Tịnh Độ Tông Khái Luận

trường Tăng thi là cảnh giới niết-bàn.

Kẻ thiền si như cá nằm trên lửa,

như cỏ cây bị sương phủ tiêu điều.

E uổng công cho người hành chấp chặt,

như nhầm lẫn với pháp học bên ngoài.

ai tu đạo có pháp nhàn tự ngộ,

chớ tranh nhau con đường đúng, đường sai!?”

Luận Về Pháp Môn Tịnh Độ

LUẬN VỀ PHÁP MÔN TỊNH ĐỘ

Ấn Quang

Luận rằng bản tánh của chúng sanh cùng với chư Phật vốn không hai, nhưng vì chúng sanh không làm chủ được tự tánh nên bị trần lao làm nhiễm ô, thói quen che lấp, do đó mê ngộ khác nhau, chúng sanh và Phật cách biệt. Cái mê của chúng sanh có cạn sâu, căn cơ cao thấp, cho nên đức Như Lai mới tùy theo căn cơ mà thiết lập giáo pháp, tùy bệnh mà cho thuốc, vì thật thí quyền, khai quyền hiển thật,[1] trình bày pháp Nhất thừa bằng mọi cách. Những ai thiện căn đã thành thục thì giúp họ lên thẳng bờ giác, còn những ai ác nghiệp sâu dày thì khiến họ lần lần ra khỏi trần lao. Đức Như Lai nói pháp lớn nhỏ, chậm nhanh, một nửa hay trọn vẹn trong suốt 49 năm là tùy theo chủng tánh mà giáo hóa.

Pháp môn các tông giáo khác phần lớn là nương vào sức của chính mình, dẫu nay túc căn sâu dày, triệt ngộ tự tâm, nhưng chưa hết Kiến hoặc và Tư hoặc, thì vẫn nằm trong phạm vi sanh tử, chưa thể thoát khỏi. Huống nữa là thọ thai ấm, xúc cảnh sanh giác, từ giác đến giác thì rất ít, mà từ mê vào mê thì rất nhiều. Bậc thượng căn còn như thế, thử hỏi kẻ trung hạ ra sao? Muốn thoát khỏi sanh tử thật không dễ, chỉ có pháp môn niệm Phật cầu sanh Tịnh độ, chuyên nương tựa vào

———

[1] Vì thật vì quyền, khai quyển hiển thật: Pháp thích ứng với căn cơ nhất thời gọi là quyền (權). Pháp cứu cánh bất biến thì gọi là thật (實). Khai quyền hiển thật (開權顯實) là pháp trừ sự chấp trước vào quyền giáo phương tiện của Tam thừa đề hiển bày nghĩa chân thật Nhất thừa. Đây là từ ngữ do tông Thiên thai y cứ theo kinh Pháp hoa lập ra.

nguyện lực của đức Phật A-di-đà, không luận thiện căn thành thục hay chưa, ác nghiệp nặng nhẹ, cho đến năm nghịch mười ác, mà chỉ cần sanh lòng tin phát nguyện là được. Ai thọ trì danh hiệu đức Phật, đến khi lâm chung, nhất định được đức Phật A-di-đà đến tiếp dẫn, vãng sanh về Tịnh độ. Người thiện căn thành thục, đương nhiên quả Phật được viên mãn, người ác nghiệp sâu dày, cũng may mắn dự vào dòng Thánh. Nếu đem so sánh với người nương vào tự lực, trong số người tu cho thành tựu thì được mất, khó dễ rất khó nói. Thế nên pháp môn Tịnh độ này là con đường chính yếu của ba đời chư Phật độ sanh, là pháp môn vi diệu của thượng Thánh hạ phàm cùng tu, các kinh điển Đại thừa đều nêu điểm cốt lõi này, Tổ sư nhiều đời không ai mà không hành theo.

Pháp môn Tịnh độ rất giản dị, dù người hạ căn cũng có thể tu được, do vậy mà nhiều người coi thường Tịnh độ. Không biết một môn Tịnh độ bao trùm ba căn (thượng, trung, hạ căn), tóm thâu mười pháp.[2] Phẩm Nhập pháp giới trong kinh Hoa nghiêm, Bồ-tát Thiện Tài sau khi chứng ngộ ngang bằng với chư Phật, Bồ-tát Phổ Hiền mới đem mười đại nguyện vương, khuyến khích sách tấn Thiện Tài và Hoa tạng hải chúng, giúp họ vãng sanh về thế giới Tây phương Cực lạc, từ đó quả Phật được viên mãn.

Quả vị Đẳng giác của Thiện Tài và Hoa tạng hải chúng, không có một phàm phu Nhị thừa, cho đến bốn mươi mốt địa vị Bồ-tát pháp thân, là những người phá vô minh chứng ba

———

[2] Mười pháp (thập pháp 十法): chỉ cho 10 pháp mà Bồ-tát thành tựu. 1. Thành tựu chánh tín, 2. Thành tựu hạnh thanh tịnh, 3. Thành tựu tính chân thật, 4. Ưa thích tâm Bồ-đề, 5. Ưu thích chánh pháp, 6. Ưa thích quán xét chánh pháp, 7. Tu hành chánh pháp và thuận chánh pháp, 8. Xa lìa kiêu căng, ngã mạn, 9. Khéo thông suốt những lời kín đáo, sâu xa, 10. Không chuộng pháp Thanh văn, Duyên giác.

đức[3] mà còn hồi tâm niệm Phật, nguyện sanh Tây phương. Lại trong Hoa tạng hải, Tịnh độ vô lượng đều hồi hướng Tây phương. Do đó vãng sanh Cực lạc là pháp môn vi diệu để thoát khổ, là con đường tắt chân chánh đi đến giác ngộ nhanh nhất.

Lại nữa, Thiền sư Vĩnh Minh, vì những người tu hành chỉ bày yếu đạo, vạch ra bốn liệu giản: Một, có Thiền có Tịnh độ, cũng giống như cọp mọc thêm sừng, hiện tại làm thầy mọi người, mai sau làm Phật tổ. Hai, không Thiền có Tịnh độ, muôn người tu muôn người đạt, nếu được diện kiến đức Phật A-di-đà thì lo gì không khai ngộ. Ba, có Thiền không Tịnh độ, trong mười người hết chín người sai đường, ấm cảnh như ở trước mắt, rồi cứ đi theo sự sai lầm đó. Bốn, không Thiền không Tịnh độ, muôn kiếp ngàn đời luôn nằm trên giường sắt, ôm trụ đồng, không có người nương tựa. Đây là bốn liệu giản của Thiền sư Vĩnh Minh, chính là giềng mối của Đại tạng, là gương sáng cho việc tu trì. Như thế, trước tiên cần phải nhận thức đúng đắn thế nào là Thiền, thế nào là Tịnh, thế nào là có, thế nào là không, sau đó mới theo văn mà chia chẻ, thì biết được từng chữ thích đáng, không thể thay đổi một chữ nào.

Thiền nghĩa là chúng ta vốn đầy đủ Phật tánh chân như, tức là bản lai diện mục trước khi cha mẹ sanh, không năng không sở, vắng lặng chiếu sáng, lìa niệm linh tri,[4] đó là tâm thể hoàn toàn chân chánh.

———

[3] Ba đức 三德: theo Đại thừa nghĩa chương quyển 18 nói ba đức là, Pháp thân, Giải thoát, Bat-nhã. Luận Phật tính quyển 2 giải thích ba đức của quả vị Phật là Trí đức, Đoạn đức (đức đoạn diệt phiền não), Ân đức (đức do nguyện lực cứu độ chúng sanh mà ban ân huệ cho chúng sanh) v.v…

[4] Linh tri 靈知: trí tuệ sẵn có trong mỗi người.

Tịnh độ nghĩa là tín, nguyện, trì danh, cầu sanh Tây phương. (Chẳng phải thiên về duy tâm Tịnh độ, tự tánh Di-đà).

Người tu thiền là nỗ lực tham cứu, quên hết mọi duyên cảnh, chánh niệm vắng lặng tột cùng, thấy được bản lai diện mục một cách triệt để, thấy rõ tâm tánh.

Người tu Tịnh độ là phát tâm chơn thật, sanh lòng tin, phát nguyện, trì danh hiệu Phật, cầu sanh Tây phương.

Thiền cùng với Tịnh độ là thuận giáo, hợp lý. Có Thiền có Tịnh độ là tùy theo căn cơ, thích nghi sự tu học. Một bên là lý, một bên là sự, lý tuy như vậy, nhưng cần phải đúng như lý mà thực hành, thực hành để chứng cái lý cùng cực, cần nhất là phải biết chính mình một cách thật sự. Nếu tham thiền mà chưa chứng ngộ, hoặc ngộ mà chưa thấu triệt, đều không được gọi là có thiền. Nếu niệm Phật mà không có tín nguyện, hoặc có tín nguyện mà không chơn thật, tâm thần bất định, gợi lên những việc đã qua, hoặc thực hành tinh tấn nhưng nhân địa không chân chánh, tâm tham luyến cảnh trần, cho đến mong cầu sự giàu sang mai sau, hay sanh lên cõi trời để hưởng sung sướng, đều không gọi là có Tịnh độ.

Một, có Thiền có Tịnh độ cũng giống như cọp mọc thêm sừng, hiện tại làm thầy thiên hạ, mai sau làm Phật tổ. Người này ngộ được Thiền tông một cách thấu triệt, thấy rõ được tâm tánh, lại còn thâm nhập kinh tạng, biết đủ mọi pháp môn quyền thật của Như Lai, đối với các pháp chỉ lấy một pháp tín nguyện niệm Phật, tự lợi lợi tha. Người này có đại trí tuệ, có đại biện tài, tà ma ngoại đạo nghe đến là mất hết hồn vía, như cọp mọc thêm sừng. Nếu như có người đến học, thì tùy theo căn cơ mà nói pháp. Người ứng hợp với Thiền Tịnh song tu, thì đem Thiền Tịnh song tu để hướng dẫn họ. Người ứng hợp với chuyên tu Tịnh độ, thì đem chuyên tu Tịnh độ hướng dẫn

họ. Không luận thượng trung hạ căn, ai cũng được trang bị cho chính mình một sự thấm nhuần thật sự, như thế chẳng phải đạo sư của trời người sao? Người này khi lâm chung, mong được Phật tiếp dẫn, vãng sanh thượng phẩm, trong khoảng nháy mắt, hoa nở thấy Phật, được Vô sanh nhẫn, cuối cùng, chứng được sơ trụ viên mãn, có năng lực hiện làm Phật trong trăm cõi, cho nên nói mai sau làm Phật tổ.

Hai, không Thiền có Tịnh độ, muôn người tu muôn người đạt được, nếu được diện kiến đức Phật A-di-đà, lo gì không khai ngộ. Người này tuy chưa thấy rõ được tâm tánh, nhưng lại quyết chí tu Tịnh độ, cầu sanh Tây phương, chí thành niệm Phật, cảm ứng đạo giao, nhất định được nhiếp thọ. Người nào nỗ lực tu pháp môn này, chắc chắn được vãng sanh, dù có tạo năm nghịch mười ác, nhưng xưng mười niệm, cũng đều nhờ Phật hóa thân, đi trước tiếp dẫn. Như vậy chẳng phải muôn người tu muôn người đạt được sao? Một khi đã sanh về Tây phương, thấy Phật nghe pháp, tuy có nhanh chậm, nhưng đã cao dự vào dòng Thánh, quyết không thoái chuyển, tạm chứng Thánh quả. Sự khai ngộ của người này không cần phải nói ra. Cho nên nói, nếu được diện kiến đức Phật A-di-đà lo gì không khai ngộ.

Ba, có Thiền không Tịnh độ, trong mười người hết chín người sai đường, âm cảnh hiện ra trước mắt, luôn bị cuốn đi bởi sự sai lầm đó. Người này tuy biết được tâm tánh chút ít, nhưng chưa hết Kiến, Tư hoặc, phải cần gọt bỏ sạch, cho đến không sót gì, thì mới xa lìa sanh tử. Nếu phiền não chưa đoạn, thì còn trôi nổi trong sáu nẻo khó mà trốn thoát, biển sanh tử càng sâu, đường giác ngộ càng xa, đến khi mạng chung về đâu chẳng biết, trong mười người hết chín người như thế. Do đó nói mười người hết chín người sai đường (Ta lộ 蹉路).

Chữ “Ta 蹉” có nghĩa là “Ta đà 蹉跎”, theo người thế gian gọi là “nấn ná, nán lại, chậm trễ, phí thời gian (đảm các 擔擱)”. Âm cảnh là cảnh thân trung ấm, khi sắp chết hiện ra mọi nghiệp lực thiện ác trong đời này hoặc nhiều kiếp, trong khoảng nháy mắt liền theo nghiệp lực, phải chịu thọ sanh, không thể làm chủ chính mình dù chỉ một mảy may. Cũng giống như người mắc nợ, ai mạnh thì kéo trước, tâm bị trói buộc nhiều mối, nơi nào nặng thì rơi về nơi đó. Thế nên nói âm cảnh hiện ra trước mắt, cuốn đi.

