Lược Giải Những Pháp Số Căn Bản

16 Phép quán

các trào lưu chủ trương nghiên cứu các vấn đề triết học một cách tự do, độc lập, phủ nhận hoàn toàn uy thế cũng như đặc quyền của Bà-la-môn truyền thống. Các nhà tư tưởng (hay tôn giáo) này được gọi là “Sa-môn” (śramaṇa). Họ tổ chức thành từng giáo đoàn, được gọi là “Sa-môn đoàn”. Các vương quốc mới phát triển như Kiều-tát-la, Lê-xa, Ca-thi, A-bàn-đề, Ma-kiệt-đà v.v... là địa bàn hoạt động rất nhộn nhịp của các đoàn Sa-môn này. Các đạo sĩ A-la-lam (Alara Kalama) và Uất-đầu-lam-phất (Uddaka Ramaputta) chẳng hạn, đều là thủ lãnh lớn của các đoàn Sa-môn ấy, và đã lấy vùng lưu vực sông Hằng làm căn cứ địa, mở các đạo tràng hướng dẫn đồ chúng.

16 PHÉP QUÁN (thập lục quán)

16 đối tượng quán tưởng của người tu Tịnh độ thường được gọi là “16 phép quán”, được Phật dạy trong kinh Quán vô lượng thọ, xin trình bày tóm lược như sau:

1. Quán tưởng mặt trời (nhật tưởng quán). Ngồi ngay ngắn, mặt quay về hướng Tây, quán tưởng thấy rõ mặt trời để cho tâm được an định, vững vàng, chuyên chú quán tưởng như thế, không dời đổi; rồi

thấy mặt trời sắp lặn, hình trạng giống như cái trống treo trên không. Đã thấy mặt trời như thế rồi, dù mở mắt hay nhắm mắt vẫn thấy rõ ràng như thế.

2. Quán tưởng nước (thủy tưởng quán). Ban đầu quán tưởng thấy cả một vùng phương Tây toàn là nước mênh mông; rồi thấy nước đó đóng thành băng, băng ấy sáng chói trong suốt; rồi từ đó mà quán tưởng tới ngọc lưu li.

3. Quán tưởng đất (địa tưởng quán). Quán tưởng xuống thấy đất toàn bằng lưu li, mặt đất toàn là bảy món báu, có trụ cờ bằng ngọc kim cương. Trên đất lại có dây bằng vàng ròng giăng hàng qua lại, mỗi mỗi món báu đều có năm trăm sắc hào quang.

4. Quán tưởng cây báu (bảo thọ quán). Quán tưởng nước Cực lạc có bảy hàng cây báu, tất cả cây, cành, lá, hoa đều bằng bảy báu, màu sắc khác nhau, trên mỗi cây đều có bảy lớp mạng lưới, trong mỗi lớp lưới đều có năm trăm ức cung điện đẹp đẽ trang nghiêm.

5. Quán tưởng ao báu (bảo trì quán). Quán tưởng ở nước Cực lạc có ao nước bằng bảy báu, cát dưới đáy ao toàn bằng vàng, trong ao chứa nước có tám thứ công đức, trong nước có ức triệu hoa sen toàn bằng bảy báu, có nước ma-ni rót vào từng hoa sen, phát ra âm thanh kì diệu, diễn nói diệu pháp. Lại có nhiều giống chim với hàng trăm màu sắc quí báu, thường tán thán niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng.

6. Quán tưởng lầu gác báu (bảo lâu quán). Quán tưởng nước Cực lạc có nhiều khu vực, ở mỗi khu vực có năm trăm ức lầu gác báu, trong đó có vô lượng chư thiên tấu lên những khúc nhạc vi diệu. Lại có nhiều thứ nhạc khí treo khắp hư không, tự chúng phát ra những điệu nhạc kì diệu, vang ra tiếng niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng.

7. Quán tưởng tòa hoa sen (hoa tòa quán). Quán tưởng các tòa sen, là chỗ ngồi của đức Phật A-di-đà và hai đức Bồ-tát Quán Thế Âm, Đại Thế Chí. Tòa sen do bảy báu làm thành, các hoa sen, cọng sen, lá sen v.v... toàn bằng ngọc ma-ni, kim cương v.v..., chiếu ánh sáng muôn màu rực rỡ.

8. Quán tưởng hình tượng (tượng quán). Quán tưởng hình tượng đức Phật A-di-đà toàn bằng châu báu, sáng chói sắc vàng, ngồi trên tòa hoa sen; lại quán tưởng hình tượng đức Bồ-tát Quán Thế Âm thân vàng sáng chói, ngồi trên tòa sen bên trái để hầu Phật; đức Bồ-tát Đại Thế Chí cũng vậy, ngồi tòa sen bên phải để hầu Phật; cả hình tượng Phật và hai vị Bồ-tát đều phóng ra hào quang sắc vàng sáng chói.

9. Quán tưởng chân thân Phật (chân thân quán). Quán tưởng chân thân của đức Phật A-di-đà. Tướng quan trọng nhất của Phật là tướng lông trắng ở giữa đôi chân mày. Thấy rõ được tướng này thì tám vạn bốn nghìn tướng tốt khác của Phật cũng đồng thời hiện ra. Thấy rõ được chân thân của Phật A-di-đà thì cũng thấy được chân thân chư Phật trong mười phương.

10. Quán tưởng Quán Thế Âm (Quán Âm quán). Quán tưởng sắc thân chân thật của Bồ-tát Quán Thế Âm, cao lớn, sắc vàng, vòm hào quang trên đầu có đức hóa Phật. Ngài dùng bàn tay quí báu trợ lực đức Phật A-di-đà để tiếp dẫn chúng sinh.

11. Quán tưởng Đại Thế Chí (Thế Chí quán). Quán tưởng sắc thân chân thật của Bồ-tát Đại Thế Chí, cùng với Bồ-tát Quán Thế Âm, là hai vị hầu cận trợ lực đức Phật A-di-đà tiếp dẫn chúng sinh

12. Quán tưởng mình được vãng sinh (tự vãng sinh quán). Quán tưởng mình được vãng sinh về nước Cực lạc. Bấy giờ mình ngồi kiết già trong hoa sen búp, khi hoa nở có năm trăm sắc hào quang chiếu soi thân mình, được thấy Phật A-di-đà, chư vị hóa Phật và Bồ-tát khắp cả hư không.

13. Quán tưởng xen lộn (tạp tưởng quán). Quán tưởng thân Phật cao một trượng sáu ngự trên ao nước đầy đủ tám công đức, hoặc thân Phật cao lớn đầy khắp hư không; tức quán tưởng chân thân của Phật, hoặc hóa thân Phật, hoặc thân to lớn, hoặc thân thấp nhỏ, thân nào cũng toàn sắc vàng ròng, hai đức Bồ-tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí cũng vậy.

14. Quán tưởng vãng sinh cấp Thượng phẩm (Thượng phẩm sinh quán). Người vãng sinh Tịnh độ, y theo lúc tu nhân mà sẽ sinh về một trong 3 cấp Thượng, Trung, Hạ; mỗi cấp lại chia ra có 3 phẩm thượng, trung, hạ; cả thảy là 9 phẩm. Quán tưởng các hành giả vãng sinh cấp Thượng phẩm, tự mình

18 Khu vực, 18 Pháp không cùng chung

phát ba loại tâm, tu từ tâm, không giết hại, đọc tụng kinh điển đại thừa v.v..., khi lâm chung được Phật và thánh chúng tiếp dẫn vãng sinh về cõi Tịnh độ, được mọi lợi ích thù thắng.

15. Quán tưởng vãng sinh cấp Trung phẩm (Trung phẩm sinh quán). Quán tưởng các hành giả hành trì 5 giới, 8 giới, tu hạnh hiếu dưỡng phụ mẫu v.v..., khi lâm chung sẽ được Phật và thánh chúng đến tiếp dẫn vãng sinh.

16. Quán tưởng vãng sinh cấp Hạ phẩm (Hạ phẩm sinh quán). Quán tưởng những người tuy tạo nhiều nghiệp ác, nhưng trong giờ phút lâm chung, may mắn gặp được bậc thiện tri thức dạy bảo mà biết xưng niệm danh hiệu Phật A-di-đà, nhờ đó mà được vãng sinh.

