Tịnh Độ Tông Khái Luận

III. Con Đường Tắc Tu Hành Tịnh Độ

dẫn niệm Phật, hoặc sắp lâm chung phong đao[18] cắt thân thể, đau đớn khổ sở không cùng, lúc đó mới nhớ niệm Phật, đương nhiên là điều không thể được.

Nói tóm lại, dựa vào thiện tri thức không bằng dựa vào chính mình, dựa vào lúc lâm chung không bằng dựa vào lúc bình thường. Cho nên, hành giả bình thường xưng niệm Phật là ứng hợp với nguyện thứ 18 của đức Phật: “Nguyện niệm mười niệm nhất định vãng sanh”. Bình thường phát nguyện vãng sanh là ứng hợp với nguyện thứ 19 của đức Phật: “Người nào phát nguyện muốn sanh vào nước Cực lạc, khi sắp lâm chung nhất định Ta đến tiếp dẫn”. Bình thường những công đức mình tạo ra, hồi hướng cầu sanh nước Cực lạc là ứng hợp với nguyện 20: “Hồi hướng công đức liền được vãng sanh”. Như thế thì khi sắp lâm chung, tự nhiên gặp được sự đảm bảo, được đức Phật quang lâm gia hộ như mua được giấy chứng khoán, như người già mua được bảo hiểm nhân thọ, như giá tiền được hạ…, đây chẳng phải là vững chắc như Thái Sơn đó sao? Nếu không làm được như thế thì phải bước từng bước một, thận trọng vững chắc, chớ đừng hành động mạo hiểm bắt chước sự may mắn thành công của người khác. Như thấy người nhảy qua khe núi mà không chết, lại còn lượm được vàng. Thấy thế mình cũng lên núi loạng choạng nhảy qua khe nếu gặp may mắn thì thoát qua được, bằng không bị nát thân không chừng.

III. CON ĐƯỜNG TẮC TU HÀNH TỊNH ĐỘ

1. Trang bị đầy đủ ba loại tư lương tín, nguyện, hạnh:

———

[18] Phong đao 風刀: là dao gió, nghĩa là người sắp chết gió trong mình dao động mạnh, thân thể đau nhức tựa như lấy dao sắc mà đâm vào, nên gọi là phong đao.

Pháp môn Tịnh độ dễ hành nhưng lại khó tin, đức Phật nói trong kinh A-di-đà: Đức Thích Tôn cũng thừa nhận pháp môn niệm Phật là pháp khó tin ở thế gian, cho nên cốt tủy của pháp môn này hoàn toàn là nhờ vào lòng tin mà kiến lập, nhờ vào lòng tin mà nắm giữ, có lòng tin mới phát khởi hành động, mới có nhân quả viên mãn, nếu không thì pháp môn của Phật tuy lớn cũng không độ nổi người không có lòng tin. Tín, nguyện, hạnh, là ba thứ hành trang của Tịnh độ. Hành trang cần nhất cho người đi xa là của cải, lương thực, nếu thiếu hai thứ này, nhất định không thể đến đích được. Nhưng trong ba thứ hành trang của Tịnh độ lại có sự quan hệ gắn kết nhau, trước hết là do tín sanh nguyện, do nguyện sanh hạnh, nếu lòng tin không đủ thì nguyện hạnh đều không thành lập được. Người tu hành, thứ nhất cần phải tin vào ba kinh Tịnh độ là lời nói chân thật của Phật, không hư dối. Thứ hai, phải tin rằng ngoài cõi uế độ của chúng ta đang ở còn có thế giới Tịnh độ. Thứ ba, phải tin rằng đức Phật A-di-đà phát 48 lời nguyện, kiến lập Tịnh độ là việc hoàn toàn có thật, đức Phật ấy, quốc độ ấy nay vẫn còn đó. Thứ tư, phải tin rằng sanh vào Tịnh độ hay uế độ đều do tự tâm tạo ra, nếu trồng nhân tịnh thì được quả tịnh, nếu gieo nhân uế thì gặp quả uế, chứ chẳng phải phó thác cho vận khí. Thứ năm, cần phải tin rằng khi chánh niệm niệm Phật, sao cho khớp vào tâm niệm của đức Phật, phát sanh cảm ứng, đến lúc lâm chung được Phật tiếp dẫn vãng sanh. Thứ sáu, phải tin rằng ác nghiệp của chúng ta tuy nhiều, nhưng sau khi sanh về nước Cực lạc, nhờ hoàn cảnh tốt đẹp và sự dạy dỗ của chư Phật, Bồ-tát liên tục, nên ác nghiệp vĩnh viễn không tái khởi, ác báo mãi mãi không thành thục. Thứ bảy, phải tin rằng tự lực và Phật lực đều không thể nghĩ bàn, nhưng Phật lực to lớn gấp cả trăm ngàn vạn lần tự lực của chúng ta, cho nên tự lực tuy nhỏ cũng giúp

được vãng sanh. Thứ tám, cần phải tin rằng đức Phật có pháp môn giải thoát bất khả tư nghị, có khả năng trong một vi trần kiến lập thế giới, khiến chúng sanh trong mười phương đều sống trong thế giới ấy, tất cả nhà cửa, vật dụng đều đầy đủ không thiếu thứ gì. Thứ chín, phải tin rằng mỗi tiếng niệm Phật của chúng ta, Phật đều có thể nghe, đều có thể nhiếp thọ. Thứ mười, phải tin rằng người niệm Phật khi sắp lâm chung, nhất định đức Phật đến tiếp dẫn vãng sanh về nước Cực lạc, dứt khoát không rơi vào luân hồi trong sáu nẻo.

Tóm lại, việc này nói mãi cũng không hết, phàm những kinh mà Phật đã nói đều là lời chân thật, phải tin tưởng sâu sắc tuyệt đối không nên nghi ngờ, nếu nghi là chướng đạo, làm cho nguyện hạnh không có cách sanh khởi. Nếu ai có lòng tin này thì tự nhiên ý nguyện sanh vào quốc độ ấy, một khi ý nguyện sanh vào quốc độ đó rồi thì tự nhiên sẽ nương vào pháp mà khởi hạnh.

Người đời bởi căn tánh không giống nhau, cho nên sự hiểu biết cũng không giống nhau. Có người cho rằng: Tịnh độ là giả dối, không thật nên không tin. Có người cho rằng: Người chết rồi thì tất cả đều hết, đâu có đời sau, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Sanh Đông sanh Tây, chịu khổ cực, hưởng vui sướng, việc này do ngẫu nhiên mà có, chứ đâu cần phải tu nhân hưởng quả, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Niệm Phật vãng sanh Tây phương là hành động lừa đảo khuyến khích người ngu làm thiện, kỳ thật đâu có việc này, Thích-ca xí gạt cả ức vạn người, chỉ riêng mình ta không bị mắc lừa, do vậy mà ta không tin. Có người cho rằng: Cõi Phật Tây phương dẫu có cũng không thể chỉ dựa vào vài tiếng niệm Phật mà được vãng sanh, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Nhân loại quá nặng nề tâm tham, sân, si và

ích kỷ, nếu sanh Cực lạc thì tánh cũ vẫn không thay đổi, dứt khoát không thể mới đó mà trở thành người tốt, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Con người ở thế gian này làm ác bằng mọi cách, lẽ ra là mỗi hành động như thế đều phải chịu quả báo, nay nói sau khi sanh về nước Cực lạc, mọi thứ coi như không có, tất cả đều tan biến, nếu như thế thì không hợp với luật nhân quả, lý này nhất định không thể có, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Nếu như nói mười niệm nhất định được vãng sanh, thì toàn là lời nói hồ đồ, giá như tất cả chúng sanh đều niệm mười niệm được vãng sanh, thì địa ngục trở nên trống không, thế giới không có nhân loại, thế gian đâu có việc dễ dàng như thế, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Quốc độ của nước Cực lạc, và tất cả nhà cửa vật dụng, số lượng có hạn, còn số người vãng sanh lại ùn ùn kéo đến không thể đếm hết, nếu nói như thế thì không biết đất hoang, nhà hoang, vật hoang… phát sanh từ đâu, như thế thì trái ngược nhau, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Muốn áo thì được áo, thích ăn được ăn, muốn thứ gì được thứ ấy, không cần phải nhờ vào sức người, hoàn toàn đều từ thiên nhiên, đây không khác gì lời nói hoang đường gạt trẻ con, do vậy mà không tin. Có người cho rằng: Ở nước Cực lạc, đất toàn vàng ròng, ao sen, lầu gác bảy báu, không cần thiết kế xây dựng, không cần công thợ mà được thành tựu, đây là thần thoại thời thượng cổ, thật không hợp với khoa học, do vậy mà không tin. Những vấn đề nghi vấn này quá nhiều trong đầu óc con người không thể kể hết, bài viết này có giới hạn khuôn khổ, không thể giải thích rõ từng chi tiết được.