Bốn, không Thiền không Tịnh độ, muôn kiếp ngàn đời phải chịu cảnh nằm trên giường sắt, ôm trụ đồng, không có người nương tựa. Người này chưa được giác ngộ thấu triệt, mà lại không mong cầu Tịnh độ, tâm thần bất định, tu theo các pháp môn khác, không phải chỉ cho những người vùi đầu tạo nghiệp, không tu hành định tuệ, không thể quân bình, chưa đoạn trừ lậu hoặc để chứng chơn thừa, lại không chịu nương tựa lực từ bi của Phật, mang nghiệp vãng sanh, do cả đời tu trì công đức, nên cảm quả đời sau hưởng phước báo trời người. Hiện tại đã không có trí chân chánh, đời sau nhất định tùy theo phước chuyển, hưởng phước rất lớn, ác nghiệp cũng rất nhiều, đã tạo ác nghiệp thì khó trốn khỏi ác báo, một hơi thở ra mà không trở lại liền đọa vào địa ngục, trả nợ đời trước. Đó gọi là giường sắt và trụ đồng.

Người tạo nghiệp như vậy, cũng giống như người mù không bao giờ thấy được ánh sáng mặt trời, tuy có chư Phật, Bồ-tát rủ lòng từ bi, nhưng người này ác nghiệp quá nặng, nên không thể được lợi ích, chịu khổ muôn đời, cho nên nói không có người nương tựa.

Luận rằng tất cả pháp môn, chuyên dựa vào tự lực, pháp môn Tịnh độ thì dựa vào Phật lực. Tất cả pháp môn, khi diệt sạch

hết hoặc nghiệp, mới có thể liễu thoát được sanh tử. Còn pháp môn Tịnh độ thì mang nghiệp vãng sanh, liền dự vào dòng Thánh. Lại nữa, khi đức Phật còn tại thế, chúng sanh nghiệp sắc tâm (thân vật lý và tâm) thù thắng, nên dựa vào tự lực, có khả năng chứng đạo. Nay đời mạt thế, căn cơ chúng sanh thấp kém, nghiệp chướng nặng nề, tri thức cạn cợt, nếu như bỏ Tịnh độ thì giải thoát từ đâu? Thiền sư Vĩnh Minh sợ đời không biết, cho nên đặc biệt đưa ra liệu giản để chỉ bày, thật đúng là thuyền báu giữa bến mê, ngọn đèn sáng trong đêm tối. Pháp môn niệm Phật tu trì Tịnh độ, nên lấy tín, nguyện, hạnh làm tông, tín là dốc lòng tin vào Phật lực. Trong nhân địa đức Phật A-di-đà phát 48 lời nguyện, nguyện nào cũng nhằm mục đích độ sanh. Trong đó Ngài nói: nếu ai niệm danh hiệu Ta, mà không sanh vào nước Ta, thì Ta thề không thành Phật. Nay nhân tròn quả mãn, nên mình niệm Phật, nhất định được vãng sanh.

Thứ nữa là tin vào lòng từ bi của Phật lực, nhiếp thọ chúng sanh, như mẹ nhớ con, con lại nhớ mẹ, như khi mẹ nhớ thì quyết định được tiếp dẫn. Tin vào pháp môn Tịnh độ, như bốn liệu giản của Thiền sư Vĩnh Minh đã nói: so với các pháp khác, trong đó có lớn nhỏ, khó dễ, được mất, lẽ tất nhiên là không giống nhau, dù các vị thầy nào tán dương ca ngợi các pháp môn khác, vẫn không bị lay động, cho đến chư Phật hiện ra khuyến khích an ủi, khiến tu pháp môn khác, cũng không thay đổi hay thoái chuyển. Đây mới đích thực là tín.

Nguyện là nguyện ngay trong đời này, thệ sanh Tây phương, không cần phải trải qua nhiều đời tu tập ở cõi uế trược, từ mê vào mê. Lại nguyện khi sanh vào Tây phương rồi trở lại Ta-bà độ thoát tất cả chúng sanh.

Hạnh là nương vào giáo pháp mà khởi hạnh chơn thật. Trong chương Đại Thế Chí niệm Phật tam-muội nói rằng: Nhiếp hết sáu căn, niệm thanh tịnh liên tục, thì đạt được Tam-ma-địa (định), đây là đệ nhất. Cho nên pháp niệm Phật là nhiếp hết sáu căn, trước khi nhiếp hết sáu căn, đầu tiên là nhiếp hai ba căn. Hai ba căn là gì? Là tai, miệng, ý. Với một câu sáu chữ: “Nam-mô A-di-đà Phật”, một câu một chữ, miệng niệm rõ ràng, tâm nhớ kỹ lưỡng, tai nghe minh bạch, nếu như có chỗ không rõ ràng là không chân thật mà vọng tưởng (chỉ niệm mà không nghe, thì dễ sanh vọng tưởng). Niệm Phật cần nhất là câu chữ rõ ràng, không để tư tưởng bấn loạn. Xem kinh cũng thế, chớ để mất chú tâm, phân biệt lộn xộn, như thế lợi ích thì ít, mà tình tưởng thì nhiều. Thuở xưa, có người chép kinh, ghi chép chí thành, chuyên tâm nhất ý, chỉ biết chép kinh, không thấy gì khác, đến lúc trời tối, chép mãi không thôi, bất chợt có người bảo trời đã tối, chép kinh sao được? Lúc đó, người chép kinh niệm bị xao động, nên không chép được nữa. Luận rằng, phân biệt sáng tối là do vọng kiến của chúng sanh, phàm tình của chúng sanh, cho nên chuyên tâm nhiếp ý, vọng hết tình không, chỉ biết chép kinh, không biết trời đã tối, cũng không biết trời tối không còn ánh sáng không thể chép kinh được, cho đến khi có người đến quấy rối, lúc đó vô minh dấy lên, tư tưởng bấn loạn, vọng niệm xuất hiện; đồng thời phân biệt có mặt, ánh sáng trở thành tối tăm, không thể chép kinh được. Vì thế nên biết, cách dụng công là chuyên chú nhiếp tâm một cách đúng đắn, tư tưởng không phân tán, nếu tư tưởng không phân tán, thì làm gì có sự nhận thức sai lầm, nhận thức sai lầm đã không, tức là trí chân chánh.

Lại nữa, người tu Tịnh độ nên đề xướng nhân quả. Người có trí tuệ, đương nhiên là có luân thường, nên hiểu rõ việc gì nên

làm và việc gì không nên làm. Còn đối với người bình thường, hoặc người hiểu biết thấp kém, nếu không đem thuyết nhân quả hay những sự tích báo ứng trình bày cho họ một cách rõ ràng, thì lấy gì để cho họ cảnh tỉnh trau dồi đức hạnh thúc liễm thân tâm? Cho nên nhân quả là cánh cửa đầu tiên để bước vào đạo. Song, nỗ lực tin nhân quả là việc không dễ tí nào. Sơ quả của Tiểu thừa, Sơ địa của Đại thừa đều dốc lòng tin nhân quả một cách tuyệt đối. Từ Sơ địa trở xuống, sơ quả trở lại, một khi gặp nghịch duyên như sát sanh, trộm cắp, dâm dục, nói dối, thì không thể đảm bảo được liền, khởi hoặc tạo nghiệp theo nó. Có những người thông minh mà vẫn coi thường nhân quả, họ cho đó chẳng qua là để dạy cho những ai còn thấp kém. Nếu nói như thế thì không hiểu biết gì về ý đó, cho nên không đủ gọi là tin. Biết mà chính mình không thực hành lấy cũng không đủ gọi là tin. Chỉ có sơ quả Sơ địa, hay những vị đã dự vào dòng Thánh, mới có thể không thọ đời sau, người không thọ đời sau thì không bị chi phối bởi sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; như thế mới gọi là dốc hết lòng tin. Nên Mộng Đông (Thiền sư Triệt Ngộ) nói rằng: Người giỏi bàn về tâm tánh, thì nhất định không tách rời nhân quả; người tin nhân quả sâu sắc thì dứt khoát biết rõ tâm tánh. Nhưng tại sao thế gian, người niệm Phật thì nhiều, còn người thật sự hiểu về cái chết thì ít? Bởi vì, người niệm Phật không có niềm tin sâu sắc, lòng phát nguyện thiết tha, chỉ cầu phước báo, trông mong đời sau được giàu sang. Họ đâu biết rằng trông mong đời sau được giàu sang, cũng giống như bắn tên lên trời, hết sức lại rơi xuống, không những vô ích mà còn bị tổn hại. Như người niệm Phật đời nay, cảm ứng được phước báo nhân thiên, có phước báo nhưng không có chánh trí. Do có phước báo nên có thế lực địa vị giàu sang; do không chánh trí nên bị ngu si không biết nhân quả. Người không tin nhân

quả mà ở vào thế lực địa vị giàu sang, cũng giống như hổ mọc thêm cánh càng tăng thêm ác độc. Thế nên phước báo càng lớn thì tạo oan nghiệt càng nhiều, một khi đã tạo ác nghiệp thì đương nhiên phải chịu ác báo, đó chính là oan gia ba đời. Nên người niệm Phật cắt đứt cái tâm bám víu vào phước báo, mạnh mẽ tiến thẳng về phía trước, vãng sanh Tây phương là pháp môn vi diệu thoát khỏi sanh tử. Thiền sư Triệt Ngộ còn dạy: cũng chính vì sanh tử mà phát tâm Bồ-đề, với lòng tín nguyện sâu sắc, thọ trì danh hiệu Phật, mười sáu chữ[5] làm một đại cương chính của pháp môn niệm Phật.

Ngài lại dạy: Một câu Di-đà là điều cần thiết trong tâm Phật của ta, bao trùm năm thời,[6] tổng quát tám giáo,[7] lớn thay một câu Di-đà, vi diệu khó lường, chỉ có chư Phật cùng chư Phật mới biết được cái rốt ráo của nó, từ hàng Đẳng giác trở xuống, chưa hiểu hết được, Bồ-tát chỉ biết một phần nào thôi, chúng ta là hạng phàm phu, phải hết sức tin tưởng và thực hành.

———

[5] Mười sáu chữ: Xưng tán bất khả tư nghị công đức nhất thiết chư Phật sở hộ niệm kinh 稱讚不可思議功德一切諸佛所護念經.

[6] Năm thời: xem phần Ngũ thời giáo trong bài “Khái luận về tông Tịnh độ Phật giáo” trước.

[7] Tám giáo: là 4 giáo hóa pháp và 4 giáo hóa nghi của Phật Thích-ca trong năm thời thuyết pháp từ thời Hoa nghiêm đến thời Pháp hoa, Niết-bàn. Thuyết này do tông Thiên thai đặt ra.

Khái Thuật Về Pháp Tịnh Độ, Lời Nói Đầu

KHÁI THUẬT VỀ PHÁP TỊNH ĐỘ

Phương Luân

LỜI NÓI ĐẦU

Pháp môn Tịnh độ rộng lớn vi diệu, nhưng lại đơn giản bình dị. Tuy là đơn giản nhưng Bồ-tát ở địa vị cao cũng khó lường được pháp môn này, mà người tạo tội nghịch ác cũng nhờ đây mà giải thoát; người trí thức dù đọc thuộc vạn quyển cũng không ra ngoài sáu chữ; bà già không biết một chữ cũng được dự vào cửu phẩm. Cho nên, chư Phật thường dùng pháp môn này để độ sanh. Hành giả bỏ pháp này thì không lấy gì để giải thoát. Cũng như ai được thuốc A-già-đà,[1] dù có trăm bệnh cũng hết, hay người cỡi xe báu của Chuyển luân vương, dù xa mấy cũng đến. Đáng tiếc vì pháp này quá dễ nên bị người coi thường, nhất là những hàng tri thức và các nhà khoa học, do không có được ngũ nhãn[2] tứ trí,[3] cho nên bàn về hiện thực của pháp này một cách sai lệch. Cũng giống như con dòi ở trong hầm phân, nghe người nói về chín châu vạn nước, nhất định không tin, đây là người thật đáng thương. Tự thân đã không thông tuệ, mà lời đức Phật dạy lại không tiếp nhận, đó là hành động cống cao sai lầm, trở thành người chẳng biết gì, còn cho mình là trí, thật đáng buồn!

———

[1] Thuốc A-già-đà 阿伽陀藥: Skt. Agada, dịch là mạnh khoẻ, sống lâu, không ốm đau… Uống thuốc này có thể trừ khử mọi bệnh tật.

[2] Ngũ nhãn: nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn.

[3] Tứ trí: xem cht. 51, tr. 40.

Người không tin niệm Phật, cũng không tin có nước Cực lạc, vì họ nghĩ rằng đã có thế giới của chúng ta cớ gì có một thế giới khác nữa.

