Đại Tập 44 · Bộ Bảo Tích III · Số 310 (Q. 91–120) & Số 311–312

Kinh Đại Bảo Tích - Quyển 115- Pháp Hội 45: Bồ-Tát Vô Tận Tuệ

KINH ĐẠI BẢO TÍCH

QUYỂN 115

Hán dịch: Đời Đại Đường, Tam tạng Pháp sư Bồ-đề-lưu-chí.

Pháp hội 45: BỒ-TÁT VÔ TẬN TUỆ

Tôi nghe như vầy:

Một thuở nọ Đức Phật ở thành Vương xá trong núi Kỳ-xà-quật, cùng chúng đại Tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi người, cùng hội họp ở đây.

Bấy giờ, lại có một vạn Đại Bồ-tát cùng họp, đó là Bồ-tát Tuệ Tràng, Bồ-tát Pháp Tràng, Bồ-tát Nguyệt Tràng, Bồ-tát Nhật Tràng, Bồ-tát Vô Biên Tràng…

Còn có mười sáu tại gia Bồ-tát, Bồ-tát Bạt-đà-bà-la làm Thượng thủ.

Còn có sáu mươi Đại Bồ-tát vô tỉ dụ tâm, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi làm Thượng thủ.

Còn có tất cả Đại Bồ-tát trong Hiền kiếp, Bồ-tát Di-lặc làm Thượng thủ.

Còn có sáu vạn Đại Bồ-tát, Bồ-tát Vô Tận Tuệ làm Thượng thủ.

Bấy giờ Bồ-tát Vô Tận Tuệ đứng dậy để hở vai áo bên phải, gối phải chấm đất, chắp tay lễ Đức Phật, đem các hoa báu phụng tán trên Phật mà bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nói là tâm Bồ-đề ấy, do nghĩa gì mà gọi là tâm Bồ-đề? Bồ-tát lại do bao nhiêu pháp mà thành tâm Bồ-đề? Thế nào là tâm Bồ-đề? Trong Bồ-đề, tâm chẳng thể nắm bắt; trong tâm, Bồ-đề cũng chẳng thể nắm bắt; lìa Bồ-đề, tâm chẳng thể nắm bắt; lìa tâm, Bồ-đề cũng chẳng thể nắm bắt.

Bồ-đề ấy không sắc không tướng chẳng nói năng được, tâm ấy cũng không sắc không tướng, chẳng hiển thị được. Chúng sinh cũng

như vậy, đều chẳng thể nắm bắt.

Bạch Thế Tôn! Các pháp như vậy sẽ y cứ nghĩa gì mà được tu hành?

Đức Phật dạy:

–Này Vô Tận Tuệ! Nay ông lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ.

Ta nói Bồ-đề ấy vốn không danh tự ngôn thuyết. Vì sao? Vì trong Bồ-đề danh tự ngôn thuyết chẳng thể nắm bắt. Tâm và chúng sinh cũng lại như vậy, nếu biết như vậy thì gọi là tâm Bồ-đề.

Bồ-đề ấy chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại. Tâm và chúng sinh cũng chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu biết nghĩa ấy thì gọi là Bồ-tát, nhưng trong ấy cũng chẳng thể nắm bắt.

Với tất cả pháp đều vô sở đắc thì gọi là được tâm Bồ-đề.

Như A-la-hán được quả A-la-hán mà ở trong ấy đều vô sở đắc, chỉ trừ theo thế tục gọi là đắc quả, với tất cả pháp đều vô sở đắc. Được tâm Bồ-đề cũng vậy, vì muốn dẫn nhiếp sơ nghiệp Bồ-tát nên nói tâm Bồ-đề, nhưng ở trong ấy không có tâm. Không có tâm gọi là không có Bồ-đề, không có Bồ-đề gọi là không có chúng sinh, không có chúng sinh gọi là không có Thanh văn, không có Thanh văn gọi là không có Độc giác, không có Độc giác gọi là không có Bồ-tát, không có Bồ-tát gọi là không có Như Lai, không có Như Lai gọi là không có hữu vi, không có hữu vi gọi là không có vô vi, không có vô vi gọi là không có cái hiện được, không có cái sẽ được.

Này Vô Tận Tuệ! Nay ta y theo ngôn thuyết mà giải bày như vầy: Nếu có chúng sinh căn lành rộng lớn vượt các chúng sinh như núi Tu-di cao hơn tất cả, là phát tâm thứ nhất, làm nhân cho Bố thí ba-la-mật-đa. Dường như đại địa khéo có thể an trụ tất cả sự nghiệp, là phát tâm thứ hai làm nhân cho Giới ba-la-mật-đa. Ý chí dũng mãnh an thọ phiền não như vua sư tử, oai phục bầy dã thú, thân không kinh sợ, là phát tâm thứ ba, làm nhân cho Nhẫn nhục Ba-la-mật-đa. Thế lực hùng mạnh nhanh nhẹn hay điều phục phiền não như Na-la-diên xô dẹp mọi kẻ khác, là phát tâm thứ tư, làm nhân cho Tinh tấn ba-la-mật-đa. Các công đức căn lành khai phát như cây ba-lợi-chất-đa, Câu-bệ-đà-la nở hoa, là phát tâm thứ năm làm nhân cho Thiền định ba-la-mật-đa. Trừ bỏ si ám như ánh sáng

vô biên của mặt trời, là phát tâm thứ sáu làm nhân cho Bát-nhã ba-la-mật-đa. Công đức ý lạc tất cả trang nghiêm, đều được viên mãn như đại thương chủ, tài vật giàu có hay dùng phương tiện thiện xảo vượt khỏi các hiểm nạn, là phát tâm thứ bảy làm nhân cho Phương tiện ba-la-mật-đa. Chướng ngại đã trừ diệt, ý lạc đầy đủ như trăng tròn sáng, là phát tâm thứ tám, làm nhân cho Lực ba-la-mật-đa. Cõi Phật và chúng sinh đều nghiêm tịnh cả, đầy đủ pháp lành, việc làm thành tựu như người nghèo được vô tận tạng, sở nguyện viên mãn, là phát tâm thứ chín, làm nhân cho Nguyện ba-la-mật-đa. Phước trí vô biên, như hư không tự tại với tất cả pháp như Chuyển luân vương đã thọ quán đảnh, là phát tâm thứ mười, làm nhân cho Trí ba-la-mật-đa.

Này Vô Tận Tuệ! Nếu tu tập thành tựu mười thứ phát tâm này thì gọi là Bồ-tát, gọi là tối thắng chúng sinh, là vô chướng ngại chúng sinh, là chẳng phải hạ liệt chúng sinh. Nhưng cứ nơi thật nghĩa thì chẳng thể nắm bắt, thế nên trong ấy không có chúng sinh, không có tâm, không có Bồ-đề.

Lại nữa, này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Thí ba-la-mật-đa lấy mười pháp làm đầu là: Tín căn, tín lực, ý lạc, tăng thượng ý lạc, lợi ích chúng sinh, đại Từ, đại Bi, hành bốn Nhiếp pháp, ái lạc Phật pháp và cầu Nhất thiết trí.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Giới ba-la-mật-đa, lấy mười pháp làm đầu là Thân nghiệp thanh tịnh, ngữ nghiệp thanh tịnh, ý nghiệp thanh tịnh, không tâm oán hại, trừ sạch ác thú, xa rời bát nạn, siêu hơn bậc Thanh văn và Bích-chi-phật, an trụ công Đức Phật, đầy đủ các sở nguyện và thành tựu đại nguyện.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Nhẫn nhục ba-la-mật-đa, lấy mười pháp làm đầu là: Bỏ lìa sân hận, chẳng kể thân, chẳng kể mạng, tín giải thành tựu chúng sinh, từ lực, tùy thuận pháp nhẫn, sâu xa pháp nhẫn, quảng đại thắng nhẫn và phá vô minh tối tăm.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, dùng mười pháp làm đầu là: Tùy theo chỗ làm của chúng sinh mà làm, thân, khẩu, ý nghiệp thường sinh tùy hỷ, không lười biếng, chuyên tiến đến, tu Chánh cần, tu Niệm xứ, phá kẻ thù phiền não,

quan sát các pháp, thành tựu chúng sinh và cầu Nhất thiết trí.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Thiền định ba-la-mật-đa, lấy mười pháp làm đầu là: An trụ thiện pháp, tâm duyên một cảnh, duyên cảnh định, chánh định, thiền giải thoát, định căn, định lực, phá hoại kẻ thù phiền não, định tụ viên mãn và hộ pháp Tam-muội.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, dùng mười pháp làm đầu: Khéo quan sát các ấm, khéo quan sát các giới các xứ, chánh kiến, chính niệm, biết rõ Thánh đế, bỏ lìa các kiến chấp, Tuệ căn Vô sinh pháp nhẫn, Tuệ lực và vô ngại trí.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Phương tiện ba-la-mật-đa, lấy mười pháp làm đầu là: Nhập vào sở nguyện, tâm hành của các chúng sinh, dùng sức lực giúp chúng sinh, đại Từ, đại Bi, thành thục chúng sinh không hề chán mỏi, bỏ lìa bậc Thanh văn, Bích-chi-phật, tri kiến thù thắng, tu tập các Ba-la-mật-đa, quán các pháp như thật, nhiếp lực chẳng thể nghĩ bàn và địa không thoái chuyển.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Lực ba-la-mật-đa, dùng mười pháp làm đầu là: Biết rừng rậm tâm hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm phiền não hiện hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm ý lạc thắng giải hiện hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm các căn hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm các thứ giới hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm tùy phiền não hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm tử sinh hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm ba đời nghiệp báo hành của tất cả chúng sinh, biết rừng rậm tập khí phiền não hành của tất cả chúng sinh và dùng tâm không mỏi nhọc thành thục rừng rậm các căn hành của tất cả chúng sinh.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Nguyện ba-la-mật-đa dùng mười pháp làm đầu là: Biết tất cả pháp không sinh, biết tất cả pháp không tướng, biết tất cả pháp không diệt, biết tất cả pháp không sở hữu, biết tất cả pháp không chấp trước, biết tất cả pháp không đến, biết tất cả pháp không đi, biết tất cả pháp không tự tánh, biết tất cả pháp bình đẳng không có đầu, giữa, cuối và đối với tất cả pháp đầu giữa cuối không phân biệt.