Kết lại, nếu thành kiến chấp vào cõi này, đem so sánh với thế giới Cực lạc thần biến của đức Như Lai, cùng với thức thanh tịnh của chúng sanh hợp lại mà thành thì giống như con kiến càng suy tính so lường quốc gia xã hội của loài người, mọi

thứ tổ chức và hành động hết sức phức tạp, dù cho nó có tính toán suy lường một vạn năm đi chăng nữa vẫn sai lầm từ đầu cho đến cuối, vì kiến không phải là người. Trở lại vấn đề, chúng ta cũng không phải là Phật, thì làm sao biết rõ được trí tuệ thần thông của Phật? Đã không biết rõ thì chớ có suy đoán mò, chỉ cần mọi người tin và thực hành theo lời đức Phật, nhất định không bị sai lầm, không bị rơi vào không. Nếu tự cho mình là người thông minh tuyệt đỉnh, không bị xí gạt, thì những hạng người này trong con mắt người trí hoàn toàn là ngu muội, là phước đức trí tuệ cạn cợt, cho nên không thể tiêu thụ pháp môn rất khó được và cũng rất đơn giản này. Trên đây phần nhiều đứng trên phương diện chữ tín mà nói, chứ chưa đề cập gì về nguyện và hạnh, lý do là từ tín khởi lên nguyện, hạnh, không cần phải bàn gì thêm. Như nói trước đầu giường cách đất một thước có chôn vàng ròng nhưng không ai phát nguyện đào, còn nằm trong tình trạng bất động, vì họ hoàn toàn không tin.

2. Tu thập thiện làm cơ bản:

Mười thiện tức là thân có ba việc thiện: không giết hại, không trộm cắp, không dâm dục (xuất gia hoàn toàn đoạn dâm dục, tại gia chỉ cấm tà dâm). Miệng có bốn việc thiện: Không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói thêu dệt, không nói ác. Ý có ba việc thiện: không tham lam, không sân hận và không si mê. Mười điều thiện này là căn bản của các pháp lành, cũng là cơ sở của tất cả thiện pháp. Tu pháp mà không tu mười việc thiện thì cũng như xây nhà lầu cao trăm thước ở trên đất sình, dứt khoát không hy vọng thành công. Trong kinh Thập thiện nghiệp đạo,[19 đức Phật bảo Long vương: “Này Long

———

[19] Kinh Thập thiện nghiệp đạo 1, T15n600, p159a23.

vương! Mười nghiệp thiện này, có khả năng khiến mười lực,[20] vô úy,[21] mười tám pháp bất cộng,[22] tất cả giáo pháp của Phật đều được viên mãn, các ông phải siêng năng tu học. Này Long vương! Thí như tất cả thành ấp, xóm làng đều dựa vào đất mà đứng vững, tất cả cây cối, thuốc thang, rừng rậm đều dựa vào đất mà sanh trưởng. Mười thiện đạo này cũng như vậy, tất cả trời, người thành lập đều dựa vào nó, tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-đề, các hạnh Bồ-tát, tất cả pháp Phật cũng dựa vào đại địa thập thiện này mà được thành tựu”.

Trong kinh Quán vô lượng thọ, đức Phật bảo Vi-đề-hy: “Này Vi-đề-hy! Nếu người nào muốn sanh về nước Cực lạc, thì nên tu ba phước, trong đó phước thứ nhất là hiếu dưỡng cha mẹ, phụng sự sư trưởng, tâm từ không giết hại, tu mười nghiệp thiện.”[23]

Cho nên người niệm Phật cần tu mười nghiệp thiện để làm nền tảng cho tịnh nghiệp. Nếu đạo niệm không chân thật, mười việc thiện có thiếu sót thì e rằng khó vãng sanh về cõi Phật. Vì vậy mà người tu Tịnh độ, bất cứ lúc nào cũng phải e dè thận trọng, giữ gìn ba nghiệp thân, miệng, ý, chớ có làm ác, mặt khác phải siêng năng niệm Phật, thì việc vãng sanh nắm chắc trong tầm tay.

3. Làm tròn bổn phận với luân thường đạo lý:

———

[20] Mười lực: xem cht. 17 trước.

[21] Vô úy 無畏: Skt. vaiśāradya, Pāli: vesārajja, không hề sợ hãi điều gì.

[22] Bất cộng pháp 不共法: Skt. āveṇika-buddha-dharma, cũng gọi là Bất cộng Phật pháp. Chỉ cho pháp công đức riêng, duy chỉ có Phật và Bồ-tát mới có đầy đủ. Phàm phu, Thanh văn, Duyên giác không có. Trong kinh luận của Đại thừa và Tiểu thừa nói về Bất cộng pháp khác nhau. Thông thường, mười lực, bốn vô sở úy, ba niệm trụ và đại bi của đức Phật hợp lại gọi là Mười tám pháp bất cộng.

[23] Kinh Quán vô lượng thọ 1, T12n365, p341c09.

Pháp thế gian và pháp xuất thế gian có hơi ngược nhau, nhất là Phật tử tại gia, chưa tách rời xã hội, gia đình, có những trách nhiệm riêng, như làm trưởng quan thì cho ra trưởng quan, một lòng vì nước vì dân, còn làm quan nhỏ thì cho ra quan nhỏ, trung thành với chức vụ. Làm nghề buôn bán thì phải chân thật với giá cả, để con nít, người già khỏi khinh. Làm thầy thuốc thì phải có lòng thương xót người bệnh nghèo, hết lòng chữa trị v.v…; nghĩa là nhiệm vụ chính là “nợ nần”, phải có trách nhiệm “thanh toán” đàng hoàng, để tích công chứa đức. Cho đến làm cha mẹ, phận con cái, đạo vợ chồng, anh em, thầy trò, bạn bè, mỗi mỗi phải làm tròn bổn phận, giữ đúng tư cách phẩm chất con người, đó là pháp thế gian. Còn pháp xuất thế là tu học theo giáo lý của Phật, hướng đến con đường giải thoát; muốn thành Phật làm Tổ, hoặc niệm Phật cầu vãng sanh, đều phải tu tập tịnh nghiệp, ngăn chặn nghiệp bất thiện, tránh rơi vào ba đường ác. Do đó, học giả khi tu pháp xuất thế, chớ nên loại bỏ pháp thế gian, còn phải gánh vác pháp thế gian một cách năng nổ, để làm nền tảng cho pháp xuất thế trong tương lai, như vậy mới mong thành công. Nếu như trước kia có tạo tội lỗi, nay cần nên hối cải, không để tái phạm. Cửa Phật rộng lớn, sẵn sàng đón nhận những ai gây tội mà biết sám hối. Như cái chum đã từng chứa chất độc, nhưng được súc rửa sạch sẽ thì không còn độc nữa.

4. Rộng tu công đức, hồi hướng nguyện sanh:

Kinh Quán vô lượng thọ[24] chép: “Đức Phật bảo A-nan và Vi-đề-hy, thượng phẩm thượng sanh là chúng sanh nguyện sanh về nước Cực lạc, phát ba thứ tâm, liền được vãng sanh.

———

[24] Kinh Quán vô lượng thọ 1, p344c09.