Nhưng có cõi ô uế thì phải có quốc độ trong sạch, có nơi đau khổ thì có nơi an vui, có thân thể hôi hám bệnh yểu, thì có thân thể tôn nghiêm trường thọ chứ!? Đã có thể sanh ở phương này, vì sao không chấp nhận sanh ở phương khác? Đã thấy trí tuệ tài năng của chúng ta cao hơn con giun, con sên rất nhiều, hoặc thấy trí tuệ tài năng của Gia Cát Lượng cao hơn A Đẩu[4] rất nhiều, vì sao lại không chấp nhận trí tuệ tài năng của chư Phật, Bồ-tát, La-hán cao hơn chúng ta? Đã thấy phương này có động vật hóa sanh, vì sao không chấp nhận phương khác có người hóa sanh? Đã thấy cõi này có tuyết từ trên trời rơi xuống, vì sao không chấp nhận cõi kia có hoa Mạn-đà-la[5] từ trời rơi xuống? Đã thấy cõi này có cây bằng chất gỗ, vì sao không chấp nhận cõi khác có cây bằng chất vàng, bạc... ? Đã thấy cõi này gió thổi vào cây rừng, làm cho cây tùng, cây trúc phát ra âm thanh vi vu, vì sao không chấp nhận cõi khác gió thổi vào cây rừng phát ra tiếng âm nhạc? Đã thấy cõi này phát ra mùi hôi thối, vì sao không chấp nhận cõi khác có phát ra mùi hương thơm? Đã thấy nước ở cõi này dơ đục nhạt nhẽo, vì sao lại không chấp nhận nước cõi khác trong sạch thơm ngọt?

Như vậy, chúng ta thử nghĩ xem, nếu như nói mọi việc ở cõi này đều có, mà mọi việc ở cõi khác đều không, thì giống như người nghèo khổ ở trong ngôi nhà cũ nát, tin tưởng chấp nhận

———

[4] A Đẩu: là Lưu Thiền, con Lưu Bị, làm vua nước Thục thời Tam Quốc.

[5] Hoa Mạn-đà-la 曼陀羅華: Skt. Māndāra, dịch là Thích ý, Duyệt ý (loại hoa thơm làm vừa ý đẹp lòng). Trong kinh Pháp hoa nói khi Phật thuyết pháp, trời mưa xuống hoa Mạn-đà-la.

mọi vật xung quanh mình chỉ như thế, không chấp nhận có người giàu sang có nhà cao cửa lớn, và có đủ các thứ lụa là gấm vóc. Nếu thấy như thế thì quá độc đoán hẹp hòi.

Lại còn có hạng người, những gì thấy tận mắt mới tin là có, còn không thấy thì không tin. Vậy xin hỏi: Thưa ông! Từ ông trở lên có 58 đời tổ không? Người này trả lời là có. Hỏi tiếp: Việc này ông cũng chưa từng thấy sao biết là có? Người ấy trả lời: Bởi vì tôi lấy lý mà suy ra cho nên biết là có. Từ việc đó, chúng ta hỏi vặn lại: Đã như thế sao ông không lấy lý suy tưởng rằng có nước Cực lạc? Nếu sau khi suy tưởng mà lại không tin có thế giới Cực lạc thì người này tri thức cạn cợt, như ếch ngồi đáy giếng, không tin có biển cả; không tin là do ếch không tin, chứ biển vốn là có. Lại xin hỏi ông: Châu Nam Mỹ có nước Argentina không? Có. Hỏi tiếp: Nước này ông chưa bao giờ đến, vì sao ông tin là có? Tuy tôi chưa đến đó, nhưng đã có người đến đó rồi, trở về nói có nước này, hoặc viết thư về nói có nước này, cho nên tôi mới tin.

Thế thì đức Phật Thích-ca, Văn-thù, Phổ Hiền, Đại Thế Chí, Di-lặc, Quán Âm, A-nan, Vi-đề-hy, và các vị đại đệ tử của đức Phật đều từng đã qua, hoặc đích thân thấy nước Cực lạc, các vị ấy nói với ông, hoặc viết kinh sách nói với ông, vì sao ông lại không tin?

Vì châu Nam Mỹ có thể đi thuyền hoặc máy bay đến được, nên chứng thật là có, còn nước Cực lạc không có gì làm chứng thật, cho nên tôi không tin.

Ông bơi thuyền hoặc đi máy bay là việc tương lai, còn nay ông chưa đi mà đã tin trước là có nước ấy. Sanh về nước Cực lạc cũng là việc tương lai, tại sao hiện nay chưa sanh mà ông không tin có nước Cực lạc?

Bởi vì muốn đến Argentina, lộ trình chỉ cần một tháng, còn như muốn đến Cực lạc, thật không có cách gì?

Nếu như canh ba đêm nay ông chết, canh bốn đã đến nước Cực lạc, lẽ nào lại không gần hơn Argentina đó sao?

Các việc như trên nhất nhất đều có thể căn cứ theo lý mà chứng thật. Tóm lại, chúng sanh đã không có thần thông, lại không tin vào lời của người có thần thông nói; đã không rõ lý, lại không tin vào người có lý lẽ sáng suốt nói, cũng như mình chưa từng đi đến Argentina, lại không tin vào lời nói của người đã từng đến và đã từng thấy qua nước Argentina, chỉ biết bảo thủ cứng nhắc, ngồi trong nhà cứ chấp chặt, không chịu thừa nhận có nước này, đấy chính là: “Không thấu hiểu sự lý, nóng giận giết chết người bên mình.” Trên thế giới này, bất cứ một tôn giáo nào, cũng đều có mục tiêu cuối cùng của họ, chẳng hạn như Thiên đường ở Thiên quốc, cũng có nhiều người tin. Giá như ai đó có khả năng đem Thiên đường ở Thiên quốc đến cho mọi người xem, thì Phật giáo đương nhiên cũng có thể đem Tịnh độ của chư Phật đến cho mọi người thấy.

Hiện nay, có một số người trí tuệ không bằng những bậc tiền nhân, nhưng lại ngã mạn cống cao, chẳng qua đó chỉ là thông minh biện luận theo trí thế gian, lại muốn qua mặt người xưa, coi thường niệm Phật, coi thường nước Cực lạc. Ý họ cho rằng: Ta là người có đủ trình độ học thức uyên thâm, nếu muốn tu pháp Phật, ít nhất cũng là Thiền hoặc Duy thức, mới xứng đáng trọng lượng của ta, còn như pháp Tịnh độ nhỏ bé này chỉ nên nói cho những bà già. Nếu họ hiểu như thế thật là sai lầm lớn. Họ đâu nghĩ rằng Đại Thế Chí là Bồ-tát ở địa vị Đẳng giác, như trong kinh Vô lượng thọ nói ngài là bậc tối tôn đệ nhất, oai thần rạng ngời, chiếu khắp ba ngàn đại thiên

thế giới. Trong Quán kinh cũng nói: Khi ngài bước đi thì mười phương thế giới tất cả đều chấn động, còn lúc ngồi thì bảy báu trong các quốc độ đồng loạt khua vang. Từ cõi Phật Kim Quang ở phương dưới, cho đến cõi Phật Quang Minh Vương ở phương trên, ở khoảng giữa, vô số phân thân Phật Vô lượng thọ, phân thân Quán Thế Âm, phân thân Thế Chí nhiều như số vi trần, thảy đều vân tập. Phước đức oai thần của Ngài có thể nghĩ tưởng mà biết được, nhưng khi Ngài ở trên hội Lăng-nghiêm, nói là do niệm Phật mà được xuất thân, sanh về Cực lạc. Họ lại không nghĩ: Phổ Hiền cũng là Bồ-tát Đẳng giác, thân màu bạch ngọc, cỡi voi trắng sáu ngà. Kinh Hoa nghiêm chép: Ngài vì Thiện Tài nói 10 đại nguyện vương, khiến cho Thiện Tài và tất cả Hoa tạng hải chúng hồi hướng vãng sanh Tây phương thế giới Cực lạc, hẹn ngày thành tựu viên mãn quả Phật. Họ cũng không nghĩ: Bồ-tát Long Thọ có khả năng vào trong Long cung lấy kinh Hoa nghiêm, mở tháp sắt truyền bá tạng bí mật, trước tác luận Đại trí độ, Hồi tránh, Lục thập tụng như lý, Trung luận, Thập nhị môn, luận Thất thập không tính, luận Thập trụ tỳ-bà-sa, luận Đại thừa nhị thập tụng, luận Tư lương (Bồ-đề tư lương luận)…; Trong kinh Lăng-già,[6] đức Thích Tôn huyền ký rằng: “Đại Tuệ nên biết! Sau khi đức Thiện Thệ niết-bàn, vào đời sau thời tương lai sẽ có người thọ trì giáo pháp của Ta, tại nước Nam Thiên Trúc, có Tỳ-kheo Long Thọ đức lớn, có khả năng đả phá tông ‘có’ và ‘không’, hiển bày giáo pháp Đại thừa vô thượng của Ta khắp cả thế gian này, nhờ đó mà chứng đắc Sơ hoan hỷ địa và vãng sanh về nước An lạc”.

Mọi người lại không nghĩ: Bồ-tát Thế Thân trước tác năm trăm bộ luận Tiểu thừa, năm trăm bộ luận Đại thừa, hiệu là

———

[6] Kinh Đại thừa nhập lăng-già 6, T16n672, p627c17.

Thiên bộ luận sư. Như thế cũng đủ biết học thức của ngài uyên thâm sâu sắc đến chừng nào và ngay câu đầu tiên trong bộ luận Vãng sanh Tịnh độ,[7] ngài viết: “Bạch đức Thế Tôn! Con nhất tâm quay về nương tựa đức Như lai Vô Ngại Quang, Đấng có ánh sáng chiếu khắp mười phương, nguyện sanh về nước An lạc”. Các vị đại Bồ-tát như vậy mà còn nguyện sanh về nước Cực lạc, còn chúng ta nên hỏi lại chính mình có bằng một sợi lông trên thân của các ngài hay không, mà tự cao cho rằng trong mắt của ta không có pháp môn Tịnh độ, và ngay cả nước Cực lạc cũng không phải nơi để ta sanh đến, ngu mà cho là giỏi, thấy không lạ sao?!

Tôi từng thấy có một số người học Phật, suốt ngày chỉ chăm chú trong kinh luận, dốc hết tâm lực, chỉ mong cầu một chữ “Bác” (uyên bác). Lại còn có một số người, ưa thích lý luận, mở miệng ra là Mã Minh, Long Thọ, Vô Trước, Thế Thân, bàn không nói có, tìm tòi tánh tướng, thế nhưng đến chùa lạy một lạy, thắp nén hương lên bàn Phật, hoặc niệm hai chữ “Nam-mô” còn khó hơn là lên trời, Phật sự của họ không thể dùng được. Họ thật không biết: Tâm không bao giờ khởi lên một cách riêng biệt, mà phải dựa vào cảnh mới sanh, các pháp nhiễm tịnh đều quy về một mối, nên ban đầu chạy theo cảnh nhiễm mà sanh tâm nhiễm, lưu chuyển trong ba cõi, sau đó theo cảnh tịnh sanh tâm tịnh, vượt khỏi ba cõi, nên phải mượn Tam bảo tôn nghiêm, sanh khởi niệm thành kính, quay lại với chính mình, một mặt phải tiêu diệt sạch hạt giống tạp nhiễm trong ruộng bát thức,[8] khiến chúng không còn mọc được, mặt khác gấp rút chăm bón hạt giống thanh tịnh sớm chín, đập nát vỏ vô minh, sanh về Tịnh độ của chư Phật. Cho

———

[7] Luận Vãng sanh tịnh độ 1, T26n1524, p230c17.

[8] Bát thức: nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân, ý, mạt-na, a-lại-da thức.

nên chắp tay, cúi đầu, đốt hương, niệm Phật là hành động làm cho sáu căn phát sanh cái dụng thanh tịnh. Mọi việc giống như ở bên ngoài, nhưng kỳ thật đều nằm bên trong. Nếu không biết nghĩa này thì dễ bị lầm lý ra sự. Giống như người quá đói mà lại cố sức nghiên cứu cách thức nấu các món ăn ngon, đem thực đơn trong quán ra học thuộc lòng, nhưng khi thấy các món được nấu chín bày ra trước mắt lại không chịu ăn, đây chính là điều mà trong Phật môn gọi là chỉ nói chữ ăn thì không thể no được. Những hạng người này có khả năng ghi nhớ được toàn văn tam tạng kinh, luật, luận, nhưng nói về nghĩa lý thì một chữ họ cũng chẳng hiểu, chỉ là sâu mọt ở trong lầu kinh tạng mà thôi. Đối với những người này, sau lưng họ ta chỉ biết thở dài, lắc đầu là xong. Nhưng nếu thử xem, có những người đối trước tượng Phật, năm vóc sát đất, ăn năn sám hối, khóc lóc rơi lệ, hoặc ở những chỗ ồn ào náo nhiệt nói về lý thì họ chưa lãnh hội được, nhưng về việc niệm Phật thì họ đem cả thân mạng để niệm, gặp người như thế ta hết sức tán thán kính trọng và nhận làm thầy, bắt chước học hỏi. Vả lại, ta có thể đoán biết người này chánh niệm dần dần được thuần thục, hoặc nghiệp dần dần tiêu tan, không lâu sẽ dứt hết lậu hoặc được đứng vào hàng Vô học. Trước mắt, tuy họ ở chung với ta một chỗ, nhưng chỉ trong nháy mắt là A-la-hán ở nước Cực lạc. Vua ở cõi trời Tha hóa so với người này cũng giống như kẻ ăn xin ở bên cạnh đế vương, huống nữa là chúng ta. Cách tốt nhất là chúng ta phải gấp rút niệm Phật, tương lai cùng chung với người ấy sanh vào một chỗ, như thế không tiện lợi sao? Không được học theo trào lưu nói ăn mà không no, hay làm sâu mọt trong lầu kinh tạng.