Này Vô Tận Tuệ! Các Bồ-tát hành Trí ba-la-mật-đa dùng mười

pháp làm đầu là: Tất cả pháp khéo hành, có thể biết rõ quyết trạch, khéo có thể viên mãn bạch pháp, chứa họp vô lượng tư lương của Bồ-tát, thành tựu tư lương phước trí quảng đại, viên mãn đại Bi, vào các loại thế giới sai biệt, vào nghiệp phiền não của tất cả chúng sinh, tác ý vào cảnh giới Như Lai, tiến vào cảnh giới thù thắng mười Lực, Vô sở úy, pháp Bất cộng và thọ vị quán đảnh thành tựu tướng tối thắng Nhất thiết trí.

Đây là Đại Bồ-tát hành mười Ba-la-mật-đa, đều dùng mười pháp làm đầu.

Lại nữa, này Vô Tận Tuệ! Thế nào là nghĩa Ba-la-mật-đa? Đó là vì nói rõ siêu quá sở hành của Nhị thừa; vì quảng đại viên mãn trí Như Lai; vì chẳng chấp trước nơi hữu vi vô vi; vì như thật biết rõ lỗi họa sinh tử; vì những kẻ chưa giác ngộ đều khiến giác ngộ; vì được Như Lai vô tận pháp tạng; vì được vô ngại giải thoát; vì dùng Bố thí độ thoát các chúng sinh; vì dùng Trì giới để viên mãn bản thệ nguyện; vì dùng Nhẫn nhục để đầy đủ tướng hảo đoan nghiêm; vì dùng tinh tấn để đầy đủ các Phật pháp; vì dùng Thiền định để sinh ra bốn Vô lượng tâm vậy; vì dùng Bát-nhã để diệt trừ các phiền não; vì dùng phương tiện để dồn chứa các Phật pháp; vì dùng nguyện có thể khiến Phật pháp được viên mãn; vì dùng lực hay khiến chúng sinh tịnh tín; vì dùng trí để đầy đủ Như Lai Nhất thiết trí vậy; vì được Vô sinh pháp nhẫn; vì được không thoái chuyển; vì nghiêm tịnh cõi Phật; vì thành thục chúng sinh; vì ở đạo tràng Bồ-đề viên mãn tất cả Như Lai trí; vì hàng phục chúng ma; vì du hý bốn Thần túc; vì nơi sinh tử và Niết-bàn đều không an trụ; vì siêu quá công đức của tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật và Bồ-tát vậy; vì xô dẹp tất cả dị luận; vì thành tựu mười Lực, bốn Vô úy, mười tám pháp Phật Bất cộng; vì chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; vì chuyển mười hai loại pháp luân. Tất cả như vậy là nghĩa của Ba-la-mật-đa.

Lại nữa, này Vô Tận Tuệ! Lúc Đại Bồ-tát sắp an trụ Hoan hỷ địa thứ nhất, trước tiên có tướng như vầy: Thấy trong tam thiên đại thiên thế giới, có trăm ngàn ức na-do-tha phục tạng các thứ báu.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Ly cấu địa thứ hai, trước tiên có tướng

này: Thấy tam thiên đại thiên thế giới, mặt đất bằng phẳng như lòng bàn tay, có vô lượng trăm ngàn ức na-do-tha các thứ hoa sen báu thanh tịnh nghiêm sức.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Minh địa thứ ba, trước tiên có tướng này: Thấy tự thân mặc giáp cầm trượng dũng mãnh kiên cố, dẹp và hàng phục oán địch.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Diệm địa thứ tư, trước tiên có tướng này: Thấy bốn phương gió thổi các thứ danh hoa rải đầy mặt đất.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Nan thắng địa thứ năm, trước tiên có tướng này: Thấy nữ nhân đầu đội vòng hoa A-đề-mục-đa, vòng hoa Bà-lợi-sư-ca, vòng hoa Chiêm-bặc-ca, trên thân đeo các thứ báu trang nghiêm.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Hiện tiền địa thứ sáu, trước tiên có tướng này: Thấy ao hoa đầy nước bát công đức lặng trong, đáy ao trải cát vàng ròng, bốn bờ bậc đường bằng chất báu, trong ao trang nghiêm với những hoa sen xanh, hoa sen vàng, hoa sen đỏ và hoa sen trắng, lại thấy tự thân du hý trong ao ấy.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Viễn hành địa thứ bảy, trước tiên có tướng này: Thấy tự thân hai bên tả hữu, đều có địa ngục đi vượt qua các địa ngục ấy mà không bị thương tổn.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Bất động địa thứ tám, trước tiên có tướng này: Thấy trên hai vai mình, mang tướng sư tử chúa, tất cả muông thú đều hãi sợ.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Thiện Tuệ địa thứ chín, trước tiên có tướng này: Thấy tự thân làm Chuyển luân vương, dùng chánh pháp giáo hóa, được vô lượng trăm ngàn ức na-do-tha vua chúa chầu hầu vây quanh, có lọng báu trang nghiêm sạch trắng che trên Bồ-tát.

Đại Bồ-tát sắp an trụ Pháp vân địa thứ mười, trước tiên có tướng này: Thấy tự thân làm màu vàng ròng đủ ba mươi hai tướng tốt Như Lai đại trượng phu, viên quang chiếu một tầm, an tọa trên tòa Sư tử cao rộng, vô lượng trăm ngàn ức na-do-tha Phạm thiên nhiễu quanh, trước sau cung kính cúng dường để nghe thuyết pháp.

Đại Bồ-tát dùng sức Tam-muội hiển hiện tướng trước tiên của mười Địa như vậy.

Lại nữa, này Vô Tận Tuệ! Bồ-tát ở Địa thứ nhất viên mãn Thí ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ hai viên mãn Giới ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ ba viên mãn Nhẫn ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ tư viên mãn Tinh tấn ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ năm viên mãn Thiền ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ sáu viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ bảy viên mãn Phương tiện ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ tám viên mãn Lực ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ chín viên mãn Nguyện ba-la-mật-đa, Bồ-tát ở Địa thứ mười viên mãn Trí ba-la-mật-đa.

Lại nữa, này Vô Tận Tuệ! Bồ-tát phát tâm đầu tiên được Hiện bảo Tam-muội, phát tâm lần thứ hai được Thiện trụ Tam-muội, phát tâm lần thứ ba được Bất động Tam-muội, phát tâm lần thứ tư được Bất thoái chuyển Tam-muội, phát tâm lần thứ năm được Bảo hoa Tam-muội, phát tâm lần thứ sáu được Nhật luân quang minh Tam-muội, phát tâm lần thứ bảy được Thành tựu nhất thiết nghĩa Tam-muội, phát tâm lần thứ tám được Trí cự Tam-muội, phát tâm lần thứ chín được Hiện chứng Phật pháp Tam-muội, phát tâm lần thứ mười được Thủ-lăng-nghiêm Tam-muội.

Lại nữa, này Vô Tận Tuệ! Đại Bồ-tát ở trong Địa thứ nhất, được Đà-la-ni Thù thắng gia trì, ở trong Địa thứ hai được Đà-la-ni Vô năng thắng, ở trong Địa thứ ba được Đà-la-ni Thiện trụ, ở trong Địa thứ tư được Đà-la-ni Bất khả hoại, ở trong Địa thứ năm được Đà-la-ni Vô cấu, ở trong Địa thứ sáu được Đà-la-ni Bốn luân đăng, ở trong Địa thứ bảy được Đà-la-ni Thù thắng hạnh, ở trong Địa thứ tám được Đà-la-ni Thanh tịnh phân biệt, ở trong Địa thứ chín được Đà-la-ni Thị hiện vô biên pháp môn, ở trong Địa thứ mười được Đà-la-ni Vô tận pháp tạng.

Lúc ấy ở trong hội có một Thiên tử tên Vô Ngại Quang Minh Sư Tử Tràng, đứng dậy để hở vai áo bên phải, gối phải chấm đất, chắp tay hướng lên Đức Phật bạch:

–Hy hữu thay, Thế Tôn! Hy hữu thay, Thiện Thệ! Pháp môn như vậy, rất sâu rất rộng lớn, có thể hàm nhiếp tất cả Phật pháp.

Đức Phật dạy:

–Này Thiên tử! Đúng như lời ông nói. Nếu có Bồ-tát ở nơi

pháp môn này có thể tạm nghe nhận, tất chẳng thoái chuyển Vô thượng Bồ-đề. Vì sao? Vì Bồ-tát ấy đã từng trồng căn lành, vì đã thành thục các căn lành, nên được nghe kinh điển như vậy và được kinh điển như vậy ấn chứng.

