinh sách, mà chính là “nếp sống như pháp” nơi các đoàn thể tu học và nơi mỗi cá nhân của tăng đoàn và Phật tử. Bởi vậy, sự học hỏi, thực hành và truyền bá Phật pháp là việc vô cùng quan trọng của người tu học.

Chúng ta thường nghe nói, giáo pháp của Phật có đến tám vạn bốn ngàn pháp môn, bất cứ người có căn cơ, trình độ cao thấp ra sao cũng đều có pháp môn thích hợp để tu học. Lời nói ấy chỉ có nghĩa, giáo pháp của Phật luôn luôn là phương tiện hướng dẫn người tu học đạt đến thành quả cuối cùng là giác ngộ và giải thoát; chúng ta đừng hiểu lầm mà cho rằng, giáo pháp của Phật có tám vạn bốn ngàn pháp môn sai khác nhau, tách biệt nhau, độc lập với nhau. Sự thật thì Phật pháp là giáo pháp viên dung, bất cứ một pháp môn nào cũng hàm chứa trong nó những pháp môn khác; một pháp môn có mặt trong tất cả pháp môn, tất cả pháp môn có mặt trong một pháp môn. Vì vậy, khi “chọn lựa” một pháp môn để tu học thì không có nghĩa là chúng ta chỉ ôm giữ, miệt mài, “chết sống” với pháp môn đó thôi; mà chúng ta phải thấy rằng, trong lúc thực hành một pháp môn thì đồng thời chúng ta cũng đang thực hành nhiều pháp môn liên hệ khác. Bởi thế mà trong biển Phật

pháp, có những pháp môn được gọi là “PHÁP SỐ”, tức là tập hợp một số lượng pháp môn chi tiết có tính chất liên hệ mật thiết với nhau để làm thành một pháp môn tổng quát hơn, mục đích là giúp cho sự tu tập được nhất quán, toàn vẹn. Ví dụ: Hành động đầu tiên để trở thành một Phật tử là chúng ta phải phát nguyện quay về và nương tựa (qui y). Khi phát nguyện như vậy, chúng ta không thể nói: “Tôi chỉ qui y Phật và Pháp mà thôi, chứ không muốn qui y Tăng!”; mà phải nói: “Tôi phát nguyện qui y Tam Bảo.” Đã phát nguyện quay về nương tựa thì phải quay về nương tựa với đầy đủ Ba Ngôi Báu, tại vì theo đạo lí viên dung, trong Phật đã bao gồm có Pháp và Tăng, trong Pháp đã hàm chứa Phật và Tăng, và trong Tăng cũng đã hiện hữu Phật và Pháp; không thể nào có Phật nếu không có Pháp và Tăng, cũng như không thể nào có Phật và Pháp nếu không có Tăng... Như vậy, Ba Ngôi Báu (Tam Bảo) là một pháp số.

Các pháp môn có tên bắt đầu bằng các con số như một (1), hai (2), ba (3), mười (10), v.v... đều gọi là pháp số (cũng gọi là “danh số”). Trong ba tạng kinh điển, những pháp số như vậy rất nhiều. Các pháp số chúng tôi trình bày trong sách này là các pháp môn có tính cách căn bản, không những chúng xuất hiện bàng bạc trong cùng khắp kinh luận mà còn là những pháp môn nền tảng cho công phu tu tập, là những viên gạch rắn chắc cho con đường an lạc và giải thoát. Cho nên, chúng tôi sẽ trình bày các pháp

số đó trong ý hướng tu học mà không phải là một “từ điển” về pháp số. Với những pháp số này, trong ý hướng tu học, chúng ta có thể khảo cứu, học hỏi, thực hành và trao đổi; lấy ánh sáng của pháp môn soi rọi cho đời sống hằng ngày, rồi lại đem những kinh nghiệm của cuộc sống phản chiếu làm cho pháp môn càng thêm sáng tỏ. Đó cũng là cách thực hành lời dạy bảo ân cần của đức Thế Tôn trước khi Ngài nhập Niết-bàn.