Nói tóm lại, tin, hiểu, thực hành và chứng đắc là bốn giai đoạn tu hành. Mong cầu sự hiểu biết là cốt để thực hành, nếu không thực hành thì cần gì hiểu biết. Cũng giống như người

I. Ý Nghĩa Tịnh Độ

không muốn đi du lịch thì cần gì ngày ngày phải xem bản đồ, tra tìm đường sá. Còn chúng ta là những người đã cạo bỏ râu tóc, cần phải mong cầu sự hiểu biết giác ngộ, hành và chứng không thể đợi sau này mới bàn về thực tiễn của nó; như tiền nhân hay nói: “Anh mau sớm chọn đường tu, lỡ mất thân này khó được lại”. Và “Chớ đợi tuổi già mới học đạo, mồ hoang lắm kẻ tuổi xuân xanh”, lẽ nào không cảnh giác?

Vấn đề của Thiền tông chính là giác ngộ, chứ không thể nói suông được, nếu không ngộ, thì tất cả đều không thể vượt qua. Vấn đề của Tịnh độ tông chính là thực hành, cũng không thể nói suông, nếu không thực hành thì tất cả không thể vượt qua. Nếu thực hành thường xuyên một cách chân thật thì chỉ cần một câu “Nam-mô A-di-đà Phật”, như chuyện ăn mặc may vá hằng ngày tinh chuyên, đảm bảo sẽ được đầy đủ giới, định, tuệ, và sau khi mạng chung nhất định sanh về nước Cực lạc. Đức Phật A-di-đà nhiếp thủ nước Cực lạc, phát 48 lời nguyện, được tôn xưng là Tiếp Dẫn Đạo Sư, là người bảo hộ, tiếp dẫn ta. Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, nói qua ba kinh Tịnh độ, khuyến khích tất cả mọi người vãng sanh, là người bảo hộ thứ hai. Hằng hà sa số chư Phật trong sáu phương đều khen ngợi pháp môn Tịnh độ, hộ niệm kinh A-di-đà, các Ngài đều là những vị bảo hộ, cũng là những vị phụ trách. Nếu ai không tin thì chúng ta chỉ biết thở dài đến tận mây xanh, chẳng còn gì để nói nữa.

I. Ý NGHĨA TỊNH ĐỘ

1. Sao gọi là Tịnh độ?

Ý nghĩa của hai chữ Tịnh độ chính là quốc độ tịnh khiết. Nếu muốn có một thế giới như thế thì ít nhất phải có đủ các điều kiện, tiêu chuẩn dưới đây mới gọi là Tịnh độ.

Trước hết xin nói về phương diện con người cần phải có các tiêu chuẩn như: Một, an vui không có bệnh hoạn; hai, tuổi thọ lâu dài; ba, thân tướng đoan nghiêm; bốn, không có sự chênh lệch giữa giàu nghèo, sang hèn; năm, tâm tánh nhu hòa, đạo đức cao thượng; sáu, đạo tâm không thoái lui; bảy, con người đều hóa sanh, không có sự sanh đẻ dơ uế giữa trai gái; tám, không có sự khác biệt giữa trai tráng già suy; chín, không có bài tiết ra các thứ như nước mắt, nước mũi, đàm, dãi, mồ hôi, phân tiểu; mười, tâm chí cao rộng, thông minh uyên bác; mười một, vĩnh viễn xa lìa sự luân hồi sáu nẻo; mười hai, là đầy đủ sáu thần thông; mười ba, có đầy đủ tuệ nhãn chánh kiến. Ai có đủ các yếu tố này gọi là chúng sanh thế gian thanh tịnh trang nghiêm.

Kế đến là nói về phương diện quốc độ cũng cần có các tiêu chuẩn như:

1. Mặt đất bằng phẳng, đất bằng chất liệu quý báu sạch sẽ, không có núi khe, rạch ngòi, hay hầm hố, sông biển.

2. Không xảy ra các loại thiên tai như gió tuyết, sấm sét, hạn hán, lụt lội, động đất, sóng thần, đói khát v.v...

3. Bất cứ nơi đâu cũng có ánh sáng, không cần ánh sáng mặt trời, mặt trăng hay đèn đuốc.

4. Các vật dụng luôn luôn mới, không bị hư, không mục, không nát, không rã, không rỉ, không cũ, không dơ bẩn.

5. Tất cả bông hoa, cây cối, lầu đài, phong cảnh lộng lẫy, không cần sức xây dựng của con người.

6. Thời tiết luôn điều hòa, không nóng không lạnh.

7. Âm nhạc tuyệt diệu, không cần người tấu, muốn nghe liền nghe, không muốn nghe liền dứt.

8. Trừ con người ra, không có các loài động vật cầm thú, trùng, cá v.v...

9. Suối nước trong mát thơm ngọt, sâu cạn nóng lạnh đều được như ý.

10. Căn trần tiếp nhau, thảnh thơi thoải mái, vui thích nhưng không mất đạo niệm.

11. Bảy báu đầy kho, cung cấp đầy đủ, không cần đến sức người, tự nhiên hóa thành.

12. Không có các trần lao phiền não.

13. Tuy nhân khẩu ngày càng tăng, nhưng hoàn toàn không lo quốc độ nhỏ bé, hay lo thiếu vật dụng.

14. Đất nước an ổn thái bình, tuyệt đối không có các thứ tà ma ngoại đạo hiếp đáp bức bách.

Đây gọi là khí thế gian thanh tịnh trang nghiêm. Nếu trong thế giới có đủ hai thứ thanh tịnh trang nghiêm là chúng sanh thế gian và khí thế gian mới gọi là Tịnh độ.

2. Tịnh độ mười phương

Trong mười phương hư không, quốc độ vô lượng vô số, các trạng thái khổ vui có muôn ngàn sai khác, nhưng nguyên nhân thành tựu tuyệt đối không phải là ngẫu nhiên, hay là do một vị thần linh nào tạo ra cả. Nói một cách khác, về vấn đề đó có thể chia làm hai loại: Một, tất cả chúng sanh cùng chung cộng nghiệp chiêu cảm vào trong quốc độ đó, để cùng hưởng thọ hay hứng chịu quả báo vui hoặc khổ. Hai, được chư Phật, Bồ-tát nhiếp hóa, làm đạo tràng độ sanh. Hạng trước là do chúng sanh tu thiện ít, tạo ác nhiều, nên chiêu cảm vào quốc độ cũng phải chịu vui ít khổ nhiều, do vậy nên chỉ có thể gọi là uế độ, không thể gọi là Tịnh độ. Hạng sau là nhờ vào năng lực phước đức trí tuệ của chư Phật, Bồ-tát và

sự gia trì của tứ vô lượng tâm, lại thêm sự tu hành nguyện sanh vào các chúng, tích tập công đức, chí tâm hồi hướng, cho nên có chủ bạn trang nghiêm, phép tắc vô cùng, nên quốc độ đó không có một chút xen tạp nào về nhân khổ tội báo, tự nhiên như vậy, luôn sống trong cảnh vui sướng không có khổ não, đạo tràng thanh tịnh rõ nghĩa vô lậu, thế giới này mới được gọi là Tịnh độ.

Trong mười phương thế giới, uế độ vô số, Tịnh độ cũng vô số. Trong các uế độ, thế giới Ta-bà của chúng ta là một trong số đó. Biết Ta-bà là uế độ mà không biết trên hư không còn có vô lượng vô số uế độ khác, đó là nhận thức sai lầm. Trong các Tịnh độ, thế giới Cực lạc của đức Phật A-di-đà chỉ là một trong số đó. Biết Cực lạc là Tịnh độ, mà không biết trên hư không còn vô lượng vô số Tịnh độ khác, đó cũng là sự nhận thức sai lầm. Trong ba kinh Tịnh độ, đức Thích Tôn tuy trình bày rộng rãi về Cực lạc Tịnh độ, nhưng trong kinh Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai bổn nguyện công đức, Ngài lại tiếp tục nói về Tịnh độ tịnh lưu ly của đức Dược Sư Như Lai. Trong kinh Đại bảo tích, Ngài nói về Tịnh độ Diệu Hỷ của đức Bất Động Như Lai. Trong kinh Di-lặc thượng sanh, Ngài cũng nói về cõi Tịnh độ Đâu-suất-đà của Bồ-tát Di-lặc. Ở đây chỉ nêu ra một số nào đó thôi, kỳ thật trong mười phương thế giới có hằng hà sa số chư Phật, lại có hằng hà sa số Tịnh độ, do vậy mà không thể nói hết về chư Phật, cũng không thể nói hết về cõi Tịnh độ. Chúng sanh trong các cõi Tịnh độ, ai sanh vào cõi đó đều là có nhân duyên, nhân duyên này có thể dùng phương pháp tu hành làm cho nó được thành thục mà vãng sanh vào nước ấy, phương pháp tu hành này gọi là pháp Tịnh độ. Tịnh độ mười phương đều có áp dụng phương pháp tu hành, tùy ý vãng sanh. Nhưng đức Thích Tôn đối với thế giới Cực lạc của

đức Phật A-di-đà ở Tây phương lại giới thiệu khuyến khích ca ngợi một cách tường tận hơn, bởi vì chúng sanh trong cõi Ta-bà này phần nhiều tham lam ô trược, ít người có lòng tin, tâm bị tán loạn, không có ý chí, nếu như vì họ mà nói nhiều cõi, e rằng không được một chút thành tựu nào; chi bằng chỉ nói một cõi, khiến ý chí họ tập trung và dễ nhớ, dễ bắt chước hơn, ý này không thể không hiểu.

3. Phân loại Tịnh độ

Tịnh độ, uế độ, tuy giống như là cảnh bên ngoài nhưng kỳ thật đều do một tâm biến hiện ra. Chư Phật nhờ diệu dụng của tịnh thức nên biến hiện ra Tịnh độ. Bởi sự tác dụng có khác, cho nên danh nghĩa Tịnh độ cũng tùy theo đó mà khác. Căn cứ vào sự ghi chép của Tây phương hợp luận[9] có mười thứ không giống nhau:

1. Tịnh độ Tỳ-lô-giá-na. Tỳ-lô-giá-na là pháp thân của chư Phật, dịch là Biến nhất thiết xứ, nên hóa ra vô lượng chư Phật, nay Tịnh độ này cũng là phước báo chính của chư Phật.

2. Tịnh độ duy tâm, quốc độ tùy theo tâm mà hiện, hễ tâm uế thì quốc độ uế, tâm tịnh thì quốc độ tịnh. Như kinh Duy-ma-cật dạy: Tâm ngay thẳng là Tịnh độ của Bồ-tát, khi Bồ-tát thành Phật không tổn hại chúng sanh, sau sanh về nước ấy. Nếu Bồ-tát muốn đạt được Tịnh độ thì nên thanh tịnh tâm mình, khi tâm đã thanh tịnh đương nhiên Phật độ tịnh. Đây là nghĩa duy tâm Tịnh độ.

3. Tịnh độ hằng chơn, tức là trên hội Linh Sơn, đức Phật hướng dẫn cho Bồ-tát về ba thừa quyền giáo, khiến biết được cõi này là uế hay tịnh.

———

[9] Tây phương hợp luận 1, T47n1976, p390a05 (xem cht. 47, tr. 37, 24, tr. 445).

4. Tịnh độ biến hiện, là do oai lực gia trì của đức Như Lai biến hiện ra, như trong kinh Đại Bát-nhã, đức Thích-ca dùng thần lực khiến đại thiên thế giới này đều trở thành đất bằng phẳng như lòng bàn tay, hoàn toàn là chất lưu ly, trang nghiêm bằng các báu, hoa sen mọc khắp trên mặt đất. Ở đây tuy do đức Như Lai tạm hiển hiện ra nhưng cũng có thể thấy rõ bản lai diện mục của uế độ tức là Tịnh độ.

5. Tịnh độ ký báo, luận Khởi tín nói: Khi công đức của Bồ-tát được viên mãn, ở chỗ Sắc cứu cánh thị hiện tất cả thân cao lớn, đây là Bồ-tát bổ xứ tương lai thành Phật, trong thời gian đó quả báo còn gởi lại cho nên gọi là Tịnh độ ký báo.

6. Tịnh độ phân thân, trong kinh Niết-bàn: Đức Phật dạy Ương-quật, Ta ở chỗ tận cùng, ngươi không biết được đó thôi, phương Đông có đức Phật, có người đến hỏi đức Phật ấy, đức Phật ấy trả lời: “Thích-ca tức là thân Ta”. Thế nên pháp thân của Phật ở chỗ vô biên, mà phương Đông là phân thân Phật.

7. Tịnh độ y tha, kinh Phạm võng dạy:

“Nay Ta là Lô-xá-na, vừa mới ngồi đài hoa sen, trên ngàn hoa đơm vòng, lại hiện ngàn đức Thích-ca, một hoa trăm ức cõi, một cõi một đức Thích-ca”.

Đây là Báo thân tha thọ dụng, chỉ có Bồ-tát Đăng địa (Bồ-tát giai vị Sơ địa) mới có thể thấy được.

8. Tịnh độ các phương, như phương Đông có A-súc, Dược Sư, Tu-di Đăng Vương, phương Nam có Nhật Nguyệt Đăng, phương trên có Hương Tích, các đức Phật trên đều có Tịnh độ rộng lớn trang nghiêm, loại trừ mọi trần cấu.