Này Thiên tử! Nếu có thiện nam, thiện nữ được nghe kinh này thì căn lành được họ trồng, đều thanh tịnh sẽ được thấy Phật nghe pháp cúng dường chúng Tăng, được Đà-la-ni Hải ấn, Đà-la-ni Xuất hiện vô tận, Đà-la-ni Nhập chúng sinh chí nguyện tâm hành, Đà-la-ni Thanh tịnh nhật quang tràng, Đà-la-ni Vô cấu nguyện quang tràng, Đà-la-ni Tức nhất thiết kết sử, Đà-la-ni Tối diệt vô biên phiền não kiên cố như kim cương sơn, Đà-la-ni Nhập bình đẳng pháp tính ngôn thuyết, Đà-la-ni Nhập chân thật ngữ ngôn âm thanh, Đà-la-ni Như hư không hiển hiện vô biên thanh tịnh ấn sở ấn, Đà-la-ni Thành tựu hiển hiện vô biên Phật thân.

Thành tựu các Đà-la-ni như vậy, Đại Bồ-tát có thể nơi tất cả Phật độ mười phương biến hiện thân Phật giáo hóa chúng sinh mà với pháp tánh không có đến đi, cũng không có giáo hóa chúng sinh, với pháp được nói chẳng chấp trước văn tự bình đẳng vô động. Dù hiện thân sinh tử mà không có khởi diệt, cũng không có pháp đến đi, biết rõ các hành xưa nay vốn tịch tĩnh an trụ Phật pháp. Vì sao? Vì tất cả pháp ấy không có phân biệt.

Lúc Đức Phật nói pháp này, trong chúng có ba vạn Bồ-tát được Vô sinh pháp nhẫn, vô lượng Bồ-tát được không thoái chuyển Vô thượng Bồ-đề, vô lượng chúng sinh phát tâm Bồ-đề, vô lượng Tỳ-kheo được Pháp nhãn tịnh.

Đức Phật nói kinh này rồi, Bồ-tát Vô Tận Tuệ và chúng Tỳ-kheo, tất cả thế gian Trời, Người, A-tu-la, Càn-thát-bà… Đều rất vui mừng tín thụ phụng hành.

❧

Pháp hội 46: VĂN-THÙ-SƯ-LỢI THUYẾT BÁT-NHÃ (Phần 1)

Hán dịch: Đời Lương, Tam tạng Pháp sư Mạn-đà-la-tiên.

Tôi nghe như vầy:

Một thuở nọ Phật ở nước Xá-vệ tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, cùng đại Tỳ-kheo Tăng cả ngàn người đều đến hội họp. Chúng Đại Bồ-tát mười ngàn người dùng đại trang nghiêm để tự trang nghiêm đều đã an trụ bậc không thoái chuyển. Danh hiệu các vị ấy là Bồ-tát Di-lặc, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Vô Ngại Biện, Bồ-tát Bất Xả Thệ… đều là bậc Thượng thủ.

Khi mặt trời vừa ló dạng, Đại Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi Đồng chân từ trú xứ ở đến chỗ Đức Phật ngự đứng phía ngoài.

Bấy giờ các Tôn giả Xá-lợi-phất, Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, Đại Mục-kiền-liên, Ma-ha Ca-diếp, Ma-ha Ca-chiên-diên, Ma-ha Câu-hy-la… các đại Thanh văn cũng từ trú xứ đến chỗ Đức Phật ngự đứng phía ngoài.

Biết chúng hội đã vân tập, Đức Như Lai bước ra trải tòa mà ngồi rồi bảo Tôn giả Xá-lợi-phất:

–Hôm nay sáng sớm có cớ chi mà ông đến đứng ngoài cửa?

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch:

–Bạch Thế Tôn! Đại Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi Đồng chân đã đến trước đứng ngoài cửa, con thật sự đến sau.

Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Ông quả thật đến đứng đây trước muốn thấy Như Lai chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Con quả thật đến trước muốn thấy Như Lai. Vì sao? Vì con thích chánh quán lợi ích chúng sinh. Con quán Như Lai là tướng như như, tướng không đổi khác, tướng bất động, tướng không tạo tác, tướng không trụ, tướng không diệt, tướng chẳng có, tướng chẳng không, tướng chẳng tại phương chẳng lìa phương, tướng chẳng phải ba đời, chẳng phải chẳng ba đời, tướng chẳng phải hai,

chẳng phải chẳng hai, tướng chẳng phải nhơ, chẳng phải sạch. Con chánh quán Như Lai như vậy lợi ích chúng sinh.

Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nếu có thể thấy Như Lai như vậy thì tâm vô sở thủ cũng vô bất thủ, chẳng phải tích tụ chẳng phải bất tích tụ.

Tôn giả Xá-lợi-phất nói với Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nếu người có thể thấy Như Lai như vậy, như lời Bồ-tát nói, thì rất hy hữu, vì các chúng sinh mà thấy Như Lai như vậy, nhưng tâm chẳng thủ tướng chúng sinh, hóa độ các chúng sinh hướng đến Niết-bàn nhưng chẳng thủ tướng Niết-bàn, vì tất cả chúng sinh phát đại trang nghiêm, nhưng chẳng thấy tướng trang nghiêm.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói với Tôn giả Xá-lợi-phất:

–Đúng vậy! Đúng như lời Tôn giả nói! Dù vì tất cả chúng sinh mà phát đại trang nghiêm, nhưng tâm vẫn chẳng thấy có tướng chúng sinh. Vì tất cả chúng sinh phát đại trang nghiêm, nhưng chúng sinh giới cũng chẳng tăng chẳng giảm.

Giả sử một Đức Phật trụ thế, hoặc một kiếp hoặc quá một kiếp, một thế giới như vậy còn có vô lượng, vô biên hằng hà sa chư Phật, mỗi mỗi Đức Phật trong một kiếp hoặc quá một kiếp, ngày đêm luôn thuyết pháp chẳng tạm ngừng, mỗi mỗi Đức Phật, độ được vô lượng hằng hà sa chúng sinh đều nhập Niết-bàn, nhưng chúng sinh giới cũng chẳng tăng chẳng giảm. Cho đến tất cả chư Phật mười phương thế giới cũng như vậy, mỗi mỗi Đức Phật thuyết pháp giáo hóa cũng độ được vô lượng hằng hà sa chúng sinh đều nhập Niết-bàn, nhưng chúng sinh giới chẳng tăng chẳng giảm. Vì sao? Vì tướng chúng sinh nhất định chẳng thể nắm bắt vậy, thế nên chúng sinh giới không thêm, không bớt.

Tôn giả Xá-lợi-phất lại nói với Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nếu chúng sinh giới không thêm, không bớt, tại sao các Bồ-tát vì chúng sinh cầu Vô thượng Bồ-đề thường thuyết pháp cho họ?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Nếu các chúng sinh đều là tướng không, thì cũng không Bồ-tát cầu Vô thượng Bồ-đề, cũng không chúng sinh để vì họ thuyết

pháp. Vì sao? Vì trong pháp tôi nói không có một pháp có thể nắm bắt.

Bấy giờ Đức Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nếu không có chúng sinh, tại sao nói có chúng sinh và chúng sinh giới?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đáp:

–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh giới tướng như chư Phật giới.

Đức Phật hỏi:

–Chúng sinh giới đó là có lượng chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đáp:

–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh giới lượng như chư Phật giới lượng.

Đức Phật hỏi:

–Chúng sinh giới lượng có xứ sở chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh giới lượng không thể nghĩ bàn.

Đức Phật hỏi:

–Chúng sinh giới tướng là có trụ chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh vô trụ, giống như hư không trụ.

Đức Phật hỏi:

–Như thế thì lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa sẽ thế nào trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Lấy bất trụ pháp làm trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật hỏi:

–Thế nào bất trụ pháp gọi là trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Bởi không trụ tướng tức là trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật hỏi:

–Lúc trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, các thiện căn ấy thế nào tăng trưởng thế nào tổn giảm?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu có thể trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì các căn lành không tăng không giảm, đối với tất cả pháp cũng không tăng không giảm, tánh chất và hình tướng của Bát-nhã ba-la-mật-đa ấy cũng không tăng không giảm.

Bạch Thế Tôn! Tu Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì chẳng xả phàm phu pháp, cũng chẳng nắm giữ Hiền thánh pháp. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng thấy có pháp có thể giữ, có thể bỏ. Tu Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy cũng chẳng thấy Niết-bàn đáng vui, sinh tử đáng chán. Vì sao? Vì sinh tử còn chẳng thấy, huống chi là chán nhàm, Niết-bàn còn chẳng thấy huống chi là ưa thích.

Tu Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chẳng thấy cấu não đáng bỏ, cũng chẳng thấy công đức đáng lấy. Vì sao? Vì đối với tất cả pháp, tâm không tăng giảm, vì chẳng thấy pháp giới có tăng giảm.

Nếu được như vậy, thì gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Bạch Thế Tôn! Chẳng thấy các pháp có sinh có diệt là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Chẳng thấy các pháp có tăng có giảm, là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tâm không mong lấy, chẳng thấy pháp tướng có thể lấy, là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Chẳng thấy tốt xấu, chẳng sinh cao hạ, chẳng sinh lấy bỏ. Tại sao? Pháp không có tốt xấu vì rời lìa các tướng. Pháp không có cao hạ, vì pháp tánh bình đẳng. Pháp không có lấy bỏ vì trụ thật tế. Đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật hỏi:

–Phật pháp ấy chẳng phải là thù thắng ư?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Con chẳng thấy các pháp có tướng thù thắng. Như Lai tự giác ngộ tất cả pháp không, có thể chứng biết.

Đức Phật dạy:

–Đúng như vậy! Như Lai chánh giác tự chứng pháp không.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Trong pháp không ấy, sẽ có gì hơn chân như để được chăng?

