Tịnh Độ Tông Khái Luận

Pháp Dễ Hành Trong Môn Dễ Hành, I. Hai Môn Dễ Hành Và Khó Hành

PHÁP DỄ HÀNH

TRONG MÔN DỄ HÀNH

Phương Luân

I. HAI MÔN DỄ HÀNH VÀ KHÓ HÀNH

Giáo pháp đức Thích tôn khai mở suốt cả cuộc đời Ngài với vô lượng pháp môn được nói ra nhằm đối trị cho muôn vàn căn cơ chúng sinh. Vì thế mà phương pháp tu tập rất nhiều, như vị lương y tuỳ bệnh cho thuốc, do từng căn bệnh khác nhau nên liều thuốc trị liệu cũng khác. Chẳng hạn Tam thời thuyết pháp trong kinh Giải thâm mật, Mười hai bộ kinh trong Đại trí độ luận, Năm thời tám giáo trong tông Thiên thai, Năm giáo mười tông trong tông Hiền thủ, Hai tạng và Ba pháp luân trong Tam luận tông v.v… là sự biểu hiện cho tính đa dạng của giáo pháp đức Phật.

Tông phái đa dạng trong đạo Phật chẳng khác nào những dòng chảy của sông Giang, Hoài, Hà, Hán, với nhiều tên gọi, đủ các nhánh chảy nhưng cuối cùng cũng hội tụ lại thành một dòng chảy ra đại dương mênh mông, và cùng mang một vị, vị này là tính chân như mầu nhiệm Như Lai tạng. Đến đây thì danh xưng tướng trạng đều dứt, không còn phân biệt mà chỉ biết rằng mười cõi đều hàm tàng trong chân như, chúng sinh tức là Phật. Mặc dù như thế, nhưng nếu loài hữu tình không

biết tu hành, tuy bản thể và Phật cùng chung một dạng, nhưng xét về ý nghĩa Lục tức[1] thì điều đó chỉ mang phương thức lý tính “Lý tức Phật”, vì duyên “Động tĩnh lý toàn thị”, “Hành tạng sự tận phi”[2] mà thôi. Cho nên nhìn về quả vị diệu giác “cứu cánh tức Phật” vẫn còn cách xa vời vợi. Trong quá trình tu tập của hành giả, đặc biệt như chúng ta ngày nay còn trôi lăn trong ba cõi, người mới học muốn ra khỏi ba cõi nếu không lựa chọn một pháp tu cho riêng mình, một phen hạ thủ thiết thực thì tất cả mục tiêu, cho đến quả Bồ-đề niết-bàn tối thượng chẳng qua cũng chỉ là một tên gọi nghe vui tai, còn trên thực tế thì tất cả đều như chiếc bánh vẽ chẳng có ích gì cho cơn đói của dạ dày chúng sinh.

Trong Thập trụ Tì-bà-sa luận, Bồ-tát Long Thọ phân chia tất cả các pháp môn thành hai loại là con đường dễ hành và con đường khó hành. Dựa vào kinh điển giáo pháp đã dạy, những ai tích luỹ huân tu các công đức, đoạn trừ mê lầm chứng đạt chân lý, tu nhân đắc quả ở cõi này thì đều thuộc về con đường khó hành. Còn những ai nương theo pháp môn niệm Phật, cầu vãng sanh Tịnh độ, nương thần lực của Phật, thành tựu quả vị Chánh giác ở cõi kia thì thuộc về con đường dễ hành. Như vậy, trong các tông môn, ngoài tông Tịnh độ thì các tông môn khác đều thuộc về pháp môn khó hành.

Nếu chúng ta chịu khó nghiên cứu những pháp môn khó hành một chút thì sẽ biết được cái khó của các tông nằm ở chỗ

———

[1] Lục tức 六即: tức sáu hành vị của Bồ-tát Viên giáo do tông Thiên thai thiết lập, là 6 giai đoạn hợp thành một thể với chân lí, gồm: Lí tức, Danh tự tức, Quán hạnh tức, Tương tự tức, và Phần chứng tức.

[2] A-di-đà kinh yếu giải tiện mông sao 1, X22n430, p818c22 giải thích: nhất động nhất tĩnh nói về lý là tánh Phật “Động tĩnh lý toàn thị”; “Hành tạng sự tận phi”, Hành tạng cũng là động tĩnh, do không đạt vạn pháp duy tâm nên tạo tác động tĩnh, nên về sự thì không hợp lý.

hoàn toàn dựa vào tự lực nên tương đối khó thực hiện; còn pháp môn dễ hành là tông Tịnh độ kiêm cả hai sức mạnh tự lực và tha lực. Trong đó, tha lực có sức mạnh lớn hơn rất nhiều so với tự lực nên tha lực tương đối dễ nương theo. Đây là lý do đầu tiên.

Giáo nghĩa các tông phái khác mênh mông như biển cả, manh mối rối rắm khó phân, không dễ gì đạt được kết quả viên mãn khi hạ thủ công phu, nhưng nếu đi lạc đường thì coi như công phu lần mò trước đây đành đổ biển hết, vả lại còn chuốc lấy hậu quả khôn lường, nên pháp tu nương vào tự lực tương đối khó thực hiện. Song, tông Tịnh độ thì pháp môn đơn giản, mục tiêu rõ ràng, khi hạ thủ công phu lại dễ dàng có kết quả, mà con đường phía trước lại phẳng bằng, tỉ lệ sai lầm rất ít nên tương đối dễ hành. Đây là lý do thứ hai.

Tu tập theo những tông phái khác đòi hỏi phải cần đến bậc thầy chứng đắc ở trình độ cao hướng dẫn, người tu phải có căn trí thông minh lanh lợi, vận dụng nhiều thời gian, thuận duyên tu tập, nếu điều kiện thực tập không đầy đủ thì cơ may thành công không là bao! Còn tu pháp môn Tịnh độ thì chẳng nương vào sự truyền thừa tông chỉ của thầy tổ, chẳng luận đến căn tính cao thấp, công việc dù bận rộn hay rảnh rỗi cũng chẳng có vấn đề gì, dù là người xuất gia hay tại gia cũng không chướng ngại, nên tu theo tông Tịnh độ lại dễ hơn. Đây là lý do thứ ba. Trong thời đại mạt pháp, phần lớn chúng sinh nghiệp nặng phước mỏng, tu theo các pháp môn khác đều khó thành công vì không khế hợp với những điều kiện xã hội thời mạt pháp, nên chúng thuộc con đường khó thực hành. Tuy nhiên, tông Tịnh độ mặc dù ở thời đại mạt pháp vẫn độ được sinh tử, muôn người tu muôn người thành tựu, việc này trong kinh đã dạy rõ nên thuộc con đường dễ thực hành. Đây là lý do thứ tư.

II. Cái Khó Của Sự Khó Hành

Với bốn lý do trên, mặc dù chúng tôi đã nêu lên những yếu tố khái lược nhưng sự sai biệt giữa khó và dễ chúng ta cũng đã thấy được đại khái phần nào.

II. CÁI KHÓ CỦA SỰ KHÓ HÀNH

Mặc dù mỗi pháp môn có khả năng vượt thoát khổ đau ở bờ sinh tử đạt đến bờ niết-bàn an lạc nhưng bàn về bản chất của pháp môn là điều không thể không luận; song bàn về phương tiện của pháp môn thì tính phức tạp và giản đơn, hiển lộ và ẩn tàng quả thật khác nhau rất lớn. Giả dụ, tu theo tông Hoa nghiêm, thì kinh này có ba bản thượng, trung và hạ, bản thượng có thập đại thiên vi trần số kệ tụng (số kệ tụng quá nhiều), nhất tứ thiên hạ vi trần số phẩm (số phẩm quá nhiều). Ở đây chúng tôi không bàn về số lượng kệ tụng hay chương phẩm ấy mà nói về bản tóm lược của hai bản dịch thời Tấn và Đường thì đã có đến ba bốn vạn bài kệ, vậy nên theo bài kệ nào để hạ thủ công phu? Tu như thế nào? Làm thế nào để ra khỏi ba cõi? Làm thế nào để thành tựu Phật quả? Làm thế nào để tiến vào Sự sự vô ngại pháp giới? Làm sao chứng đắc Tỳ-lô-xá-na Phật, ra khỏi thức A-lại-da (quả tướng)? Làm thế nào mới có thể hàm nhiếp Hành bố môn và Viên dung môn[3] với nhau? Những điều này nếu không được thấu tỏ từ lý luận đến thực tiễn thì chẳng khác nào đánh xe dạo xem những khẩu hiệu đẹp mắt treo từ đầu đường đến cuối ngõ mà thôi, chẳng ích lợi gì cho việc tu tập.