Chúng tôi hi vọng tập sách nhỏ này sẽ giúp ích phần nào cho sự tu học của đại chúng. Chúng tôi cũng mong mỏi được các bậc cao minh tôn túc chỉ bảo cho những điều sai sót mà chúng tôi biết chắc chắn là không thể nào tránh khỏi được.

Thành phố Edmonton, Gia-nã-đại,

đầu Hạ năm Ất-Hợi, PL. 2539 (1995)

Hạnh Cơ

Số 1, Một A-Tăng-kì, Một chữ không nói, Một con đường - một cỗ xe

SỐ 1

MỘT A-TĂNG-KÌ (nhất a-tăng-kì)

Theo toán số Ấn Độ xưa, “a-tăng-kì” có nghĩa là vô lượng số, là con số vô cùng lớn, không thể nào tính đếm được. Nếu cho nó có một con số, thì con số đó là: 1 a-tăng-kì = 1.000 vạn vạn vạn vạn vạn vạn vạn vạn triệu (mà “1 triệu” ở đây bằng 1.000.000.000.000).

MỘT CHỮ KHÔNG NÓI (nhất tự bất thuyết)

Câu trên có ý nói, đạo lí mà chư Phật tự chứng, không thể dùng ngôn ngữ văn tự để diễn đạt, chỉ có Phật với Phật mới hiểu rõ trọn vẹn, triệt để. Cũng giống như dùng ngón tay để chỉ mặt trăng, ngón tay ấy chẳng phải là mặt trăng; tất cả ngôn ngữ văn tự cũng không sánh được với nội dung chứng ngộ của chư Phật. Đó là lí do mà Thiền tông chủ trương “không lập văn tự” (bất lập văn tự).

MỘT CON ĐƯỜNG - MỘT CỖ XE (nhất thừa - Phật thừa - nhất Phật thừa)

“Con đường” (hay “cỗ xe”) là chỉ cho giáo pháp (vì giáo pháp có năng lực đưa con người từ cõi vô

Một Do - Tuần

minh đến nơi giác ngộ, cho nên lấy hình ảnh chiếc xe hay con đường làm ví dụ); “một” là chỉ có một chứ không có hai, ba, bốn, v.v... – tức là duy nhất. Vậy, “một cỗ xe” là giáo pháp duy nhất đưa đến sự chứng ngộ tuệ giác viên mãn của chư Phật.

Kinh Pháp hoa (phẩm “Phương tiện”) nói: “Chư Phật chỉ dùng một con đường (nhất thừa) để hóa độ chúng sinh, chứ không có con đường (thừa) nào khác,

dù là hai hay ba...”; hoặc: “Thật ra chỉ có một con đường duy nhất (nhất Phật thừa), nhưng chư Phật tùy căn cơ mà dùng phương tiện, dạy có ba con đường (tam thừa).”

Các kinh luận thường dùng thuật ngữ này – nhất thừa – để chỉ cho giáo pháp đại thừa. (Xin xem thêm các mục “Hai Con Đường” và “Ba Con Đường” ở sau.)

MỘT DO-TUẦN (nhất Do-tuần)

“Do-tuần” là tiếng dịch âm từ Phạn ngữ “yojana”, dịch ý là hạn lượng, hòa hợp, một lộ trình; là đơn vị đo chiều dài lộ trình của người Ấn Độ. Lại nữa, do từ ngữ căn “yuj”, chữ yojana (Do-tuần) cũng có nghĩa là “mang ách”, tức chỉ cho chiều dài của đoạn đường mà con bò mang cái ách đi trong một ngày. Sách Đại Đường Tây Vực kí (do Phật quang đại từ điển trích dẫn) thì nói rằng, “Do-tuần” là chỉ cho lộ trình một ngày hành quân của vua chúa. Về cách tính toán, có nhiều thuyết không giống nhau, theo đó, một Do-tuần có thể là 12 dặm, 16 dặm, 17 dặm, 30 dặm, 32 dặm, 42 dặm, 46 dặm;

Một đại kiếp, Một đại sự nhân duyên, Một đời thành đạt

hoặc 7.3 km, 8.5 km, 14.6 km, 17 km, 19.5 km, 22.8 km, v.v...; nhưng con số thường dùng là: một Do-tuần = 13.5 km.