Đức Phật dạy:

–Lành thay, lành thay! Này Văn-thù-sư-lợi, như chỗ ông nói đó là chân pháp chăng?

Này Văn-thù-sư-lợi! A-nậu-đa-la gọi là Phật pháp.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Như lời Phật nói, A-nậu-đa-la gọi là Phật pháp. Vì sao? Vì không có pháp để được gọi là A-nậu-đa-la.

Tu Bát-nhã như vậy, chẳng gọi là pháp khí, chẳng phải pháp hóa độ phàm phu, cũng chẳng phải Phật pháp, chẳng phải pháp tăng trưởng, đây gọi là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa, bạch Thế Tôn! Lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng thấy có pháp gì để phân biệt tư duy được.

Đức Phật hỏi:

–Ông ở nơi Phật pháp không tư duy ư?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn, không vậy! Như chỗ con tư duy thì chẳng thấy Phật pháp, cũng chẳng có gì phân biệt được là pháp phàm phu, là pháp Thanh văn, là pháp Bích-chi-phật. Như thế ấy gọi là Phật pháp Vô thượng.

Lại nữa, lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng thấy tướng phàm phu, không thấy tướng Phật pháp, không thấy các pháp có tướng quyết định, đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa, lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy cõi Dục, không thấy cõi Sắc, không thấy cõi Vô sắc, không thấy cõi tịch diệt. Vì sao? Vì không thấy có pháp gì là tướng tận diệt, đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa, lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có người làm ân, không thấy có người báo ân, tư duy hai tướng, tâm không có phân biệt, đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa, lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa không thấy có Bát-nhã

ba-la-mật-đa, cũng không thấy có Phật pháp để lấy, không thấy có pháp phàm phu để bỏ. Đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lại nữa, lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có pháp phàm phu để diệt, cũng không thấy có Phật pháp để tâm chứng biết. Đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật khen:

–Lành thay, lành thay! Này Văn-thù-sư-lợi! Ông có thể khéo nói tướng Bát-nhã ba-la-mật-đa. Đó là pháp ấn được học của các Đại Bồ-tát. Cho đến hàng Thanh văn, Duyên giác cũng sẽ chẳng rời lìa pháp ấn ấy mà tu đạo quả.

Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu có người được nghe pháp ấy mà không kinh sợ, người này không phải chỉ trồng cội lành nơi ngàn Đức Phật, mà họ đã ở nơi trăm ngàn vạn ức chư Phật gieo trồng các căn lành, nên họ mới có thể ở nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà không kinh không sợ.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nay con lại muốn lại nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật dạy:

–Ông cứ nói đi.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Bạch Thế Tôn! Lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy có pháp nào là nên an trụ, là không nên an trụ, cũng không thấy có tướng được lấy, được bỏ. Vì sao? Vì như chư Phật không thấy tướng cảnh giới của tất cả pháp. Cho đến không lấy cảnh giới chư Phật, huống là lấy cảnh giới Thanh văn, Duyên giác và phàm phu.

Lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không lấy tướng nghĩ bàn, không lấy tướng chẳng thể nghĩ bàn, không thấy pháp chư Phật có bao nhiêu tướng. Tự chứng pháp không, không thể nghĩ bàn được.

Đại Bồ-tát như vậy đều đã cúng dường trăm ngàn vạn ức chư Phật gieo trồng căn lành mới có thể không kinh không sợ nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này.

Lại nữa, lúc tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, không thấy trói buộc,

không thấy giải, từ phàm phu cho đến ba thừa không thấy tướng sai biệt. Đây là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật hỏi:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Ông đã cúng dường bao nhiêu chư Phật?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Con và chư Phật như tướng huyễn hóa, không thấy tướng cúng dường, không thấy người nhận sự cúng dường.

Đức Phật hỏi:

–Nay ông có thể an trụ Phật thừa ư?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Như chỗ con tư duy, chẳng thấy có một pháp, thì thế nào là sẽ được an trụ nơi Phật thừa.

Đức Phật hỏi:

–Ông không được Phật thừa chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Vì Phật thừa ấy chỉ có danh tự, không thể được cũng không thể thấy, như vậy thì con làm sao được, gọi là được an trụ nơi Phật thừa.

Đức Phật hỏi:

–Ông được trí vô ngại chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Con chính là vô ngại. Sao lại đem vô ngại để được trí vô ngại?

Đức Phật hỏi:

–Ông ngồi đạo tràng chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Tất cả chư Phật không ngồi đạo tràng. Nay con sao lại riêng ngồi đạo tràng. Vì sao? Vì hiện tại con thấy tất cả pháp an trụ thực tế.

Đức Phật hỏi:

–Thế nào gọi là thật tế?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Thân kiến v.v… là thật tế.

Đức Phật hỏi:

–Thế nào thân kiến là thật tế?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Tướng như của thân kiến không phải thật, chẳng phải không thật, không đến không đi, cũng là thân cũng là chẳng phải thân, đây gọi là thật tế.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu ai đối với nghĩa ấy, mà biết một cách chắn chắn thì gọi là Đại Bồ-tát. Vì sao? Vì được nghe tướng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy mà họ không kinh sợ không mê nghi.

Bồ-tát Di-lặc bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu được nghe pháp tướng Bát-nhã ba-la-mật-đa đầy đủ như vậy, thì tức là gần chỗ Đức Phật ngồi. Vì sao? Vì Đức Phật hiện giác ngộ pháp tướng ấy.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Người được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà có thể không kinh sợ không mê nghi, thì phải biết người ấy chính là thấy Phật.

Lúc bấy giờ lại có Vô Tướng Ưu-bà-di bạch:

–Bạch Thế Tôn! Pháp phàm phu, pháp Thanh văn, pháp Bích-chi-phật, pháp Phật, các pháp ấy đều không có tướng, vì thế nên được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không kinh sợ không mê nghi. Vì sao? Vì tất cả vốn không có tướng.

Phật bảo Tôn giả Xá-lợi-phất:

–Nếu có thiện nam, thiện nữ nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy mà được quyết định, không kinh sợ không mê nghi, thì nên biết người ấy chính là người an trụ bậc không thoái chuyển.

Nếu có người nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà không kinh sợ, hay tin ưa nghe nhận vui thích không chán, thì tức là có đủ Đàn ba-la-mật-đa, Thi-la ba-la-mật-đa, Sằn-đề ba-la-mật-đa, Tỳ-lê-gia ba-la-mật-đa, Thiền ba-la-mật-đa và Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Người ấy cũng hay vì người khác mà hiển thị phân biệt như thuyết tu hành.

Đức Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Ông quán nghĩa gì là được Vô thượng Bồ-đề, là an trụ Vô thượng Bồ-đề?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Con không Vô thượng Bồ-đề, con không an trụ Phật thừa, thì sao lại sẽ được Vô thượng Bồ-đề? Như lời con nói đó tức là tướng Vô thượng Bồ-đề.

Phật khen:

–Lành thay, lành thay! Này Văn-thù-sư-lợi! Ông có thể ở trong pháp sâu xa ấy mà khéo nói nghĩa như vậy. Ông ở chỗ chư Phật từ lâu đã gieo các căn lành, dùng pháp vô tướng mà tịnh tu phạm hạnh.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu thấy có tướng thì nói không tướng. Nay con không thấy có tướng không thấy không tướng, sao lại bảo là dùng pháp vô tướng mà tịnh tu phạm hạnh?

Phật hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Ông có thấy giới Thanh văn chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

– Bạch Thế Tôn, có thấy!

Đức Phật hỏi:

–Ông thấy thế nào?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Con không thấy phàm phu, không thấy Thánh nhân, không thấy Hữu học, không thấy Vô học, không thấy lớn, không thấy nhỏ, không thấy điều phục, không thấy không điều phục, không phải thấy, không phải không thấy.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nay Bồ-tát quán Thanh văn thừa như vậy, với Phật thừa thì Bồ-tát quán thế nào?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đáp:

–Tôi không thấy pháp Bồ-tát, không thấy tu hành Bồ-đề và người chứng Bồ-đề.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Thế nào gọi là Phật và quán Phật thế nào?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:

–Thế nào là ngã?

Tôn giả Xá-lợi-phất nói:

–Ngã ấy chỉ có danh tự thôi. Tướng danh tự là không.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Đúng như vậy. Vì ngã chỉ có danh tự, Phật cũng chỉ có danh tự, tướng danh tự là không, chính đó là Bồ-đề. Không dùng danh tự để cầu Bồ-đề. Tướng Bồ-đề không có ngôn, không có thuyết. Vì sao? Vì ngôn thuyết và Bồ-đề cả hai đều không.

Lại nữa, này Xá-lợi-phất! Tôn giả hỏi thế nào gọi là Phật và quán Phật thế nào?

Không sinh, không diệt, không đến, không đi, không phải danh không phải tướng, ấy gọi là Phật.

Như tự quán thân thật tướng, quán Phật cũng vậy, chỉ có bậc trí mới biết được thôi, ấy gọi là quán Phật.

❧

Kinh Đại Bảo Tích - Quyển 116- Pháp Hội 46: Văn-Thù-Sư-Lợi Thuyết Bát Nhã (Phần 2)

KINH ĐẠI BẢO TÍCH

QUYỂN 116

Hán dịch: Đời nhà Lương, Tam tạng Pháp sư Mạn-đà-la-tiên.