———

[3] Ngôi vị của Bồ-tát trước sau tiếp nối gọi là Viên dung; thứ tự trước sau sau gọi là Hành bố. Hoa nghiêm kinh thám huyền kí 1, T53n1733, p108c04 giải thích: Một, Hành bố môn là nói về Thập tín, Thập giải, Thập hành… Sau khi viên mãn rồi mới đến Phật địa, từ mờ nhạt đến rõ rệt, giai vị tiệm tiến. Hai, Viên dung môn là Viên dung tương nhiếp môn, nói về nhất vị mà thống nhiếp tất cả chư vị trước sau. Do vậy, mỗi mỗi chư vị viên mãn, đều đến Phật địa.

Lại nói đến Pháp tướng tông, người học đời nay phần nhiều thích nghiên cứu Duy thức. Nghiên cứu đương nhiên là việc rất tốt, cũng giống như tôi cũng có lúc bỏ thời gian dùi mài tông chỉ pháp môn này, nhưng tôi chỉ xem giáo nghĩa này như một phương tiện nhằm hỗ trợ cho việc tu tập, muốn mượn nó để làm sáng tỏ thêm một số hành tướng của các thức, nhằm giải thích nhiều sự lý trong lĩnh vực thế gian và xuất thế gian, mà hoàn toàn không dựa vào nó để làm chủ cho việc tu tập. Nếu lấy nó làm phương pháp tu tập chính thì đương nhiên ngoài 6 bộ kinh và 11 bộ luận[4] cần phải nghiên cứu kỹ càng, lý giải sâu sắc, còn phải tham cứu đến tột cùng “Khiển tướng chứng tính thức”[5] trong Ngũ trùng duy thức quán, đạt đến chỗ viên mãn rốt ráo thì mới thành công trong việc tu tập. Rốt cuộc để loại trừ Y tha khởi tánh, chứng Viên thành thật tánh thì làm thế nào để hạ thủ thành công? Lại chuyển thức thành trí cũng là công việc tu tập của Pháp tướng tông, vì nếu không chuyển thì không thể thành Phật.

Thế nhưng, năm thức đầu và thức thứ 8 phải tròn đầy quả vị, đây là sự viên thành ở quả vị Đẳng giác, còn việc khi ra khỏi định Kim cang ở đây tạm thời không bàn đến mà chỉ nói tới

———

[4] Sáu kinh: kinh Hoa nghiêm, Giải thâm mật, Như Lai xuất hiện công đức trang nghiêm (chưa truyền dịch), Đại thừa a-tì-đạt ma (chưa truyền dịch), Lăng-già, Hậu nghiêm (chưa truyền dịch, có thuyết cho rằng đây là kinh Đại thừa mật nghiêm do ngài Nhật Chiếu dịch). Mười một luận: luận Du-già sư địa, Hiển dương thánh giáo, Đại thừa trang nghiêm kinh luận, Tạp tượng luận (hiện nay đã thất truyền), Nhiếp đại thừa, Thập địa kinh luận, Quán sở duyên duyên, A-tì-đạt-ma tập, Nhị thập duy thức, Biện trung biên, Phân biệt du-già (chưa truyền dịch).

[5] Khiển tướng chứng tính thức 遣相證性識: là một trong năm lớp quán về Duy thức (Ngũ trùng duy thức quán) theo thứ tự từ cạn đến sâu, từ thô đến tế, do ngài Khuy Cơ thuộc tông Pháp tướng sáng lập. Khiển tướng chứng tính thức là bỏ tướng chứng tính, loại bỏ tướng dụng của Y tha mà chứng vào thực tính của Viên thành.

việc chuyển biến của thức thứ 6 và thứ bảy mà thôi. Nếu muốn chuyển thức thứ 6 thành Diệu quan sát trí, thức thứ bảy thành Bình đẳng tánh trí cần phải hạ thủ công phu như thế nào? Chúng ta có thể tu chuyển thành công trong đời này hay không? Mặc dù không thể tu chuyển một trăm phần trăm nhưng tối thiểu phải đạt đến trình độ nào mới có thể ra khỏi luân hồi, liễu sinh thoát tử? Chúng ta mặc dù không hy vọng thành Phật ngay trong đời này nhưng sự cần thiết tối thiểu để liễu sinh thoát tử thì không thể không quán triệt, bằng không kiếp sau khó tránh khỏi việc luân hồi sinh tử.

Trên đây chúng tôi chỉ nêu thí dụ của hai tông phái, ngoài ra còn có các tông phái khác cũng phức tạp và khó hành như hai tông phái trên, như Luật tông đặt nặng sự trì giới.

Trong Tam học thì Giới là sự mở đầu để đạt được Định và Tuệ nên tông chỉ của tông này trước hết phải dùng Giới để ngăn chặn sự tội lỗi bất chính của ba nghiệp, sau đó mới dùng Định và Tuệ để đoạn trừ phiền não do Kiến hoặc và Tư hoặc gây nên để ra khỏi ba cõi. Song, xét về căn cơ của chúng sinh ngày nay, nếu không kiêm tu những pháp môn khác mà chỉ có xuất gia thọ Cụ túc giới hoặc tại gia thọ trì năm giới, và nếu hộ trì giới luật nghiêm tịnh thì có khả năng phá trừ sạch được Kiến hoặc và Tư hoặc trong ba cõi, ra khỏi vòng vây của trần cấu này hay không? Đây là vấn đề lớn mà chúng ta cần phải suy nghĩ. Lại như Tam luận tông, phải thực hành Bát bất chính quán, ngộ nhập Phật tính không sinh không diệt, không thường không đoạn, không khứ không lai, không một không khác, không đoạn không thường, nhưng người tu phép quán này rốt cuộc phải đạt đến trình độ nào hoặc đạt đến giai đoạn nào mới có thể ra khỏi ba cõi? Trong nghĩa lý tông phái thì chẳng hề chỉ ra cấp độ rõ ràng để hành giả giải thoát phiền não.

Còn bàn đến Thiên thai tông, theo giáo nghĩa tông phái này, con đường tu hành thiết thực nhất là tu Tam quán để phá trừ Tam hoặc. Một điều chắc chắn rằng, muốn tu tập theo Thiên thai tông trước hết phải tu Không quán, phá bỏ Kiến hoặc và Tư hoặc, thành tựu Nhất thiết trí là tiêu chuẩn của con đường xuất thế. Nhưng theo nhân duyên sở sinh pháp, nhìn nhận tất cả căn thân khí giới, vũ trụ vạn hữu đều không, người căn tính lanh lợi thì có khả năng quán sát như thế nhưng đối với người căn tính chậm lụt thì e rằng không có đủ bản lĩnh này. Nếu quán sát các pháp chẳng phải không thì lẽ đương nhiên chưa thể ra khỏi mười tám giới.[6] Cho dù quán sát đến chỗ Tất cánh không (Không tối hậu), liệu chừng có rơi vào Ác thủ không[7] hay không, và tự tính rơi vào đoạn diệt thì đây vẫn là vấn đề cần phải suy nghĩ kỹ.