9. Tịnh độ nhất tâm bốn loại, quốc độ là nương vào tâm mà có, nhưng mỗi quốc độ lại khác nhau, tùy theo công lực đã chứng ngộ, được chia làm bốn loại: 1. Phàm thánh đồng cư

Tịnh độ, quốc độ mà hàng Nhị thừa và trời người cùng ở với nhau, gọi là phàm thánh đồng cư, đây có hai thứ uế và tịnh, như Ta-bà là đồng cư uế độ, Cực lạc là đồng cư Tịnh độ. 2. Phương tiện hữu dư độ, cắt đứt phiền não kiến và Tư hoặc, là chỗ sanh đến của hàng Tiểu thừa đã ra khỏi ba cõi, nhân tu đạo phương tiện, đoạn trừ kiến, Tư hoặc, cho nên gọi là phương tiện. Bởi chưa đoạn được lậu hoặc trần sa và vô minh, cho nên gọi là hữu dư. 3. Thật báo vô chướng ngại độ, nhờ thực hành pháp chơn thật, nên chiêu cảm được quả thù thắng, sắc tâm không vướng kẹt, nên gọi là không chướng ngại, cõi này chỉ toàn là Bồ-tát ở. 4. Thường tịch quang độ, tánh thể thường vắng lặng, vĩnh viễn ở trong cảnh trí tuệ sáng suốt, nên gọi là Thường tịch quang, là quốc độ của chư Phật ở, tức là cảnh giới Đại niết-bàn.

10. Tịnh độ nhiếp thọ hữu tình mười phương, bất khả tư nghị, là nước Cực lạc Tịnh độ của đức Phật A-di-đà. Kỳ thật quốc độ mười phương chư Phật đều có thể gọi như thế, bởi cùng là nhiếp thọ hữu tình mười phương, tác dụng đó cũng là bất khả tư nghị.

Mười loại Tịnh độ nêu trên có khác có giống, vì do một tâm hiển hiện ra, các phương Tịnh độ được liệt kê cũng là Tịnh độ bất khả tư nghị nhiếp thọ hữu tình, là bốn cõi Đồng cư, Phương tiện, Thật báo và Tịch quang, cũng chính là Y tha Tịnh độ v.v...

Ở đây đều chiếu theo nghĩa mà lập danh, không cần phải câu nệ. Trong đó, quan hệ với chúng ta rất mật thiết chính là Tịnh độ bất khả tư nghị nhiếp thọ hữu tình trong mười phương, mục tiêu sức lực của chúng ta đều tập trung vào đó, chỉ cần thật chứng một Tịnh độ này, thì các cõi Tịnh độ khác cũng không có gì là khó.

II. Phác Thảo Về Nước Cực Lạc

II. PHÁC THẢO VỀ NƯỚC CỰC LẠC

A. Y chánh trang nghiêm

Căn cứ vào kinh Vô lượng thọ chép: Đức Phật A-di-đà lúc mới làm Tỳ-kheo Pháp Tạng, vì muốn hữu tình được thành thục, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, với mục đích chính yếu này nên Ngài thỉnh đức Phật Thế Tự Tại Vương diễn bày rộng rãi 210 ức cảnh trí quốc độ của chư Phật, và hiện rõ cho Ngài thấy để làm nền tảng căn bản, đồng thời theo đó mà tham khảo sáng tạo. Sau khi Tỳ-kheo Pháp Tạng nghe và xem qua các cõi Phật, mới bắt đầu dốc hết tinh thần sáng tạo quốc độ, trải qua thời gian năm kiếp suy nghĩ nhiếp thủ, sau đó mới thành thế giới Cực lạc. Xét theo sự kiến lập mười phương thế giới, đều do cộng nghiệp của chúng sanh tạo thành, do thức hiện ra, chứ không phải nương nhân gá duyên, hay dựa vào yếu tố khác mà có, tuy giống như cảnh bên ngoài, nhưng đều quy về nhất tâm. Nay đức Phật dùng tám thức thanh tịnh, nhiếp thành Tịnh độ. Nếu chúng sanh nhất tâm niệm Phật, đem chánh niệm hòa nhập vào thức thanh tịnh của đức Phật, thì như nước trong bình đổ vào biển cả, hòa tan cùng với nước biển tạo thành sâu rộng. Do đó, người sanh vào nước ấy, chỉ biết dựa vào y chánh trang nghiêm, trùng trùng vô tận.

Thế nào là trải qua sự suy nghĩ nhiếp thủ năm kiếp? Nay đưa cây báu ra làm thí dụ: Tỳ-kheo Pháp Tạng chánh niệm tập trung tinh thần, trong hư không thăm thẳm không có một vật gì, nhìn thấy một cây báu, cây này gốc là vàng, thân là bạc, nhánh lưu ly, cành thủy tinh, lá bằng san hô, hoa bằng mã não, trái bằng xà cừ, nếu tập trung tưởng đến cảnh này thì gọi là suy nghĩ. Sau khi suy nghĩ xong, nếu giữ ý niệm này mãi mãi thì cây này liền tồn tại vĩnh viễn. Nếu tác ý thêm vào,

muốn nó phát ra âm thanh liền có âm thanh phát ra, muốn nó nở hoa liền nở hoa, muốn nó kết quả liền kết quả, cứ gia trì như vậy gọi là nhiếp thủ.

Trong mười cõi trừ đức Phật dùng Phật nhãn quán sát biết được nó là hư huyễn không thật, còn chúng sanh trong chín cõi quán sát thì chỉ thấy là cây báu, thấy nó có sắc, nghe nó có tiếng, ngửi nó có hương, nếm nó có vị, sờ nó có chất, nghĩ nó có vật. Nếu quán tưởng cây báu được như thế là thành công. Đây chẳng qua chỉ mới đưa ra một vật để làm thí dụ, chứ còn đưa tất cả phẩm vật trong nước Cực lạc, trên đến cõi trời, dưới thấu địa ngục thì có đến thiên hình vạn trạng, nhưng nguồn gốc sâu xa của nó đều giống như cảnh này. Tỳ-kheo Pháp Tạng vì muốn nhiếp Tịnh độ để làm đạo tràng độ sanh nên dốc hết thần lực, tập trung tư duy, trải qua năm kiếp mới thành thế giới Cực lạc hôm nay, cũng chính là nơi mà một ngày nào đó chúng ta sẽ về nương tựa. Từ điểm này mới thấy đức Phật A-di-đà có lòng từ bi vô hạn.

Trong Phật học lấy thân thể làm chánh báo, tất cả sự vật (thế giới) xung quanh là y báo. Y, Chánh trang nghiêm của nước Cực lạc, lược thấy trong ba kinh Tịnh độ. Những gì trong ba kinh Tịnh độ nói chỉ là một giọt nước trong biển cả, chứ nói rộng ra biết bao giờ cho cùng. Phàm việc gì ngàn nghe không bằng một thấy, hành giả nếu nhất tâm niệm Phật, thì tương lai sẽ vãng sanh về nơi cảnh đó, tự nhiên rồi sẽ rõ cả, chứ không như người thời nay đọc lịch sử Tần, Hán, Tùy, Đường, tưởng tượng nhân vật đương thời chẳng khác gì gãi ngứa ngoài da giày. Căn cứ trong kinh đã chép, xin nêu lại những cảnh trang nghiêm ở nước Cực lạc:

1. Chánh báo trang nghiêm, cũng chính là chúng sanh thế gian thanh tịnh.

Thân tướng đoan nghiêm: Nhân dân của nước Cực lạc thân tướng đều vàng ròng, đầy đủ 32 tướng, hình dáng giống nhau, không có đẹp xấu, nhan sắc dung nghi vi diệu, đều thọ thân tự nhiên, thể đẹp vô cùng (xem thêm kinh Quán vô lượng thọ).

Tuổi thọ vô hạn: Tuổi thọ vô lượng vô biên A-tăng-kỳ kiếp, ngoại trừ bổn nguyện, dài ngắn tự tại.

Đầy đủ sáu thần thông: Người sanh vào nước này đều được các thần thông thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thần túc. Nếu đắc quả A-la-hán thì chứng đắc cả lậu tận thông.

Thường trụ chánh định: Lúc nào cũng ở trong chánh định.

Không đọa đường ác: Người sanh vào nước này không đọa vào ba đường ác.

Hóa sanh từ hoa sen: Nhân dân nước đó đều hóa sanh từ hoa sen ở trong ao bảy báu, và không có các việc ái dục thọ thai của nam nữ.

An lạc như lậu tận: Thân tâm an lạc như Tỳ-kheo lậu tận.

Bất cứ chỗ nào cũng có tiếng tốt: Nước này không đâu là không có tiếng tốt, đó là sự thật.

Tâm đạo không thoái lui: Người sanh vào nước này đều là Bồ-tát, đối với đạo vô thượng đều không thoái chuyển, tinh tấn dũng mãnh thẳng đến thành Phật.

Trí tuệ biện tài: Nếu người nào lãnh thọ đọc tụng kinh pháp, thọ trì giảng thuyết thì có đầy đủ trí tuệ biện tài.

Chứng đắc Vô sanh nhẫn: Người chứng đắc Vô sanh pháp nhẫn thì thông đạt các tổng trì.

Oai lực tự tại: Thanh văn, Bồ-tát thần thông quảng đại, oai lực tự tại, có khả năng nắm lấy tất cả thế giới trong lòng bàn tay.

Thân quang rực rỡ: Ánh sáng thân chúng Thanh văn chiếu xa một tầm, ánh sáng của Bồ-tát chiếu sáng đến trăm do-tuần, cho đến ba ngàn đại thiên thế giới.

Thanh văn, Bồ-tát vô số: Số chúng Thanh văn trong hội thứ nhất của đức Phật ấy không thể đếm kể, số chúng Bồ-tát cũng lại như vậy. Đức Phật bảo A-nan! Như Mục-liên v.v..., trong trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp, tính đếm số Thanh văn, Bồ-tát trong hội thứ nhất ấy, số người đếm được như giọt nước, còn số người không biết như biển cả.

Rất nhiều bổ xứ: Chúng sanh sanh vào nước Cực lạc đều là bậc không thoái chuyển, trong đó có rất nhiều Bồ-tát Nhất sanh bổ xứ, không thể dùng con số tính đếm được, chỉ có thể dùng vô lượng vô biên A-tăng-kỳ mà nói.

2. Y báo trang nghiêm cũng là khí thế gian thanh tịnh.

Đất nước bằng phẳng: Đất đai cả nước đều bằng phẳng thanh tịnh, không một chút bụi trần, không có núi Tu-di, và chỉ có các núi Kim cang bao quanh, không có biển lớn, biển nhỏ, khe, rãnh, giếng, hang.

Đất bằng bảy báu: Cõi Phật ấy, đất bằng lưu ly, bảy báu xen tạp chiếu sáng trong ngoài, dưới có cờ vàng, kim cang bảy báu, cờ vàng cắm tám phương, tám góc trên đất lưu ly, mỗi phương thành tựu bằng tám báu, mỗi châu báu có ngàn tia sáng, tám vạn bốn ngàn màu sắc rọi vào đất lưu ly, như ngàn ức mặt trời. Trên đất lưu ly, dùng dây vàng ròng đan xéo nhau, đem bảy báu chia đều rõ ràng, to lớn rộng rãi không có hạn lượng, đẹp đẽ cực kỳ, trang nghiêm thanh tịnh.

Khí hậu ôn hòa: Khí hậu không lạnh, không nóng, luôn luôn ôn hòa, không có xuân, hạ, thu, đông.

Màng lưới treo trên hư không: Vô lượng màng lưới báu, che khắp trên đất Phật, đều dùng khí cụ vàng ròng, trân châu, trăm ngàn châu báu kỳ diệu khác lạ, trang nghiêm đẹp đẽ, bao bọc bốn mặt, có các linh báu treo ở trên, ánh sáng rực rỡ, trang nghiêm tráng lệ cực kỳ, gió nhẹ khẽ đưa phát ra vô lượng Pháp âm, chúng sanh nghe được tự nhiên sanh tâm niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.

Sáu thời mưa hoa: Ngày đêm sáu thời, trời mưa hoa Mạn-đà-la, gió nhẹ thổi hoa tung khắp đất Phật, mềm mại thơm phức, hoa rơi cao lấp đến chân bốn tất. Khi mỗi bước chân đi qua phủ đầy lại như cũ, hoa dùng xong liền biến mất, đại địa thanh tịnh sáu lần như vậy.

Nơi đâu cũng đầy ắp hoa sen báu: Hoa sen báu khắp cả thế giới, mỗi hoa báu có trăm ngàn ức cánh. Ánh sáng của hoa có vô lượng màu sắc. Màu xanh thì phóng ánh sáng xanh, màu trắng thì phóng ánh sáng trắng, đen, vàng, đỏ, tía rực rỡ chói lọi, sáng hơn cả mặt trời, mặt trăng.

Hóa Phật thuyết pháp: Trong mỗi hoa sen báu phóng ra ba mươi sáu trăm ngàn vạn ức tia sáng, trong mỗi tia sáng có ba mươi sáu trăm ngàn ức đức Phật, thân sắc vàng tía, tướng tốt đặc biệt, mỗi chư Phật lại phóng trăm ngàn ánh sáng, chiếu khắp mười phương, nói pháp vi diệu.