Pháp hội 46: VĂN-THÙ-SƯ-LỢI THUYẾT BÁT-NHÃ (Phần 2)

Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Như Bát-nhã ba-la-mật-đa được Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đã nói, không phải chỗ có thể hiểu của hàng Bồ-tát sơ học.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Chẳng những hàng Bồ-tát sơ học không biết được, mà hàng Thanh văn, Duyên giác, bậc mà chỗ làm đã xong cũng chưa biết được. Thuyết pháp như vậy không có ai là người hay biết. Vì sao? Vì tướng Bồ-đề thật ra không có pháp gì để được biết.

Bồ-đề như vậy tánh tướng không tịch, không có thấy, không có nghe, không có được, không có niệm, không có sinh, không có diệt, không có nói, không có nghe, không có chứng, không có biết, không có hình, không có tướng, như vậy thì làm sao lại sẽ có người được Bồ-đề?

Tôn giả Xá-lợi-phất nói với Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Đức Phật ở trong pháp giới không có chứng Vô thượng Bồ-đề ư?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Không vậy, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Thế Tôn tức là pháp giới. Nếu đem pháp giới để chứng pháp giới là tranh luận.

Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Tướng pháp giới là Bồ-đề. Vì sao? Vì trong pháp giới ấy không có tướng chúng sinh, vì tất cả pháp là không. Tất cả pháp không, tức là Bồ-đề, vì là không có hai, không có phân biệt.

Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất! Trong không phân biệt thì không có người biết. Nếu không có người biết thì không có lời, không có nói. Không có tướng ngôn thuyết, thì không phải có cũng không phải không, mà cũng không phải không biết. Tất cả các pháp cũng như vậy. Vì sao? Vì tất cả các pháp không thấy nơi nào là tánh quyết định cả.

Như tướng của tội nghịch không thể nghĩ bàn được. Vì sao? Vì thực tướng của các pháp không thể hư hoại. Tội nghịch như vậy cũng không có bản tánh, nó không sinh thiên thượng, không đọa địa ngục cũng không nhập Niết-bàn. Vì sao? Vì tất cả nghiệp duyên đều an trụ thực tế, không đến không đi, không phải nhân quả, không phải không nhân quả. Vì sao? Vì pháp giới vô biên không có tiền không có hậu.

Vì thế nên, này Tôn giả Xá-lợi-phất! Nếu thấy Tỳ-kheo phạm tội trọng không đọa địa ngục, Tỳ-kheo thanh tịnh không nhập Niết-bàn, Tỳ-kheo như vậy không phải ứng cúng không phải không ứng cúng, không phải tận lậu không phải không tận lậu. Vì sao? Vì ở trong các pháp an trụ bình đẳng vậy.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi:

–Thưa Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi! Thế nào gọi là pháp nhẫn không thoái?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

– Không thấy chút pháp gì có tướng sinh diệt, gọi là pháp nhẫn không thoái.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi:

–Thế nào lại gọi là Tỳ-kheo không điều phục?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–A-la-hán lậu tận, gọi bậc đó là không điều phục. Vì sao? Vì A-la-hán đã dứt hết các kết sử, không còn có chỗ điều phục nên gọi là không điều phục. Nếu người tâm hành thì gọi là phàm phu. Vì sao? Vì phàm phu chúng sinh không thuận pháp giới nên gọi là quá.

Tôn giả Xá-lợi-phất nói:

–Lành thay, lành thay! Nay ngài vì tôi mà khéo giải nghĩa A-la-hán lậu tận.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Đúng như vậy. Tôi chính là lậu tận chân A-la-hán. Vì sao? Vì ý muốn dứt cầu Thanh văn, cầu Bích-chi-phật, do đó mà gọi là lậu tận được quả vị A-la-hán.

Phật hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Các Bồ-tát lúc ngồi đạo tràng có giác ngộ Vô thượng Bồ-đề chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Lúc ngồi đạo tràng Bồ-tát không có giác ngộ Vô thượng Bồ-đề. Vì sao? Vì tướng Bồ-đề không có chút pháp gì để được gọi là Vô thượng Bồ-đề. Bồ-đề không có tướng, ai có thể ngồi được, cũng không có ai phát khởi, do đó nên chẳng thấy Bồ-tát ngồi đạo tràng, cũng không có sự giác ngộ chứng Vô thượng Bồ-đề.

Bạch Thế Tôn! Bồ-đề tức ngũ nghịch, ngũ nghịch tức Bồ-đề. Vì sao? Vì Bồ-đề và ngũ nghịch không có hai tướng, không có giác, không người giác, không có thấy không người thấy, không có biết không người biết, không có phân biệt không người phân biệt, tướng như vậy gọi đó là Bồ-đề. Thấy tướng ngũ nghịch cũng như vậy.

Nếu ai nói có Bồ-đề để thủ chứng, thì nên biết người ấy là hạng tăng thượng mạn.

Đức Phật hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Ông nói ta là Như Lai, ông cũng cho rằng ta làm Như Lai chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch: –Không phải vậy, bạch Thế Tôn! Con không cho rằng Như Lai làm Như Lai. Không có tướng như có thể gọi được là như, cũng không có Như Lai trí, để có thể biết được như. Vì sao? Vì Như Lai và Như Lai trí không có hai tướng. Không là Như Lai, chỉ có danh tự thôi, như thế thì con sẽ như thế nào gọi là Như Lai được.

Đức Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Ông nghi ngờ Như Lai chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Không phải vậy, bạch Thế Tôn! Con quán Như Lai không có tánh quyết định, không có sinh không có diệt, thế nên không nghi.

Đức Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nay ông không cho rằng Như Lai xuất hiện nơi đời chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu có Như Lai xuất hiện nơi đời thì tất cả pháp giới cũng phải xuất hiện cả.

Đức Phật hỏi:

–Ông cho rằng hằng hà sa chư Phật nhập Niết-bàn chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Phật:

–Tướng của chư Phật duy nhất, không thể nghĩ bàn.

Đức Phật dạy:

–Đúng như vậy! Chư Phật là tướng duy nhất, tướng không thể nghĩ bàn.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nay Phật trụ thế chăng?

Phật bảo:

–Đúng như vậy.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Nếu Đức Phật trụ thế thì hằng hà sa chư Phật cũng phải trụ thế. Vì sao? Vì tất cả chư Phật đều đồng tướng duy nhất tướng chẳng thể nghĩ bàn. Tướng không thể nghĩ bàn ấy không có sinh, không có diệt.

Nếu vị lai Phật xuất thế thì tất cả chư Phật cũng phải đều xuất thế. Vì sao? Vì trong tướng không thể nghĩ bàn ấy không có tướng quá khứ, vị lai, hiện tại, chỉ do chúng sinh chấp trước cho rằng có xuất thế, có diệt độ.

Đức Phật bảo:

–Đây là chỗ hiểu biết của chư Như Lai, A-la-hán, Bồ-tát không thoái. Vì sao? Vì ba hạng này nghe pháp sâu xa có thể không phỉ báng, cũng không tán thán.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Tướng chẳng thể nghĩ bàn như vậy, ai sẽ phỉ báng, ai sẽ tán thán.

Đức Phật dạy:

–Như Lai chẳng thể nghĩ bàn, phàm phu cũng chẳng thể nghĩ bàn.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Phàm phu cũng chẳng thể nghĩ bàn chăng?

Đức Phật dạy:

–Phàm phu cũng chẳng thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì tất cả tâm tướng đều chẳng thể nghĩ bàn.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Nếu như lời nói ấy thì Như Lai chẳng thể nghĩ bàn, phàm phu cũng chẳng thể nghĩ bàn, thì nay vô số chư Phật cầu đại Niết-bàn tự uổng phí nhọc nhằn. Vì sao? Vì pháp chẳng thể nghĩ bàn tức là đại Niết-bàn bình đẳng không có khác.

Phàm phu chẳng thể nghĩ bàn, chư Phật chẳng thể nghĩ bàn như vậy, những thiện nam, thiện nữ huân tập thiện căn, gần Thiện tri thức lâu dài, mới có thể biết được.

Đức Phật dạy:

–Ông muốn Như Lai là bậc tối thắng trong các chúng sinh chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Con muốn Như Lai ở nơi các chúng sinh là tối thắng đệ nhất, chỉ vì tướng chúng sinh cũng chẳng thể nắm bắt.

Đức Phật dạy:

–Ông muốn Như Lai được pháp chẳng thể nghĩ bàn chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Muốn cho Như Lai được pháp chẳng thể nghĩ bàn mà nơi các pháp không có ai thành tựu cả.

Đức Phật dạy:

–Ông muốn Như Lai thuyết pháp giáo hóa chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Con muốn khiến Như Lai thuyết pháp giáo hóa mà người nói và người nghe đều bất khả đắc. Vì sao? Vì an trụ pháp giới. Pháp giới chúng sinh không có tướng sai biệt. Đức Phật dạy:

–Ông muốn Như Lai làm phước điền vô thượng chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Như Lai là phước điền vô tận, là tướng vô tận, tướng vô tận là phước điền vô thượng, không phải phước điền không phải không phước điền. Đây gọi là phước điền, không có các tướng sáng tối sinh diệt, đây gọi là phước điền. Nếu có thể hiểu biết tướng phước điền như vậy, là gieo sâu giống lành, nhưng cũng không có tăng không có giảm.

Đức Phật dạy:

–Thế nào là gieo giống phước điền không có tăng không có giảm?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Tướng phước điền không thể nghĩ bàn, nếu người ở trong ấy mà tu tập pháp lành đúng pháp thì cũng không thể nghĩ bàn. Gieo giống như vậy thì gọi là không có tăng không có giảm, cũng là phước điền tối thắng vô thượng.