Những gì là ba? Một là tâm chí thành; hai là tâm sâu sắc; ba là tâm hồi hướng phát nguyện. Những ai đầy đủ ba tâm này, nhất định được sanh về nước Cực lạc”. Trong văn kinh có nói đến tâm sâu sắc, tức là rộng tu công đức, hoặc thích tích chứa thiện pháp, đó là tâm phát nguyện hồi hướng, là đem công đức mà mình đã tu tập, hoặc thiện pháp đã được tích chứa đều hồi hướng nguyện cầu sanh thế giới Cực lạc. Nguyện thứ 20 trong 48 lời nguyện của đức Phật A-di-đà cũng nói: “Nếu Ta được thành Phật, chúng sanh mười phương nghe danh hiệu Ta, buộc niệm vào quốc độ của Ta, gieo trồng các công đức, chí tâm hồi hướng, muốn sanh vào nước của Ta, nếu không được toại nguyện thì Ta không thành Chánh giác”. Ở đây muốn nói, nếu người thế gian nguyện đem công đức mà mình đã tạo, hồi hướng cầu sanh vào nước của Phật A-di-đà thì được như ý nguyện. Chỉ có việc hồi hướng là quan trọng đối với giáo pháp đức Phật, nay đem ý nghĩa này, lược nói sơ qua: Đức hiệu của Phật không thể nghĩ bàn, thanh tịnh tám thức không thể nghĩ bàn, tâm chúng sanh không thể nghĩ bàn, hợp ba điều này thành pháp Tịnh độ, cho nên pháp Tịnh độ cũng không thể nghĩ bàn. Chiếu theo lý, hành giả chỉ niệm danh hiệu Phật là vãng sanh, nhưng hành giả khi tu pháp Tịnh độ với tâm thâm sâu, thì ngoài pháp niệm Phật ra, còn phải rộng tu công đức để hồi hướng nguyện vãng sanh: Một, cúng dường Di-đà, trang nghiêm cõi Phật. Hai, nguyện làm các trợ duyên, để tăng trưởng đạo quả. Ba, phát tâm Đại thừa, học hạnh Bồ-tát. Cho nên không chỉ niệm danh hiệu Phật là đủ.

Phàm bất cứ một việc gì cũng không lìa nhân quả, pháp thế gian thế nào thì pháp xuất thế cũng như vậy, nên không luận thiện hay ác, tốt hay xấu, đều có hậu quả báo ứng. Căn cứ vào lý do này mà hành giả cần phải tu thiện pháp, nhất định

tương lai có phước báo, nếu nằm trong phạm vi hữu lậu cõi trời, người thì tương lai quả báo tái sanh ở trời, người, nhưng thú vui ở cõi trời người không lâu dài, khi hết lại đọa lạc. Hoặc thuộc quả Tứ thánh vô lậu thì tương lai quả báo ở cõi trời Ngũ bất hoàn,[25] hoặc là mười phương Tịnh độ. Nếu hành giả không thọ phước báo thú vui ở cõi trời, người, sợ đọa lạc mà tự nguyện đem công đức này để làm điều kiện tăng thượng duyên vãng sanh về nước Cực lạc, thì chắc chắn được thọ báo công đức vãng sanh về nước Cực lạc của đức Phật A-di-đà.

Như vậy thì phước báo trời, người và tha phương Tịnh độ không thành thục, mà địa điểm thọ báo thành thục ở tương lai là tại nước Cực lạc. Đến lúc đó, tịnh nghiệp không thành cũng tự thành. Bởi vì, tất cả là duy tâm, tâm lực có khả năng gieo trồng nghiệp quả và cũng có khả năng chuyển nghiệp quả. Cho nên không luận hành giả đã tu thiện nghiệp, thuộc hữu lậu hay vô lậu, chỉ cần lúc gieo nhân, tự ý nguyện đem phước báo mà mình đã được hướng về cõi Phật. Một niệm này, không chỉ có khả năng khiến hạt giống trong ruộng bát thức lập tức biến thành tập khí vô lậu, đầy đủ hạt giống tịnh pháp vô lậu, mà còn dẫn dắt đến địa điểm thọ báo trong tương lai, đều có thể tự do quyết định trước. Đây là cái lý sâu xa vi diệu của Duy thức học. Cách thức hồi hướng này chiếm một vị trí rất quan trọng trong giáo pháp đức Phật, cho nên

———

[25] Trời Ngũ bất hoàn (Ngũ bất hoàn thiên 五不還天): hay gọi là trời Ngũ tịnh cư, tức Sắc giới đệ tứ thiền thiên, chỗ vãng sanh của các bậc Thánh chứng quả Bất hoàn, có 5 địa vị (ngũ địa): 1. Vô phiền thiên (chốn không còn phiền tạp), 2. Vô nhiệt thiên (chốn không còn sự nhiệt não), 3. Thiện hiện thiên (chốn năng hiện thắng pháp), 4. Thiện kiến thiên (chốn có thể thấy được thắng pháp), 5. Sắc cứu cánh thiên (chốn đẹp nhất của sắc thiên).

hành giả cần phải đặt niềm tin sâu sắc không nghi ngờ, mới có hiệu nghiệm; còn như trong ý niệm có một chút hồ nghi, thì tâm lực liền mất công dụng, không thể thay đổi hạt giống. Có tâm hồ nghi mà tu hành pháp Tịnh độ thì mất lợi lớn, đó là lý do quan trọng. Đức Phật A-di-đà biết rõ hạt giống có thể khiến hữu lậu thay đổi thành vô lậu, công đức có thể chuyển dời từ quốc độ này đến quốc độ khác, nên mới dám phát ra nguyện thứ 20; trải qua trăm ngàn năm nay, các bậc Đại đức trong Phật môn đều biết rõ lý này, do đó họ mới soạn tuyển chọn bài văn phát nguyện hồi hướng này, dốc hết tâm lực đề xướng, đem công đức hồi hướng cầu sanh nước Cực lạc. Bất luận hành giả tạo công đức gì, cho đến bố thí một xu, hay cứu mạng một con kiến, chỉ cần sau khi làm xong, trước hết quán tưởng đức Phật A-di-đà đứng trước mặt, sau đó cung kính chắp tay, miệng niệm:

Nguyện đem công đức này,

trang nghiêm Tịnh độ Phật,

trên đền bốn ơn nặng,

dưới cứu khổ ba đường.

Nếu có ai thấy nghe,

đều phát tâm Bồ-đề,

khi hết báo thân này,

cùng về nước Cực lạc.

Sau khi niệm qua kệ này, rồi dựa vào tâm lực song phương của đức Phật và chính mình, đem những công đức mà mình đã tạo, làm tư lương vãng sanh đến nước Cực lạc, trang nghiêm cõi Phật; mục đích này tiện lợi đơn giản. Lại niệm tiếp bốn câu dưới đây:

Xin đem công đức này,

cúng dường Phật Di-đà,

nguyện khi con mạng chung,

liền sanh về Cực lạc.

Sau khi hồi hướng xong, bất luận tạo công đức gì, tính chất như thế nào, thuộc hữu lậu hay vô lậu, chỉ cần làm theo cách thức như thế sẽ trở thành pháp vô lậu xuất thế gian trọn vẹn, liên quan đến nguyện thứ 20 của đức Phật A-di-đà, là trách nhiệm gánh vác nhiếp thọ.