Cây Đạo tràng của Phật: Cây Đạo tràng của đức Phật A-di-đà là do các thứ báu hợp lại thành, trang nghiêm bằng báu ma-ni Nguyệt quang,[10] báu Trì hải luân,[11] giáp vòng lẫn nhau, treo anh lạc báu, trăm ngàn vạn màu sắc, mọi thứ đều thay

———

[10] Ma-ni Nguyệt quang 月光摩尼: một loại ngọc ma-ni có ánh sáng như ánh trăng.

[11] Báu Trì hải luân 持海輪寶: tên một loại ngọc ma-ni.

đổi khác lạ, màng lưới ngọc trân quý giăng phủ lên trên, tất cả trang nghiêm tùy ứng mà hiện.

Cây báu phát ra tiếng: Các cây bảy báu mọc khắp cả thế giới. Có cây chỉ thuần một loại báu, có cây có hai, ba thứ báu, cho đến bảy báu, thay đổi cùng nhau hợp lại thành. Từng hàng ngay thẳng, cành này nhìn cành kia, nhánh nào cũng bằng nhau, mỗi lá hướng về nhau, hoa nào cũng nở về một hướng, trái trái giống nhau, màu sắc rạng ngời, nhìn mãi không chán. Mỗi khi gió mát thổi nhẹ khẽ đưa, phát ra năm thứ tiếng cung, thương… vi diệu, nhịp nhàng, tiếng hay tuyệt vời, hay hơn muôn ngàn vạn ức các thứ âm nhạc ở cõi trời thứ sáu (Tha hóa tự tại), phát ra vô lượng tiếng pháp âm vi diệu, người nghe tiếng ấy đạt được pháp nhẫn sâu xa, trụ bất thoái chuyển, cho đến thành Phật đạo, nhĩ căn thông suốt, không gặp khổ sở hoạn nạn. Mắt thấy sắc, mũi ngửi hương, miệng nếm vị, thân tiếp xúc với ánh sáng ấy, tâm nhờ vào pháp duyên nên được pháp nhẫn thậm thâm, trụ bất thoái chuyển, cho đến thành Phật đạo, các căn thanh tịnh rỗng suốt, không có các phiền não hoạn nạn.

Muôn vật trang nghiêm tráng lệ: Tất cả vạn vật đều trang nghiêm thanh tịnh rực rỡ, hình sắc đặc biệt, vi diệu tuyệt vời, không thể nói hết.

Không có ba đường ác: Không có các ác nạn địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.

Cung điện trang nghiêm: Giảng đường, tinh xá, cung điện, lầu quán, tất cả đều trang nghiêm bằng bảy báu, tự nhiên hóa thành, lại lấy các loại trân châu ma-ni Minh nguyệt[12] đan xen, che phủ bên trên.

———

[12] Ma-ni Minh nguyệt 明月摩尼: loại ngọc châu này cũng có ánh sáng như ánh trăng như ma-ni Nguyệt quang.

Chỗ ở nhà cửa, cung điện, lầu gác tương xứng với hình dáng cao thấp lớn nhỏ của con người, hoặc từ một, hai, cho đến vô lượng các thứ báu tùy ý mình muốn, ứng hiện theo tâm niệm liền đến.

Quốc độ thanh tịnh: Quốc độ thanh tịnh, chiếu sáng thấy cả mười phương vô lượng vô số thế giới chư Phật, không thể nghĩ bàn, như gương sáng soi rõ diện mạo.

Ao thơm thanh khiết: Có nhiều ao chứa đầy nước tám công đức,[13] vắng lặng thanh tịnh, tinh khiết, vị như cam lồ. Hễ ao bằng vàng ròng thì đáy trải cát bạc trắng. Ao bằng bạc trắng, đáy trải cát vàng ròng. Ao bằng thủy tinh, đáy trải cát lưu ly. Ao bằng lưu ly, đáy trải cát thủy tinh. Ao bằng san hô, đáy trải cát hổ phách. Ao bằng hổ phách, đáy trải cát san hô. Ao bằng xà cừ, đáy trải cát mã não. Ao bằng mã não, đáy trải cát xà cừ. Ao bằng ngọc trắng, đáy trải cát vàng tía. Ao bằng vàng tía, đáy trải cát ngọc trắng, hoặc có ao trang trí bằng hai, ba cho đến bảy báu, xoay chuyển hợp lại thành.

Mực nước trong ao tùy theo ý mình: Nhân dân nước đó, nếu muốn vào ao báu, ý muốn cho nước cạn đến chân thì nước cạn đến chân; muốn nước đến gối thì nước liền đến gối; muốn nước đến eo đến cổ, cả toàn thân, hay trở lại như cũ đều được như ý, lạnh nóng điều hòa tự nhiên tùy ý, thân thể thư thái, tẩy sạch tâm cấu bẩn. Nước chảy róc rách phát ra các tiếng vi diệu, hoặc nghe tiếng Phật, tiếng Pháp, tiếng Tăng, tiếng vắng lặng, tiếng không, vô ngã, tiếng đại từ bi, tiếng Ba-la-mật. Các tiếng như vậy, hợp với người nghe, hoan hỷ vô cùng.

———

[13] Nước tám công đức: nghĩa là trong nước có 8 công đức thù thắng, là lặng trong, sạch mát, ngọt ngào, mềm nhẹ, thấm nhuần, an hòa, trừ đói khát, nuôi lớn các căn.

Hương thơm xông khắp nơi: Từ đất trở lên cho đến tận hư không, cung điện lầu quán, ao nước, hoa cỏ, cây cối v.v... tất cả vạn vật, đều dùng vô lượng châu báu, trăm ngàn thứ hương, cùng hợp lại thành, trang nghiêm đẹp đẽ dị thường, vượt hơn cả cõi trời, người. Hương thơm ấy xông khắp mười phương thế giới, Bồ-tát nghe được hương thơm này đều tu theo hạnh Phật.

Thức ăn tinh khiết: Ở nước ấy, cung điện, xứ sở nơi nhân dân ở đều có y phục, thức ăn, các thứ hoa hương vi diệu, mọi vật dụng trang nghiêm, hơn cả cõi trời thứ sáu. Khi muốn ăn, bình bát bảy báu tự nhiên trước mặt, trăm vị thức ăn tự nhiên đầy đủ. Tuy có thức ăn nhưng không cần ăn, chỉ thấy sắc nghe hương, ý muốn ăn thì tự nhiên no đủ, việc xong, thức ăn hóa mất, giờ ăn đến lại hiện.

Pháp phục tùy ý: Y phục của nhân dân nước đó, tùy theo ý muốn liền có. Như đức Phật vừa mới tán thán pháp phục vi diệu thì tự nhiên có trên thân không cần phải may vá, và không cần giặt giũ hay nhuộm.

Chim được hóa ra nói pháp: Đức Phật A-di-đà thường hóa các loài chim kỳ lạ nhiều màu sắc như Bạch hạc, Khổng tước, Anh vũ, Xá-lợi, Ca-lăng-tần-già, Mệnh mệnh, Cưu, Nhạn, Uyên ương v.v..., ngày đêm sáu thời hót tiếng tao nhã, tiếng ấy diễn nói năm căn, năm lực, bảy phần Bồ-đề, tám con đường thánh v.v... Người nghe đều niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng.

B. Bốn Mươi Tám Lời Nguyện

Trên đây đã nói qua đức Phật A-di-đà khi còn là Tỳ-kheo Pháp Tạng, sau khi Tỳ-kheo Pháp Tạng nhiếp thủ cõi Phật thanh tịnh, lại đến trước đức Phật Thế Tự Tại Vương, phát 48

đại nguyện độ sanh, văn của bài nguyện này hơi dài nên không thể chép đủ ra đây, nếu ai muốn xem toàn văn thì đọc kinh Vô lượng thọ. Đoạn này chỉ nêu ra những điểm quan trọng, có sự quan hệ mật thiết với chúng ta, nhằm mục đích giúp chúng ta quán sát và sách tấn, đồng thời để chúng ta biết rõ ân đức của đức Phật rộng lớn thế nào. Chúng ta phải siêng năng tu tập mới mong đáp đền được ân đức sâu dày ấy.

1. Nguyện văn: Nguyện rằng trong nước không có ba đường ác.

Nguyên văn (trong kinh Vô lượng thọ): Khi Tôi thành Phật, trong nước nếu còn có địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, thì Tôi không thành Chánh giác.

2. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi khi tuổi thọ hết không đọa vào ba đường ác.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, sau khi tuổi thọ hết, nếu còn đọa vào ba đường ác thì Tôi không thành Chánh giác.

3. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi thân đều màu vàng ròng.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu thân thể không có màu vàng ròng thì Tôi không thành Chánh giác.

4. Nguyện văn: Nguyện rằng hình sắc của nhân dân nước Tôi giống nhau, không có đẹp xấu.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu hình sắc không giống nhau, có đẹp có xấu thì Tôi không thành Chánh giác.

5. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi đều có túc mạng thông.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu không có túc mạng biết việc của các kiếp trong trăm ngàn ức na-do-tha, thì Tôi không thành Chánh giác.

6. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi đều có thiên nhãn thông.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu không được thiên nhãn thấy trăm ngàn vạn ức na-do-tha các cõi Phật, thì Tôi không thành Chánh giác.

7. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi đều có thiên nhĩ thông.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu không được thiên nhĩ nghe những lời của trăm ngàn ức na-do-tha chư Phật đã nói, thì Tôi không thành Chánh giác.

8. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi đều có tha tâm thông.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu không được trí tha tâm biết tâm chúng sanh trong trăm ngàn na-do-tha các cõi Phật, thì Tôi không thành Chánh giác.

9. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi đều có thần túc thông.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, nếu không được thần túc, trong khoảng một niệm mà không thể vượt qua trăm ngàn ức na-do-tha các cõi Phật, thì Tôi không thành Chánh giác.

15. Nguyện văn: Nguyện rằng tuổi thọ của nhân dân nước Tôi vô lượng, dài ngắn tự tại.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước tuổi thọ không có hạn lượng, trừ bổn nguyện của mình, dài ngắn

tự tại. Nếu không được như thế thì Tôi không thành Chánh giác.

18. Nguyện văn: Nguyện rằng chúng sanh trong mười phương, mười niệm nhất định sanh vào nước của Tôi.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, chúng sanh trong mười phương chí tâm tin vui, muốn sanh vào nước Tôi, cho đến mười niệm, nếu không được sanh thì Tôi không thành Chánh giác.

19. Nguyện văn: Nguyện rằng chúng sanh trong mười phương phát nguyện muốn sanh vào nước Tôi, khi sắp lâm chung nhất định Tôi đến tiếp dẫn.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, chúng sanh mười phương phát tâm Bồ-đề, tu các công đức, chí tâm phát nguyện, muốn sanh vào nước Tôi, lúc họ sắp lâm chung, nếu Tôi không cùng đại chúng vây quanh đến trước người ấy thì Tôi không thành Chánh giác.

20. Nguyện văn: Nguyện rằng hồi hướng công đức cho chúng sanh mười phương đều được vãng sanh vào nước Tôi.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, chúng sanh trong mười phương, nghe danh hiệu Tôi, niệm nghĩ vào nước Tôi, trồng các công đức chí tâm hồi hướng, muốn sanh vào nước Tôi, nếu không được toại nguyện thì Tôi không thành Chánh giác.

21. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi đều có ba mươi hai tướng.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, nếu trời người trong nước không đủ ba mươi hai tướng đại nhân thì Tôi không thành Chánh giác.

27. Nguyện văn: Nguyện rằng vạn vật trong nước trang nghiêm thanh tịnh, ánh sáng rực rỡ, số ấy vô lượng.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước, tất cả vạn vật trang nghiêm thanh tịnh rực rỡ, hình sắc đặc biệt khác lạ, vi diệu tột cùng, không thể kể hết, các chúng sanh đó mau chóng được thiên nhãn, có khả năng thấy rõ. Nếu ai nói hết số lượng đó thì Tôi không thành Chánh giác.

31. Nguyện văn: Nguyện rằng quốc độ thanh tịnh chiếu các thế giới.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, quốc độ thanh tịnh, chiếu sáng thấy rõ các cõi Phật trong vô lượng vô số bất khả tư nghị. Cũng giống như gương sáng, thấy rõ được diện mạo. Nếu không được như vậy thì Tôi không thành Chánh giác.

32. Nguyện văn: Nguyện rằng cung điện bằng các loại báu, hương thơm xông khắp nơi.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, từ đất trở lên cho đến tận hư không, cung điện lầu quán, ao nước, bông hoa, cây cối, tất cả vạn vật sở hữu trong nước đều làm bằng vô lượng thứ báu, trăm ngàn thứ hương cùng hợp lại thành trang nghiêm kỳ lạ vi diệu, hơn cả trời người. Hương thơm ấy xông cả mười phương thế giới, Bồ-tát nghe hương thơm này đều tu hạnh Phật. Nếu không như thế thì Tôi không thành Chánh giác.