18 KHU VỰC (thập bát giới)

Gồm chung 6 giác quan (lục căn), 6 đối tượng của giác quan (lục trần) và 6 thức (lục thức), thì chúng ta có pháp số gọi là “18 Khu Vực” (thập bát giới). Tất cả mọi sự mọi vật trong vũ trụ đều bao gồm trong 18 khu vực này. (Xin xem lại mục “Sáu Giác Quan, Sáu Đối Tượng của Giác Quan, và Sáu Thức” ở trước.)

18 PHÁP KHÔNG CÙNG CHUNG (thập bát bất cộng pháp)

Đây là 18 pháp công đức mà đặc biệt chỉ Phật mới có, chứ các hàng Bồ-tát, Thanh văn và Duyên giác đều không có:

1. Thân không lầm lỗi (thân vô thất): Phật từ vô lượng kiếp đến nay, trì giới thanh tịnh, công đức đầy đủ, phiền não dứt sạch, cho nên ở nơi thân không hề có lầm lỗi.

2. Miệng không lầm lỗi (khẩu vô thất): Phật có trí tuệ biện tài vô lượng, tùy căn cơ của chúng sinh mà nói pháp thích hợp, làm cho tất cả đều được chứng ngộ.

3. Ý tưởng không lầm lỗi (niệm vô thất): Phật đã tu các pháp môn thiền định sâu xa, tâm không bao giờ tán loạn, không dính mắc nơi các pháp, tuyệt đối an ổn.

4. Không có ý tưởng phân biệt (vô dị tưởng): Phật cứu độ khắp tất cả chúng sinh một cách bình đẳng, không phân biệt chọn lựa.

5. Không có tâm bất định (vô bất định tâm): Trong mỗi lúc đi đứng ngồi nằm, Phật không bao giờ xa rời chánh định sâu xa, luôn luôn nhiếp tâm trụ nơi pháp lành.

6. Không có cái tâm không biết tự mình buông xả (vô bất tri kỉ xả tâm): Trong từng sát-na, đối với những cảm thọ khổ vui, Phật thấy rõ các tướng sinh trụ dị diệt của chúng, cho nên vẫn an trú trong cảnh giới bình đẳng, vắng lặng.

7. Ý chí không tiêu mất (dục vô diệt): Phật có đầy đủ các đức lành, tâm luôn luôn muốn cứu độ chúng sinh mà không bao giờ cho là đủ hay nhàm chán.

8. Tinh tấn không tiêu mất (tinh tấn vô diệt): Thân tâm Phật lúc nào cũng tinh tấn, thực hiện mọi phương tiện để cứu độ chúng sinh, không lúc nào ngưng nghỉ.

9. Niệm không tiêu mất (niệm vô diệt): Tất cả các pháp và trí tuệ của chư Phật trong ba đời đều tương ưng đầy đủ, không có sự thối chuyển.

10. Trí tuệ không tiêu mất (tuệ vô diệt): Phật có đầy đủ tất cả trí tuệ, suốt cả ba đời không có gì chướng ngại, không khiếm khuyết, không tiêu mất.

11. Giải thoát không tiêu mất (giải thoát vô diệt): Phật dứt tuyệt mọi sự chấp trước, thoát khỏi cả hai lãnh vực hữu vi và vô vi, tất cả tập khí phiền não đều không còn, cho nên thành quả giải thoát không hề bị khiếm khuyết hay tiêu mất.

12. Giải thoát tri kiến không tiêu mất (giải thoát tri kiến vô diệt): Phật thấy biết các tướng giải thoát thật rõ ràng, không có gì che lấp được.

13. Tất cả thân nghiệp đều hành động theo trí tuệ (nhất thiết thân nghiệp tùy trí tuệ hành): Khi thân muốn hành động, trước hết Phật quán sát hậu quả của việc làm, sau đó sẽ tùy theo trí tuệ mà thực hiện, cho nên không gây ra lầm lỗi, chỉ đem lại lợi ích cho chúng sinh mà thôi.

14. Tất cả khẩu nghiệp đều nói năng theo trí tuệ (nhất thiết khẩu nghiệp tùy trí tuệ hành): Khi miệng muốn nói năng, trước hết Phật quán sát hậu quả của lời nói, sau đó sẽ tùy theo trí tuệ mà diễn

bày, cho nên không gây ra lầm lỗi, chỉ đem lại lợi ích cho chúng sinh mà thôi.

15. Tất cả ý nghiệp đều tư duy theo trí tuệ (nhất thiết ý nghiệp tùy trí tuệ hành): Khi suy nghĩ, trước hết Phật quán sát hậu quả của ý nghĩ, sau đó sẽ tùy theo trí tuệ mà suy nghĩ, cho nên không gây ra lầm lỗi, chỉ đem lại lợi ích cho chúng sinh mà thôi.

16. Trí tuệ thấy biết đời quá khứ không bị chướng ngại (trí tuệ tri kiến quá khứ thế vô ngại vô chướng): Đối với mọi sự việc của chúng sinh ở đời quá khứ, Phật quán chiếu thấy biết thông suốt, không có gì làm cho chướng ngại.

17. Trí tuệ thấy biết đời vị lai không bị chướng ngại (trí tuệ tri kiến vị lai thế vô ngại vô chướng): Đối với mọi sự việc của chúng sinh ở đời vị lai, Phật quán chiếu thấy biết thông suốt, không có gì làm cho chướng ngại.

18. Trí tuệ thấy biết đời hiện tại không bị chướng ngại (trí tuệ tri kiến hiện tại thế vô ngại vô chướng): Đối với mọi sự việc của chúng sinh đời hiện tại, Phật quán chiếu thấy biết thông suốt, không có gì làm cho chướng ngại.

Lại nữa, có chỗ cho rằng, 18 pháp không cùng chung của Phật gồm có mười trí lực, bốn đức vô úy, ba nơi trụ của chánh niệm (tam niệm trú), và tâm đại bi. Ba nơi trụ của chánh niệm gồm có: 1) Đối với những người nghe pháp sinh tâm cung kính, Phật giữ tâm bình đẳng, không vui mừng. 2) Đối với những

người nghe pháp sinh tâm bất kính, Phật giữ tâm bình đẳng, không buồn phiền. 3) Đối với những người cung kính lắng nghe và những người không cung kính lắng nghe, Phật giữ tâm bình đẳng, không thích người này, cũng không trách người nọ.

Hàng Bồ-tát cũng có 18 pháp công đức mà Thanh văn và Duyên giác không cùng có chung (Bồ-tát thập bát bất cộng pháp):

1. Bố thí không cần người khác khuyên bảo.

2. Giữ giới không cần người khác khuyên bảo.

3. Nhẫn nhục không cần người khác khuyên bảo.

4. Siêng năng không cần người khác khuyên bảo.

5. Thiền định không cần người khác nhắc nhở.

6. Trí tuệ không cần người khác dạy bảo.

7. Thực hành những cách thu phục để thu phục giáo hóa chúng sinh.

8. Hiểu rõ sự hồi hướng.

9. Lấy phương tiện thiện xảo làm chính để giúp chúng sinh tu hành.

10. Không thối lui trên con đường đại thừa.

11. Khéo léo thị hiện Niết-bàn nơi sinh tử, tâm thường an vui, lời nói và âm thanh đều khéo léo thuận theo thế tục.

12. Lấy trí tuệ làm kẻ dẫn đường, tuy có thọ sinh mà không hề thọ sinh, xa lìa mọi lầm lỗi.

13. Đầy đủ mười nghiệp lành nơi thân, miệng và ý.

20 Việc khó

14. Thường hay chịu đựng đau khổ để thu phục giáo hóa chúng sinh.

15. Có thể hiện bày những thứ mà thế gian yêu thích.

16. Tuy ở trong hàng Thanh văn và hạng phàm phu nhiều khổ não, nhưng không bao giờ mất trí sáng tỏ.

17. Khi nhận địa vị vua tất cả pháp, dùng lụa cột tóc và dùng nước vẩy đầu.

18. Không bao giờ rời bỏ sự mong cầu hiển bày chánh pháp của chư Phật.

20 VIỆC KHÓ (nhị thập nan)

Trong kinh Tứ thập nhị chương có nêu ra 20 việc mà người thế gian rất khó thực hiện:

1. Người nghèo cùng rất khó thực hiện hạnh bố thí (bần cùng bố thí nan).

2. Người giàu sang rất khó tu học đạo giải thoát (hào phú học đạo nan).

3. Người đời khó có được ý chí quên mình vì đại nghĩa, hoặc xả thân vì đạo pháp (phán mạng tất tử nan).

4. Người đời khó có duyên được thấy nghe và thọ trì giáo pháp của Phật (đắc đổ Phật kinh nan).

5. Người không trồng nhân lành, không tu tập các điều thiện, mà muốn được sinh ra đời gặp Phật tại thế thì thật là vô cùng khó khăn (sinh trị Phật thế nan).