5. Trách nhiệm nhiếp thọ:

Một niệm cuối cùng của đời người, năng lực đó quyết định đầu thai chỗ nào cho tương lai, theo đạo lý mà nói, người niệm Phật lâm chung cần được trợ niệm thì mới mong sanh về cõi Phật. Căn cứ theo kinh A-di-đà : Nếu người niệm Phật bảy ngày, mà nhất tâm bất loạn, thì người ấy khi lâm chung được Phật và Thánh chúng hiện ra trước mắt, người này tâm không điên đảo, liền được vãng sanh. Văn kinh đã nói, đương nhiên là đáng tin cậy. Chỉ có điều, người này nếu tịnh nghiệp chưa được tinh tấn cho lắm thì sợ rằng khi lâm chung muôn phần không được một, đức Phật không đến tiếp dẫn, tâm dễ bị điên đảo, khó sanh về nước Cực lạc. Như vậy, khi người sắp chết, nhu cầu cần nhất là phải có người đứng bên cạnh trợ niệm, mới có thể dẫn dắt tâm người bệnh niệm Phật, đây là căn cứ theo nguyên lý hỗ trợ cho người bệnh. Phương pháp này lúc bình thường chúng ta nên tập hợp đạo hữu lại được bao nhiêu người, rồi thành lập hội trợ niệm. Ước định đạo hữu trong hội ấy bất luận là ai, nếu khi có người bệnh đang nằm trong tình trạng hôn mê nguy kịch, gia đình họ đến nhờ, mình có bổn phận là đi thông báo cho các đạo hữu trong hội biết, cùng nhau đến phòng người bệnh, đốt hương niệm Phật. Như thế thì người bệnh mắt được thấy tượng Phật, tai nghe tiếng niệm Phật, mũi ngửi được hương vị chiên-đàn, hoàn

cảnh như thế dễ làm cho tâm người tịnh niệm, hỗ trợ sanh Tây phương. Nay đem biện pháp cẩn thận khi lâm chung chỉ cho hành giả, chia thành từng đoạn thuật rõ dưới đây, để tiện tham khảo:

a. Khi người bệnh nặng nguy kịch:

Khi hành giả bệnh nặng, bà con thân thuộc nên báo tin cho các đạo hữu trong hội đến nhà trợ niệm. Nếu các đạo hữu đến, thấy thần thức của người bệnh chưa hôn mê, thì khuyên bà con người bệnh chớ có khóc lóc, chớ đem việc gia đình kể lể cho người bệnh, hay đề cập đến việc di chúc, làm cho người bệnh dấy lên ý niệm thế tục. Mặt khác là dặn dò người bệnh nên vứt bỏ mọi thứ trong tâm vướng bận, chỉ thọ trì một câu niệm Phật và khuyên họ rằng: “Nước Cực lạc hết sức vui sướng, nay đạo hữu nên xả bỏ tất cả, khi sanh vào nước đó mọi sự đau đớn của bệnh tật sẽ tan biến, thay vào đó là sự vui mừng, nên biết đó là do túc nghiệp nhiều đời mới chiêu cảm được, hãy cố gắng chịu đựng”. Nếu người bệnh không quan tâm, hoặc không có ý niệm buông bỏ, thì tìm cách giải bày, với lời lẽ nhẹ nhàng, tốt đẹp, phương tiện để an ủi tâm họ; cần nên ca ngợi nhắm vào lời hay đức tốt, tu hành công hạnh của họ, khiến họ vui mừng, để họ tự tin nương vào công đức đó có thể vãng sanh về thế giới Cực lạc. Nếu người bệnh trong trạng thái thần trí hôn mê, bất tỉnh nhân sự, thì chúng ta nên trợ niệm, niệm danh hiệu Phật, hoặc nhịp nhẹ pháp khí, quan trọng là âm thanh không ồn ào, nặng nề. Nếu thời gian thong thả thì ta nên bố trí vài người thay nhau trực niệm, sao cho tiếng niệm Phật không bị gián đoạn, cho đến khi người bệnh trút hơi thở cuối cùng, thân bắt đầu chuyển qua giai đoạn lạnh thì thôi niệm.

b. Cứu độ trung ấm:

IV. Trì Danh Niệm Phật

Thân thể của chúng ta là do năm uẩn hợp thành; năm uẩn còn gọi là năm ấm, thân thể lúc còn sống gọi là tiền ấm, sau khi chết gọi là hậu ấm, ở giai đoạn đã chết mà chưa đầu thai gọi là trung ấm. Khi tám thức lìa thân thể người chết thì thân trung ấm bắt đầu hình thành. Thân trung ấm ở cõi dục lớn như đứa bé năm sáu tuổi, các căn thông minh lanh lẹ, có năng lực thông suốt, có sự ghi nhớ mạnh hơn lúc còn sống rất nhiều.

Sau khi chết, thần thức tuy tách rời thân xác thành thân trung ấm, nhưng lúc đó thân trung ấm còn gần gũi lưu luyến thây chết, do vậy mà bất cứ ai tắm rửa hay thay đồ cho người chết, hoặc quyến thuộc khóc lóc v.v..., thân trung ấm đều thấy, họ sẽ hỏi, người sống lại không biết, không thấy gì để trả lời. Lúc đó khiến họ buồn rầu, sợ hãi, bỏ đi, trong tâm không biết đâu nương tựa.

Cho nên người chết tuy thân thể lạnh cứng nhưng người sống vẫn có thể nói pháp cho họ nghe, giúp họ trút bỏ tâm tham, sân, si, ái, nhất ý cầu sanh Tịnh độ, hoặc niệm Phật lớn tiếng để thân trung ấm nghe phát sanh tịnh niệm. Những người lúc sống chưa từng niệm Phật, đến lúc này trong tâm vô chủ, không nơi nương tựa, hoàn cảnh này rất thê lương, nhờ nghe một tiếng niệm Phật mà được vãng sanh. Và bất luận lúc sống họ có tin hay không tin Phật pháp, có hay không có kinh nghiệm Tịnh độ, thì niệm Phật lớn tiếng cũng rất cần thiết cho người mất. Đây chính là phương pháp cứu độ trung ấm, nên phổ biến thực hành rộng rãi.

IV. TRÌ DANH NIỆM PHẬT

1. So sánh về ba phương pháp thật tướng, quán tưởng, và trì danh:

Niệm Phật không phải chỉ có miệng niệm, mà tâm niệm cũng gọi là niệm Phật. Trong phương pháp niệm Phật, ngoài trì danh ra, còn có phương pháp như thật tướng niệm và quán tưởng niệm. Thật tướng niệm tức tâm nhập vào đệ nhất nghĩa, quán thật tướng của pháp thân Phật, từ đó đạt được tam-muội, là Chân như tam-muội, cũng gọi là Nhất hạnh tam-muội.[26] Pháp môn này vốn thuộc về thiền, những cảnh giới của thiền tâm hiển hiện ra lại là Tịnh độ, nên cũng xếp vào pháp môn Tịnh độ. Pháp này nếu chẳng phải là bậc thượng căn, thì không thể ngộ nhập, vì vậy hai căn trung hạ không thể hành trì hết phạm trù của nó, cho nên trong pháp Tịnh độ rất ít người đề xướng, chỉ thấy có thiền môn đề xướng.

Kế nữa, là quán tưởng niệm, đây là dựa vào kinh Quán vô lượng thọ, đối với Y, Chánh trang nghiêm của đức Phật A-di-đà tại nước Cực lạc, làm ra 16 cách quán, hạnh quán, nếu được thuần thục thì mở mắt, nhắm mắt đều là Cực lạc, lập tức chuyển Ta-bà thành Tịnh độ, không cần phải đợi đến khi mạng chung, mà ngay thân này liền dạo chơi nước Cực lạc, công hiệu rất lớn, không thể nói hết.

Từ đó đạt được tam-muội, như Bát-chu tam-muội cũng gọi là Phật lập tam-muội. Duy chỉ có pháp quán này là vi tế sâu xa huyền diệu, có năm thứ khó thành công được:

Một, căn tánh ám độn thì khó thành. Hai, tâm thô lỗ thì khó thành.

———

[26] Nhất hạnh tam-muội 一行三昧: Skt. ekavyūha-samādhi, cũng gọi là Nhất tam-muội, Chân như tam-muội… Chánh định do tâm chuyên trú vào một cảnh mà tu tập. Tuy nhiên, có số kinh luận không coi Nhất hạnh tam-muội đồng với Chân như tam-muội, vì Chân như tam-muội là đối với cảnh mà đặt tên, còn Nhất hạnh tam-muội thì từ nơi pháp thực hành mà đặt tên.