MỘT ĐẠI KIẾP (nhất đại kiếp)

Một đại kiếp là một thời kì của thế giới từ khi bắt đầu hình thành đến lúc hoại diệt, gồm bốn giai đoạn Thành, Trụ, Hoại, Không, tổng cộng là 80 trung kiếp. (Xin xem mục “Một Trung Kiếp” ở sau.)

MỘT ĐẠI SỰ NHÂN DUYÊN (nhất đại sự nhân duyên)

Chữ “đại” ở đây chỉ cho thật tướng của vũ trụ nhân sinh; chữ “sự” chỉ cho công cuộc giáo hóa độ sinh của đức Phật; chúng sinh vốn có thật tướng đó mới có cơ cảm với đức Phật, gọi là “nhân”; đức Phật đã chứng nhập cái thật tướng đó cho nên có thể ứng theo cơ cảm của chúng sinh mà cứu độ, gọi là “duyên”.

Chư Phật xuất hiện ở thế gian chỉ có một mục đích là chỉ bày cái thật tướng mà chúng sinh vốn có, và giáo hóa cho chúng sinh cũng chứng đắc cái thật tướng đó như đức Phật (kinh Pháp hoa gọi là “ngộ nhập Phật tri kiến”). Bởi vậy kinh nói: “Như Lai chỉ vì một đại sự nhân duyên mà xuất hiện ở thế gian” (Như Lai duy dĩ

nhất đại sự nhân duyên cố xuất hiện ư thế. - Kinh Pháp hoa)

MỘT ĐỜI THÀNH PHẬT (nhất sinh bổ xứ)

Từ “nhất sinh bổ xứ” được dịch từ tiếng Phạn “eka-jāti-pratibaddha”, nguyên có nghĩa là kiếp luân

Một hạt bụi nhỏ, Một là tất cả, tất cả là một

hồi cuối cùng, tức là hết đời này rồi, đời sau nhất định sẽ thành Phật tại thế gian. Trong ý nghĩa đó, từ này được dùng để chỉ cho bậc Đẳng giác Bồ-tát, là địa vị cao nhất của hàng Bồ-tát. Trong kinh điển có nói, đức Bồ-tát Di-lặc là vị “Bồ-tát nhất sinh bổ xứ”, hiện cư trú tại cõi trời Đâu-suất, đến lúc thọ mạng ở đó hết, Ngài sẽ hạ sinh ở nhân gian, và thành Phật để kế tục đức Phật Thích-ca Mâu-ni.

MỘT HẠT BỤI NHỎ (nhất vi trần)

Kinh luận thường dùng từ “một hạt bụi nhỏ” (nhất vi trần), hoặc nói ngắn ngọn là “một hạt bụi” (nhất trần), để chỉ cho đơn vị vật chất nhỏ nhất.

MỘT LÀ TẤT CẢ, TẤT CẢ LÀ MỘT (nhất tức nhất thiết, nhất thiết tức nhất)

Có thể nói, đây là mệnh đề tóm tắt toàn bộ yếu nghĩa kinh Hoa nghiêm. Yếu nghĩa ấy nói về sự tương quan tương duyên chằng chịt của tất cả mọi sự vật trong vũ trụ: Sự vật này tức là sự vật kia, sự vật kia tức là sự vật này; một sự vật có mặt trong tất cả mọi sự vật, tất cả mọi sự vật có mặt trong một sự vật; một sự vật tức là tất cả các sự vật, tất cả các sự vật tức là một sự vật. Nguyên lí duyên khởi cho ta thấy rằng, một sự vật không thể tự nó có mặt, mà đã do vô số các sự vật khác, không phải là nó, hợp lại cấu thành. Một cuốn sách chẳng hạn, không phải tự nó hiện ra, nhưng đã do tất cả những cái “không phải là sách”