Con đường tu tập rõ ràng nhất của Mật tông nằm ở chỗ Tam mật gia trì, lúc gia trì là gia trì thành Phật trong ba chủng loại thành Phật, nhưng kết quả tu chủng loại gia trì này có khả năng phá trừ hết được Trụ địa vô minh để thành tựu được quả vị Phật với phước tuệ hoàn mãn, đầy đủ mười hiệu hay không? Nếu như thế thì các vị tu Mật tông xưa nay rất nhiều và người thành Phật cũng không ít, vậy tại sao vị Phật kế tiếp đức Thích-ca chỉ có ngài Di-lặc mà thôi? Hơn nữa, mục tiêu ban đầu của chúng ta là nằm ở chỗ xuất ly ba cõi, mà không nằm ở chỗ thành Phật, rốt cuộc tu theo Mật tông thì phải tu đến trình độ như thế nào mới có thể thoát kiếp luân hồi? Điều này cũng không nói rõ ràng.

———

[6] Mười tám giới (Thập bát giới 十八界): Skt. aṣṭādaśa dhātavaḥ, là sáu căn, sáu cảnh, sáu thức.

[7] Ác thủ không 惡取空: Skt. dur-gṛhītā śūnyatā, còn gọi là Tịch thủ không, nghĩa là chấp chặt cái không một cách hẹp hòi, giữ chặt cái không sai lầm, không thông suốt.

Còn Thiền tông thì sao? Bàn về định lực, muốn đạt đến công phu thuần thục, có khả năng phá trừ lớp cửa sau cùng (hậu lao quan) mới có thể thấu rõ được việc lớn sinh tử, nếu không thì âm cảnh hiện tiền, đi vào ngõ tối. Hương Lâm Trừng Viễn thiền sư (908-987) phải trải qua 40 năm mới có thể chứng ngộ tâm tông.

Các tông phái nêu trên sở dĩ được liệt vào pháp môn khó hành cũng vì các lý do như đã trình bày ở đoạn trước. Tứ đại mong manh, vô thường nhanh chóng, nếu tu hành nghiêng lệch thì đó là pháp khó hành, điều này chẳng khác nào trong lúc gió to lại gặp sóng dữ, dễ đi đến hỏng việc. Xem ra, nếu muốn rõ được việc lớn sinh tử trong đời này thì không thể không thay đổi phương châm, chuyển cách suy nghĩ để hướng đến pháp môn dễ hành mà hạ thủ công phu.

Một khi Như Lai đã ứng bệnh cho thuốc, thuyết vô số pháp môn thì những pháp môn tu tập này đều là phương thuốc thần diệu có thể làm vơi đi cơn bệnh trầm kha, tuyệt nhiên không nên cho những phương thuốc ấy đều không thể trị lành được bệnh. Nếu nhìn nhận như thế thì là huỷ báng pháp Phật. Nếu pháp không thể độ sinh thì Như Lai nói ra làm gì, nay Ngài đã thuyết giảng thì căn cơ trình độ chúng sinh ắt có người sẽ thích nghi với những pháp môn ấy. Cũng có người bảo rằng, nếu ai nương vào pháp này để tu tập chắc chắn sẽ có kết quả, thế thì tại sao ở đây lại liệt chúng vào những pháp khó hành mà không cho cổ xuý? Lý do này cũng rất dễ hiểu, như trong kinh Đại tập đã dạy: “Thời mạt pháp có ức triệu người tu hành, hiếm có một người đắc đạo, chỉ nương vào pháp môn niệm Phật thì có thể vượt thoát được sinh tử”.[8] Bảo là ức

———

[8] Cf. A-di-đà kinh yếu giải tiệm mông sao 3, X22n430, p882b11; Tịnh độ thập yếu 1, X61n1164, p658c10…

triệu người tu hành, chắc chắn sẽ có người nương theo các pháp này mà tu tập, trong kinh đã nói, ngoài pháp môn niệm Phật thì việc tu hành hiếm có một người đắc đạo, tức là ngoài pháp môn niệm Phật ra, các pháp môn tu tập khác không thích nghi với căn cơ của chúng sinh thời mạt pháp. Nếu nương vào các pháp môn khác mà tu thì không thể đắc đạo.

Cũng có người cho rằng, đến thời kỳ mạt pháp, thời gian tu hành hữu hiệu của tất cả các tông phái như Thiên thai, Hoa nghiêm, Tam luận, Pháp tướng, Thiền, Mật…đều lùi về quá khứ, còn pháp môn khế hợp với căn cơ chúng sinh thời mạt pháp, gánh trọng trách độ sinh rốt ráo trong đời này chỉ có duy nhất pháp niệm Phật mà thôi. Như thế đủ biết, nói các tông khó hành, không thích hợp với thời đại ngày nay không có nghĩa là các pháp môn ấy không có khả năng độ sinh mà là nói tuy các pháp đều mầu nhiệm nhưng vận dụng các pháp ấy một cách đơn độc để hoá độ chúng sinh tâm tạp chướng nặng trong thời mạt pháp thì khó có kết quả như mong muốn.

Pháp vốn bình đẳng, không có cao thấp, nhưng cái bất đồng ở chỗ chúng có phù hợp hay không phù hợp với trình độ căn cơ chúng sinh mà thôi. Phù hợp với trình độ căn cơ mặc dù là khó nhưng mà dễ; còn không phù hợp với trình độ căn cơ mặc dù dễ nhưng mà khó, mấu chốt của vấn đề khó hay dễ hoàn toàn nằm ở chúng sinh chứ không nằm ở giáo pháp.

Lục tổ Huệ Năng nghe kinh Kim cang liền ngộ đạo, chúng ta ngày nay cũng tụng đọc kinh Kim cang nhưng tại sao chẳng ngộ như ngài? Bồ-tát Quán Thế Âm khi mới nghe thần chú Đại bi liền từ vị Sơ địa (Hoan hỷ địa - pramuditā-bhūmi) chứng lên địa thứ 8 (Bất động địa - acalā-bhūmi), ngày nay cũng nhiều người tụng chú Đại bi nhưng sao không có sở đắc đó? Khi đức Thế tôn nói kinh Vô lượng thọ xong, trong thính

III. Định Đoạt Việc Khó Dễ Trong Môn Dễ Hành

chúng có người đắc thanh tịnh pháp nhãn, có người đắc quả A-na-hàm, có người chứng quả Lậu tận trí giải, có người đắc Bất thoái chuyển, chúng ta ngày nay cũng đọc tụng kinh này nhưng thử hỏi vì sao chẳng chứng đắc quả vị nào cả? Cư sĩ Bàng Uẩn nghe ngài Mã Minh nói: “Đợi khi ông uống một hớp hết nước Tây Giang thì ta sẽ nói cho ông nghe”[9] thì Bàng Uẩn hoát nhiên đại ngộ, chúng ta ngày nay cũng nghe đến câu này nhưng tại sao không ngộ nổi? Có thể biết rằng, pháp Phật vốn chẳng có cao thấp, nhưng chỗ bất đồng là nằm ở khả năng đối trị căn cơ; cũng như thuốc không có thang cao hay thấp mà nằm ở chỗ nó có khả năng trị được bệnh nào mà thôi!

III. ĐỊNH ĐOẠT VIỆC KHÓ DỄ TRONG MÔN DỄ HÀNH

Bồ-tát Long Thọ liệt pháp môn Tịnh độ vào con đường dễ hành. Chúng ta ngày nay thường cho rằng, pháp môn Tịnh độ tức là pháp môn niệm Phật. Thật ra, trong pháp môn Tịnh độ không chỉ có một pháp trì danh niệm Phật, mà trì danh niệm Phật chẳng qua cũng là một phần trong pháp môn Tịnh độ mà thôi. Chẳng hạn, tu các công đức để hồi hướng cầu sinh thế giới Cực lạc thì có thể vãng sanh; phát nguyện vãng sanh thế giới Cực lạc cũng có thể vãng sanh; lại có người tu Bát-chu tam-muội thành công cũng được vãng sanh vào quốc độ của chư Phật. Những cách thức tu tập này đều nằm trong pháp môn Tịnh độ. Lại trong pháp môn niệm Phật, cũng không dừng ở một pháp trì danh niệm Phật, chẳng hạn Thật tướng niệm Phật và Quán tưởng niệm Phật có chỗ bất đồng với

———

[9] Bàng Uẩn hỏi Mã Tổ: “Ai là người chẳng cùng vạn pháp làm bạn?” Mã Tổ đáp: “Đợi khi ông uống một hớp hết nước Tây Giang thì ta sẽ nói cho ông nghe”. (cht. Dg).

pháp trì danh niệm Phật. Nay đem các cách thức tu tập trong pháp môn Tịnh độ làm phương pháp để tiện thuyết minh (xem biểu đồ sau).