Bấy giờ do thần lực của Đức Phật, cả đại địa chấn động sáu cách hiện ra tướng vô thường, có một vạn sáu ngàn người được Vô sinh pháp nhẫn, có bảy trăm Tỳ-kheo, ba ngàn Ưu-bà-tắc, bốn vạn ức Ưu-bà-di, sáu ngàn ức na-do-tha chư Thiên cõi Dục, đều xa lìa cấu trần, ở trong các pháp được Pháp nhãn thanh tịnh.

Tôn giả A-nan đứng dậy để hở vai áo bên phải, gối phải chấm đất bạch:

–Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà có sáu cách chấn động ấy?

Đức Phật dạy:

–Này A-nan! Vì ta nói tướng không sai biệt của phước điền nên hiện điềm ứng ấy. Thuở xưa, chư Phật cũng ở tại chỗ này nói tướng

phước điền làm lợi ích cho chúng sinh và tất cả thế gian cũng chấn động sáu cách như vậy.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch:

–Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi thật là chẳng thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì pháp tướng được Bồ-tát nói đó chẳng thể nghĩ bàn.

Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Đúng như vậy! Như lời Xá-lợi-phất nói, những gì ông ấy nói, thật không thể nghĩ bàn.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Chẳng thể nghĩ bàn không thể nói được mà có thể nghĩ bàn cũng không thể nói được. Tánh nghĩ bàn và chẳng thể nghĩ bàn đều không thể nói được. Tướng của tất cả âm thanh không phải nghĩ bàn, cũng không phải không thể nghĩ bàn.

Đức Phật dạy:

–Ông nhập Tam-muội chẳng thể nghĩ bàn chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Không phải vậy! Bạch Thế Tôn! Con tức là chẳng thể nghĩ bàn, không thấy có tâm hay nghĩ bàn thì sao lại bảo là nhập Tam-muội chẳng thể nghĩ bàn. Lúc con phát tâm ban đầu, con muốn nhập Tam-muội ấy, mà nay con tư duy thật không có tâm tướng để nhập Tam-muội. Như người học bắn tập lâu thì giỏi. Lúc sau dù vô tâm mà vì đã quen tập từ lâu nên buông tên ra đều trúng đích cả.

Cũng vậy, lúc ban đầu con học Tam-muội chẳng thể nghĩ bàn, buộc tâm một cảnh duyên, luyện tập thành thục rồi không còn có tâm tướng mà luôn cùng chung với Tam-muội.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Còn có định thắng diệu tịch diệt nữa chăng?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Nếu có định chẳng thể nghĩ bàn thì Tôn giả có thể hỏi còn có định tịch diệt chăng? Cứ như ý tôi hiểu, thì định chẳng thể nghĩ bàn còn chẳng thể nắm bắt, sao lại hỏi có định tịch diệt ư.

Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi:

–Định chẳng thể nghĩ bàn không thể có được ư?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Định nghĩ bàn có tướng để được, định chẳng thể nghĩ bàn không có tướng để được. Tất cả chúng sinh, thật sự thành tựu định chẳng thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì tất cả tâm tướng tức chẳng phải tâm vậy, đây gọi là định chẳng thể nghĩ bàn. Do đây nên tướng tất cả chúng sinh và tướng định chẳng thể nghĩ bàn đồng nhau không sai biệt.

Phật khen Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Lành thay, lành thay! Ông từ lâu ở chỗ chư Phật đã trồng căn lành tịnh tu phạm hạnh, ông mới có thể diễn nói Tam-muội sâu xa. Nên nay ông an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nếu con an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, có thể nói những lời ấy, thì con có tưởng an trụ ngã tưởng. Nếu an trụ trong có tưởng và ngã tưởng thì Bát-nhã ba-la-mật-đa có xứ sở. Nếu an trụ nơi không có cũng là ngã tưởng, cũng gọi là xứ sở. Rời lìa hai nơi ấy mà an trụ không chỗ an trụ, như chư Phật an trụ, an trụ nơi cảnh giới tịch diệt chẳng thể nghĩ bàn. Chẳng thể nghĩ bàn ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa trụ xứ. Bát-nhã ba-la-mật-đa trụ xứ, tất cả pháp không có tướng, tất cả pháp không có tác. Bát-nhã ba-la-mật-đa tức là chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể nghĩ bàn tức pháp giới, pháp giới tức vô tướng, vô tướng tức chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể nghĩ bàn tức Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bát-nhã ba-la-mật-đa tức pháp giới, không hai không khác, không hai không khác tức pháp giới, pháp giới tức vô tướng, vô tướng tức Bát-nhã ba-la-mật-đa giới, Bát-nhã ba-la-mật-đa giới tức chẳng thể nghĩ bàn giới, chẳng thể nghĩ bàn giới tức không sinh không diệt giới, không sinh không diệt giới tức chẳng thể nghĩ bàn giới.

Bạch Thế Tôn! Như Lai giới và ngã giới tức là tướng không hai. Người tu Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy thì không cầu Bồ-đề. Vì sao? Vì tướng Bồ-đề là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Bạch Thế Tôn! Nếu biết tướng của ngã mà không nhiễm trước, không biết không trước là chỗ biết chẳng thể nghĩ bàn Phật. Không biết, không chấp trước là chỗ biết của Phật. Vì sao? Vì thể tánh của

biết vốn không có tướng thì làm sao có biết có chấp trước. Nếu bản tánh của cái biết không có tướng, không có chấp trước thì gọi là không có vật. Nếu không có vật là không xứ sở không có chỗ dựa nương, không có chỗ trụ. Không có dựa nương không trụ là không sinh không diệt. Nếu không sinh, không diệt, thì là công đức hữu vi và vô vi.

Nếu biết như vậy thì không có tâm tưởng. Đã không tâm tưởng thì không có biết công đức hữu vi vô vi. Vì thế nên cái không biết ấy là chẳng thể nghĩ bàn. Chẳng thể nghĩ bàn ấy là chỗ biết của Phật.

Cũng không có nắm giữ, không có không nắm giữ, không thấy tướng ba đời đến đi, không nắm lấy sinh diệt và những khởi tác, cũng không đoạn chẳng thường. Biết như vậy thì gọi là chánh trí, là chẳng thể nghĩ bàn trí, như hư không, không có đây không có kia, không gì so sánh được, không có tốt xấu, không ngang bằng, không có hình tướng, không có dung mạo.

Đức Phật dạy:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu biết như vậy thì gọi là Trí không thoái chuyển.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói:

–Trí vô tác gọi là Trí không thoái chuyển. Ví như quặng vàng, trước hết phải đào luyện, rồi mới biết là vàng tốt hay xấu. Nếu chẳng đào luyện xử lý thì không biết được.

Tướng của Trí không thoái chuyển cũng như vậy, cảnh giới ấy cần phải thực hành mà không niệm không trước, không khởi không tác, hoàn toàn bất động, bất sinh bất diệt, như vậy tướng ấy mới hiển hiện.

Đức Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Như chư Phật tự nói trí của mình thì ai có thể tin?

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch:

–Trí ấy không phải pháp Niết-bàn, không phải pháp sinh tử, là hạnh tịch diệt là hạnh vô động, không dứt trừ tham, sân, si cũng không phải không dứt tham, sân, si. Vì sao? Vì vô tận, vô diệt vậy, không lìa sinh tử, cũng không phải không lìa, không tu đạo hạnh

cũng không phải không tu. Người hiểu như đây thì gọi là chánh tín.

Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Lành thay, lành thay! Như lời ông nói là hiểu sâu nghĩa ấy.

Lúc ấy Tôn giả Ma-ha Ca-diếp bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Đời sau nếu chánh pháp thâm sâu được nói ra như vậy, thì ai có thể tin hiểu lãnh nhận tu hành?

Phật dạy:

–Nay trong pháp hội này chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, những người được nghe kinh này, trong đời vị lai, nếu được nghe pháp này thì họ quyết có thể tin hiểu, ở nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa họ có thể tin hiểu thọ trì và cũng có thể vì mọi người mà giải thuyết phân biệt. Ví như trưởng giả đánh mất châu ma-ni, lo sầu khổ sở, về sau được lại ông rất vui mừng. Cũng vậy, này Đại Ca-diếp! Các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di này có tâm tin ưa nếu chẳng được nghe pháp sâu thì lòng khổ não, nếu lúc được nghe thì tin hiểu, thọ trì thường thích đọc tụng, lòng rất vui mừng. Phải biết những người ấy tức là đã thấy Phật, cũng tức là thân cận cúng dường chư Phật.

Này Đại Ca-diếp! Ví như chư Thiên cõi trời Đao-lợi, thấy cây Ba-lợi-chất-đa-la nẩy nụ, họ rất vui mừng vì biết chẳng bao lâu cây sẽ trổ hoa. Cũng vậy, nếu các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có thể sinh lòng tin hiểu thì chẳng bao lâu sẽ nẩy nở tất cả Phật pháp.

Trong đời đương lai, có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa tin nhận đọc tụng, lòng chẳng mê nghi, thì phải biết người ấy đã từng ở tại pháp hội này, đã được nghe và lãnh thọ kinh ấy và cũng hay vì người khác mà rộng tuyên lưu bố. Nên biết người ấy được Phật hộ niệm.

Trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, nếu ai có thể tin ưa không nghi hoặc, người này vốn đã tu học, trồng các căn lành từ lâu nơi chư Phật quá khứ.