Một lòng

(như giấy, mực, máy in, nhân công, những vật liệu làm ra giấy, làm ra mực, làm ra máy in, rồi những thứ đã nuôi sống thợ làm giấy, thợ làm mực, thợ in v.v..., nhiều lắm, cùng khắp vũ trụ, không kể hết được!) hợp lại làm thành. Bởi vậy, giữa cuốn sách và chiếc máy in không có gì ngăn cách; trong cuốn sách có mặt tất cả các thứ giấy, mực, máy in v.v..., và đồng thời cuốn sách cũng có mặt trong tất cả các thứ kia. Hành giả khi đã đạt được cái thấy này thì tâm ý tức khắc được giải thoát khỏi những ràng buộc, những hạn chế của ngã chấp và pháp chấp, chấm dứt khổ đau.

Kinh Hoa nghiêm (phẩm “Công đức của người mới phát tâm Bồ-đề”) nói: “Cái thấy của vị Bồ-tát phát tâm Bồ-đề rộng lớn thật không có giới hạn: không có gì khác nhau giữa thế giới thô lậu và thế giới vi diệu, vì thô lậu tức là vi diệu; không có gì khác nhau giữa thế giới nhỏ và thế giới lớn, vì nhỏ tức là lớn; không có gì khác nhau giữa một thế giới và vô lượng thế giới, vì một tức là vô lượng; không có gì khác nhau giữa thế giới dơ và thế giới sạch, vì dơ tức là sạch; một thế giới nằm trong vô lượng thế giới, vô lượng thế giới nằm trong một thế giới; ...”

MỘT LÒNG (nhất tâm)

Chuyên chú vào một đối tượng, không khởi vọng niệm, gọi là “một lòng” (nhất tâm). Do đó, chuyên tâm nghĩ nhớ đến Phật, gọi là “một lòng chuyên niệm” (nhất tâm chuyên niệm). Tông Tịnh độ đặc

Một lòng không tán loạn, Một Na-do-tha

biệt chú trọng việc chấp trì danh hiệu của đức Phật A-di-đà, và theo Kinh A-di-đà, người nào chuyên tâm trì niệm danh hiệu “A-di-đà Phật” cho đến chỗ “một lòng không tán loạn” (nhất tâm bất loạn) thì liền được vãng sinh về thế giới Cực lạc. Để hiểu cho tỏ tường, đầy đủ từ “một lòng” này, kinh Vô lượng thọ nói: “Nhất tâm bao gồm đầy đủ cả ba tâm, là tâm chí thành, tâm tin sâu và tâm phát nguyện hồi hướng vãng sinh về nước Cực lạc.” (Xin xem mục “Một Lòng Không Tán Loạn” ở sau.)

MỘT LÒNG KHÔNG TÁN LOẠN (nhất tâm bất loạn)

Đây là trạng thái tâm lí khi tâm chuyên chú vào một đối tượng, không dao động, không tán loạn. Từ này được đặc biệt dùng trong pháp môn tu Tịnh độ. Khi hành giả đem lòng tin sâu sắc, chí thành trì niệm danh hiệu A-di-đà Phật, khiến cho tâm không bị tán loạn; lúc đó ngã thể riêng biệt không còn nữa, mà đã hòa hợp làm một với câu danh hiệu Phật, gọi là “nhất tâm bất loạn”. (Xin xem mục “một lòng” ở trên.)