34. Nguyện văn: Nguyện rằng chúng sanh trong mười phương nghe tên Tôi đều được nhẫn.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, các loài chúng sanh khắp cả thế giới chư Phật trong mười phương vô lượng vô biên bất khả tư nghị, nếu nghe danh tự của Tôi mà không được Vô sanh pháp nhẫn của Bồ-tát, các tổng trì sâu sắc thì Tôi không thành Chánh giác.

35. Nguyện văn: Nguyện rằng người nữ nghe đến tên Tôi đều hoan hỷ chuyển thành thân nam.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, tất cả người nữ trong các cõi Phật, khắp cả mười phương vô lượng bất khả tư nghị, hễ nghe danh tự Tôi hoan hỷ vui mừng tin theo, phát tâm Bồ-đề nhàm chán thân nữ, sau khi mạng chung nếu còn trở lại làm thân nữ thì Tôi không thành Chánh giác.

38. Nguyện văn: Nguyện rằng người trong nước Tôi, y phục đều tùy theo sự mong muốn, không cần cắt rọc may vá nhuộm giặt.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, trời người trong nước muốn được y phục, tùy niệm liền có. Như đức Phật ca ngợi pháp phục vi diệu, tự nhiên áo mặc liền hiện trên thân, nếu như còn có sự may vá giặt nhuộm thì Tôi không thành Chánh giác.

39. Nguyện văn: Nguyện rằng nhân dân trong nước đều vui như Tỳ-kheo lậu tận.

Nguyên văn: Khi Tôi thành Phật, nếu trời người trong nước không hưởng sự vui sướng như Tỳ-kheo lậu tận thì Tôi không thành Chánh giác.

Hai mươi mốt lời nguyện trên rất quan trọng, nó có sự quan hệ mật thiết với chúng ta, còn những nguyện tiếp dẫn khác của đại Bồ-tát, trước mắt chưa phải nhu cầu của chúng ta, cho nên chưa chép ra, nếu ai muốn biết rõ có thể xem kinh Vô lượng thọ. Cuối mỗi lời nguyện đều có câu: Nếu không làm được như thế thì tôi không thành Chánh giác. Không thành Chánh giác tức là không thành Phật. Nhưng từ khi đức Phật A-di-đà thành Phật cho đến nay, đã trải qua mười kiếp, có thể biết trong 48 lời nguyện của Ngài, mỗi một nguyện đều đã

thực hiện một cách trọn vẹn, nếu không thực hiện được thì Ngài nguyện không thành Phật. Người thế gian nên tin những lời này, đâu có một đức Phật nào đầy đủ muôn hạnh, phước đức trí tuệ viên mãn lại tự nuốt lời, nói mà không làm được. Nếu Ngài không thực hiện như lời thệ nguyện, thì làm sao Ngài gặp được chư Phật, Bồ-tát và tất cả chúng sanh trong mười phương? Còn đâu tư cách để xưng là Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn? Lại thọ nhận lễ bái năm vóc sát đất và sự khen ngợi cúng dường của người khác?

Xem ra, chúng ta không còn nghi ngờ gì trong 48 lời nguyện mà đức Phật A-di-đà đã thực hiện một cách trọn vẹn. Trong các bài nguyện nêu trên, đương nhiên đều là trách nhiệm mà Ngài phải gánh vác, chỉ có ba nguyện 18, 19, 20 là hành giả và Phật cùng có trách nhiệm gánh vác. Nguyện thứ 18, hành giả phải xưng danh hiệu Ngài, từ mười niệm trở lên thì Ngài mới yểm trợ, bằng không thì Ngài không yểm trợ. Nguyện thứ 19, hành giả đã từng phát nguyện muốn sanh vào nước của Ngài, thì Ngài mới chịu trách nhiệm, bằng không thì Ngài không chịu trách nhiệm. Nguyện 20, hành giả phải đem công đức phước báu mà mình đã đạt được, hồi hướng nguyện sanh về nước của Ngài thì Ngài mới yểm trợ, bằng không thì Ngài không yểm trợ. Cho nên mới nói ba nguyện này là hành giả và Phật cùng có trách nhiệm. Nếu chúng ta có khả năng làm đủ ba điều kiện:

Một, niệm danh hiệu Phật. Hai, phát nguyện vãng sanh nước Cực lạc. Ba, đem công đức hồi hướng cầu sanh vào nước của Ngài.

Việc làm này có thể nói là chúng ta đã làm rồi. Ngoài những nguyện này ra còn lại là do một mình đức Phật A-di-đà có trách nhiệm yểm trợ. Nếu chúng ta sắp lâm chung mà Ngài

không đến tiếp dẫn, cho đến không thể vãng sanh về nước Cực lạc, mà vẫn bị luân hồi trong sáu nẻo, thì Ngài không có tư cách thành Phật, lại cũng không thể xưng là Tiếp dẫn đạo sư. Vả lại nó còn có sự liên quan đến những gì mà đức Phật Thích-ca Mâu-ni đã nói trong ba kinh Tịnh độ, trở thành trò không thật chưa từng có, là một sự dối trá vĩ đại. Đương nhiên đạo đức và địa vị của hai Ngài thì dứt khoát không đến nổi như thế. Mặc dù chúng ta ngu ngốc si mê, không đủ pháp nhãn thanh tịnh, nhưng hai quốc độ mà các Ngài đã phát nguyện đều phải tin; huống nữa chúng ta là người có chút ít nhận thức, hiểu giáo pháp của Phật một cách rõ ràng: Pháp môn niệm Phật có tác dụng chung rất sâu xa, đạo lý mầu nhiệm nằm bên trong, nhất định không phải là trẻ con đọc sách, miệng đọc bô bô mà không hiểu gì!

C. Tình Cảnh Của Ba Bậc Vãng Sanh

Chúng sanh niệm Phật, trí tuệ và công hạnh đều không giống nhau, nhưng bất luận là bậc Đại đức bác thông tam tạng, hay người ngu sang hèn, đẹp xấu, chỉ cần nhất tâm không nghi ngờ thì tất cả đều được vãng sanh. Song, trong sự vãng sanh nếu chỉ đơn thân tự lực thì khó thành công, mà phải cần thêm Phật lực gia hộ, và vãng sanh cũng có phẩm vị cao thấp sai khác, Đại bản (kinh Vô lượng thọ) chỉ chia làm ba bậc, Quán kinh thì nói rõ chín phẩm.

Những điều mà Đại bản cùng Quán kinh ghi chép lại có sự thêm bớt, nói chung: Bậc thượng có ba phẩm, đối với người xuất gia ly dục, tụng đọc kinh điển Đại thừa, hiểu đệ nhất nghĩa, tu mọi công đức, phát tâm Bồ-đề mong cầu vãng sanh. Bậc trung có ba phẩm, đối với người phụng trì trai giới, hồi hướng công đức, hiếu dưỡng cha mẹ, sống có nhân từ, chuyên niệm danh hiệu Phật, phát tâm Bồ-đề mong cầu vãng

sanh. Bậc hạ có ba phẩm, đối với người tạo tội lỗi, hủy phạm cấm giới, nhưng sau khi làm lại ăn năn, mười niệm dũng mãnh, phát tâm Bồ-đề mong cầu vãng sanh. Căn cứ trong kinh Quán vô lượng thọ, trình bày tình cảnh chín phẩm vãng sanh của ba bậc chín phẩm như sau:

- Thượng phẩm thượng sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Với lòng từ bi không giết hại bất cứ loài nào, trau dồi giới hạnh đầy đủ, đọc tụng kinh điển Đại thừa, tu hành sáu niệm, phát nguyện hồi hướng, nguyện sanh vào thế giới Cực lạc, đầy đủ công đức này, từ 1 ngày cho đến 7 ngày.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Đức Phật A-di-đà và Quán Âm, Thế Chí cùng hóa Phật, Thánh chúng cầm đài kim cang đến trước hành giả, đức Phật phóng ánh sáng chiếu vào thân hành giả, cùng các vị Bồ-tát đưa tay đón tiếp, khen ngợi công đức, khuyến tấn tâm hành giả, hành giả vui mừng ngồi đài kim cang, đi theo sau Phật trong khoảng nháy mắt vãng sanh về nước Cực lạc.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Người sanh về nước Cực lạc được diện kiến đức Phật và các vị Bồ-tát đầy đủ sắc tướng, ánh sáng chiếu rừng cây báu, nghe nói pháp vi diệu, đắc Vô sanh pháp nhẫn,[14] trong khoảng nháy mắt được chư Phật khắp cả mười thế giới lần lượt thọ ký, rồi trở về nước mình được vô lượng môn Đà-la-ni.

———

[14] Vô sanh pháp nhẫn 無生法忍: Skt. anutpattika-dharma-kṣānti, hay gọi Vô sanh nhẫn…; là nhận thức được thể tính không sanh khởi của tồn tại. Nhẫn cơ bản có hai nghĩa: nhẫn thọ tức chịu đựng và nhẫn khả tức chấp nhận như là Sự thật đương nhiên. Trong quan hệ giữa ta và thế giới tự nhiên, nhẫn là sự chịu đựng những bức bách, nóng, lạnh, đói, khát v.v… Trong quan hệ xã hội, nhẫn được hiểu là nhẫn nhục và tha thứ.

- Thượng phẩm trung sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Không thọ trì đọc tụng kinh điển Phương đẳng (Đại thừa), nhưng hiểu rõ nghĩa thú, đối với đệ nhất nghĩa tâm không kinh động, tin nhân quả một cách sâu sắc, không hủy báng Đại thừa, đem công đức này hồi hướng nguyện cầu sanh về nước Cực lạc.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Khi sắp trút hơi thở, đức Phật A-di-đà cùng Quán Âm, Thế Chí với vô lượng quyến thuộc vây quanh, cầm đài vàng tía đến trước khen rằng: Này Pháp tử! Ngươi thực hành Đại thừa, hiểu đệ nhất nghĩa, nên Ta đến đón tiếp. Hành giả ngồi đài vàng tía chắp tay ca ngợi đức Phật, trong khoảng một niệm liền sanh về nước Cực lạc.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Đài vàng tía giống như hoa báu lớn, trải qua một đêm mới nở, thân hành giả màu vàng rực rỡ, nghe hết các tiếng, chỉ nói đệ nhất nghĩa đế sâu xa, trải qua bảy ngày, tâm Bồ-đề không thoái chuyển, tức thời bay khắp mười phương, đảnh lễ phụng thờ chư Phật, tu các pháp tam-muội, trải qua một kiếp được Vô sanh nhẫn, hiện tiền được thọ ký.

- Thượng phẩm hạ sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Cũng tin nhân quả, không hủy báng Đại thừa, phát đạo tâm vô thượng, đem công đức này hồi hướng nguyện cầu sanh về nước Cực lạc.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Khi sắp trút hơi thở cuối cùng, đức Phật A-di-đà và Quán Âm, Thế Chí, các vị Bồ-tát cùng năm trăm hóa Phật đến đón tiếp khen ngợi rằng: Này pháp tử! Nay ngươi phát đạo tâm vô thượng, Ta đến đón ngươi. Hành giả ngồi vào hoa sen vàng, hoa khép lại, đi theo sau đức Thế Tôn, vãng sanh trong ao bảy báu.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Một ngày một đêm hoa nở, trong bảy ngày thấy tướng tốt của đức Phật, nhưng không rõ lắm, sau 21 ngày mới thấy rõ ràng, nghe các tiếng giảng pháp, đi khắp mười phương đến trước chư Phật, nghe pháp thậm thâm, trải qua ba tiểu kiếp, đạt được trăm pháp minh môn,[15] trụ Hoan hỷ địa.

- Trung phẩm thượng sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Thọ trì năm giới, trì Bát quan trai giới, tu hành các giới, không tạo ngũ nghịch, không có các lỗi lầm, đem căn lành này hồi hướng, nguyện cầu sanh về nước Cực lạc.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Khi sắp trút hơi thở, đức Phật A-di-đà cùng các quyến thuộc vây quanh, phóng ánh sáng vàng rực rỡ đến chỗ người ấy, diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã, khen ngợi xuất gia, hành giả tâm rất hoan hỷ, ngồi đài hoa sen, và khi quỳ gối đảnh lễ đức Phật, chưa ngẩng đầu lên đã được vãng sanh.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Hoa sen vừa nở, nghe các tiếng ca ngợi Tứ đế, liền đắc A-la-hán, đầy đủ ba minh, sáu thông, tám giải thoát.[16]

———

[15] Trăm pháp minh môn (Bách pháp minh môn 百法明門): chỉ cho pháp môn trí tuệ mà Bồ-tát đạt được ở ngôi Sơ địa (Hoan hỉ địa). Đối với “Trăm pháp” (bách pháp), các nhà Phật học có nhiều cách giải khác nhau, như Thập địa kinh luận 3 nói, bách pháp tức chỉ các loại pháp môn. Hoa nghiêm kinh thám huyền kí 11 chép, bách pháp chỉ các pháp môn Uẩn, Xứ, Giới v.v… “Minh” là thông suốt; “môn” là pháp môn, hay hàm ý là vào, sai biệt. Trọn ý tức là cửa trí tuệ tỏ rõ thông suốt trăm pháp.

[16] Tám giải thoát 八解脫: Skt. aṣṭau vimokṣāḥ, Pāli: aṭṭha vimokkhā, là dựa vào tám loại sức định mà diệt lòng tham muốn đối với sắc và không sắc.