Ba, không có phương tiện khéo léo thì khó thành.

Bốn, nhận thức không sâu sắc thì khó thành.

Năm, tinh thần và sức lực bất cập thì khó thành. Đây là pháp môn khó thực hành.

Tiếp theo là trì danh niệm, trì danh niệm so với hai cách niệm đã nêu trên dễ hơn rất nhiều, không luận là thượng trung hạ căn, chỉ cần siêng năng niệm đều thành công, niệm cho đến nhất tâm bất loạn, liền được tam-muội. Tam-muội mà mình đạt được là niệm Phật tam-muội. Phương pháp trì danh niệm, Phật đã trải qua hai ngàn năm đến nay, kết quả là các bậc Đại đức trong Phật môn luôn đề xướng và thực hành không gián đoạn, pháp Phật này đã trở thành một pháp môn được phổ biến rộng rãi và đi sâu vào dân gian. Bởi vì pháp môn này hễ ai có tu thì nhất định được thành tựu, bao trùm ba căn, tóm thâu cả lợi độn, cho nên số người được độ thoát cũng cách xa so với những gì mà các tông phái khác không thể ngờ tới. Có thể nói, tổng số người thành tựu chiếm vị trí trong Phật pháp lên đến bảy tám mươi phần trăm. Kỳ thật, pháp môn này cũng bao hàm đạo lý sâu xa uyên áo, so với các tông khác không thua kém gì. Vả lại, tinh túy của các tông đều bao la cao thâm, nội hàm lại tập hợp nhiều triết lý sâu rộng, còn Tịnh độ chỉ luận về hiệu quả và luận về học lý, luận về khó dễ thì thực tiễn, nổi bậc hơn hết, không có gì sánh bằng. Người đời do không để ý tới pháp môn niệm Phật, cho rằng pháp môn này chỉ để dành cho người hạ căn, tối dạ, phát ngôn như thế thì chính họ là người hạ căn, tối dạ rồi. Đối với nguyên lý mà pháp môn niệm Phật đã bao hàm, có thể nói là họ không có một chút nhận thức gì. Nếu họ nhận thức đúng đắn về Tịnh độ là một pháp môn phương tiện độ sanh, thì họ mới khâm phục, kính lễ năm vóc sát đất.

2. Các phương pháp trì danh:

Nói niệm Phật hay chấp trì danh hiệu là niệm “Nam-mô A-di-đà Phật”, hoặc “A-di-đà Phật”. Sáu chữ này là tiếng dịch âm của Ấn Độ, nếu dịch nghĩa thì Nam-mô là kính lễ, hoặc quy y, A là vô, Di-đà là lượng, Phật là bậc giác ngộ. Cho nên lấy sáu chữ này hợp lại thành kính lễ Đấng Vô lượng giác, là giáo chủ của nước Cực lạc, Ngài từng phát nguyện rằng: “Nếu ai niệm danh hiệu Ta, khi mạng chung, Ta liền đến tiếp dẫn vãng sanh về nước của Ta”. Đây chính là điểm căn cứ để cho người sau niệm danh hiệu Phật. Trong kinh Di-đà có nói qua: “Tuổi thọ của đức Phật và nhân dân ở nước đó vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp, nên gọi là A-di-đà”. Cho nên cũng xưng hiệu Ngài là Phật Vô lượng thọ, khi niệm danh hiệu Phật cũng là niệm “Nam-mô Vô lượng thọ Phật”. Chẳng qua xưng Vô lượng thọ là chỉ cho hạn định thọ mạng. Phạm vi và ý nghĩa đó lại bị hạn chế, nên không bằng xưng “Nam-mô A-di-đà Phật”, so với chữ thọ có lẽ là rộng lớn và hợp lý hơn. Khảo xét về một đức Thế Tôn, trừ thọ mạng vô lượng ra, còn có ánh sáng, tôn nghiêm, từ bi, công đức, thần thông, trí tuệ v.v..., không thể kể hết, tuyệt đối không phải chỉ rõ một cái nào mà xoá bỏ ý nghĩa những cái khác, do vậy mà ở đây xưng Ngài là “Vô lượng thọ” không bằng xưng là “A-di-đà”.

Nhằm thích ứng hoàn cảnh và tâm cảnh khi niệm Phật, hay để thích hợp với căn khí của người niệm, nên có nhiều phương pháp niệm khác nhau. Mỗi một phương pháp đều có tác dụng và ưu điểm của nó. Khi hành giả niệm Phật, tự mình có thể lựa chọn phương pháp thích hợp để tiện thực hành. Nếu khi ta niệm, thấy phương pháp này không thể trấn định được tâm cảnh thì ta có thể thay đổi phương pháp khác, thay đổi một lần, rồi lại thay đổi cho đến tám, chín lần, thế nào

cũng định được, chỉ cần trong một giờ có thể định tâm, loại trừ vọng niệm, thì một giờ ấy là phương pháp tốt nhất. Như thầy thuốc chữa bệnh, chữa lành bệnh là bốc đúng thuốc. Vọng niệm của chúng sanh là bệnh, danh hiệu Phật là thuốc, có năng lực trừ hết mọi bệnh tật, đó chính là thuốc hay. Phương pháp trì danh là con đường tắc vững chắc cho việc tu hành Tịnh độ, nó rất quan trọng. Mỗi phương pháp được trình bày tường tận rõ ràng như sau:

a. Niệm lớn tiếng:

Khi niệm lớn tiếng là dốc hết năng lực của toàn thân, xuyên suốt cả một câu niệm Phật, tiếng lớn vang như tiếng khánh, chấn động cả đất trời. Phương pháp này, tuy tiêu hao khí lực và đau cổ, không thể trì lâu được, nhưng nó có khả năng đối trị giải đãi hôn trầm, loại trừ tạp niệm tương tục. Khi hành giả niệm Phật, nếu mơ màng muốn ngủ, hoặc tưởng nhập vào phi phi tưởng, thì quật khởi tinh thần, lớn tiếng niệm Phật, nhất định làm cho đầu não phấn chấn hẳn lên, chánh niệm khôi phục, sức sống trỗi dậy mãnh liệt, nhờ thế mà có tác dụng rất lớn, lại còn khiến cho người nghe sanh tâm niệm Phật theo. Xưa kia, Thiền sư Vĩnh Minh khi niệm Phật trên đỉnh núi Nam Bình ở Hàng Châu, những người dưới núi đi ngang qua, nghe tiếng niệm Phật của ngài giống như tiếng nhạc trong trẻo vi vút trên không. Đó chính là ngài niệm theo phương pháp này.

b. Niệm thầm:

Những biểu hiện bên ngoài khi niệm chỉ thấy nhép môi, mà không phát ra tiếng. Tuy không phát ra tiếng nhưng sáu chữ “Nam-mô A-di-đà Phật” in rõ trong tâm thức hành giả, nhờ rõ ràng nên tâm không chạy mất, chánh niệm được kết thành một khối, do vậy hiệu lực không thua kém gì niệm ra tiếng.

Cách niệm này có thể dùng trong lúc nằm, lúc bệnh, tắm rửa, vào nhà xí, hay ở nhà trọ, nơi công cộng, hoặc những nơi không tiện niệm ra tiếng.

c. Niệm Kim cang:

Âm thanh khi niệm không lớn cũng không nhỏ, rất là trung hòa. Hành giả một mặt niệm một mặt lắng tai nghe, bất luận là niệm bốn chữ hay sáu chữ, chỉ cần nghe rõ ràng từng chữ một không bị tán mất, lúc đó tự nhiên tâm định. Cách niệm này hiệu lực rất lớn, cho nên lấy Kim cang làm thí dụ.