MỘT NA-DO-THA (nhất na-do-tha)

Trong kinh điển Phật giáo thường dùng chữ “na-do-tha” làm đơn vị số lượng. Thông thường, một na-do-tha là 1.000 ức. Nếu tính theo số nhỏ thì 1 ức là 100.000; nếu tính theo số lớn thì 1 ức là 100.000.000. Vậy, 1.000 ức = 100.000.000, hoặc 100.000.000.000. Có nhiều thuyết nói khác nhau về con số này, không có một con số chính xác thống nhất, cho nên, theo ý

Một niệm, Một niệm ba ngàn

kinh, thường chỉ nên hiểu “một na-do-tha” nghĩa là rất nhiều mà thôi.

MỘT NIỆM (nhất niệm)

Từ “một niệm” được dùng để chỉ cho đơn vị thời gian rất ngắn. Kinh Nhân vương hộ quốc Bát-nhã nói: 90 sát-na là một niệm, trong một sát-na có 900 lần sinh diệt. “Một niệm” cũng có nghĩa là cái khoảng thời gian khởi lên một ý niệm.

MỘT NIỆM BA NGÀN (nhất niệm tam thiên)

Trong Phật học, thuật ngữ “một niệm” (nhất niệm) thường được dùng để chỉ một ý tưởng, một sát-na, một khoảnh khắc, tức là cái khoảng thời gian ngắn nhất. “Ba ngàn” ở đây tức là ba ngàn thế giới. “Một niệm ba ngàn” – nếu nói cho đầy đủ là “trong một niệm có đủ cả ba ngàn thế giới” – là một mệnh đề khai triển từ

mệnh đề “Một là tất cả, tất cả là một” ở trên. Đó là một trong những điểm đặc sắc của giáo lí tông Thiên thai (Trung Hoa). Vị tổ của tông này, đại sư Trí Giả

(tức Trí Khải), trong bộ luận Ma-ha chỉ quán, đã chia ra có 10 loại thế giới trong vũ trụ:

1. Địa ngục: thế giới của đau khổ vô cùng.

2. Ngạ quỉ: thế giới của đói khát và bẩn thỉu cùng cực.

3. Súc sinh: thế giới của loài vật, của ngu si tăm tối.

4. A-tu-la: thế giới của hận thù, cuồng bạo, chém giết.

5. Người: thế giới của loài người, hạnh phúc và đau khổ đều có mặt.

6. Trời: thế giới của an vui, phước đức cao hơn loài người.

7. Thanh văn: thế giới giải thoát do kết quả của công phu tu học theo đức Phật mà được giác ngộ.

8. Duyên giác: thế giới giải thoát do kết quả của công phu tự mình quán chiếu thực tại mà được giác ngộ, đó là một đức Phật nhưng không giảng dạy cho kẻ khác.

9. Bồ-tát: thế giới của những vị luôn luôn đem tình thương yêu, trí hiểu biết, lòng cởi mở và chí dũng mãnh để phục vụ và giúp ích cho mọi loài, và tinh tiến tu tập mãi cho đến ngày thành Phật. Nói cách khác, đó là những vị Phật tương lai.

10. Phật: thế giới của các bậc giác ngộ và giải thoát hoàn toàn.

Giáo lí tông Thiên thai nói rằng, mười thế giới ấy tương dung tương nhiếp lẫn nhau, mỗi thế giới đều mang trong nó cả 9 thế giới kia. Trong thế giới Người chẳng hạn, cũng có sự hiện hữu của các thế giới Địa ngục, Ngạ quỉ, Súc sinh, A-tu-la, Trời, Thanh văn,

Duyên giác, Bồ-tát và Phật. Như vậy, trong vũ trụ không phải chỉ có 10 thế giới riêng lẻ, biệt lập nhau, mà có đến (10 x 10) 100 thế giới tương quan tương duyên với nhau. Sự hiện hữu của một thế giới bao hàm sự hiện hữu của cả một trăm thế giới.