6. Người đời thường say đắm ngũ dục lục trần, cho nên, chế phục được vọng niệm, xa lìa được dục tình là điều rất khó (nhẫn sắc li dục nan).

7. Người đời thấy cảnh giàu sang mà không ham, thấy lợi danh mà không thích, thấy vật gì vừa ý mà không muốn đem về cho mình, đó là điều rất khó (kiến hảo bất cầu nan).

8. Người hào phú thế lực mà vẫn giữ lễ độ, khiêm cung với mọi người, không ỷ thế làm nhục người, đó là việc khó (hữu thế bất lâm nan).

9. Bị người ta làm nhục mà nhịn nhục được, không sân hận, đó là điều rất khó (bị nhục bất sân nan).

10. Khi đụng chạm các việc ở đời mà tâm giữ được tĩnh lặng, không chao động, đó là điều khó (xúc sự vô tâm nan).

11. Người căn tánh thấp kém mà muốn học rộng, đọc nhiều, nghiên cứu nghĩa lí sâu xa, thì thật là khó (quảng học bác cứu nan).

12. Người học vấn uyên bác mà không khinh mạn đối với kẻ ít học, đó là điều khó (bất khinh mạt học nan).

13. Diệt trừ tâm ngã mạn, khinh người, thật là khó (trừ diệt ngã mạn nan).

14. Gặp được bậc thiện tri thức để được học hỏi, hầu mong mở mang trí hiểu biết chân chính, đó là điều khó (hội thiện tri thức nan).

25 Cõi

15. Người đời thường mê đắm theo vọng tình ái dục, cho nên, biết phản tỉnh để quay về con đường chân chánh, tu học đạo giải thoát, đó là điều rất khó (kiến tánh học đạo nan).

16. Đối trước ngoại cảnh mà giữ tâm an nhiên, không chuyển động, đó là điều khó (đối cảnh bất động nan).

17. Thường có tâm từ ái đối với chúng sinh, dùng mọi phương tiện để làm lợi ích cho chúng sinh, đó là điều rất khó (thiện giải phương tiện nan).

18. Chúng sinh có nhiều căn cơ cao thấp khác nhau, cho nên, người có khả năng thấy rõ để tùy theo căn cơ mà dẫn dắt, giáo hóa chúng sinh, đó là điều rất khó (tùy hóa độ nhân nan).

19. Xử sự trong mọi trường hợp đều giữa tâm bình đẳng, không phân biệt kẻ thân người sơ, đó là điều rất khó (tâm hành bình đẳng nan).

20. Biết giữ gìn lời nói, không nói tới chuyện xấu, chuyện tốt, sở trường, sở đoản v.v... của người, tức là không nói chuyện thị phi, đó là điều rất khó (bất thuyết thị phi nan).

25 CÕI (nhị thập ngũ hữu)

Có sinh ắt có tử, có nhân ắt có quả, nhân quả không bao giờ diệt mất, cho nên nói là “hữu”. Thế gian, một cách tổng quát, được chia làm 3 cõi (tam giới: Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới); chi tiết hơn thì chia làm 6 đường (lục đạo: Thiên, Nhân, A-tu-la,

Bàng sinh, Ngạ quỉ, và Địa ngục); và chi tiết hơn nữa thì chia làm 25 cõi (nhị thập ngũ hữu). 25 cõi này được kể trong 5 nhóm sau đây:

A) 4 cõi ác (tứ ác thú):

1. Địa ngục

2. Ngạ quỉ

3. Bàng sinh

4. A-tu-la

B) 4 châu của loài người (tứ châu thiên hạ):

5. Đông Thắng thân châu

6. Nam Thiệm-bộ châu

7. Tây Ngưu hóa châu

8. Bắc Câu-lô châu

C) 6 cõi trời Dục giới (lục Dục thiên):

9. Tứ vương thiên

10. Đao-lợi thiên

11. Dạ-ma thiên

12. Đâu-suất thiên

13. Hóa lạc thiên

14. Tha hóa tự tại thiên

D) 7 cõi trời Sắc (Sắc giới):

15. Sơ thiền thiên

16. Đại phạm thiên

17. Nhị thiền thiên

18. Tam thiền thiên

19. Tứ thiền thiên

20. Vô tưởng thiên

21. Tịnh cư A-na-hàm thiên

E) 4 cõi trời Vô sắc (Vô sắc giới):

22. Không xứ thiên

23. Thức xứ thiên

24. Vô sở hữu xứ thiên

25. Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên

Ghi chú: Trong cõi Sắc giới, 4 tầng trời Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, và Tứ thiền, mỗi tầng được kể là 1 cõi (1 hữu); trong đó, đặc biệt:

a) Đại phạm thiên được tách riêng ra từ tầng trời Sơ thiền để được kể là 1 cõi (1 hữu), vì trời Phạm Thiên là chủ tể của cả ba ngàn đại thiên thế giới.

b) Vô tưởng thiên được tách riêng ra từ tầng trời Tứ thiền để được kể là 1 cõi (1 hữu), vì đó là nơi đặc biệt, chúng sinh không còn có tư tưởng.

c) 5 cõi trời Vô phiền thiên, Vô nhiệt thiên, Thiện kiến thiên, Thiện hiện thiên, và Sắc cứu cánh thiên, được tách riêng ra từ tầng trời Tứ thiền, kết hợp thành một nhóm gọi là Ngũ Tịnh cư thiên, hay Ngũ Na-hàm thiên, để được kể là 1 cõi (1 hữu), vì đó đều là nơi cư trú của chư vị đã chứng quả A-na-hàm (tức quả Bất hoàn, quả vị thứ ba của 4 thánh quả Thanh văn).

Do đó mà Sắc giới được kể có 7 hữu.

28 Vị tổ

28 VỊ TỔ (nhị thập bát tổ)

Năm 520, ngài Bồ-đề-đạt-ma đến Trung Quốc, truyền bá một pháp thiền đặc biệt, y cứ vào tư tưởng kinh Lăng-già mà chủ trương “bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền” (không dựa vào văn tự, trao truyền ở ngoài giáo thuyết); ý nói, tông chỉ của pháp môn này là không y cứ vào văn tự, kinh điển, mà chỉ chuyên tọa thiền và dùng các cách thức đặc biệt ở ngoài kinh giáo, làm cho tâm hành giả bừng sáng, chứng ngộ bản lai diện mục của mình (tức “kiến tánh thành Phật”). Thuật ngữ “dĩ tâm truyền tâm” được đặc biệt dùng để chỉ cho phương pháp này. Từ đây mà tông Thiền được chính thức thành lập ở Trung Quốc như một tông phái độc lập; hễ nói đến “thiền”, hay “tu thiền”, là ai cũng nghĩ ngay đến tông Thiền này.

Thiền tông được thành lập, và ngài Bồ-đề-đạt-ma (Bodhidharma, ?-535) được tôn xưng là vị sơ tổ của tông Thiền Trung Quốc. Nhưng tông này không phải bắt đầu từ ngài Bồ-đề-đạt-ma, mà theo các vị tổ của tông Thiền, thì tông này đã có một hệ thống truyền thừa khởi đầu từ đức Phật Thích-ca Mâu-ni.

Theo truyền thuyết, một ngày nọ ở tại núi Linh Thứu, trước khi bắt đầu buổi thuyết pháp, đức Thế Tôn đã cầm một cành hoa đưa lên trước đại chúng, không nói lời nào. Cả pháp hội không ai hiểu gì cả, chỉ có tôn giả Đại Ca-diếp nhìn đức Thế Tôn mỉm cười. Đức Thế Tôn liền dạy: “Này Đại Ca-diếp!