Kim cang dụ cho sự chắc chắn, kín đáo; kín đáo thì không bị ngoại cảnh xâm nhập, chắc chắn thì tạp niệm không thể phá. Trong các phương pháp niệm Phật, chỉ có phương pháp này là thường sử dụng.

d. Niệm giác chiếu:

Khi niệm, một mặt xưng danh hiệu Phật, một mặt nhìn lại tự tánh của chính mình, mọi cái trước mắt đều bị đánh bạt, chỉ biết tâm mình và tâm Phật, thân mình và thân Phật kết thành một khối, ánh sáng rạng ngời, tròn đầy rực rỡ, cảnh giới thênh thang, đầy cả mười phương, tất cả núi sông, đại địa, phòng xá, vật dụng một lúc mất hết chỗ đứng, cho đến thân bốn đại tạm bợ của mình cũng không biết rơi lạc nơi nào.

Như vậy là báo thân chưa mất mà đã chứng tịch quang, danh hiệu Phật bắt đầu tuyên truyền, liền nhập vào tam-muội, đem thân phàm phu dự vào cảnh giới Phật, nhanh lẹ không có gì sánh bằng. Đáng tiếc là nếu chẳng phải bậc thượng thượng căn thì không thể lãnh ngộ và thực hành được, cho nên những người có căn cơ này rất ít.

e. Niệm quán tưởng:

Khi niệm, vừa xưng danh hiệu Phật vừa quán tưởng tướng hảo tôn nghiêm của Phật như đang đứng trước mặt mình, được Ngài đưa tay rờ đầu, hoặc lấy y trùm lên thân ta, hoặc quán tưởng thấy Bồ-tát Quán Âm, Thế Chí, đứng hầu bên đức Phật, các chúng Thánh hiền đứng bao quanh ta, hoặc là quán tưởng đất vàng ao báu, hoa nở chim hót, cây báu màng lưới, ánh sáng trang nghiêm tráng lệ của nước Cực lạc. Khi quán tưởng một cách rõ ràng rồi, thân này liền đi dạo chơi nước Cực lạc, còn như chưa rõ ràng thì cũng có thể làm trợ duyên cho việc niệm Phật, khiến cho tịnh nghiệp dễ thành tựu. Quán lâu sẽ được thành thục, bình thường đã nằm dần trong tâm mình, khắc ghi sâu đậm, một mai thân này chết đi, trần duyên ở phương này không còn ràng buộc, lập tức cảnh Cực lạc thù thắng hiện ngay trước mắt.

f. Niệm truy đỉnh:[27]

Khi niệm nên dùng cách niệm Kim cang ở trên, liên kết nhau giữa chữ với chữ, câu với câu sao cho chặt chẽ, hình thành chữ này đuổi (truy) chữ kia, một câu cao (đỉnh) tiếp câu khác cao, trung gian không bị trống, gọi là “niệm truy đỉnh”. Niệm “truy đỉnh” đuổi nhanh, chặt chẽ, không có khoảng trống, tạp niệm không có cơ hội xâm nhập. Đây là phương pháp niệm trình tự khẩn trương, tâm miệng tăng tiến dần lên, oai lực

———

[27] Niệm truy đỉnh 追頂念: “truy” là rượt đuổi, “đỉnh” là cao. Niệm Phật cảnh sách 2, X62n1181, p324c14 ghi: “Niệm Phật phải nhất tâm bất loạn, dùng một câu danh hiệu Phật, niệm cực lực đuổi nhanh cao (truy đỉnh)… (p325a05). Nắm giữ bốn chữ danh hiệu Phật, niệm câu này cao (đỉnh) tiếp câu khác cao, âm thanh này rượt đuổi (truy) âm thanh khác, sức mạnh như cầm đao bắt giặc… (p325b02) Đề khởi bốn chữ “A-di-đà Phật”, niệm vừa rượt đuổi vừa nhanh, nhưng âm thanh không cao lắm khỏi tổn thương khí, không bức bách lắm khỏi động hỏa, không dồn nén lắm khỏi tổn thương huyết….”

chánh niệm, che hết tất cả, khiến tâm tưởng vô minh tạm thời ẩn mất. Cách niệm này hiệu lực rất lớn, nếu nghiệp hành giả thanh tịnh thì gặt hái được nhiều thành công.

g. Niệm lễ bái:

Khi niệm, vừa niệm vừa lễ bái, hoặc niệm một câu lạy một lạy, hoặc bất luận chữ, câu nhiều ít, chỉ cần vừa niệm vừa lạy, vừa lạy vừa niệm, thành ra lạy niệm song hành, thân miệng hợp nhất, càng làm cho ý thức khắc ghi hình ảnh đức Phật bao nhiêu thì càng làm cho ba nghiệp tập trung và nhiếp sáu căn bấy nhiêu. Gần như điều khiển toàn bộ thân thể chúng ta hoạt động niệm Phật, không có rảnh rỗi, ngoài việc niệm Phật ra không nghĩ gì khác. Cho nên phương pháp này đặc biệt tinh tấn, hiệu lực rất lớn, chỉ có điều là lạy nhiều làm cho thân mệt mỏi, khí hao tổn, có thể kiêm dụng nhưng không chuyên dùng.

h. Niệm nhớ mười:

Khi niệm dùng tràng hạt để nhớ số lần niệm, mỗi đợt mười câu danh hiệu Phật, sau mười câu niệm lần qua một hạt chuỗi. Như vậy, trong tâm đã nhớ Phật lại còn nhớ số đếm, không chuyên cũng phải chuyên, nếu tâm không chuyên thì số đếm bị rối loạn. Cho nên phương pháp này có thể coi là phương tiện chuyên tâm, chế ngự đối trị tạp niệm, rất có công hiệu.

i. Niệm mười hơi:

Khi niệm chỉ dùng cách “truy đỉnh” để niệm, bất luận danh hiệu Phật nhiều hay ít, chỉ lấy hết một hơi thở ra làm chừng mực, đợi hết hơi thở ra rồi lại hít vào một hơi, mới tiếp tục niệm, thì gọi là một hơi. Mười lần như vậy gọi là mười hơi. Đối với những người hằng ngày bận rộn không có thời gian rảnh rỗi để niệm Phật, nên đặc biệt thiết lập ra phương pháp

này, niệm hết mười hơi ước chừng vào khoảng năm phút, mỗi ngày chỉ cần niệm qua một lần mười hơi, cũng đủ vãng sanh về Cực lạc. Do vậy, dù cho người có bận rộn cách mấy cũng có thể làm được. Đây là căn cứ vào nguyện thứ 18 của đức Phật A-di-đà:

“Chúng sanh trong mười phương, muốn sanh vào nước Ta, cho đến mười niệm, nếu không được vãng sanh thì Ta không thành Chánh giác”.

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu của người xưa, nói mười niệm tức là mười hơi. Thệ nguyện của Phật sâu rộng, còn pháp Tịnh độ thì hết sức thiết thực, tuy chỉ có mười niệm nhưng khi lâm chung cũng được Phật đến tiếp dẫn.

j. Niệm theo định khóa:

Niệm Phật sợ nhất là ban đầu siêng năng về sau lại biếng nhác, tâm không giữ mức thường. Nên người hành giả xưa nay qui định công khóa hằng ngày cho việc niệm Phật, chỉ cần ngày ngày thực hành thì đạo tâm không bao giờ thoái chuyển. Danh hiệu Phật nhiều ít không thành vấn đề, chỉ cần mình quy định giờ nào đó không có hạn chế. Người xưa trong mỗi ngày định ra mười vạn, bảy vạn, năm vạn v.v... đều phải thực hành cho thường, mới thấy được sự tinh tấn của mình.