Lại nữa, tất cả 100 thế giới này đều có cùng chung 10 tính chất. Đó là 10 điều kiện tồn tại của các thế giới mà giáo lí tông Thiên thai gọi là 10 “như”(1), gồm có: 1) tướng (hình dáng bên ngoài); 2) tánh (cá tính bên trong); 3) thể (yếu tố hình thành); 4) lực (năng lực nội tại); 5) tác (tác dụng do năng lực mà có); 6) nhân (nguyên nhân để đưa đến kết quả); 7) duyên (điều kiện giúp cho nhân kết thành quả); 8) quả (kết quả có từ nguyên nhân); 9) báo (quả báo nối tiếp do nhân, duyên và quả ở trên đem lại); 10) bổn mạt cứu cánh (từ điều kiện 1 cho đến điều kiện 9, hoàn toàn đều là “như” – tức là tất cả đều là không, vì chính không là bản thể của vạn hữu). Mỗi thế giới đều có 10 “như”; vậy 100 thế giới có (100 x 10) 1.000 “như” – cũng tức là 1.000 thế giới tương quan tương duyên với nhau.

Lại nữa, ở mỗi thế giới ấy đều có đầy đủ 3 hiện tượng của thế gian là quốc độ, chúng sinh và ngũ ấm. Vậy, trong vũ trụ không những chỉ có 10, 100, hay 1.000 thế giới, mà có đến (1.000 x 3) 3.000 thế giới tương quan tương duyên với nhau. Cả 3.000 thế giới ấy không ra ngoài một niệm, cho nên gọi là “một niệm ba ngàn”; cũng như kinh Hoa nghiêm nói, một niệm không những bao quát cả quá khứ, hiện tại, vị lai, mà còn bao gồm cả không gian và vật thể. Hay nói cách khác, bất cứ một niệm nào của tâm cũng bao hàm cả vũ trụ vạn hữu.

(1) Chữ “như” có nghĩa là thể tính bình đẳng, không phân biệt, không có hai, là thật tướng của vạn pháp. Kinh Pháp hoa nói:

Một niệm không sinh, Một pháp giới, Một pháp trung đạo

“Những gì Phật đã thành tựu đều là pháp tối thượng, hiếm có, khó hiểu. Chỉ có chư Phật mới thấu suốt được thật tướng của tất cả các pháp, tức là tất cả các pháp đều có tướng như vậy, tánh như vậy, thể như vậy, nhân như vậy, lực như vậy, tác như vậy, duyên như vậy, quả như vậy, báo như vậy, bổn mạt cứu cánh như vậy.”

MỘT NIỆM KHÔNG SINH (nhất niệm bất sinh)

Đó là cảnh giới hoàn toàn không có một ý niệm gì phát khởi, là cảnh giới vượt khỏi mọi khái niệm, tức cảnh giới Phật.

MỘT PHÁP GIỚI (nhất pháp giới)

Một pháp giới (nhất pháp giới) là chỉ cho lí thể chân như chỉ có một, không có hai, tuyệt đối bình đẳng. Tông Thiên thai gọi đó là “thật tướng các pháp”, và tông Hoa nghiêm thì gọi là “pháp giới nhất chân”. Chữ “giới” ở đây có nghĩa là chỗ y cứ, chỉ cho chân như. Pháp y cứ nơi chân như mà sinh khởi, cho nên gọi là “pháp giới”. Pháp đó tuyệt đối bình đẳng, chân thật, chỉ có một, không hai, cho nên gọi là “một pháp giới” (nhất pháp giới).

MỘT PHÁP TRUNG ĐẠO (nhất pháp trung đạo)

Chữ “pháp” ở đây là chỉ cho sự tồn tại, là vạn sự vạn vật. Chữ “trung đạo” ở đây có nghĩa là không phải có cũng không phải không, tức vượt trên ý niệm có không. “Một pháp trung đạo” tức là luận về diệu lí trung đạo (không phải có cũng không phải không) trên ngay một pháp, do tông Pháp tướng khởi xướng. Tông này cho tánh biến kế sở chấp là vọng