- Trung phẩm trung sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Trong một ngày một đêm thọ trì Bát quan trai giới, hoặc một ngày một đêm giữ giới Sa-di, hoặc một ngày một đêm giữ giới Cụ túc, oai nghi không sơ suất, đem công đức tu hành này hồi hướng nguyện sanh về nước Cực lạc.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Khi sắp trút hơi thở cuối cùng, thấy đức Phật A-di-đà cùng các quyến thuộc, phóng ánh sáng màu rực rỡ, cầm hoa sen bảy báu đến trước ca ngợi rằng: Này thiện nam tử! Ngươi thường thuận lời Phật dạy, nên nay Ta đến đón ngươi. Lúc đó, hành giả ngồi trên đài hoa sen, hoa sen vừa khép lại, liền sanh về thế giới Cực lạc.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Người này ở trong ao báu bảy ngày, hoa sen vừa nở, mở mắt chắp tay, ca ngợi đức Thế Tôn, nghe pháp vui mừng, chứng quả Tu-đà-hoàn, trải qua thời gian nửa kiếp thành A-la-hán.

- Trung phẩm hạ sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Hiếu dưỡng cha mẹ, sống lòng nhân từ.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Khi sắp trút hơi thở cuối cùng, gặp thiện tri thức nói các việc vui ở quốc độ Phật A-di-đà, cũng nói 48 lời nguyện của Tỳ-kheo Pháp Tạng, nghe rồi mạng chung, trong khoảng co duỗi cánh tay, liền sanh về nước Cực lạc.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Trải qua bảy ngày rồi, gặp Quán Âm, Thế Chí, nghe pháp hoan hỷ, đắc quả Tu-đà-hoàn, qua một tiểu kiếp chứng A-la-hán.

- Hạ phẩm thượng sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Làm các nghiệp ác, tuy không hủy báng các kinh điển Phương đẳng, nhưng người ngu này gây nhiều việc ác, không biết xấu hổ.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Gặp thiện tri thức, vì nói đầu đề 12 bộ kinh Đại thừa, nhờ nghe được tên kinh nên tiêu trừ ác nghiệp sâu nặng. Người này được thiện tri thức hướng dẫn chắp tay xưng danh hiệu Phật, nhờ xưng danh hiệu trừ được tội sanh tử trong ức kiếp. Khi ấy, hóa Phật và hóa Quán Âm, Thế Chí đến trước hành giả khen ngợi: Này thiện nam tử! Ngươi nhờ xưng danh hiệu Phật, cho nên tiêu diệt các tội ác, nay Ta đến đón ngươi. Hành giả thấy vui mừng, tức thì mạng chung, ngồi hoa sen báu, đi theo sau Phật sanh vào ao báu.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Trải qua 49 ngày hoa sen mới nở, lúc hoa vừa nở, Quán Âm, Thế Chí phóng ánh sáng, đến đứng trước người ấy, thuyết 12 bộ kinh sâu xa, người ấy nghe rồi tin hiểu, phát đạo tâm vô thượng, trải qua 10 tiểu kiếp, hiểu rõ đủ trăm pháp, được dự vào Sơ địa.

- Hạ phẩm trung sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Hủy phạm 5 giới, Bát quan trai giới và Cụ túc giới, trộm vật vô số, ăn cắp vật của hiện tiền Tăng, nói pháp bất tịnh, không biết xấu hổ. Người mắc tội như vậy nhất định đọa địa ngục.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Khi sắp trút hơi thở cuối cùng, các lửa dữ địa ngục cùng một lúc bốc lên, lúc đó người này gặp được thiện tri thức, khen ngợi oai đức 10 lực[17] và ánh

———

[17] Mười lực (thập lực 十力): Skt. daśa balāni, chỉ cho 10 trí lực của Như Lai: 1. Xứ phi xứ trí lực (tức Như Lai biết rõ đúng như thực tất cả nhân duyên quả báo…); 2. Nghiệp dị thục trí lực (Như Lai biết nghiệp duyên, quả báo, nơi sinh của chúng sanh trong 3 đời); 3. Tĩnh lự giải thoát đẳng trì đẳng trí lực (Như Lai được tự tại vô ngại đối với các thiền

sáng rực rỡ của đức Phật A-di-đà, đồng thời cũng ca ngợi giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến. Sau khi nghe xong liền tiêu trừ tội nặng sanh tử trong ức kiếp, lửa dữ địa ngục hóa thành gió mát, thổi các loại hoa trời, trên hoa đều có hóa Phật, Bồ-tát đến đón tiếp người này. Như trong khoảng một niệm liền được vãng sanh vào hoa sen trong ao bảy báu.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Trải qua 6 kiếp hoa nở, Quán Âm, Thế Chí dùng hương cõi trời Phạm thiên đến an ủi người này, rồi nói kinh điển Đại thừa sâu xa, sau khi nghe pháp liền phát đạo tâm vô thượng.

- Hạ phẩm hạ sanh:

1. Những việc làm trong đời sống: Người này làm nghiệp bất thiện, 5 nghịch, 10 ác, tạo đủ các việc không tốt, do ác nghiệp này nên rơi vào đường ác, trải qua nhiều kiếp, chịu khổ vô cùng.

2. Tình cảnh sắp lâm chung: Người này gặp thiện tri thức, nói pháp vi diệu, dạy dỗ khiến niệm Phật, nhưng vì khổ bức bách chưa kịp niệm Phật, thiện hữu đến bảo rằng: Bạn nên chí tâm niệm đức Phật Vô lượng thọ, liên tục đừng cho gián đoạn, niệm đủ 10 niệm “Nam-mô A-di-đà Phật”. Nhờ xưng

———

định…); 4. Căn thượng hạ trí lực (Như Lai biết rõ căn tính hơn kém… của chúng sanh); 5. Chủng chủng thắng giải trí lực (Như Lai biết rõ như thực dục lạc, thiện ác của chúng sanh); 6. Chủng chủng giới trí lực (Như Lai biết đúng như thực các cảnh giới khác nhau của chúng sanh); 7. Biến thú hạnh trí lực (Như Lai biết đúng như thực nơi đến của hạnh hữu lậu trong 6 đường và hạnh vô lậu là niết-bàn); 8. Túc trụ tùy niệm trí lực (Như Lai biết đúng như thực về túc mệnh đời trước…); 9. Tử sinh trí lực (Như Lai dùng thiên nhãn thấy rõ ràng như thực về thời gian sống chết của chúng sanh…); 10. Lậu tận trí lực (đối với tập khí phiền não, Như Lai biết rõ đã đoạn trừ).

danh hiệu Phật, tiêu trừ tội nặng sanh tử ức kiếp, khi chết thấy hoa sen vàng như vầng mặt trời, đến trước người ấy, trong khoảng một niệm liền sanh về thế giới Cực lạc.

3. Cảnh giới sau khi sanh về Cực lạc: Ở trong hoa sen mãn 12 đại kiếp mới nở, Quán Âm, Thế Chí nói rộng thật tướng của các pháp, giúp người này diệt trừ tội chướng. Sau khi nghe rồi, người này hết sức hoan hỷ, phát tâm Bồ-đề.

Nhìn chung những tình cảnh vãng sanh của ba bậc chín phẩm ở trên, có thể biết được năm phẩm trước đều là người tu công đức hồi hướng nguyện cầu sanh về nước Cực lạc. Còn như sự cao thấp của phẩm vị thì hoàn toàn căn cứ vào công đức nhiều hay ít. Bốn phẩm sau, trung hạ chỉ hiếu thuận nhân từ, chưa tu pháp xuất thế, còn ba phẩm hạ thượng, hạ trung, hạ hạ thì chưa tu pháp lành, tạo nhiều nghiệp ác.

Nếu luận về lúc sanh thời gieo trồng hạnh này, giả sử hiếu thuận nhân từ cũng chỉ là người tốt ở thế gian mà thôi, chứ không xứng đáng sanh vào cõi Phật. Huống nữa là ba phẩm sau còn nằm trong dòng nghịch ác, lý ra phải đọa vào ba đường ác, đâu có phước đức để vãng sanh vào cõi Phật. Nếu không nhờ vào nguyện lực rộng lớn của đức Phật thì làm sao sau khi niệm Phật gấp rút liền được thoát tội vãng sanh, dự vào dòng Thánh.

Về hoàn cảnh của người sắp mất, đang thấy tướng địa ngục, tính mạng chỉ còn kéo dài trong vài hơi thở, thì chỉ có phương pháp niệm Phật của tông Tịnh độ là thích hợp hơn các tông khác. Nghiệm ra, tông Tịnh độ thật hy hữu và đặc biệt. Đặc biệt hơn là lời dạy trong Quán kinh có tác động mạnh đến mọi người, lại chấp nhận cho người tạo ngũ nghịch được vãng sanh, nguyện lực của Phật thật khó đo lường.

Xem qua tình cảnh lâm chung của chín phẩm, có thể cho ta thấy: Ngoài công đức nguyện lực bất khả tư nghị của đức Phật A-di-đà, còn nhờ đến sức gia trì của thiện tri thức; những người ở trong bốn phẩm cuối, lúc sanh tiền không quan tâm đến giáo pháp của Phật, thì đối với Cực lạc lại càng mới mẻ xa lạ với họ, nhưng lúc lâm chung, nhờ thiện tri thức khuyến khích xưng danh hiệu Phật, cuối cùng cũng được ngồi trên đài sen, sanh về nước Phật, điều này dù họ có nằm mơ cũng không tưởng đến. Cho nên, công đức chuyển pháp luân của thiện tri thức thật là cao sâu quí giá, gần như ngang bằng với Phật lực. Đồng thời cho ta thấy: Một niệm của người sắp lâm chung quan trọng thế nào. Giả sử lúc bình thường họ có tu hành hay không, tất cả đều không cần bàn đến, chỉ nói đến khi sắp lâm chung mà thôi, có thể kết luận rằng: Những người khi sắp lâm chung niệm Phật mà tịch, bất luận là người nào, đều được vãng sanh về Tây phương. Đây là cơ hội hỗ trợ niệm Phật, nhu cầu rất cần thiết, phải nên thành lập.

Nhưng vấn đề trên cũng cần suy luận thêm, như nói những người trong ba phẩm sau, sinh tiền họ chưa từng niệm Phật, thậm chí toàn làm ác, chỉ cần sắp lâm chung, được sự hướng dẫn của thiện tri thức, niệm mười danh hiệu Phật, liền được vãng sanh, điều này cũng chưa đúng lắm. Chẳng lẽ, bình thường không niệm Phật, làm toàn việc ác, chỉ cần khi sắp lâm chung nhớ được mười niệm liền được vãng sanh? Phải nhớ kỹ rằng, hằng ngày niệm Phật, đến khi sắp lâm chung, nhân thói quen đó mà niệm Phật, mong đức Phật tiếp dẫn vãng sanh, đó là hiện tượng bình thường. Còn hằng ngày không niệm Phật, khi sắp lâm chung nhờ thiện tri thức hướng dẫn, nhờ đó mà khởi lên chánh niệm, đó là trường hợp đặc biệt hy hữu. Trường hợp bình thường là chắc chắn, trường hợp đặc biệt là không chắc chắn, muôn người không được

một. Tình cảnh lúc chết của người đời có muôn hình vạn trạng không ai giống ai. Giả như có người không bệnh hoạn chi cả, đi làm chết tại công sở, hoặc có người chết trong lao ngục, chết ngoài biên cương, chết bên đường, chết ngoài đồng hoang, hay chết trên giường mổ của bệnh viện thì làm cách nào? Những chỗ gần nhất tìm không có thiện tri thức thì biết làm sao? Giả như chết trong nhà, nhưng người nhà lại cuống loạn cả lên, không tin, hoặc không chấp nhận, hoặc không biết mời thiện tri thức đến kịp thời, thì biết làm sao? Có người chết quá nhanh, chưa kịp thỉnh thiện tri thức, biết làm sao đây? Tri thức đã đến, nhưng người bệnh thần trí hôn mê không thể nghe pháp, thì phải làm sao? Khi người bệnh nặng đau đớn, thần kinh bấn loạn, thái độ dữ tợn, không chịu nghe lời tốt, không chịu niệm Phật, biết làm sao đây? Đó là những vấn đề thường xảy ra.

Nguyện thứ 19, đức Phật A-di-đà nói:

“Chúng sanh trong mười phương, phát nguyện muốn sanh về nước của Ta, khi tuổi thọ hết, nếu Ta không cùng đại chúng vây quanh đến trước người ấy thì Ta không thành Chánh giác”.

Trong nguyện văn chỉ nói khi tuổi thọ hết, chứ chưa đề cập đến cách chết như thế nào, cho nên hành giả sau khi trải qua phát nguyện, nếu bị chết vì bom đạn, chết vì bị đánh, chết chìm, chết vì thuốc độc, chết thiêu, chết vì bị đè, tăng-xông, cọp phanh thây, dịch hạch, điện giật v.v..., bất luận là có thể hay không thể niệm Phật, kịp hay không kịp niệm Phật, cũng đều được xếp là tuổi thọ hết, cũng được đức Phật cùng đại chúng vây quanh hiện đến trước người ấy, tiếp dẫn vãng sanh; hoặc như bình thường không niệm Phật, không phát nguyện vãng sanh, đợi đến lúc gần chết mong thiện tri thức hướng