Ví như có người tự tay đan kết châu báu, bỗng gặp bảo trâu chân ma-ni vô thượng, lòng rất mừng rỡ, phải biết người ấy đã từng thấy bảo châu rồi. Cũng vậy, này Đại Ca-diếp! Nếu thiện nam, thiện

nữ tu học các pháp khác, bỗng được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà hay sinh lòng vui mừng, nên biết người này trước đây đã được nghe rồi. Nếu có chúng sinh nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể tin nhận và tột độ vui mừng, những chúng sinh này vốn đã thân cận vô số chư Phật và đã được nghe, được tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rồi vậy.

Ví như có người trước đây đã đến và thấy thành ấp thôn xóm, lúc sau nghe có ai khen và mô tả thành ấp đó có những vườn tược, ao suối, rặng cây, bông trái, nhân dân đều đáng ưa mến, người ấy nghe xong rất vui mừng khuyên khiến mô tả lại các cảnh đẹp của thành đó, người ấy nghe rồi lại càng vui mừng hơn, đây là vì các người ấy đã từng thấy thành ấp đó rồi vậy. Cũng thế, nếu thiện nam, thiện nữ được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa mà hay tin nhận và rất vui mừng, thích nghe chẳng nhàm còn khuyên nói nữa, nên biết các người ấy vốn đã theo Văn-thù-sư-lợi nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rồi vậy.

Tôn giả Ma-ha Ca-diếp bạch Đức Phật:

–Nếu đời đương lai có thiện nam, thiện nữ được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà tin ưa nhận lấy, do đây nên biết họ cũng đã ở nơi Phật quá khứ, được nghe và tu học rồi.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Thế Tôn nói các pháp vô tác vô tướng đệ nhất tịch diệt. Nếu thiện nam, thiện nữ có thể hiểu chắc nghĩa ấy, đúng như chỗ được nghe mà giải thuyết, thì được chư Phật khen ngợi chẳng xa pháp tướng, tức là lời Phật nói, cũng là tướng Bát-nhã ba-la-mật-đa bộc phát mãnh liệt, đầy đủ Phật pháp, thông đạt thật tướng chẳng thể nghĩ bàn.

Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Thuở ta hành đạo Bồ-tát tu các căn lành, muốn an trụ bậc không thoái chuyển, thì ta phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa, do vậy muốn thành Vô thượng Bồ-đề phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Nếu thiện nam, thiện nữ muốn hiểu tướng của tất cả pháp, muốn biết tâm hành của tất cả chúng sinh đều đồng đẳng, thì họ phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Này Văn-thù-sư-lợi! Người muốn học tất cả Phật pháp đầy đủ vô ngại, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Người muốn học lúc mà chư Phật thành Vô thượng Chánh giác, đủ tướng hảo oai nghi vô lượng pháp thức, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Người muốn biết chư Phật chẳng thành Bồ-đề Vô thượng, tất cả pháp thức và các oai nghi thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì trong pháp không ấy, chẳng thấy có chư Phật Bồ-đề.

Nếu người muốn biết tướng của các pháp như vậy mà không nghi hoặc thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng thấy các pháp hoặc sinh hoặc diệt, hoặc cấu hoặc tịnh.

Người muốn biết tất cả các pháp không có các tướng quá khứ, vị lai, hiện tại thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì tánh tướng pháp giới không có ba đời.

Người muốn biết tất cả pháp đồng nhập pháp giới tâm vô chướng ngại thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Người muốn ba chuyển, mười hai hành pháp luân và tự mình cũng chứng biết mà chẳng thủ trước thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Người muốn được Từ tâm che khắp tất cả chúng sinh không giới hạn, cũng không tưởng nghĩ có tướng chúng sinh, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Người muốn được đối với tất cả chúng sinh không phát khởi tranh luận cũng chẳng nắm lấy tướng không tranh luận thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Người muốn biết cảnh xứ như vậy, không phải cảnh xứ như vậy, mười Trí lực, bốn Vô sở úy, an trụ trí tuệ Phật, được vô ngại biện, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Bấy giờ Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Phật:

–Con quán chánh pháp: Vô vi, không tướng, không đắc, không lợi, không sinh, không diệt, không đến, không đi, không tri giả, không kiến giả, không tác giả, chẳng thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng thấy cảnh giới Bát-nhã ba-la-mật-đa, chẳng phải chứng, chẳng phải chẳng chứng, chẳng hý luận, không phân biệt, tất cả

pháp vô tận, ly tận, không có pháp phàm phu, không có pháp Thanh văn, không có pháp Bích-chi-phật, không có pháp Phật, chẳng phải đắc chẳng phải chẳng đắc, chẳng bỏ sinh tử, chẳng chứng Niết-bàn, chẳng phải nghĩ bàn, chẳng phải chẳng thể nghĩ bàn, chẳng phải tác chẳng phải bất tác.

Tướng của pháp như vậy, chẳng biết phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào?

Phật dạy Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nếu có thể biết được pháp tướng như vậy, thì gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát muốn học Bồ-đề tự tại Tam-muội, được Tam-muội ấy rồi chiếu rõ tất cả Phật pháp sâu xa và biết danh tự của tất cả chư Phật, cũng biết rõ cả thế giới chư Phật không chướng ngại, thì nên đúng như lời Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi nói Bát-nhã ba-la-mật-đa mà học.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nguyên nhân gì gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Đức Phật dạy:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa là không danh, không tướng, không bờ, không mé, chẳng phải tư lương, không nương, không về, không nơi, không chỗ, không tội, không phước, không tối, không sáng, như pháp giới không có chia đều, không có hạn số. Đây gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng được gọi là hành xứ của Đại Bồ-tát, chẳng phải hành xứ cũng chẳng phải không hành xứ. Đều vào Nhất thừa nên gọi là chẳng phải hành xứ. Vì sao? Vì không niệm, không tác.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Phải thực hành thế nào để có thể mau đắc Vô thượng Bồ-đề?

Đức Phật dạy:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Làm đúng như Bát-nhã ba-la-mật-đa được tuyên thuyết thì có thể mau được Vô thượng Bồ-đề.

Còn có Nhất hạnh Tam-muội, người tu Tam-muội này thì cũng mau đắc Vô thượng Bồ-đề.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Nhất hạnh Tam-muội?

Đức Phật dạy:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Pháp giới nhất tướng, nếu chuyên tâm tin vào một tướng pháp giới, đây gọi là Nhất hạnh Tam-muội.

Nếu thiện nam, thiện nữ muốn vào Nhất hạnh Tam-muội, phải trước nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rồi tu học đúng như lời, sau đó có thể vào Nhất hạnh Tam-muội, tâm tin vào pháp giới, chẳng thoái chẳng hoại chẳng thể nghĩ bàn vô ngại vô tướng.

Thiện nam, thiện nữ muốn vào Nhất hạnh Tam-muội, người này phải ở chỗ vắng vẻ tịch tĩnh, bỏ ý tưởng tán loạn, tâm chẳng nắm giữ tướng mạo, buộc chặt tâm tưởng vào một Đức Phật, rồi chuyên xưng danh hiệu của Đức Phật ấy, theo phương hướng của Đức Phật ấy ngự mà ngồi ngay thẳng mặt hướng về phía ấy.

Đối với một Đức Phật mà có thể niệm niệm nối nhau không gián đoạn, thì liền trong niệm ấy thấy được chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại.

Vì sao? Vì niệm một Đức Phật, công đức vô lượng, vô biên, so với niệm vô lượng chư Phật, công đức cũng không khác. Chẳng thể nghĩ bàn Phật pháp bình đẳng không phân biệt. Chư Phật đều thừa nhất như mà thành bậc Tối Chánh Giác, đều được vô lượng công đức vô lượng biện tài.

Người nhập nhất hạnh Tam-muội như vậy biết hết tướng pháp giới không sai biệt của hằng hà sa chư Phật.

Cho dù A-nan-đà được nghe Phật pháp, đắc ký ức tổng trì trí tuệ biện tài, là bậc đứng đầu trong hàng Thanh văn, thế nhưng còn trụ lượng số thì vẫn còn giới hạn và ngăn ngại.

Nếu được Nhất hạnh Tam-muội thì pháp môn của các kinh, tất cả đều rành rẽ biết rõ quyết định vô ngại, trí tuệ biện tài hoàn toàn không đoạn tuyệt. Nếu đem biện tài đa văn của A-nan-đà để so sánh thì không bằng một phần trăm một phần ngàn của Nhất hạnh Tam-muội ấy.

Đại Bồ-tát nên nghĩ như vầy: “Tôi phải thế nào để được Nhất hạnh Tam-muội công đức không thể nghĩ bàn danh xưng vô lượng?” Rồi lại nên nghĩ: “Đức Phật đã dạy, Đại Bồ-tát phải ghi nhớ Nhất

hạnh Tam-muội thường chuyên tinh tấn không lười biếng, tuần tự như vậy mà lần lần tu học, thì có thể được nhập Nhất hạnh Tam-muội chứng đắc công đức không thể nghĩ bàn. Trừ người phỉ báng chánh pháp chẳng tin nhân quả phạm tội chướng nặng thì không thể đắc nhập.”

Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi! Ví như có người được châu ma-ni đưa cho thợ ngọc xem. Thợ ngọc bảo rằng đây thật là bảo châu ma-ni vô giá. Người ấy yêu cầu thợ ngọc mài giũa chớ để mất màu và ánh sáng. Thợ ngọc trau giồi bảo châu, lấp lánh sáng chiếu suốt trong ngoài. Cũng vậy, nếu có thiện nam, thiện nữ tu học Nhất hạnh Tam-muội, công đức không thể nghĩ bàn danh xưng vô lượng, tùy lúc tu học họ có thể biết được các pháp tướng sáng suốt vô ngại công đức tăng trưởng cũng như vậy.

Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi! Như ánh sáng của mặt trời đầy khắp không có tướng tối tắt. Nếu người được Nhất hạnh Tam-muội thì có thể đầy đủ tất cả công đức không thiếu kém, chiếu sáng Phật pháp như ánh sáng mặt trời.

Này Văn-thù-sư-lợi! Pháp được ta nói đều là một vị là vị xả ly, vị giải thoát và vị tịch diệt.

Nếu thiện nam, thiện nữ được Nhất hạnh Tam-muội này thì pháp của họ diễn nói cũng là một vị. Là vị xả ly, vị giải thoát và vị tịch diệt, họ tùy thuận chánh pháp không có tướng sai lầm.

Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu Đại Bồ-tát đắc Nhất hạnh Tam-muội này họ có đầy đủ cả pháp trợ đạo nhanh chóng chứng đắc Vô thượng Bồ-đề.

Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi! Nếu Đại Bồ-tát chẳng thấy pháp giới có tướng sai biệt, có tướng đồng nhất thì nhanh chóng chứng đắc Vô thượng Bồ-đề, tướng không thể nghĩ bàn. Trong Bồ-đề ấy cũng không có Phật nào để chứng đắc. Người biết như vậy thì nhanh chóng chứng đắc Vô thượng Bồ-đề.

Nếu người tin tất cả pháp đều là Phật pháp, chẳng kinh sợ, chẳng nghi hoặc, rõ biết như vậy thì nhanh chóng chứng đắc Vô thượng Bồ-đề.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Do nơi nhân như vậy mà nhanh chóng chứng đắc Vô thượng Bồ-đề ư?

Đức Phật dạy:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Được Vô thượng Bồ-đề chẳng do nhân mà được chẳng do phi nhân được. Vì sao? Vì chẳng thể nghĩ bàn giới chẳng do nhân được chẳng do phi nhân được.

Nếu thiện nam, thiện nữ nghe nói như vậy mà chẳng sinh lười biếng, nên biết người ấy do đã gieo trồng căn lành với chư Phật đời trước.

Vì thế nên Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nghe nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà chẳng kinh sợ thì tức là theo Phật xuất gia. Nếu Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này mà không kinh sợ thì tức là thành tựu chỗ quy y chân thật.

Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu thiện nam, thiện nữ chẳng học tập Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì tức là chẳng tu Phật thừa.

Ví như tất cả cây thuốc đều nương nơi đại địa mà sinh trưởng. Cũng vậy, Đại Bồ-tát đều nương nơi Bát-nhã ba-la-mật-đa mà tăng trưởng các căn lành, chẳng trái với Vô thượng Bồ-đề.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Trong những thành ấp thôn xóm của Diêm-phù-đề này, nên ở đâu để diễn nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy?

Đức Phật dạy:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Trong pháp hội này, nếu có người nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa đều phát thệ rằng: “Đời vị lai tôi thường được tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa.” Do sự tin hiểu ấy mà trong đời vị lai được nghe kinh này.

Nên biết người này chẳng từ trong căn lành nhỏ khác mà đến, do vậy họ có thể kham thụ kinh này, được nghe rồi vui mừng lớn.

Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu lại có người theo ông nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa này, nên nói như vầy: “Trong Bát-nhã ba-la-mật-đa đây không có những pháp Thanh văn, Bích-chi-phật, Bồ-tát, Phật pháp, cũng không có các pháp phàm phu sinh diệt.”

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nếu có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di đến hỏi con rằng: “Như Lai nói Bát-nhã ba-la-mật-đa thế nào?” Con sẽ đáp rằng tất cả các pháp không có tướng tranh luận, làm sao Như Lai nói Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì chẳng thấy có pháp có thể cùng tranh luận, cũng không có nhận thức nào của chúng sinh mà có thể biết được cả.

Bạch Thế Tôn! Con sẽ còn nói đến cứu cánh thật tế. Vì sao? Vì tất cả pháp đồng vào thực tế vậy.

A-la-hán không có pháp thù thắng riêng biệt, vì pháp A-la-hán và pháp phàm phu không đồng, không khác.

Lại nữa, bạch Thế Tôn! Thuyết pháp như vậy thì không có chúng sinh đã được Niết-bàn, cũng không có sẽ được và đang được Niết-bàn. Vì sao? Vì chúng sinh không có tướng quyết định.

Bạch Thế Tôn! Nếu có người muốn nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, con sẽ nói như vầy: Người nghe pháp ấy, chẳng nhớ, chẳng ham, chẳng nghe, chẳng được. Phải như là huyễn nhân không có phân biệt.

Thuyết pháp như vậy là chân thuyết pháp. Thế nên, thính giả chớ thấy có hai tướng, chẳng bỏ các kiến chấp, mà tu Phật pháp.

Người tu Phật pháp chẳng lấy Phật pháp chẳng bỏ pháp phàm phu. Vì sao? Vì hai pháp là Phật và phàm phu tướng không, không có thủ xả.

Nếu có người hỏi con, con sẽ giảng thuyết như vậy, an ủi như vậy, kiến lập như vậy. Thiện nam, thiện nữ phải hỏi như vậy, an trụ như vậy thì tâm không thoái lui hư mất. Phải biết tướng của pháp rồi tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa mà giảng thuyết.

Đức Phật khen Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Lành thay, lành thay! Đúng như lời Văn-thù-sư-lợi nói. Nếu thiện nam, thiện nữ muốn thấy chư Phật thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Muốn thân cận chư Phật và như pháp cúng dường thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu muốn nói Như Lai là Thế Tôn của tôi thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu nói Như Lai chẳng phải Thế Tôn của tôi cũng phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu muốn thành Vô thượng Bồ-đề cũng phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu muốn chẳng thành Vô thượng Bồ-đề cũng phải học

Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu muốn thành tựu tất cả Tam-muội phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu muốn chẳng thành tựu tất cả Tam-muội cũng phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Vì sao? Vì Vô tác Tam-muội không có tướng sai khác, vì tất cả pháp không sinh không xuất.

Nếu muốn biết tất cả pháp giả danh thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Nếu muốn biết tất cả chúng sinh tu đạo Bồ-đề chẳng cầu tướng Bồ-đề tâm chẳng thoái lui hư mất thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy. Vì sao? Vì tất cả pháp đều là tướng Bồ-đề.

Nếu muốn biết tất cả chúng sinh hành tướng phi hành, phi hành tức là Bồ-đề, Bồ-đề tức pháp giới, pháp giới tức thật tế, tâm chẳng thoái lui hư mất, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy.

Nếu muốn biết tất cả Như Lai thần thông biến hóa không tướng không ngại cũng không có phương sở, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy.

Phật bảo Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi:

–Nếu có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di muốn không bị đọa ác thú thì phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa một bài kệ, bốn câu thọ trì đọc tụng vì người mà giải thuyết tùy thuận thật tướng. Nên biết người ấy chắc hẳn chứng đắc Vô thượng Bồ-đề, an trụ Phật quốc.

Nếu người nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy mà chẳng kinh sợ sinh lòng tin hiểu. Nên biết người ấy được Phật ấn khả, là chỗ Phật hành pháp ấn Đại thừa. Nếu thiện nam, thiện nữ học pháp ấn ấy thì vượt khỏi ác thú, không đi vào con đường Thanh văn, Bích-chi-phật.

Lúc bấy giờ, Thiên đế Thích và chư Thiên trời Đao-lợi đem các hoa trời: Hoa Ưu-bát-la, hoa Câu-vật-đầu, hoa Bát-đầu-ma, hoa Phân-đà-lợi, hoa Mạn-đà-la… cùng các thứ hương trời: Hương Chiên-đàn, các thứ hương bột, các thứ Kim bảo, trổi kỹ nhạc trời để cúng dường Bát-nhã ba-la-mật-đa cùng chư Như Lai và Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi.

Cúng dường xong, chư Thiên trời Đao-lợi nguyện: “Chúng tôi thường được nghe pháp ấn Bát-nhã ba-la-mật-đa.”

Thiên đế Thích Đề-hoàn Nhân lại phát lời nguyện rằng: “Nguyện cho trong Diêm-phù-đề, các thiện nam, thiện nữ thường được nghe kinh này sẽ chắc chắn chứng đắc Phật pháp, đều khiến họ tin hiểu, thọ trì đọc tụng, giải thuyết cho người, tất cả chư Thiên ủng hộ họ.”

Phật bảo Thiên đế Thích Đề-hoàn Nhân:

–Này Kiều-thi-ca! Đúng như vậy! Các thiện nam, thiện nữ ấy sẽ chắc chắn chứng đắc Vô thượng Bồ-đề.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Các thiện nam, thiện nữ thọ trì kinh này thì được lợi ích lớn công đức vô lượng.

Bấy giờ do thần lực của Phật, đại địa chấn động sáu cách. Đức Phật liền mỉm cười phóng quang minh lớn chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới.

Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi bạch Đức Phật:

–Bạch Thế Tôn! Đó chính là tướng Như Lai ấn chứng Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Đức Phật dạy:

–Này Văn-thù-sư-lợi! Đúng như vậy! Chư Phật thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa xong đều thị hiện điềm lành ấy để ấn chứng Bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến người thọ trì không khen không chê. Vì sao? Vì pháp ấn vô tướng không khen chê được.

Nay Phật dùng pháp ấn này làm cho các Thiên ma chẳng còn cơ hội.

Đức Phật nói kinh này rồi, các Đại Bồ-tát và bốn bộ chúng nghe thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều hoan hỷ, tín thọ phụng hành.

❧