Như Lai có chánh pháp nhãn tạng, nay đem giao phó cho ông.” Tôn giả Đại Ca-diếp hoan hỉ nhận lãnh, nhưng cả hội chúng cũng không ai biết đức Thế Tôn và tôn giả Đại Ca-diếp đã trao và nhận cái gì, như thế nào. Về sau, một hôm tôn giả A-nan hỏi tôn giả Đại Ca-diếp là hôm đó đức Thế Tôn đã truyền dạy điều gì, thì tôn giả Đại Ca-diếp bảo: “Hãy đi hạ cột cờ xuống!” Ngài A-nan liền ngộ ngay. Cứ thế mà tâm ấn được truyền thừa, từ tôn giả Đại Ca-diếp trở đi, thứ tự như sau:

1. Đại Ca-diếp

2. A-nan

3. Thương-na-hòa-tu

4. Ưu-ba-cúc-đa

5. Đề-đa-ca

6. Di-già-ca

7. Bà-tu-mật

8. Phật-đà-nan-đề

9. Phục-đà-mật-đa

10. Hiếp tôn giả

11. Phú-na-dạ-xa

12. Mã Minh

13. Ca Tì Ma La

14. Long Thọ

15. Ca-na-đề-bà

16. La-hầu-la-đa

32 Tướng tốt của phật

17. Tăng-già-nan-đề

18. Già-da-xá-đa

19. Cưu-ma-la-đa

20. Xà-dạ-đa

21. Bà-tu-bàn-đầu

22. Ma-nã-la

23. Hạc-lặc-na

24. Sư Tử Bồ-đề

25. Bà-xá-tư-đa

26. Bất-như-mật-đa

27. Bát-nhã-đa-la

28. Bồ-đề-đạt-ma

Tất cả 28 vị tổ trên đây đều là người Ấn Độ, mà tông Thiền Trung Quốc gọi là “Tây thiên nhị thập bát tổ”, hoặc “Tây Thiên tứ thất”.

32 TƯỚNG TỐT CỦA PHẬT (tam thập nhị tướng)

Đây là 32 tướng quí mà người thường không có, chỉ có Chuyển luân thánh vương và thân ứng hóa của Phật mới có. Luận Đại trí độ liệt kê ba mươi hai tướng ấy như sau:

1. Dưới bàn chân bằng phẳng, đầy đặn, mềm mại, lúc đứng thì khít khao với mặt đất. Tướng này biểu trưng cho công đức dắt dẫn và làm lợi ích chúng sinh của Phật.

2. Các đường chỉ ở dưới hai bàn chân xoay tròn làm thành hai bánh xe, với trục bánh xe, vành bánh xe và cả ngàn căm bánh xe. Tướng này biểu thị cho công đức phá trừ ngu si và vô minh, hàng phục mọi thứ ma oán.

3. Các ngón tay và ngón chân đều thẳng, tròn đầy, thon dài; biểu trưng cho tâm kiêu mạn đã hoàn toàn dứt tuyệt, thọ mạng lâu dài, khiến chúng sinh qui y trong niềm yêu kính, an vui.

4. Gót chân rộng và đầy đặn, tương xứng với mu bàn chân; biểu trưng cho công đức hóa độ tất cả chúng sinh đến cùng tận đời vị lai.

5. Các kẽ tay và kẽ chân đều có màng mỏng như lưới; biểu trưng cho công đức xa lìa trọn vẹn phiền não và ác nghiệp, nhiếp độ chúng sinh, biến hiện tự tại vô ngại.

6. Tay chân mềm mại, biểu thị rằng, do đức từ bi mà đức Phật dùng đôi tay mềm mại để nhiếp độ tất cả mọi người, thân cũng như sơ.

7. Mu bàn chân nổi cao và đầy đặn, tương xứng với gót chân; biểu thị đức đại bi vô thượng, làm lợi ích cho tất cả chúng sinh.

8. Bắp đùi thon tròn như bắp đùi của nai chúa; biểu thị công đức diệt trừ trọn vẹn tất cả tội chướng.

9. Đôi tay thòng thẳng xuống thì dài quá đầu gối; biểu thị công đức hàng phục tất cả ma chướng, thường lân mẫn xoa đầu chúng sinh.

10. Nam căn ẩn kín; biểu thị cho thọ mạng lâu dài, độ được nhiều đệ tử.

11. Thân tướng cao rộng, đoan nghiêm, trái phải trước sau trên dưới đều viên mãn; biểu trưng cho đức tôn quí tự tại của bậc pháp vương vô thượng.

12. Tóc và lông đều hướng lên trên, mềm mại xanh biếc, xoắn tròn qua bên phải; khiến cho ai được chiêm ngưỡng, đều sinh tâm hoan hỉ, được lợi ích vô lượng.

13. Mỗi lỗ chân lông mọc một sợi lông, không tạp loạn, óng ánh màu xanh ngọc lưu li, thường tiết ra mùi hương vi diệu; biểu thị lòng phục vụ chúng sinh, giáo hóa không mệt mỏi; ai trông thấy ánh sáng ấy được tiêu trừ tội chướng trong hai mươi kiếp.

14. Toàn thân lóng lánh màu vàng ròng, khiến người chiêm ngưỡng liền xả bỏ niệm ái dục, tiêu tội, sinh niệm lành.

15. Chung quanh thân thể thường có ánh sáng chiếu ra rộng một trượng, biểu thị cho tất cả chí nguyện đều đầy đủ.

16. Da mỏng và mịn, bụi đất nước không dính được, biểu thị Phật là bình đẳng, không cấu nhiễm, luôn luôn dùng tâm đại từ bi giáo hóa, làm lợi ích cho chúng sinh.

17. Hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân, hai vai, và cổ, bảy chỗ đó đều đầy đặn, biểu thị công đức của Phật làm cho tất cả chúng sinh được tiêu tội lỗi, sinh điều lành.

18. Hai nách đầy đặn, không lõm, biểu thị Phật cho chúng sinh y dược, cơm áo, và tự xem bệnh cho chính mình.

19. Nửa thân trên rộng lớn, đi đứng nằm ngồi, dung nghi uy nghiêm như sư tử chúa; biểu thị uy dung cao quí, đức từ bi tròn đầy.

20. Thân tướng rộng lớn, ngay thẳng, biểu thị cho công đức trì giới sát, đạo một cách trọn vẹn, dứt hẳn tâm kiêu mạn, ai trông thấy liền dứt khổ đau, được chánh niệm, khởi tu mười nghiệp lành.

21. Hai vai tròn đầy, cân đối, biểu thị sự diệt trừ trọn vẹn phiền não, nghiệp chướng, công đức vô lượng.

22. Bốn mươi chiếc răng, ngang bằng, chân sâu, trắng sạch, thường tiết mùi hương tịnh diệu; biểu thị rằng, Phật có công năng ngăn ngừa nghiệp ác khẩu của chúng sinh, diệt vô lượng tội lỗi, được vô lượng an lạc.

23. Tất cả răng khít khao, đều đặn, không cái nào to, không cái nào nhỏ; biểu thị đức hòa thuận, thanh tịnh.

24. Bốn chiếc răng cửa trắng đẹp, sáng bóng, nhọn bén, cứng như kim cương; biểu thị, diệu tướng này có thể tiêu diệt ba phiền não độc hại, mạnh mẽ, cứng chắc (tức tham sân si) của chúng sinh.

25. Hai má đầy đặn như má sư tử; người thấy được tướng này, được tiêu trừ tội chướng trong trăm kiếp, được diện kiến chư Phật.

26. Trong miệng luôn luôn có vị thơm tinh khiết tối thượng, biểu thị diệu pháp của Phật giúp cho chí nguyện của chúng sinh được tròn đầy.

27. Lưỡi mỏng, rộng và dài, thè ra thì phủ cả mặt, đụng đến chân tóc; quán tưởng tướng này sẽ tiêu trừ được tội chướng sinh tử trong trăm ức tám vạn bốn ngàn kiếp, được tám mươi ức chư Phật và Bồ-tát thọ kí.

28. Tiếng nói như tiếng Phạm Thiên, rền vang như trống trời, tao nhã, sâu thẳm; biểu thị lời nói luôn luôn chân thật, người nghe tùy theo căn cơ đều thông hiểu, bao mối nghi hoặc đều tan biến.

29. Cặp mắt xanh biếc như hoa sen xanh, biểu thị đức Phật đời đời kiếp kiếp, lúc nào cũng dùng tâm từ, mắt từ và tâm hoan hỉ để tiếp độ chúng sinh.

30. Lông mi đều đặn, không rối, biểu thị tình thương chúng sinh như cha mẹ thương yêu, đùm bọc con cái.

31. Trên đỉnh đầu có nhục kế (tức cục thịt bằng nắm tay), nổi cao, biểu thị tự mình thọ trì và dạy cho mọi người thọ trì pháp thập thiện.

32. Giữa hai chân mày có sợi lông trắng, dài hơn một trượng, trắng sáng đẹp sạch như ngọc, mềm mại, uốn xoay về bên phải và thu ngắn lại, thường phóng ra ánh sáng, gọi là “hào quang”; biểu thị rằng, đức Phật luôn luôn tán thán những chúng sinh nào siêng năng tu tập ba pháp học vô lậu.

37 Phẩm trợ đạo

37 PHẨM TRỢ ĐẠO (tam thập thất trợ đạo phẩm)

Đây là 37 yếu tố làm trợ lực lớn cho hành giả trên đường tu tập cho đến khi đạt được đạo quả giác ngộ. Hay nói chính xác hơn, “37 phẩm trợ đạo” chính là 37 pháp môn tu tập căn bản của đạo Phật. Ba tháng trước ngày nhập Niết-bàn, chính đức Thế Tôn đã tuyên bố: “Các vị khất sĩ! Những giáo pháp mà Như Lai đã truyền đạt lại tuy nhiều, nhưng có thể được tóm tắt trong các pháp môn như Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi, và Bát chánh đạo. Các vị phải khéo léo học hỏi, tu tập, thực chứng, và truyền đạt lại những pháp môn ấy.” Chúng cũng chính là nội dung của Sự Thật Thứ Tư (đạo đế) của giáo lí Bốn Sự Thật (tứ đế). 37 pháp môn này gồm trong 7 pháp số sau đây:

- 4 lĩnh vực quán niệm (tứ niệm xứ);

- 4 sự cần mẫn (tứ chánh cần);

- 4 phép như ý (tứ như ý túc);

- 5 khả năng (ngũ căn);

- 5 sức mạnh (ngũ lực);

- 7 yếu tố giác ngộ (thất giác chi);

- 8 nguyên tắc hành động chân chính (bát chánh đạo).

Bảy pháp số này đều đã được trình bày ở trước, theo đó chúng ta thấy, tất cả 37 yếu tố đều tương

42 Giai vị, 48 Lời nguyện

liên và làm trợ duyên cho nhau, trong đó các yếu tố tinh tấn, niệm, định và tuệ được coi là quan trọng nhất, là những pháp môn quyết định để cho cây giác ngộ nở hoa.

42 GIAI VỊ (tứ thập nhị giai vị)

Đây tức là 42 bậc trong quá trình tu tập của hàng Bồ-tát, từ thấp lên cao gồm có: 10 bậc Trụ (thập trụ), 10 bậc Hạnh (thập hạnh), 10 bậc Hồi hướng (thập hồi hướng), 10 bậc Địa (thập địa), bậc Đẳng giác, và bậc Diệu giác (tức Phật quả).

48 LỜI NGUYỆN (tứ thập bát nguyện)

Đây tức là 48 lời thệ nguyện của đức Phật A-di-đà đã được phát ra từ khi Ngài còn tu tập hạnh Bồ-tát. Trong các kinh có nội dung liên quan đến các lời nguyện này, sự ghi chép không giống nhau, như Bình đẳng giác kinh (Chi-lâu-ca-sấm dịch vào đời Hậu Hán) và Đại A-di-đà kinh (Chi Khiêm dịch vào đời Ngô), kê ra có 24 lời nguyện; các kinh Vô lượng thọ (Khương-tăng-khải dịch vào đời Tào Ngụy), Bi hoa (Đàm-vô-sấm dịch vào đời Bắc Lương), Đại bảo tích (Bồ-đề-lưu-chí đời Đường và nhiều vị khác dịch) v.v... kê ra có 48 lời nguyện; ngoài ra còn một vài kinh khác, hoặc nói có 36 nguyện, hoặc 46 nguyện, hoặc 49 nguyện; trong số đó, hai bản kinh Vô lượng thọ (Khương-tăng-khải dịch) và Đại bảo tích so ra nhất trí và hoàn chỉnh nhất. Nay xin theo kinh Đại bảo tích, lược kể 48 lời

nguyện của Tì-kheo Pháp Tạng (tiền thân của đức Phật A-di-đà hồi còn tu hạnh Bồ-tát) như sau:

1. Quốc độ của Ngài tuyệt không có ba dường dữ (Địa ngục, Ngạ quỉ và Súc sinh);

2. Chúng sinh (trời người) ở nước Ngài sau khi mạng chung sẽ vĩnh viễn không sinh về ba đường dữ;

3. Thân thể của tất cả chúng sinh ở trong nước Ngài đều có sắc vàng;

4. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều bình đẳng, không có xấu đẹp khác nhau;

5. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều có túc mạng thông, biết rõ nhân duyên quá khứ;

6. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều có thiên nhãn thông, thấy suốt vô lượng Phật độ trong mười phương không bị chướng ngại;

7. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều có thiên nhĩ thông, nghe được pháp âm của chư Phật khắp mười phương;

8. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều có tha tâm thông, biết được tâm niệm của khắp cả chúng sinh;

9. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều có thần túc thông, trong một sát-na có thể đi đến khắp các Phật độ trong mười phương;

10. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều không còn khởi niệm tham ái đối với thân thể;

11. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều thường xuyên sống trong chánh định, cho đến khi diệt độ;

12. Ánh sáng của Ngài sáng soi vô lượng, chiếu khắp mười phương Phật độ không bị chướng ngại;

13. Thọ mạng của ngài dài lâu vô lượng, làm lợi ích cho chúng sinh vô tận;

14. Chúng Thanh văn ở trong nước Ngài nhiều vô lượng vô số;

15. Thọ mạng của chúng sinh trong nước Ngài, ngoại trừ nguyện lực riêng, đều dài lâu không có hạn lượng;

16. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều không nghe một lời bất thiện;

17. Nguyện chư Phật khắp mười phương đều xưng tán danh hiệu (A-di-đà) của Ngài;

18. Nguyện tất cả chúng sinh trong mười phương, nếu hết lòng tin tưởng, muốn vãng sinh về nước Ngài, chí thành niệm danh hiệu Ngài 10 niệm, đều được Ngài tiếp dẫn về; đây là lời nguyện trọng yếu nhất trong 48 lời nguyện của Ngài;

19. Chúng sinh trong mười phương phát tâm Bồ-đề, tu các công đức, thành tâm phát nguyện vãng sinh về nước Ngài, đến phút lâm chung, Ngài cùng thánh chúng sẽ hiện ngay trước mặt để tiếp dẫn;

20. Chúng sinh trong mười phương nghe danh hiệu của Ngài, nghĩ nhớ đến nước Ngài, chí thành đem mọi công đức hồi hướng muốn sinh về nước Ngài, chắc chắn sẽ được toại nguyện;

21. Tất cả chúng sinh trong nước Ngài đều đầy đủ 32 tướng tốt;

22. Chư vị Bồ-tát ở các quốc độ khác, sau khi sinh về nước Ngài, ngoại trừ có bản nguyện giáo hóa riêng, tất cả đều đạt đến địa vị “nhất sinh bổ xứ”;

23. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài đều nương Phật lực, chỉ trong khoảng bữa ăn có thể đến cúng dường chư Phật ở các Phật độ trong khắp mười phương;

24. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài, trong khi cúng dường chư Phật, muốn có bao nhiêu vật phẩm để cúng dường cũng đều có đầy đủ như ý;

25. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài đều có khả năng diễn nói nhất thiết trí;

26. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài đều có thân cứng chắc như kim cương, mạnh mẽ như thần Na-la-diên;

27. Tất cả chúng sinh và vạn vật trong nước Ngài đều nghiêm tịnh vi diệu, hình sắc đặc thù, dù người có thiên nhãn thông cũng không biết rõ ràng danh số;

28. Chư Bồ-tát cho đến những người chỉ có chút ít công đức ở trong nước Ngài đều có khả

năng thấy biết sự cao rộng và sắc sáng vô lượng của cây đạo tràng;

29. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài đều thọ trì phúng tụng kinh pháp mà được trí tuệ biện tài;

30. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài đều có trí tuệ biện tài vô hạn lượng;

31. Đất ở trong nước Ngài trong sạch như gương, có thể soi thấy các Phật độ ở mười phương;

32. Vạn vật ở trong nước Ngài đều do vô lượng châu báu và trăm ngàn thứ hương vi diệu làm thành, khiến cho người nghe mùi hương đều tu Phật hạnh;

33. Ánh sáng của Ngài chiếu soi khắp các thế giới trong mười phương, các chúng sinh chạm được ánh sáng ấy đều cảm thấy thân tâm nhẹ nhàng.

34. Chúng sinh khắp thế giới mười phương nghe được danh hiệu Ngài đều chứng được vô sinh pháp nhẫn và các pháp môn tổng trì sâu xa;

35. Những người nữ trong mười phương thế giới, nghe được danh hiệu Ngài liền phát tâm Bồ-đề, thì sau khi mạng chung sẽ không trở lại thọ thân nữ nữa;

36. Chư Bồ-tát ở mười phương thế giới, nghe được danh hiệu Ngài, sau khi mạng chung sẽ luôn tu phạm hạnh cho đến khi thành Phật;

37. Hàng trời người trong khắp mười phương thế giới, khi nghe danh hiệu Ngài liền vui mừng tin tưởng, kính lễ và tu tập hạnh Bồ-tát, thì sẽ được tất cả trời người đều kính trọng;

38. Tất cả chúng sinh ở trong nước Ngài, muốn có y phục thì liền có như ý;

39. Tất cả chúng sinh ở trong nước Ngài đều hưởng được niềm vui giống như các vị Tì-kheo đã hoàn toàn dứt trừ hết lậu hoặc;

40. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài, nếu muốn thấy vô lượng Phật độ nghiêm tịnh trong khắp mười phương, cứ nhìn vào cây báu thì liền thấy rõ ràng như thấy mặt mình trong gương;

41. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, khi nghe được danh hiệu Ngài thì được các căn đầy đủ, không bị khiếm khuyết, cho đến khi thành Phật;

42. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, khi nghe được danh hiệu Ngài liền được an trú nơi định thanh tịnh giải thoát, trong khoảng một niệm có thể cúng dường vô lượng chư Phật mà không bị mất chánh định;

43. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, khi nghe danh hiệu Ngài, sau khi mạng chung sẽ được sinh vào gia đình tôn quí;

44. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, nghe được danh hiệu Ngài, liền hoan hỉ tu hạnh Bồ-tát, cội gốc công đức đầy đủ;

45. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, nghe được danh hiệu Ngài liền được an trú trong định phổ đẳng (thường thấy chư Phật đồng hiện tiền), cho đến khi thành Phật;

52 Giai vị, 80 Vẻ đẹp

46. Chư Bồ-tát ở trong nước Ngài đều tùy chí nguyện mà nghe pháp một cách tự tại;

47. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, nghe danh hiệu Ngài liền tiến đến bậc bất thối chuyển;

48. Chư Bồ-tát ở các quốc độ trong các phương khác, nghe danh hiệu Ngài liền chứng được đệ nhất, đệ nhị và đệ tam pháp nhẫn, và các pháp bất thối chuyển.

52 GIAI VỊ (ngũ thập nhị giai vị)

Tiến trình tu tập của hàng Bồ-tát gồm có 42 giai vị (xin xem lại mục “42 Giai Vị” ở trên). Nhưng có thuyết (như trong kinh Bồ-tát anh lạc) đã lấy trụ vị đầu tiên của cấp Mười trụ, là trụ vị phát tâm (xin xem lại mục “Mười Trụ” ở trước), lập thành một cấp trước cấp Mười trụ, gọi là cấp Mười tín (xin xem lại mục “Mười Tín” ở trước); thành ra có cả thảy là 52 giai vị.

80 VẺ ĐẸP (bát thập chủng hảo - bát thập tùy hảo)

Ngoài ba mươi hai tướng tốt, đức Phật còn có thêm tám mươi vẻ đẹp; hợp chung lại gọi là “tướng hảo”. Ba mươi hai tướng tốt thì hiển lộ rõ ràng, tám mươi vẻ đẹp thì tế nhị, ẩn mật hơn. Chuyển luân thánh vương cũng có 32 tướng tốt, nhưng 80 vẻ đẹp này thì chỉ Phật và các vị Bồ-tát lớn mới có. Kinh Đại bát-nhã ghi tám mươi vẻ đẹp như sau:

1. Móng tay nhỏ dài, sáng sạch, ánh màu đồng đỏ.

2. Ngón tay và ngón chân tròn trịa, thon dài, đều thẳng, mềm mại, các đốt xương ẩn kín.

3. Hai tay, hai chân, mỗi đôi bằng nhau, không so le, giữa kẽ các ngón đầy đặn.

4. Tay chân viên mãn như ý, sáng láng, mềm mại, tinh sạch, màu như hoa sen.

5. Gân mạch liền lạc chắc chắn, ẩn sâu không lộ.

6. Mắt cá chân ẩn kín.

7. Bước đi thẳng tới, uy nghiêm mà hiền hòa như voi chúa.

8. Bước đi oai vệ, nghiêm chỉnh như sư tử chúa.

9. Bước đi không gấp không hoãn, an tường như trâu chúa.

10. Bước tới, dừng lại, cử chỉ dịu dàng như ngỗng chúa.

11. Mỗi khi ngó lại phía sau, giống như voi chúa, mặt cùng xoay theo thân mình sang bên phải.

12. Các đốt xương tay chân tròn trịa, đặt để khéo léo.

13. Các đốt xương nối kết nhau không có kẽ hở.

14. Đầu gối tròn đầy chắc chắn.

15. Những nếp nhăn ở chỗ kín khéo đẹp, hoàn toàn thanh tịnh.

16. Thân thể mượt mà, sáng bóng sạch sẽ, bụi đất không dính.

17. Dung mạo đoan chính, thuần hậu, không bao giờ có nét sợ sệt.

18. Thân thể đầy đặn, cứng chắc đủ các tướng lành.

19. Thân thể an định, không hề lay động, viên mãn không hoại.

20. Thân tướng như vua tiên, trước sau trái phải đều đoan nghiêm, sáng láng, khiết tịnh.

21. Thân tự tỏa sáng ra khắp chung quanh.

22. Bụng ngay ngắn, mềm mại, các tướng đều trang nghiêm.

23. Rún sâu, xoáy về bên phải, sạch sẽ sáng láng.

24. Rún dầy, không lồi không lõm.

25. Da không bao giờ bị ngứa ngáy, ghẻ lở, không có nốt ruồi hay thịt thừa.

26. Bàn tay mềm mại, đầy đặn, dưới bàn chân bằng phẳng.

27. Chỉ tay sâu, dài, thẳng, rõ ràng, không đứt đoạn.

28. Môi đỏ, bóng mượt, dưới trên tương xứng.

29. Mặt không dài không ngắn, không lớn không nhỏ, vừa vặn đoan nghiêm.

30. Lưỡi mềm, mỏng, rộng, dài, màu như đồng đỏ.

31. Tiếng nói trong trẻo, rõ ràng, uy nghiêm, vang rền sâu xa như tiếng rống của voi chúa.

32. Âm vận đầy đủ mĩ diệu, như tiếng vang từ hang sâu.

33. Mũi cao và thẳng, lỗ mũi không lộ ra.

34. Răng tề chỉnh, trắng trẻo.

35. Răng cửa tròn, nhọn bén, trắng trẻo, sáng bóng.

36. Cặp mắt trong sáng.

37. Mắt dài, mở rộng.

38. Lông nheo dầy, trên dưới tề chỉnh.

39. Cặp lông mày dài, mịn.

40. Lông mày thuận theo một chiều, đẹp đẽ, màu xanh biếc.

41. Lông mày cao, cong như mặt trăng non.

42. Tai dầy, lớn, rộng, dài, trái tai đầy đặn.

43. Hai tai cân đối, không có những khuyết điểm như tai người thường.

44. Dung nghi khiến cho ai trông thấy cũng sinh lòng kính mộ.

45. Trán rộng, ngay ngắn.

46. Nửa thân trên viên mãn, uy nghiêm như sư tử chúa, không ai sánh bằng.

47. Tóc dài, dầy và mịn, màu xanh biếc, không bạc trắng.

48. Tóc xoắn mềm mại, mùi thơm tinh khiết.

49. Tóc đều, không rối, không dính đùm.

50. Tóc không rụng, không đứt.

51. Tóc bóng mượt, bụi bặm không dính bám được.

52. Thân thể đầy đặn, cứng chắc.

53. Thân thể cao lớn, đoan chính.

54. Các lỗ đều trong sạch.

55. Thể lực thù thắng, không ai sánh bằng.

56. Thân tướng, ai nhìn cũng cảm thấy an vui, nhìn không biết chán.

57. Mặt sáng, khiết tịnh, như trăng tròn mùa thu.

58. Hình mạo, dung nhan thư thái, mỉm cười trước khi nói, chỉ hướng thuận mà không trái nghịch.

59. Nét mặt tươi sáng, không bao giờ cau có.

60. Da sạch sẽ, không cáu bẩn, không mùi hôi.

61. Lỗ chân lông thường tiết ra mùi thơm vi diệu.

62. Trên mặt thường thoảng mùi thơm thù thắng.

63. Đầu tròn đều đặn, đẹp như lọng trời.

64. Lông xanh biếc, sạch sẽ, sáng bóng, óng ánh màu đồng đỏ.

65. Pháp âm theo chúng mà có lớn có nhỏ, nhưng không thêm không bớt, ứng với thật lí, không sai lạc.

66. Tướng trên đỉnh đầu không ai trông thấy được.

67. Màng ở ngón tay ngón chân rõ ràng, trang nghiêm đẹp đẽ, ửng màu đồng đỏ.

68. Lúc đi, chân cách mặt đất khoảng bốn ngón tay, nhưng vẫn in dấu trên mặt đất.

69. Thân tự vững vàng, không xiêu ngã, không cần sự hộ vệ của người khác.

70. Uy đức rúng động khắp mọi loài, kẻ ác tâm trông thấy liền sinh vui mừng, người sợ hãi thấy liền được an ổn.

71. Âm thanh không thấp không cao, tùy thuận tâm ý chúng sinh, hòa vui cùng lời nói.

72. Tùy thuận các loài hữu tình mà thuyết pháp, tâm ý, lời nói, âm thanh đều vui vẻ.

73. Một lời nói pháp, nhưng tùy từng loại chúng sinh, ai nghe cũng đều thông hiểu.

74. Thuyết pháp y theo thứ lớp, phù hợp nhân duyên, không lời nào là bất thiện.

75. Quán sát bình đẳng các loài chúng sinh, tán thán người lành, chê trách người ác, nhưng không thương ghét.

76. Muốn làm việc gì, trước quán sát, sau mới làm, đầy đủ mẫu mực.

77. Tướng tốt của Phật, chúng sinh chiêm ngưỡng, không thể thấy trọn vẹn được.

78. Xương ót tròn đầy, cứng chắc.

100 Pháp

79. Dung nhan thường trẻ, không già.

80. Tay chân và trước ngực đều có tướng cát tường (tức chữ “VẠN卍”).

100 PHÁP (bách pháp)

Chữ “pháp” ở đây có nghĩa là mọi sự vật trong vũ trụ, cụ thể hay trừu tượng, bất cứ cái gì có thể cho ta một khái niệm về nó thì gọi là “pháp”. Theo tông Câu-xá – thuộc truyền thống tiểu thừa – thì mọi sự vật trong vũ trụ được bao gồm trong 75 pháp. Nhưng tông Pháp Tướng thuộc truyền thống đại thừa thì chia ra có 100 pháp, gồm trong 5 loại như sau:

I. SẮC PHÁP (là các hiện tượng vật chất), gồm có 11 pháp:

1. nhãn: mắt.

2. nhĩ: tai.

3. tị: mũi.

4. thiệt: lưỡi.

5. thân: thân thể.

6. sắc: hình tướng và màu sắc (dài, ngắn, vuông, tròn, lớn, nhỏ, cao, thấp, ngay, xẹo, cong, sáng, tối, bóng, khói, mù, xanh, vàng, đỏ, trắng v.v...)

7. thanh: âm thanh (tiếng nói, tiếng kêu, tiếng động, tiếng vang, tiếng vừa ý, tiếng không vừa ý v.v...)

8. hương: các thứ mùi (thơm, hôi, không thơm không hôi, mùi tự nhiên, mùi chế tạo v.v...)

9. vị: các thứ vị nếm (cay, đắng, chua, ngọt, mặn, lạt, bùi, béo, chát v.v...)

10. xúc: sự chạm xúc (đất, nước, gió, lửa, nhẹ, nặng, trơn, nhám, lạnh, nóng, ấm, cứng, mềm, no, đói, khát, đã khát, mạnh, yếu, dính, bịnh, già v.v...)

11. pháp: các ý tượng (tức bóng dáng của năm trần – sắc, thanh, hương, vị, xúc – ở trên còn lưu lại trong ý thức)

(Tông Câu-xá chia “sắc pháp” có 11 pháp, gồm 5 giác quan, 5 đối tượng của giác quan, và 1 “vô biểu sắc”.)

II. TÂM PHÁP (các hiện tượng tâm lí ở phương diện nhận thức, danh từ Duy thức học còn gọi là TÂM VƯƠNG), gồm có 8 pháp – tức là 8 THỨC:

12. nhãn thức: mắt thấy biết có cảnh vật

13. nhĩ thức: tai nghe biết có âm thanh.

14. tị thức: mũi ngửi biết có mùi hương.

15. thiệt thức: lưỡi nếm biết có vị.

16. thân thức: thân đụng chạm biết có cảm xúc.

17. ý thức: ý biết có các ý tượng và ảnh tượng.

18. mạt-na thức: khả năng suy lường, chấp ngã.

19. a-lại-da thức: khả năng chứa đựng, giữ gìn hạt giống và phát hiện ra vạn pháp.

(Tông Câu-xá cho rằng, “tâm pháp” chỉ có 1 – tức là tâm thức, nhưng đương nhiên là nó hoạt động qua 5 ngả đường tương ứng với 5 giác quan.)

III. TÂM SỞ PHÁP (các hiện tượng tâm lí ở phương diện thuộc tính của tâm vương – hay 8 thức), có 51 pháp – tức là 51 TÂM SỞ, gồm trong 6 nhóm:

A. Biến Hành:

“Biến hành” là hoạt động cùng khắp, là những hiện tượng tâm lí “tương ưng” (tức là liên hiệp được, hay hiện diện hoạt động) với tất cả 8 thức, bất cứ lúc nào có thức hoạt động thì những tâm sở này cùng xuất hiện; có 5 tâm sở:

20. xúc: sự tiếp xúc giữa các căn và các trần cảnh.

21. tác ý: sự chú ý, sự kích thích để phát sinh nhận thức.

22. thọ: cảm thọ khó chịu, dễ chịu, hay không khó chịu cũng không dễ chịu, do cảm giác cung cấp.

23. tưởng: tri giác, là sự nhận biết đối tượng (một người, một vật, một sự việc...)

24. tư: sự quyết định, từ đó phát sinh ra các hiện tượng tâm lí khác, cùng các hành động của miệng lưỡi (khẩu) và thân thể (thân), tức là tạo nghiệp.

B. Biệt Cảnh:

“Biệt cảnh” là không hoạt động cùng khắp, là những tâm sở chỉ liên hiệp hoạt động với “sáu thức trước” mà thôi; có 5 tâm sở:

25. dục: ham muốn, mong cầu.

26. thắng giải: hiểu biết rõ ràng, không nghi ngờ.

27. niệm: nhớ, kí ức.

28. định: tác dụng làm cho thức và các tâm sở khác tập trung vào một đối tượng, không tán loạn.

29. tuệ: biết sự vật một cách sáng tỏ, nhưng không chắc là biết đúng – khác với “tuệ giác” là trí tuệ giác ngộ. Bởi vậy có thể nói, tâm sở “tuệ” này chính là thuộc tính đặc biệt của thức mạt-na, vì thức này luôn luôn thấy rõ rằng “có TA và những gì THUỘC VỀ TA”; cái thấy đó tuy là sáng tỏ nhưng là cái thấy sai lầm.

(Tông Câu-xá gồm chung hai nhóm trên lại thành một nhóm gọi là “Những tâm sở có nhiệm vụ tổng quát” – biến đại địa pháp).

C. Thiện:

“Thiện” là các đức tính tốt; có 11 tâm sở:

30. tín: tin tưởng.

31. tàm: tự biết xấu hổ với lầm lỗi của mình.

32. quí: biết tự thẹn khi thấy mình không trong sạch, không cao thượng như người.

33. vô tham: gặp thuận cảnh không sinh lòng tham trước.

34. vô sân: gặp nghịch cảnh không sinh lòng oán giận.

35. vô si: sáng suốt, thấy biết đúng với sự thật.

36. cần: siêng năng tu tập thiện nghiệp.

37. khinh an: thư thái, nhẹ nhàng.

38. bất phóng dật: không buông lung theo dục vọng.

39. hành xả: tâm niệm bình đẳng, không vướng mắc, không chấp trước, không so đo phân biệt.

40. bất hại: không có ý làm thương hại người khác.

(Tông Câu-xá liệt kê các tâm sở “thiện” này chỉ gồm có 10 tâm sở – không có “vô sân”.)

D. Phiền Não:

Đây là các “phiền não gốc rễ”, khó diệt trừ; có 6 tâm sở:

41. tham: thấy gì vừa ý thì tham, muốn chiếm đoạt.

42. sân: gặp điều không vừa ý thì oán giận.

43. si: vô minh, không sáng suốt.

44. mạn: kiêu mạn, tự cao.

45. nghi: ngờ vực, do dự.

46. ác kiến: thấy biết sai lạc – tức là “Năm Cái Thấy Sai Lạc”, như đã trình bày ở trước.

(Tông Câu-xá gọi nhóm này là “đại phiền não”, và ngoại trừ “si” – tức “vô minh”, 5 tâm sở kia hoàn toàn khác biệt, gồm có: trạo cử, hôn trầm, bất tín, giải đãi, và phóng dật.)

E. Tùy Phiền Não:

Đây là các thứ “phiền não phụ thuộc” của các phiền não gốc rễ ở trên, dễ diệt trừ hơn, gồm có 20 tâm sở; lại chia làm 3 nhóm nhỏ:

a) Xấu nhẹ (tiểu tùy), có 10 tâm sở:

47. phẫn: nóng giận, bực tức, cộc cằn.

48. hận: oán hờn.

49. phú: che giấu tội lỗi.

50. não: buồn phiền, bứt rứt, ẩn ức không yên.

51. tật: ganh ghét.

52. xan: bỏn sẻn, keo kiệt.

53. cuống: dối gạt.

54. siểm: nịnh hót, gièm siểm.

55. hại: có ý làm thương hại người.

56. kiêu: khoe khoang, tự kiêu, tự phụ.

b) Xấu vừa (trung tùy), có 2 tâm sở:

57. vô tàm: làm lỗi mà không biết tự xấu hổ.

58. vô quí: tài đức không bằng người mà không biết tự thẹn.

c) Xấu nặng (đại tùy), có 8 tâm sở:

59. trạo cử: chao động không yên.

60. hôn trầm: mê muội, dật dờ, trì trệ

61. bất tín: đa nghi, không tin tưởng.

62: giải đãi: biếng nhác, bê trễ.

63. phóng dật: buông lung, buông trôi.

64. thất niệm: lãng quên, không có chánh niệm.

65. tán loạn: xao xuyến, rối loạn.

66. bất chánh tri: hiểu lầm, biết không chính xác.

(Tông Câu-xá liệt kê các “tùy phiền não” có 12 tâm sở, gồm trong 2 nhóm: - “đại bất thiện”, có 2 tâm sở: vô tàm và vô quí; - và “tiểu phiền não”, có 10 tâm sở: phẫn, hận, phú, não, tật, xan, cuống, siểm, hại, và kiêu.)

G. Bất Định:

“Bất định” là những tâm sở không thuộc về thiện cũng không thuộc về bất thiện, hoặc giả, chúng có thể là thiện mà cũng có thể là bất thiện; có 4 tâm sở:

67. hối: hối hận về sự việc đã làm.

68. miên: ngủ.

69. tầm: suy tư, tìm hiểu phần dễ thấy của sự lí.

70. từ: suy tư, nghiên cứu, phân tích để hiểu rõ phần sâu sắc của sự lí.

(Tông Câu-xá liệt kê nhóm “bất định” này, ngoài 4 tâm sở trên đây còn có thêm 4 tâm sở nữa: tham, sân, mạn, nghi; tất cả là 8 tâm sở. – Như vậy, so với 51 tâm sở của tông Pháp Tướng thì tông Câu-xá chỉ liệt kê có 46 tâm sở.)

IV. TÂM BẤT TƯƠNG ƯNG HÀNH PHÁP: những hiện tượng không thuộc (nhưng có liên hệ với) tâm, tâm sở, hay sắc pháp ở trên; có 24 pháp:

71. đắc: cái tính cách từ đó các pháp có được hình sắc và tính chất của mình – ví dụ: nước có thể lỏng, không màu sắc, trong suốt, ướt, lưu nhuận v.v...; đó cũng là cái năng lực làm cho một người có (đạt) được

một vật – ví dụ: tôi có (được) quyển sách, Tổ Điều Ngự Giác Hoàng đạt (được) quả vị giác ngộ v.v...

72. mạng căn: tính cách từ đó sinh mạng được duy trì.

73. chúng đồng phận: tính cách từ đó chúng sinh trong mỗi loài có cùng chung một quả báo đồng nhất.

74. dị sinh tánh: cái năng lực làm cho có bản tính phàm phu, đầy tà kiến, khác với thánh nhân.

75. vô tưởng định: sự tu tập vô tâm định để đạt được quả Vô tưởng.

76. diệt tận định: sự tu tập rốt ráo, vượt cả vô tâm định, không còn cả thọ và tưởng, chứng đắc quả A-la-hán.

77. vô tưởng quả: tính cách làm cho chúng sinh ở cõi trời Vô tưởng, cả tâm lẫn tâm sở đều tiêu mất.

78. danh thân: các tên gọi để chỉ cho sự vật.

79. cú thân: những lời nói để diễn tả sự vật.

80. văn thân: văn tự dùng để ghi chép những gì thuộc về “danh thân” và “cú thân” ở trên.

81. sinh: tính cách từ đó các pháp được sinh thành.

82. trụ: tính cách từ đó các pháp được tồn tại.

83. lão (dị): tính cách từ đó các pháp bị biến đổi, suy hoại.

84. vô thường (diệt): tính cách từ đó các pháp bị tiêu mất.

85. lưu chuyển: tính cách làm cho mọi loài cứ phải quanh quẩn trong vòng luân hồi.

86. thứ đệ: tính cách làm cho mọi sự vật có thứ lớp, có trật tự.

87. định dị: tính cách làm cho mọi sự vật dù khác biệt nhau nhưng luật nhân quả tác động trên mỗi sự vật vẫn phân minh, không lộn xộn, không hồ đồ.

88. phương: phương hướng.

89. thời: thời gian.

90. tương ưng: tính cách làm cho các sự vật ăn khớp, tương ứng nhau, liên hiệp hoạt động với nhau.

91. thế tốc: tính cách làm cho vạn pháp sinh diệt tương tục từng sát-na, di chuyển theo vận tốc.

92. số: tính cách làm cho sự vật có thể hay không thể đếm được.

93. hòa hiệp tánh: tính cách làm cho sự vật hòa hợp được với nhau.

94. bất hòa hiệp tánh: tính cách làm cho sự vật không hòa hợp được với nhau.

(Tông Câu-xá liệt kê nhóm “tâm bất tương ưng hành pháp” này gồm có 14 pháp – không có 11 pháp: dị sinh tánh, lưu chuyển, thứ đệ, định dị, phương, thời, tương ưng, thế tốc, số, hòa hiệp tính, bất hòa hiệp tính; nhưng thêm 1 pháp: phi đắc, cái năng lực làm cho một vật không còn thuộc sở hữu chủ của nó nữa).

V. VÔ VI PHÁP: những hiện tượng không bị lệ thuộc vào nhân duyên; có 6 pháp:

95. trạch diệt vô vi: cảnh giới Niết-bàn đạt được do sự dùng trí tuệ tiêu diệt tận cùng mọi phiền não

96. phi trạch diệt vô vi: thể tính tịch diệt vốn đã hiển nhiên – không phải do sức trí tuệ tận diệt phiền não mà có

97. hư không vô vi: tính cách không làm chướng ngại cho bất cứ pháp nào và cũng không bị bất cứ pháp nào làm cho chướng ngại, gần giống như tính chất của hư không – nói là “gần giống” vì hư không vẫn không phải là vô vi; hư không còn có thể được trông thấy; tuy nó không làm chướng ngại cho mọi vật nhưng lại bị mọi vật làm cho chướng ngại, như sức thấy của mắt, sức nghe của tai v.v... đều có giới hạn, hơn nữa, hư không thường bị lồng vào các khuôn khổ khác nhau như rộng, hẹp, vuông, tròn v.v...

98. bất động vô vi: thể tính của Niết-bàn là như như, tĩnh lặng

99. tưởng thọ diệt vô vi: trạng thái của sự tận diệt mọi tư tưởng và cảm thọ – cũng tức là Niết-bàn

100. chân như vô vi: bản thân của vạn pháp

(Tông Câu-xá liệt kê chỉ có 3 pháp vô vi – không có 3 pháp vô vi bất động, tưởng thọ diệt, và chân như.)

Trong 5 loại của 100 pháp trên đây, 4 loại đầu (sắc, tâm, tâm sở, tâm bất tương ưng hành) thuộc về pháp hữu vi, và loại sau cùng thuộc về pháp vô vi. “Hữu vi” là có tạo tác, có điều kiện sinh khởi, có các tướng trạng sinh (sinh thành), trụ (tồn tại), dị (tiêu mòn), diệt (hủy diệt), và tất cả đều có thể khái niệm