Tóm lại, việc này nên châm chước theo hoàn cảnh và sức lực của tự thân, mới định làm công khóa, sau khi đã định rồi, bất luận là mệt nhọc thế nào đi nữa cũng phải niệm cho hoàn thành, nếu không thì ngày kế tiếp phải niệm thêm, cứ thế nuôi thành thói quen. Nếu như lúc đầu phấn khởi mạnh mẽ, định ra quá nhiều, về sau lại làm không nổi thì không tốt, lại định mức quá ít thành ra biếng nhác cũng không tốt, cho nên lúc quyết định phải châm chước sao cho phù hợp.

k. Trong bốn oai nghi đều niệm:

Hạt giống thanh tịnh của hành giả đã thành thục thì việc niệm Phật ngày càng tinh tấn, do vậy kết quả ngày càng tiến xa, đừng cho định khóa là đủ, ngoài định khóa ra, bất luận là ngày hay đêm, trừ khi ngủ nghỉ, lúc nào cũng niệm, nghĩa là trong bốn oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi đều niệm, lâu dần trở thành thói quen, do vậy miệng không lúc nào rời câu Di-đà. Trong truyện vãng sanh, người xưa đều làm như vậy, có người làm nghề rèn đúc, một búa đập xuống là một câu niệm; có người làm nghề đậu hủ, mỗi vòng cối xay là một lần niệm Phật, cuối cùng khi âm thanh vừa dứt cũng thoát hóa. Đó là tấm gương sáng cho chúng ta noi theo. Khi người đạt đến trình độ như thế, dù có định khóa hay không định khóa, không thành vấn đề nữa.

l. Niệm không niệm đều niệm:

Ở trên nêu cách niệm trong bốn oai nghi, là chỉ miệng niệm, còn đây niệm không niệm đều niệm, cuối cùng một chữ niệm là chỉ cho tâm niệm. Chiếu theo đề mục mà nói: Bất luận là miệng niệm hay không niệm, nhưng trong tâm lúc nào cũng niệm Phật. Ở đây muốn nói rằng, khi miệng niệm trong tâm cũng niệm Phật, còn khi miệng không niệm tâm vẫn niệm; tức là ngoài việc trì danh ra, còn thêm nhớ tưởng, khi nhớ tưởng cũng chính là trì danh, cho nên khác với miệng niệm. Hành giả nếu có thể làm thì bất luận là giờ nào hay ở đâu, cũng không luận là miệng niệm hay không niệm, trong tâm ý đều nhớ tưởng Phật. Như vậy thì tịnh niệm vững chắc, tâm như tường đồng vách sắt, gió thổi chẳng lay, chân đạp chẳng đổ, không có một chút niệm thế tục hay tạp niệm nào xen vào, khi ấy niệm Phật tam-muội không thành tự thành, vãng sanh về nước Cực lạc, nhanh như lực sĩ co duỗi cánh tay. Người xưa nói:

V. Phát Nguyện Vãng Sanh Cực Lạc

Niệm mà không niệm, không niệm mà niệm tức là cảnh giới này. Nếu niệm Phật không trải qua nhiều năm tháng, công hạnh chưa thuần thục thì nhất định không thể làm được, vì thế mà người mới học phải tinh chuyên mới có thể làm nổi.

V. PHÁT NGUYỆN VÃNG SANH CỰC LẠC

1. Tính quan trọng phát nguyện:

Đại sư Ngẫu Ích dạy: “Được sanh hay không, hoàn toàn là do tín nguyện có hay không, phẩm vị cao thấp hoàn toàn là do trì danh nhiều hay ít”. Nhưng phẩm vị cao thấp của hành giả ở nước Cực lạc không là vấn đề ở đây, vấn đề chính là được sanh hay không? Ngài lại dạy: Hành trì nhiều ít không là vấn đề ở đây, vấn đề chính là có tín nguyện hay không mà thôi. Tín, hạnh, nguyện là ba cửa tư lương sanh về Tịnh độ, tư lương không đủ thì nhất định không được vãng sanh. Cho nên trong pháp Tịnh độ phát nguyện chiếm một vị trí rất quan trọng. Xưa kia, đức Phật A-di-đà đã phát 48 lời nguyện làm duyên khởi về nước Cực lạc.

Từ đó về sau, chúng sanh trong mười phương cũng lấy phát nguyện vãng sanh làm căn cứ cho tịnh hạnh, một là nguyện tiếp dẫn, hai là nguyện vãng sanh, cả hai đều chu toàn, như thế thì năng lực mình và người mới trọn vẹn, nên người tu tịnh nghiệp cần phải phát nguyện vãng sanh. Nguyện thứ 19 trong 48 lời nguyện của đức Phật A-di-đà đã nói rõ: Nếu người chí tâm phát nguyện muốn sanh về nước Cực lạc, khi mạng chung Ta đến tiếp dẫn, hễ có nguyện thì nhất định được vãng sanh. Nhưng trong kinh Di-đà, đức Phật bảo ngài Xá-lợi-phất: “Nếu có người đã phát nguyện, đang phát nguyện, sẽ phát nguyện, muốn sanh về nước của đức Phật A-di-đà, thì những người này đối với quả vị Chánh đẳng chánh giác

không có thoái chuyển, đối với quốc độ đó hoặc đã sanh, hoặc đang sanh, hoặc sẽ sanh”.[28] Tức đoạn kinh này muốn chứng minh: Đời này phát nguyện, đời này sanh. Trong kinh Hoa nghiêm[29] cũng nói: “Khi người này mạng chung, trong sát-na cuối cùng, tất cả các căn đều tan hoại, tất cả thân thuộc xa lìa, tất cả oai thế mất mát, chỉ có nguyện vương[30] này không bao giờ tách rời, bất cứ lúc nào nó cũng luôn là người tiên phong dẫn đường, trong một sát-na liền được vãng sanh về nước Cực lạc”, nghĩa là văn kinh chỉ cho chúng ta thấy được công dụng của sự phát nguyện. Xem ra, phát nguyện vãng sanh về nước Cực lạc là một việc lớn cần phải thực hành đối với những người tu Tịnh độ, không nên chểnh mảng để mất lợi ích lớn.

Hành giả xưa nay, phát nguyện vãng sanh về nước Cực lạc rất nhiều, cho nên nguyện văn cũng nhiều, trong đó chữ, câu tuy có muôn ngàn sai khác hoặc nói rõ, hoặc đơn giản, nhưng đại khái cũng không nằm ngoài vấn đề: Nguyện ngay trong đời này sau khi mạng chung liền sanh về nước Cực lạc. Trong đây lấy bài văn phát nguyện của đại sư Liên Trì, sám chủ Từ Vân và những bài kệ phát nguyện của Bồ-tát Đại Từ rất rõ ràng. Nếu không thích rườm rà, muốn đơn giản thì nên lấy bài văn phát nguyện của sám chủ Từ Vân là thích hợp nhất. Hành giả khi phát nguyện, nên đến trước bàn Phật, thành tâm chuyên chú nguyện và niệm cùng một lần, khi mạng chung, quyết định được Phật đến tiếp dẫn vãng sanh về Cực lạc. Nếu muốn tự mình soạn nguyện văn cũng được, nhưng phải nói ra rõ ràng: Con nay đem nhân duyên niệm

———

[28] Kinh A-di-đà 1, T12n366, p348a13.

[29] Kinh Hoa nghiêm 40, T10n293, p846c08.

[30] Nguyện vương: là mười đại nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền.

Phật cầu sinh Tịnh độ, nguyện khi mạng chung Phật đến tiếp dẫn vãng sanh về nước Cực lạc. Bởi vì, người tu Tịnh độ, nếu công phu chưa được thuần thục một cách trọn vẹn, thì khi lâm chung, bệnh khổ hoành hành, hoặc trong trạng thái hôn mê, hay sự ràng buộc tình ái của quyến thuộc khó cắt đứt, hoặc chìm đắm trong si mê luyến ái, hoặc không thể nào quên được đất đai, ruộng vườn, của cải, hoặc trầm mình trong sự đau thương, hoặc chưa dập tắt được sự oán tức phẫn nộ, hoặc phủ lên mình bao việc sân hận, nếu bị các thứ như thế thì khi chết chịu đủ mọi đau khổ khôn xiết, khó thể niệm Phật được; hoặc thời gian quá gấp, không kịp niệm Phật, Phật chưa hiện trước mặt thì tịnh niệm khó sanh khởi, lại cộng thêm sự đau đớn khổ sở sân hận, sẽ rơi vào ba đường ác. Vì lý do đó mà trong nguyện văn cần phải đề cập đến việc thỉnh Phật đi trước tiếp dẫn mới ổn thỏa. Khi phát nguyện, có thể đến chùa, thắp hương lễ Phật, sau đó quỳ trước đức Phật phát nguyện, hoặc ở nhà có tượng Phật, đến trước hành lễ cũng được, còn như không có tượng Phật, thì nên dùng một tờ giấy đỏ, viết lên trên: “Nam-mô Thập phương tam thế Phật, Bồ-tát”, rồi dán lên vách, đứng trước đó đốt hương hành lễ phát nguyện cũng được, chỉ có điều là không được hành lễ trước tượng thần. Sau đây là một số bài văn nguyện đời trước, và nghi thức phát nguyện:

2. Giới thiệu nguyện văn và nghi thức phát nguyện của bậc tiền nhân:

a. Nguyện văn của tiền nhân:

* Văn phát nguyện của đại sư Liên Trì

Đảnh lễ Tây phương nước An lạc, bậc Đại đạo sư tiếp dẫn chúng sanh, con nay phát nguyện xin vãng sanh, mong Đấng từ bi thương nhiếp thọ.