Chúng ta nhìn vào biểu đồ có thể biết được sáu phương tiện này đều được bao hàm trong pháp môn Tịnh độ. Trong sáu phương tiện ấy, tu bất kỳ phương tiện nào thành công đều có thể sinh vào Tịnh độ của chư Phật. Nhưng nếu luận theo nghĩa rộng thì người tu hành tiến lên quả vị Phật, nếu công đức tự tính chưa khai hiển đầy đủ thì Tịnh độ chưa có thể tự hiện, trong thời kỳ quá độ này không thể không tu để gửi gắm năng lực của mình vào Tịnh độ của chư Phật nhằm nuôi dưỡng thành công quả vị đó. Tất cả phương tiện trên đều nằm trong pháp môn Tịnh độ, như thế thì các pháp môn tu trì của Đại thừa lẫn Tiểu thừa đều không lìa phạm vi Tịnh độ.

Người ta chỉ biết các tông phái còn lại ngoài pháp môn Tịnh độ đều thuộc pháp môn khó hành, duy có Tịnh độ tông thì thuộc pháp môn dễ hành, nhưng đâu biết rằng trong pháp môn Tịnh độ cũng có pháp khó hành. Mức độ khó hành của pháp môn này hoàn toàn không giống với các tông phái khác, ở đây chúng tôi sẽ lần lượt trình bày từng chi tiết một.

1. Thật tướng niệm Phật thuộc pháp khó hành

Thật tướng tức chỉ cho Pháp thân Như Lai, và Phật tính chúng sinh, tướng này khác với huyễn tướng hư giả của vạn pháp nên gọi là Thật tướng. Mặc dù gọi thật tướng tức là vô tướng, vì nó không thể thấy, không thể nghĩ, không thể bàn nên không nằm trong pháp môn sinh diệt. Niệm Thật tướng Phật tức nghĩ tưởng đến pháp thân của mười phương chư Phật, và nghĩ nhớ trong tâm ta vốn là tự tính chân Phật, nếu tình cảnh đều mất thì liền sinh lên cõi Thường tịnh quang, nếu không thì vẫn sinh vào trong ba cõi còn lại.[10] Pháp niệm này là niệm thuộc về vô niệm (chẳng phải niệm cũng chẳng phải không niệm). Điều này há chẳng phải thông qua Thiền tông nhằm phá Bổn tham, nhưng nếu hành giả không hiểu được thì làm sao có thể hạ thủ, còn bàn luận làm chi đến việc tu chứng nữa! Do tịch quang chân tịnh, tự tính không nhiễm nên cảnh giới hiển hiện tức là Tịnh độ, xét đến bản chất của nó thì đó quả là Thiền tông. Từ xưa đến nay, bao nhiêu Thiền giả ngồi đến mòn cả bồ-đoàn, mang đôi hài cỏ rách cùng các nhà nghiên tầm Phật lý theo kinh giải nghĩa, nghe rộng học sâu còn chưa lĩnh ngộ được thật tướng của vạn pháp, huống gì người học thời nay nghe mười hiểu một thì làm sao có thể thấu đạt được tâm tông! Vì thế, pháp Thật tướng niệm Phật thuộc về môn khó hành trong pháp môn dễ hành.

2. Quán tướng niệm Phật thuộc pháp khó hành

Trong pháp môn Tịnh độ, phép quán tưởng cụ thể nhất tức là 16 phép quán trong kinh Quán vô lượng thọ. Người tu hành Tịnh nghiệp, đại khái đều đọc qua kinh này, thế nhưng, độc giả tuy nhiều nhưng một khi ta có ý muốn nương vào họ để tu tập thì chắc chắn số người này lác đác đếm trên đầu ngón tay hoặc chẳng có ai. Nguyên nhân của hiện tượng độc giả thì

———

[10] Ba cõi còn lại: xem cht. 70, tr. 234.

nhiều, hành giả thì hiếm là vì ngưng trệ nơi cảnh giới, chưa từng tận mục sở thị. Và sự mênh mông vi tế của chúng khó mà tưởng tượng nổi chứ không phải là chỗ ghi nhớ thọ trì không quên của người niệm và đối tượng được niệm của chúng sinh thời mạt pháp mang tâm thô nghĩ tạp. Chẳng hạn, phép quán thứ tư Tưởng cây trong kinh[11] có nói:

“Mỗi chiếc lá cây, chiều rộng đến 25 do-tuần (1 do-tuần, loại nhỏ 40 dặm, loại trung 60 dặm, loại lớn 80 dặm), lá nó ngàn màu, có trăm thứ gân, như anh lạc trời, có các hoa đẹp, màu sắc vàng Diêm-phù-đàn,[12] như vòng lửa quay tròn, giữa lá uyển chuyển, sinh ra các quả, như bình của Đế Thích,[13] có ánh sáng lớn, hoá thành tràng phan, vô lượng lọng báu”.

Nếu chúng ta dựa vào đoạn văn ngắn trên để quán chiếu thì không biết phải quán chiếu thế nào nữa! Thử hỏi: “Một chiếc lá cây, lớn đến một ngàn mấy trăm dặm, thử hỏi hạng độn căn như chúng ta làm sao có thể tưởng tượng nổi? Nếu quán tưởng được thì biết nó sẽ sinh ra quả thế nào đây? Làm thế nào mà nó có thể biến hoá ra tràng phan hay lọng báu? Trong kinh còn miêu tả cảnh giới mênh mông vi tế như thế ở rất nhiều nơi. Quán tưởng một chiếc lá đã không thể được huống gì quán một phần hay toàn bộ thế giới, nên pháp này cũng thuộc môn khó hành trong pháp môn dễ hành.

3. Trì danh niệm Phật vừa dễ vừa khó

Trì danh là niệm danh hiệu Phật, phương pháp này dễ hơn rất nhiều so với hai phương pháp vừa trình bày trên. Bất luận là kẻ nam hay người nữ, người già hay trẻ, người biết chữ hay người tối học, hàng xuất gia hay tại gia, kẻ hiền người ngu

———

[11] Kinh Quán vô lượng thọ Phật 1, T12n365, p342b14.

[12] Vàng Diêm-phù-đàn: xem cht. 35, tr. 194.

[13] Bình Đế Thích: xem cht. 36, tr. 194.

hay kẻ nhàn người bận, đối với sáu chữ “Nam-mô A-di-đà Phật” thì chẳng ai mà không biết niệm, nên phương pháp này tương đối dễ tu. Bàn về thời gian tu tập, trong Hạ phẩm hạ sinh của kinh Quán vô lượng thọ nói, khi lâm chung người nào niệm đến mười niệm thì liền được vãng sanh; trong nguyện thứ 18 của kinh Vô lượng thọ có nói, mười phương chúng sinh, nếu ai xưng danh trong khoảng mười niệm, thì liền được vãng sanh; trong kinh A-di-đà dạy, người nào chấp trì danh hiệu trong vòng bảy ngày cũng được vãng sanh. Làm theo được những lời dạy này không phải là khó nhưng nói một cách nghiêm túc thì ba phương pháp này cũng có chỗ khó hành của nó.

Thứ nhất, mười niệm trong Quán kinh là trong lúc lâm chung, theo nội dung được nói trong kinh thì lộ trình vãng sanh này phải đầy đủ bốn điều kiện sau: Một là, thân nằm trên giường bệnh, chẳng phải thuộc về nạn hoạnh tử; hai là, khi lâm chung, thần thức phải minh mẫn, có thể nghe được, tư duy được và có thể niệm được danh hiệu; ba là, có thiện tri thức gia trì bên cạnh người bệnh; bốn là, niềm tin và thực hành phải đầy đủ, một chút cũng không được nghi ngờ. Nếu thiếu một trong bốn nhân tố này thì người mất không thể vãng sanh, nên việc khó hành hay dễ hành đều không thể nói cho rốt ráo. Nhìn từ sự thật của vấn đề thì cái khó hành nhiều hơn là cái dễ.

Thứ hai, nguyện thứ mười tám của Phật A-di-đà đích thực mang tính từ bi rất cao nhưng cũng khiến mọi người phát sinh hai điểm nghi ngờ: Một là, khi niệm phải thế nào mới gọi là chí tâm tín lạc (nghe pháp tin vui) thì rất khó mà đoán định được, nhỡ ra trong mười niệm có bao nhiêu niệm không chí tâm thì cần phải trừ hao ra và có thêm những niệm khác bổ sung vào hay không? Hai là, mười niệm được nói đến là

trong lúc bình thường hay khi lâm chung? Nếu là lúc bình thường thì bất kỳ người nào chỉ cần ở trong thời gian sống mấy mươi năm của cuộc đời họ, có một khoảng thời gian ngắn mà niệm được mười niệm, thời gian còn lại đều bị những trần lao phiền não bao phủ tâm niệm thì cuối cùng cũng được vãng sanh sao? Nếu là lâm chung thì tương đồng với tình hình lâm chung của Hạ phẩm hạ sinh trong Quán kinh được trình bày ở trên, cần phải có bốn điều kiện trọn vẹn mới có hy vọng vãng sanh được. Cho nên cái được gọi là “mười niệm”, bất luận là chỉ cho lúc bình thường hay lúc lâm chung đều có chỗ cần bàn luận hoặc trở ngại của nó.

Thứ ba, bảy ngày trì danh thì điều này cũng dễ dàng, người tu hành từng tham gia khoá tu Phật thất, đương nhiên đều phù hợp với điều kiện bảy ngày trì danh, cũng có kinh nghiệm thâm niên này, xét theo lý thì đều có thể vãng sanh. Song, trong kinh còn chỉ ra bốn chữ “Nhất tâm bất loạn” làm tiêu chuẩn cho bảy ngày trì danh, nếu có ai niệm được nhất tâm bất loạn thì đương nhiên lâm chung sẽ nhìn thấy Phật đến tiếp đón. Giả sử, tuy niệm bảy ngày mà chưa thể nhất tâm bất loạn thì Phật có thể đến tiếp đón hay không? Đây là vấn đề lớn cần phải luận bàn. Không chỉ dừng lại ở đây mà chỗ “nhất tâm bất loạn” trong kinh đã chỉ ra thì thời gian bất loạn ấy là chỉ trong mấy giây, mấy phút, mấy giờ hoặc mấy niệm, hoặc nửa giờ thì có thể được cho là nhất tâm bất loạn không? Hay là suốt bảy ngày đều bất loạn? Nếu được tính trong khoảng thời gian ngắn mấy giây, mấy phút, mấy niệm, mấy giờ thì đương nhiên cũng sẽ có người thực hiện được và chắc chắn sẽ được vãng sanh. Nhưng nếu phải nhất định trong bảy ngày từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc đều nhất tâm bất loạn thì tôi dám đoán chắc rằng, tất cả những người trải qua khoá tu Phật thất chưa có người nào có thể đạt được kết quả này. Nếu

theo tiêu chuẩn này để chọn người đạt mục tiêu thì đương nhiên cũng chẳng có ai xứng danh ở bảng vàng để được vãng sanh. Như vậy có thể thấy, bảy ngày trì danh là khó hay dễ thì quả thực rất khó nói, cho nên tôi mới bảo là vừa dễ vừa khó.

Trì danh niệm Phật, bậc cổ đức đều nói là vạn người tu vạn người thành, bất luận dựa vào lý luận, sự thật hay Phật nguyện thì ở một phương diện nào đó chúng ta có thể tin được. Nhưng những người tu pháp môn Tịnh độ xưa nay đối với pháp tu trì danh cũng thiên sai vạn biệt; có người chuyên niệm Di-đà, có người thì niệm luôn cả danh hiệu chư Phật và Bồ-tát khác; có người kiêm tu cả các pháp Thiền, Luật, Giáo, Mật, nhưng cũng có người thì không. Có người trì niệm 300, 500 cho đến mấy ngàn vạn danh hiệu đều không nhất định, vậy thì rốt cuộc phải trì bao nhiêu danh hiệu trong một ngày mới phù hợp với tiêu chuẩn đặt ra? Hoặc niệm Phật như luyện binh, ở chỗ niệm tinh chuyên chứ không cần ở chỗ niệm nhiều, niệm tinh chuyên 500 tiếng thì có giống với niệm mấy vạn tiếng mà chẳng tinh chuyên không? chỗ cốt yếu của nó là cái vi tế nằm trong vi tế, cho nên, pháp tu trì danh niệm Phật vẫn còn nhiều bút mực để luận bàn về tiêu chuẩn của nó.

4. Tu Bát-chu tam-muội thuộc pháp khó hành nhất

Bát-chu tam-muội còn gọi là Phật lập tam-muội, pháp này có xuất xứ từ kinh Bát-chu tam-muội, lấy 90 ngày làm một thời kỳ. Trong 90 ngày, thân thường thực hành không nghỉ, miệng thường trì danh hiệu A-di-đà không nghỉ và tâm thường niệm A-di-đà Phật không nghỉ. Người nào thường thực hành Tam-muội này mà thành tựu thì có thể thấy mười phương chư Phật đứng ở trước mặt họ nên gọi là Phật lập tam-muội. Theo nội dung trình bày trên, chúng ta có thể biết người tu định này

cần phải: (1). Dựa vào kinh Bát-chu tam-muội mà tu; (2). Có đạo tràng thanh tịnh để cắt đứt ngoại duyên; (3). Có thời gian rảnh rỗi từ ba tháng trở lên; (4). Tinh thần minh mẫn và thể lực kiện khang để có thể hoàn mãn được pháp sự vô cùng mệt mỏi trong thời gian 90 ngày tu tập; (5). Có đầy đủ phương tiện thiện xảo. Vì tu Tam-muội này phải có đủ năm điều kiện trên nên từ xưa đến nay mặc dù có người tu theo phương pháp này nhưng ít ai đạt được đại định. Chỉ có bậc đại Bồ-tát mới có thể đạt được tam-muội này, an trú trong tam-muội thấy Phật hỏi pháp, cởi bỏ lưới nghi, còn hạng phàm phu chúng ta thì không thể đạt được tam-muội ấy. Chính vì thế mà ngài Cưu-ma-la-thập đã nói: “Bát-chu tam-muội, từ vô thuỷ sinh tử đến nay, hàng Nhị thừa còn không thể đắc huống gì hạng phàm phu”[14] (Xem Viễn Thập đại thừa yếu nghĩa vấn đáp 11), nên pháp này thuộc phương pháp khó hành nhất.

5. Hồi hướng công đức, cầu sanh Cực lạc, khó có thể phân biệt khó hay dễ

Đây là pháp tu căn cứ vào nguyện thứ 20 của đức Phật Di-đà: “Nếu Ta thành Phật, chúng sinh mười phương, nghe danh hiệu Ta, luôn niệm nước Ta, trồng các cội đức, chí tâm hồi hướng, muốn sanh nước Ta, nếu không thành tựu, không thành Chánh giác”. Đức Phật Di-đà đã có lời nguyện này, đương nhiên nếu có ai đem bất kỳ công đức nào do mình làm được để hồi hướng nguyện sinh về nước Ngài thì khi mạng chung ắt được vãng sanh, điều này hoàn toàn không có gì đáng nghi ngờ. Chẳng qua trong lời phát nguyện có bốn chữ “trồng các gốc đức” thì phạm vi của chữ “các” ở đây khó có thể hoạch định được là bao nhiêu? Điều này chẳng phải ra chợ mua một vài con chim, con cá phóng sinh rồi hồi hướng

———

[14] Cưu-ma-la-thập pháp sư đại nghĩa 2, T45n1856, p135a02.

là có thể tính đếm được; cũng tuyệt nhiên không phải bố thí cho người nghèo bệnh một hai đồng tiền lẻ để hồi hướng cầu sanh Tịnh độ mà có thể tính đếm được, vì những nghĩa cử này đều chưa thể đạt đến trình độ của “các” cội đức. Lúc nào cũng cần phải làm các công đức để hồi hướng cầu sanh thì mới có thể phù hợp với ý nghĩa của câu “trồng các cội đức”. Nhưng thử hỏi, nếu chúng ta thực hiện các công đức như kinh đã nói thì rốt cuộc phải làm được bao nhiêu mới có thể vãng sanh?

Quán kinh[15] dạy: “Người nào muốn sinh về nước kia thì cần tu hành ba việc phước lành. Một là, hiếu dưỡng cha mẹ, tôn thờ sư trưởng, từ tâm không giết, tu mười thiện nghiệp. Hai là, thọ trì Tam quy, giữ đủ các giới, chẳng phạm oai nghi. Ba là, phát tâm Bồ-đề, tin sâu nhân quả, đọc tụng Đại thừa, khuyên người tiến tu. Làm ba việc trên, gọi là Tịnh nghiệp”. Trồng các gốc đức, nếu chỉ cho việc thực hiện ba công đức phước lành này thì cũng chẳng đơn giản chút nào, nên hồi hướng công đức cầu sinh thế giới Cực lạc thì pháp tu này là khó hay dễ cũng không làm sao nhận định được.

Trong kinh Vô lượng thọ,[16] nói về nhân duyên vãng sanh Trung bối[17] như sau: “Trung bối là mười phương thế giới, nhân dân trời người, nếu ai chí tâm nguyện sinh về nước kia, tuy không thể làm được sa-môn, tu công đức lớn, nên phát tâm Vô thượng bồ-đề, một lòng chuyên niệm Phật Vô Lượng Thọ, tu ít nhiều việc thiện, phụng trì trai giới, xây dựng tháp tượng, cúng dường sa-môn thức ăn, treo túi hương thơm, rải hoa đốt hương, đem công đức hồi hướng này nguyện sanh về

———

[15] Quán kinh 1, T12n365, p341c08.

[16] Kinh Vô lượng thọ 2, T12n360, p272b24.

[17] Trung bối: xem cht. 5, tr. 438.

nước kia khi người ấy lâm chung, Phật Vô Lượng Thọ, hoá hiện thân tướng, tướng tốt chói sáng, như pháp thân Phật, cùng các đại chúng, hiện trước người ấy, tức theo hoá Phật, vãng sanh nước kia, đến bất thoái chuyển, công đức trí tuệ, lần lượt như Thượng bối”. Có thể nói, bối này phần lớn là việc phát tâm Bồ-đề, chuyên niệm đức Phật kia, hồi hướng công đức, nguyện sinh thế giới Cực lạc. Theo kinh văn trình bày trên, thì công đức được hồi hướng ấy ngược lại không đơn giản chút nào, hoàn toàn chẳng phải là cái mà hạng gàn dở cùng mạt chúng ta có thể làm được. Cho nên đối với việc hồi hướng công đức, đành phải tuỳ duyên tuỳ lực mà thực hiện, lấy nó làm một phần trợ duyên của việc vãng sanh, mà không nên lấy pháp này làm trọng điểm.

6. Phát nguyện vãng sanh thế giới Cực lạc là pháp dễ hành trong môn dễ hành.

Pháp tu này dựa vào lời nguyện thứ 19 của đức Phật A-di-đà: “Nếu Ta thành Phật, chúng sinh mười phương phát tâm Bồ-đề, tu các công đức, chí tâm phát nguyện muốn sanh ở nước Ta, lúc tuổi thọ hết, nếu không cùng đại chúng vây quanh trước người ấy thì Ta không thành Chánh giác”. Theo lời phát nguyện này, ai từng một lần phát nguyện sanh về thế giới Cực lạc, lúc thọ mạng hết, chắc chắn Phật đến tiếp dẫn vãng sanh, so với các pháp tu đã trình bày trên thì pháp tu này cũng dễ đạt được, nên chúng tôi có thể gọi là pháp dễ hành duy nhất trong môn dễ hành. Đối với lời phát nguyện của đức Phật, mặc dù có tám chữ “phát tâm Bồ-đề, tu các công đức” nhưng nếu chúng ta trong lúc phát nguyện, chỉ cần ở lời nguyện nêu lên câu: “Con nay vì đạo Bồ-đề, tu các công đức, chí tâm phát nguyện…”, nếu lúc bình thường có thể tùy duyên tu các phước thiện thì sẽ tương ứng và không trái với lời phát nguyện của đức Phật. Hơn nữa, khi phát nguyện cần

phải thành tâm tuân thủ các giới cấm, dùng hương hoa rau quả cúng dường Tam bảo, kết hợp với việc tụng kinh, niệm chú và xưng tán Phật hiệu. Những công phu hành trì này đều có thể gọi là tu các công đức. Lúc ấy nếu thường phát khởi tâm Bồ-đề làm các việc thiện như in ấn kinh điển, mua chim cá phóng sinh, bố thí cho người bệnh khổ, cung hiến vàng bạc xây dựng chùa tháp… bất kể là nhiều hay ít cũng đều có thể gọi là tu các công đức. Bất luận hạng người nào, chỉ cần một lần phát nguyện vãng sanh, lúc lâm chung dù giữ được chánh niệm hay không thì đức Phật cũng quang lâm tiếp dẫn, và một khi Phật đã hiện tiền thì chánh niệm không cần cầu cũng tự đắc. Chính vì thế mà tôi cho rằng trong các pháp tu hành của môn Tịnh độ, chỉ có phát nguyện là pháp tu dễ nhất và cũng là thoả đáng thiết thực nhất.

Kinh Lăng-nghiêm[18] nói: “Thuần là tưởng thì bay lên, ắt sanh lên các cõi trời. Nếu trong tâm bay lên, kiêm tu cả phước và tuệ, cùng nguyện thanh tịnh, thì tự nhiên tâm được khai ngộ, thấy mười phương Phật, tất cả Tịnh độ, theo nguyện vãng sanh”. Xem ra, người đã phát nguyện thanh tịnh ắt sinh về nước Phật, chứng tỏ lời dạy của chư Phật như một bức tường ngôn ngữ thép không thể lay chuyển được. Người đời khi đọc kinh Di-đà, chỉ biết nội dung bộ kinh nói trong bảy ngày trì danh hiệu Phật mà không biết điểm cốt lõi nhất của toàn bộ phẩm kinh này là ở chỗ khuyên người phát nguyện.

Khi tu ở đạo tràng Phật thất viên mãn, thường có công đoạn cử hành niệm Phật để hồi hướng thì trong văn hồi hướng đó bắt đầu từ câu: “Xin cho con đến lúc lâm chung không chướng ngại” đến câu: “Tương lai rốt ráo được thành tựu”, tức là phát nguyện sinh về nước Cực lạc. Sau khi phát nguyện

———

[18] Kinh Lăng-nghiêm 8, T19n945, p143b16.

IV. Sự Chọn Lựa Của Năm Pháp

xong, tương lai đến lúc mạng chung, nếu người ấy không sanh về thế giới Cực lạc thì cả đức Phật Thích-ca lẫn Di-đà đều là những vị Như Lai vọng ngữ. Do hai vị Như Lai này nói lời như thật nên người nào phát nguyện muốn sinh về nước ấy ắt được vãng sanh, nhưng việc phát nguyện cũng là pháp dễ hành nhất trong pháp môn Tịnh độ.

IV. SỰ CHỌN LỰA CỦA NĂM PHÁP

Chúng ta sợ rơi vào nỗi thống khổ của luân hồi lục đạo, đáng sợ của ba đường, bất luận thế nào thì cuộc sống hiện tại cần phải xa lìa ba cõi, cắt đứt sinh tử mà tuyệt đối không thể đợi đến kiếp sau. Vấn đề này như người đã leo lên lưng hổ, nếu không đánh chết hổ thì bị hổ vồ chết; nếu chúng ta không chế phục được luân hồi thì sẽ bị luân hồi chế phục. Lời phát nguyện của Phật tuy rộng, sức uy thần của Phật tuy lớn, nhưng công phu tu tập của hành giả nếu không phối hợp được với nguyện lực ấy thì rốt cuộc cũng chẳng mang lại công hiệu gì, chẳng qua người ấy chỉ trồng được một vài hạt giống giải thoát trong ruộng tám thức ở tương lai mà thôi! Như vậy chúng ta không thể trễ nãi mà không cấp tốc tu hành.

Trong chúng ta ngày nay, tứ chúng đệ tử có không ít người sống ở kiếp trước gieo được duyên lành với Phật pháp, nhưng mà tâm thành chưa hết mực nên đời này tái sinh chỉ là người được huân ướp chút hương thiền, thân thể thơm tho, như đã từng quen biết với lời kinh tiếng mõ, còn nếu bàn đến việc lớn sinh tử thì phải nhiệt thành một phen nỗ lực công phu. Đời này nếu không thật sự tinh tấn, mãi không chịu tu thì dễ gặp địa ngục hơn là gặp Phật Di-đà, tu hành giải đãi như thế thật là cảnh đau buồn.

Cho nên người tu hành bất luận là tại gia hay xuất gia đều phải giới hạn đời sống hiện tại của chính mình là báo thân

cuối cùng, nương vào pháp Phật để xuất ly việc lớn sinh tử, nên học theo các bậc cổ đức để quyết chí đến cùng, hạ quyết tâm lớn chỉ mong đạt đến sự thành công mỹ mãn mà không bao giờ thất bại. Nói về nguyên nhân để thành công và không thất bại trong việc hạ thủ công phu, điều cốt yếu trên lộ trình tu tập, chúng ta cần phải chọn lựa pháp môn Tịnh độ có đầy đủ Tự lực và Tha lực, tu đâu thành công đó, chuyên cần thực hành thì mới mong giải thoát.

Trong tông môn Tịnh độ, Thật tướng niệm Phật, Quán tưởng niệm Phật, Trì danh niệm Phật, Tu công đức hồi hướng, cầu sinh thế giới Cực lạc, và phát nguyện vãng sanh Cực lạc, trong năm phương pháp tu tập này, cần phải chọn lựa pháp nào dễ nhất để thực hành mới mong muốn tu tập thành công, hoặc chuyên tu, hoặc kiêm tu nhằm thu được đạo quả tốt nhất. Thí như chèo thuyền đi ngược dòng, chúng ta cần phải kết hợp giữa việc giong buồm và khua mái thì mới có thể dễ dàng rẽ sóng ra khơi.

Tôi nghĩ rằng, pháp tu Thật tướng niệm Phật cần phải trải qua công đoạn phá bổn tham ở pháp thiền, hoặc trải qua việc học giáo môn, hành giả đã thấy rõ tâm tính thì mới có thể tu trì được, nếu không thì đối với hai chữ “thật tướng” vẫn thấy mênh mông không thể hiểu được, chứ nói gì đến việc hạ thủ. Tu pháp niệm Phật thật tướng vô tướng, nếu không đạt được kết quả như mong muốn thì sẽ chẳng phương hại khi thay đổi theo con đường của hữu tướng để tu pháp quán tưởng niệm Phật, vì tu như vậy sẽ tương đối dễ thành công hơn. Pháp này cần phải dựa vào kinh Quán vô lượng thọ, đối với thế giới Cực lạc thì phải dựa váo chánh trang nghiêm để thực hiện những phép quán, nếu cảm thấy phép quán thâm thúy, cảnh tế tâm thô hoặc vì bản thân chưa từng gặp cảnh ấy, có vấn đề khó khăn mà tâm trí không thể ức đạc được thì tu phép quán,

lại phải biến có thành không, đổi chủ theo khách, lấy vơi làm đầy, có như vậy thì phải hạ xuống làm tăng thượng duyên của pháp khác.

Hay nói rõ hơn, phép quán không hợp với việc chuyên tu của mình thì cần phải chuyên tu phép trì danh kết hợp với quán tưởng niệm Phật. Nếu bàn đến pháp chấp trì danh hiệu thì từ xưa đến nay có không ít hành giả nương vào đó mà đạt được hiệu quả.

Thế nhưng, có nhiều người tu Tịnh độ, ngoài việc trì danh niệm Phật, lại phải luôn tùy duyên tu thêm các công đức khác để hồi hướng cầu sinh thế giới Cực lạc, mong muốn nương nhờ uy lực trong lời nguyện thứ 20 của đức Phật A-di-đà để sinh về nước ấy. Tu pháp môn này sẽ gặp một điều rắc rối là bốn chữ “trồng các cội đức” trong lời phát nguyện của đức Di-đà, thực ra mang ý nghĩa gì? Phải trồng bao nhiêu công đức thì mới phù hợp? Có phải là sau khi cứu sống một con kiến để hồi hướng công đức thì sẽ được vãng sanh? Hay là tu rộng công đức bố thí cả tài sản lẫn giáo pháp thì mới phù hợp với điều kiện “trồng các cội đức”? Đây là vấn đề không thể không nghi vấn. Nếu là tu rộng công đức bố thí cả tài sản lẫn giáo pháp cũng không phải là việc đơn giản dễ thực hiện. Như vậy không thể không coi trọng pháp tu này để phát nguyện cầu sanh về Cực lạc.

Theo nguyện thứ 19 của đức Phật A-di-đà, người đã phát nguyện sanh về nước Cực lạc, lúc thân sắp hoại mạng chung, đức Phật cùng với đại chúng hiện trước người ấy tiếp dẫn vãng sanh, nếu lời nguyện này không thực hiện được thì ngài cũng chẳng thể thành Phật.

Nếu chúng ta so sánh giữa việc phát nguyện và trì danh thì người trì danh niệm Phật khi lâm chung nếu không được

V. Kết Luận

chánh niệm, như tất cả những người chết vì nạn hoạnh tử hay bệnh nan y, tâm tính điên đảo thì họ có được vãng sanh hay không? Vấn đề này xưa nay vẫn còn tranh cãi không ngớt, rốt cuộc vẫn chưa thể kết luận được. Nếu nhỡ gặp người chết vì nạn hoạnh tử hoặc mắc trọng bệnh, đến lúc lâm chung không thể nhất tâm bất loạn được thì e rằng sẽ có ảnh hưởng đến việc vãng sanh, vì thế trong lúc sức khỏe còn sung mãn thì người ấy cần phải phát nguyện vãng sanh về nước Cực lạc. Khi đã phát nguyện thì lúc lâm chung bất luận là tình huống chết như thế nào, tâm loạn hay bất loạn, chư Phật đều giữ đúng lời nguyện thứ 19 mà Ngài đã phát nguyện, dẫn đại chúng đến tiếp dẫn vãng sanh.

Như vậy đủ thấy, tu phép phát nguyện dường như dễ dàng hơn nhiều so với phép trì danh niệm Phật.

V. KẾT LUẬN

Theo những vấn đề trình bày trên thì pháp dễ hành nhất trong môn dễ hành đương nhiên thuộc về phương thức tu phát nguyện vãng sanh thế giới Cực lạc.

Nếu xét về công hiệu thì có năm lý do để chứng minh cho hiệu lực phát nguyện và không dưới bốn pháp sau đây.

Một, có lời nguyện thứ 19 của đức Phật Di-đà làm căn cứ nên tuyệt đối chẳng phải không ngoa.

Hai, trong kinh Di-đà, đức Thích Tôn thường dạy: nếu đời này phát nguyện thì đời này liền được vãng sanh, chứ không cần phải chờ sang kiếp khác.

Ba, trong một đời, thời gian phát nguyện nhiều nhất chỉ chiếm nửa ngày, không như các pháp tu khác phải suốt đời tu trì.

Bốn, tất cả mọi người đều có thể tu được, không giống như các pháp tu khác phải dựa vào hằng tâm hoặc căn cơ trình độ.

Năm, tín nguyện hạnh đều là tư lương của pháp tu Tịnh độ.

Khi đã phát nguyện thì tín đã lập, nguyện đã có, hạnh đã thành, tư lương đầy đủ chắc chắn được vãng sanh. Có năm lý do này đủ chứng minh cho việc phát nguyện đời này chắc chắn được vãng sanh thế giới Cực lạc. Cho nên phát nguyện vãng sanh trong pháp môn Tịnh độ là pháp dễ hành trong môn dễ hành, là con đường tu tắt trong các con đường tắt, có thể làm bảo chứng cho việc tu tập các pháp môn Tịnh độ. Chúng ta chỉ cần tu tập thành công bảo chứng này, nếu gặp bất kỳ pháp tu Tịnh độ nào khác dù có thành công hay không thì điều đó cũng trở thành thứ yếu mà chẳng ảnh hưởng gì nhiều đến con đường phát nguyện vãng sanh của chúng ta.

Mặc dù pháp tướng quyết định như thế nhưng để thận trọng hơn trong việc thành công chứ không để thất bại, thà là có thừa chứ đừng để thiếu sót. Khi thân mạng lâm chung, sẽ giảm thiểu chướng ngại, sau khi phát nguyện, ít ra đối với hai việc trì danh niệm Phật và hồi hướng công đức thì hành giả vẫn phải thường xuyên tu tập. Vì có phát nguyện để làm điều kiện hậu thuẫn, sau này dù có tu tập bất cứ phương pháp nào thì việc phát nguyện cũng giống như đã uống được thang thuốc định thần, trong tâm khá an định, lòng được nhẹ nhàng tự tại, an vui không còn sợ hãi.

Cuộc đời của kẻ chấp bút này, ngoài những nguyện tự phát không kể ra, sau khi nương theo đại chúng tu tập đã ba lần tham gia phát nguyện tập thể nhưng mà đối với các pháp tu Thật tướng niệm Phật, Quán tưởng niệm Phật, Trì danh niệm Phật, tu các công đức hồi hướng vẫn là việc luôn quán chiếu thực hành không dám giải đãi. Như xuống biển tìm kiếm san

hô, mặc dù không thể đục được toàn vẹn cây san hô nhưng cũng có thể bẻ được một cành hay một đốt, cuối cùng thì chút ít có được ấy vẫn được gọi là của báu. Cũng thế, tham nhiều được lợi, lớn nhỏ không chừa thì cũng có thể bao quát được tinh thần “e dè, thận trọng, ngại ngùng, sợ hãi”,[19] thà là việc tu có chỗ thừa chứ đừng để cho thiếu sót. Lúc bình thường, khi hành giả tu tập các pháp lành hoàn tất, thường niệm lời phát nguyện hồi hướng nhưng đây vẫn là lời hồi hướng công đức kiêm phát nguyện, dựa vào lời nguyện của Phật thì đây là lời nguyện thứ 20: “Phạm vi hồi hướng công đức, cầu sinh về thế giới Cực lạc” mà chẳng phải là lời nguyện thứ 19: “Phạm vi phát nguyện muốn sinh về thế giới Cực lạc”, cho nên hồi hướng và phát nguyện xét về tính chất có chỗ bất đồng. Nếu có “ấn tượng sâu sắc, suốt đời không quên”, tác dụng của tám chữ này đặc biệt cử hành nghi thức phát nguyện một lần long trọng, quả là việc làm vô cùng tất yếu, và công hiệu cùng tính chất của nó cũng giống như vô biểu sắc[20] được dẫn khởi bởi luật nghi lúc thọ giới, đây được ví dụ của sinh mạng sinh ra lần thứ hai.

———

[19] “E dè, thận trọng, ngại ngùng, sợ hãi” (戒慎恐懼), câu này trích ý trong sách Trung dung: “…君子戒慎乎其所不睹, 恐懼乎其所不聞… Quân tử giới thận hồ kỳ sở bất đổ, khủng cụ hồ kỳ sở bất văn…” (Người quân tử e dè, thận trọng ở chỗ không ai thấy được mình, ngại ngùng sợ hãi khi không ai nghe được mình…” (cht. Dg).

[20] Vô biểu sắc 無表色: Skt. avijñapti-rūpa, còn gọi là vô biểu nghiệp, vô biểu… Chỉ cho một loại sắc không có tính chướng ngại, mắt ta không thấy được, có công năng ngăn ngừa lỗi lầm, hoặc trở ngại đức tốt. Theo luận Câu-xá quyển 13, 14 thì vô biểu sắc được chia làm 3 loại: 1. Luật nghi, là vô biểu sắc khởi lên cùng tâm thiện, có khả năng chấm dứt sự liên tục của ác giới; 2. Bất luật nghi, là vô biểu sắc khởi lên cùng lúc với tâm bất thiện, có công năng chặn đứng sự tương tục của thiện giới; 3. Phi luật nghi phi bất luật nghi, là thể của vô biểu sắc này không sinh thiện cũng không sinh bất thiện.

Tất cả chúng sinh nếu chỉ nương vào tự lực, khai phát Tịnh độ trong tự tính để thọ hưởng cảnh giới thanh tịnh trang nghiêm, mặc dù trải qua vô số kiếp cũng không bao giờ có được hy vọng ấy. Thế nhưng, pháp vốn dung thông, Phật cũng đại từ thì mười phương chư Phật vì tâm nguyện độ sinh cũng chẳng tiếc vận dụng đại nguyện lực muốn cứu vớt tất cả loài hữu tình, để hôm nay mọi người đều sinh vào cõi tịnh được gia trì bởi tám thức thanh tịnh Như Lai. Ở đây, nếu bàn về sức mạnh thì Phật đã có 99%, và 1% còn lại thì phải nhờ vào tất cả những điều kiện của người tu hành tịnh nghiệp: Một, tu bao nhiêu thiện nghiệp, tu được thiện nghiệp thì mới tương ứng với tâm tịnh, tương ứng với cõi tịnh. Hai, dứt các tội ác, dứt trừ được tội ác thì mới có thể không còn tương ứng với vô minh, không tương ứng với cõi uế trược. Ba, tuỳ duyên niệm Phật, cầu sinh về Tịnh độ; niệm Phật cầu sinh về tịnh độ mới có thể cùng Tịnh độ được hiển hiện bởi tám thức thanh tịnh của Phật khế hợp lẫn nhau để có thể gửi gắm mạng sống của mình vào Tịnh độ. Thí như nước đựng trong cốc hoàn toàn chẳng có công năng của một đại dương nhưng một khi đổ vào biển cả thì ngay lập tức sẽ phát sinh tác dụng giống như nước biển, cho đến thể tính, cảnh giới, dung lượng, mùi vị, thái độ, không yếu tố nào không phải là nước biển. Đây chính là dùng một niệm hiện tiền đưa vào biển tính Như Lai, cũng có thể thấy được sức mạnh lớn lao của tha lực mà không thể nói hay thí dụ thế nào cho hết được.

Nếu rõ được lý này, thì biết rằng pháp tu xưng danh mười niệm, niệm Phật bảy ngày cho đến việc hồi hướng, phát nguyện đều là những pháp tu tiêu biểu nhằm biểu thị sự tương dung với biển Phật tính mà thôi! Nếu luận bàn về sức mạnh thì hạng phàm phu tội cấu chứa bằng núi lớn, mặc dù

tập trung công sức tinh tấn trong bảy ngày nhưng làm sao có thể địch lại được nghiệp chướng điên đảo từ vô lượng kiếp. Khi đã tu tập tịnh nghiệp niệm Phật chỉ là pháp tu tiêu biểu nhằm biểu thị sự tương dung với Phật tính, không trái ngược với học lý, vậy thì hãy tuỳ duyên xưng danh, tu công đức hồi hướng, cho đến phát nguyện cầu sinh Tịnh độ, và nếu nỗ lực tu tập không ngừng, không luận là phần lượng ra sao, đương nhiên hành giả cũng được vãng sanh thế giới Cực lạc. Hành giả chớ nên sợ vất vả khó khăn trong việc tu tập khi xem nội dung phân tích của bài viết này.