Nay con vì bốn ân ba cõi, chúng sanh khắp pháp giới, mà cầu đạo Bồ-đề nhất thừa Vô thượng, một lòng trì niệm Phật A-di-đà muôn đức hồng danh, hẹn ngày sau về Tịnh độ. Bởi do nghiệp nặng phước nhẹ, chướng sâu tuệ cạn, tâm dễ bị đắm nhiễm, đức thanh tịnh khó thành. Nay đối trước Phật, đem hết năm vóc lễ lạy, nhất quyết một lòng chí thành đảnh lễ sám hối. Con và chúng sanh, nhiều kiếp đến nay, mê gốc tịnh tâm, theo tham sân si, nhuộm dơ ba nghiệp, vô lượng vô biên tạo bao tội lỗi, vô lượng vô biên gây bao oan nghiệt, nguyện tiêu diệt hết. Từ ngày hôm nay, lập thệ nguyện sâu, xa lìa pháp ác, thề không bao giờ tái phạm, siêng tu thánh đạo, thề không trụt lùi, thệ thành Chánh giác, thệ độ chúng sanh. Đức Phật A-di-đà với nguyện lực từ bi, chứng tri cho con, thương xót cho con, gia hộ che chở con, nguyện trong khi thiền quán, hay trong giấc mộng, được thấy thân sắc vàng của đức Phật Di-đà, đến được quốc độ trang nghiêm thanh tịnh của Phật A-di-đà, và được đức Phật A-di-đà rưới nước cam lồ lên đỉnh, ánh sáng chiếu thân, tay xoa đầu con, y trùm thân con, khiến cho nghiệp chướng nhiều đời của con đều được trừ sạch, căn lành tăng trưởng, mau hết phiền não, chóng phá vô minh, giác ngộ tâm vi diệu một cách viên mãn, bỗng nhiên khai ngộ, cảnh tịch quang chơn thật luôn hiện ra trước. Khi sắp mất dự biết giờ đến, thân không bệnh khổ ách nạn, tâm không chút tham luyến mê hoặc, các căn thanh thoát, chánh niệm rõ ràng, xả bỏ báo thân nhẹ nhàng, như nhập thiền định. Đức Phật A-di-đà cùng Quán Âm, Thế Chí, và các vị Hiền Thánh phóng quang tiếp dẫn, duỗi tay đón tiếp, lầu gác tràng phan, hương lạ nhạc trời, cảnh Thánh Tây phương rõ ràng trước mắt, khiến các chúng sanh kẻ thấy, người nghe vui mừng cảm thán, phát tâm Bồ-đề. Con ngay lúc đó ngồi đài kim cang, đi theo sau Phật, trong khoảng nháy mắt sanh nước Cực lạc, trong ao bảy

báu hoa sen thù thắng, hoa nở thấy Phật và các Bồ-tát, nghe pháp âm vi diệu, được Vô sanh nhẫn, trong khoảng chốc lát, theo hầu chư Phật, mong được thọ ký, được thọ ký rồi ba thân, bốn trí, năm nhãn, sáu thông, vô lượng trăm ngàn Đà-la-ni, tất cả công đức đều được thành tựu. Sau đó không trái với An dưỡng, quay về Ta-bà, phân thân vô số, khắp mười phương cõi, dùng thần lực tự tại không thể nghĩ bàn, với mọi thứ phương tiện độ thoát chúng sanh xa lìa nhiễm trước, giúp tâm tịnh lại, cùng sanh Tây phương, nhập địa bất thoái. Như đại nguyện này, thế giới vô tận, chúng sanh vô tận, nghiệp và phiền não tất cả vô tận, nguyện con vô tận, nay nguyện lễ Phật, phát nguyện tu trì công đức, ban khắp hữu tình, trả hết bốn ân, cùng cả ba cõi, pháp giới chúng sanh đồng gieo trí viên mãn.

* Bài phát nguyện của sám chủ Từ Vân

Một lòng quy kính Phật A-di-đà, thế giới Cực lạc, nguyện phóng tịch quang chiếu vào thân con, với thệ nguyện từ bi mà nhiếp thọ con, nay con chánh niệm xưng hiệu Như Lai, vì đạo Bồ-đề cầu sanh Tịnh độ. Xưa Phật từng thệ nguyện:

“Nếu có chúng sanh, muốn sanh nước Ta, hết lòng tín nguyện, cho đến mười niệm, nếu chẳng đặng sanh, Ta chẳng thành Chánh giác”.

Do nhân duyên này mà niệm danh hiệu Phật, vào trong biển đại thệ Như Lai, nương sức từ bi của Phật Thế Tôn, các tội tiêu diệt, căn lành thêm lớn. Khi sắp lâm chung biết trước giờ chết, thân không bệnh khổ, tâm không tham luyến, ý không thác loạn, như nhập thiền định, Phật và Thánh chúng, tay cầm đài vàng, đến tiếp dẫn con. Trong khoảng một niệm, sanh nước Cực lạc, hoa nở thấy Phật, liền nghe Phật thừa, bừng ngộ tuệ Phật, độ hết chúng sanh, mãn nguyện Bồ-đề. Mười

phương ba đời, tất cả chư Phật, tất cả Bồ-tát Ma-ha-tát, Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật.

* Kệ phát nguyện của Bồ-tát Đại Từ

Ba đời mười phương Phật, A-di-đà bậc nhất. Chín phẩm độ chúng sanh, oai đức cao tột cùng. Nay con quyết quy y, sám hối tội ba nghiệp. Phàm có các nghiệp thiện, dốc lòng hồi hướng hết, nguyện cùng người niệm Phật, cảm ứng tùy thời hiện. Khi chết cảnh Tây phương, hiện rõ ngay trước mắt, thấy nghe đều tinh tấn, cùng sanh nước Cực lạc; thấy Phật rõ sanh tử, như Phật độ tất cả, dứt hết mọi phiền não, tu cả mọi pháp môn, thệ nguyện độ chúng sanh, cùng nguyện thành Phật đạo. Hư không có tận, nguyện con không cùng.

* Văn phát nguyện đơn giản, bình thường

Nam-mô A-di-đà Phật, nay con phát nguyện, nguyện sau khi con chết, liền sanh qua thế giới Cực lạc. Đến lúc đó, mong đức Phật đến tiếp dẫn con.

Nghi thức khi phát nguyện:

Niệm danh hiệu Phật không hạn chế nhiều ít, càng nhiều càng được ích lợi.

Nam-mô mười phương ba đời Phật, Bồ-tát (ba lần ba lạy).

Nam-mô Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật (ba lần ba lạy).

Nam-mô Tây phương Cực lạc thế giới đại từ đại bi tiếp dẫn đạo sư A-di-đà (ba lần ba lạy).

Nam-mô Quán Thế Âm Bồ-tát (ba lần ba lạy).

Nam-mô Đại Thế Chí Bồ-tát (ba lần ba lạy).

Nam-mô Thanh tịnh đại hải chúng Bồ-tát (ba lần ba lạy).

Đọc văn phát nguyện: